,,droga ,,d ,,mi/rzo/wa999999 ,copyright 7,c7 #bjje ,wojcie* ,ozimiski4 ,?is etext 0 translat$ & produc$ by ,wojcie* ,ozimiski wojozimil4waw4pl1 ,w>szawa1 ,polska ,tytu3 ,sza*y i ,w>caby3 ,droga d mi/rzo/wa ,kompletne in/rukcje dla pocztkujcy* i w>toci[e suge/ie dla zaawans[any* graczy4 ,autor3 ,edw>d ,lask] ,,spis ,,tre,,ci ,,in=macje ,o ,,wydaniu ,,elektronicznym ,,uwagi ,t,,umacza ,,edycji ,,polskiej ,,prz$m[a ,,wpr[adz5ie ,,hi/oria ,,sza*,w ,,hi/oria ,,w>cab,w ,,cz ,i3 ,,sza*y ,i4 ,,zasady ,,gry ,plansza i bi]ki ,ru*y bi]ek ,specyficzne okrel5ia ,symbole posuni ,prawa i zwyczaje sza*[e ,,ii4 ,,elem5t>na ,,taktyka ,fundam5talne kocwki ,wzgldna w>to bi]ek ,jak wsppracuj rne bi]ki ,powic5ia ,,iii4 ,,g5]alne ,,zasady ,,/rategii ,,sza*[ej ,otw>cia pionem krlewskim ,otw>cia pionem hetmaskim ,gra rodk[a ,,iv4 ,,p>tie ,,ilu/racyjne ,p>tia nr4 #a3 ,jackson ,%[alt] vs4 ,edw>d ,lask]1 ,lex+ton1 ,ky41 #aiag ,p>tia nr4 #b3 ,edw>d ,lask] vs4 ,jose ,r4 ,capablanca1 ,new ,york1 #aiae ,v4 ,,problemy ,,sza*[e ,,cz ,,ii3 ,,w>caby ,i4 ,,regu,y ,,gry ,,ii4 ,,elem5ty ,,taktyki ,,iii4 ,,pi ,,pod/aw[y* ,,pozycji ,pi]wsza pozycja ,druga pozycja ,trzecia pozycja ,czw>ta pozycja ,pita pozycja ,,iv4 ,g,,wne ,,zasady ,i ,,p>tie ,,ilu/racyjne ,v4 ,,problemy ,,w>cab[e ,,in=macj ,o ,,wydaniu ,,elektronicznym ,na/pujcy tek/ je/ elektroniczn w]sj 7e-text7 tumacz5ia ksiki ,edw>da ,lask]a ,sza*y i ,w>caby3 ,droga d mi/rzo/wa1 copyright #aiah1 wydruk[anej w ,n[ym ,jorku4 ,t5 e-text zawi]a #aah diagramw sza*[y* i w>cab[y*1 ktre zo/ay zamieszczone w oryg9alnym wydaniu ksiki oraz dodatk[e diagramy sza*[e1 ktre obecne byy na okadce ksiki1 wszy/kie w =mie znakw ,,ascii w w]sji txt i w =mie graficznej w w]sji pdf4 ,oto leg5da d odczytywania diagramw ,,ascii3 ,bi]ki sza*[e1 ,w ,wiea ,s ,skoczek ,g ,goniec ,h ,hetman ,k ,krl ,pion nie posiada symbolu lit][ego4 ,cz>ne bi]ki maj po lewej /ronie znak 1 natomia/ biae znak 4 ,na przykad ,g oznacza cz>nego gca1 podczas gdy ,g oznacza gca biaego4 ,s to cz>ny skoczek1 ,s - biay4 ,pozwoli to czytelnik[i na bieco ori5t[a si z diagramw ,,ascii1 ktre bi]ki s cz>ne1 a ktre biae4 ,cz>ny pion ma oznacz5ie 1 biay 4 ,bi]ki w>cabw1 99 cz>ny kamie o biay kamie 9999 cz>na damka oo biaa damka ,osoby1 ktrym odczytywanie diagramw ,,ascii sprawia trudnoci mog /udi[a pozycje prz$/awione na diagrama* graficzny* 7w pliku pdf7 lub u/awiajc je na sza*[nicy4 ,,uwagi ,t,,umacza ,,edycji ,,polskiej ,w moim tumacz5iu /os[an przez autora skrcon notacj algebraiczn 7np4 ,s-c#c7 za/piem notacj pen 7np4 ,sb#a-;c#c7 wy*odzc z zaoenia1 e bdzie ona wygodniejsza dla pocztkujcy*4 ,dodatk[o w w]sji pdf za/piem diagramy pozycji sza*[y* ,,ascii diagramami graficznymi1 ktre niewtpliwie s znacznie b>dziej czytelne i atwiejsze d /udi[ania4 ,mam nadziej1 e obecno w ,int]necie cak[icie d>m[ego podrcznika d nauki gry w sza*y1 przyczyni si d popul>yzacji krlewskiej gry1 a czytelnikom polskim tumacz5ie na jzyk ojczy/y uatwi /udi[anie tej pasjonujcej ksiki4 ,w czci dotyczcej w>cabw za/piem notacj liczb[ pl notacj sza*[ algebraiczn1 tak jak to je/ obecnie przyjte w w>caba* klasyczny* #fd pol[y*4 ,reguy gry w>cabw am]ykaski* zaprez5t[ane przez autora d znacznie rni si od regu /os[any* p[sze*nie w naszym kraju4 ,zdecyd[aem si j$nak na przetumacz5ie rwnie tej czci ksiki1 poniewa w w]sji am]ykaskiej w>caby s jeszcze silniej nasycone elem5tami taktyczno-/rategicznymi i i* /udi[anie moe przynie wiele korzyci i satysfakcji4 -- ,wojcie* ,ozimiski wojozimil4waw4pl ,,prz$m[a becna wojna wiat[a nadaa grze w sza*y ogromny impet4 ,przyp4tum43 ksika p[/aa w roku #aiah1 m[a o ,i ,wojnie wiat[ej4 ,w oboza* j5iecki*1 szpitala* pol[y*1 oboza* tr5+[y*1 a nawet w okopa*1 sza*y /ay si ulubionym zajciem w czasie wolnym1 nie tylko dlatego1 e (]uj najb>dziej fascynujc rozrywk1 ale rwnie z tego wzgldu1 e bez wtpi5ia rozwijaj to1 co je/ obecnie prz$miotem za9t]es[ania kadego oni]za -- u*wyc5ie zasad okrelajcy* wojsk[ /rategi oraz zdolno d wyobraenia sobie i przepr[adz5ia op]acji wojsk[y* na wielk skal4 ,fryd]yk ,wielki1 ,napoleon i ,moltke1 wielcy ucz5i wojny byli zdekl>[anymi wielbicielami sza*w i cz]pali z ni* wiele inspiracji1 ktre pomogy im w tworz5iu planw wojsk[y*4 ,i/otnie1 adna inna gra nie (]uje tak penej analogii d wojny4 ,dwie armie u/awione naprzeciw siebie na sza*[nicy1 zo"o z rny* j$no/ek1 ktre mona z p[odz5iem odnie d pie*oty1 kawal]ii i artyl]ii4 ,sukces op]acji przepr[adzany* na sza*[nicy w ad5 sposb nie zaley od przypadku1 a j$ynie od umiejtnoci graczy bdcy* gwnod[odzcymi swoi* si4 ,aczkolwiek gra w sza*y rni si od rzeczywi/ej bitwy tym1 e sia mat]iau obu /ron je/ id5tyczna1 kolejno wyd>ze w sza*a* je/ taka sama jak na wojnie4 ,wojska zo/aj najpi]w w jak najkrtszym czasie zmobiliz[ane i po/awione w got[oci d dziaania1 na/pnie zajmuj "o /rategiczne pozycj1 co pozwala na swobod i* ru*w i zabezpiecza l9ie odwrotu1 a o/atecznie1 ki$y =macja nieprzyjaciela je/ ju rozpoznana1 zo/aje oprac[any plan /rategiczny1 ktry g5]aowie prbuj wcieli w ycie przy pomocy rny* manewrw taktyczny*4 ,zwaywszy te podobie/wa sza*w i wojny1 nie zaskakuje fakt zdobycia przez sza*y wielkiej popul>noci wrd wszy/ki* ty*1 na ktry* prac czy przemyl5ia wojna miaa wpyw wicej ni p[i]z*[ny4 ,sza*y s gr1 ktrej /udi[anie moe przynie wiele znaczcy* korzyci1 niezalenie od doskonal5ia zdolnoci /rategiczny*4 ,umiejtnoci rozwijane przez sza*y s przydatne wszdzie tam gdzie i/nieje potrzeba logicznego myl5ia i konc5tracji1 a nie mona zaprzeczy1 e w>toci te s jak najb>dziej podane w praktyce codzi5nego dnia1 gdzie praca umysowa w tak duym /opniu za/puje obecnie prac fizyczn4 ,granie w sza*y w sposb przemylany1 nie tylko rozwija jako logicznego myl5ia i si wyobrani1 ale rwnie zmi]za w ki]unku rozwijania siy *>akt]u4 ,uczy nas aby nie by po*opnym w swoi* decyzja* lecz aby nieu/annie doskonali zdolno przewidywania1 poniewa musimy liczy si z konsekw5cjami naszy* poczyna4 ,co wicej1 uczymy si o/ronoci1 ktra kae nam bada ca sc5 akcji1 zamia/ gubi si w szczega*2 uczymy si take tego aby nie znie*ca si porakami1 lecz zawsze poszukiwa drg wyjcia z sytuacji4 ,sza*y s korzy/ne z>wno dla ludzi mody* jak i />szy*4 ,dla dziecka bd fascynujc rozrywk1 w nieuwiadomiony sposb rozwijajc podczas gry jego intelekt i dajc wietne przygot[anie dla nad*odzcy* yci[y* wyzwa1 niezalenie od tego czym si oka4 ,dla osoby dorosej sza*y rwnie w>te s nauki1 poniewa bd najlepszym t[>zyszem w czasie wolnym od zaj4 ,przyczyna1 dla ktrej wiele osb nie decyduje si na nauk tej gry czy te na nauczanie jej swoi* dzieci je/ taka1 e sza*y bdnie prz$/awiane s jako gra b>dzo trudna d opan[ania4 ,to faszywe wraenie p[/ao gwnie na skutek /os[ania niewaciwy* metod nauki gry w sza*y4 ,wikszo autorw podrcznikw sza*[y* analizuje labirynt w>iantw i oczekuje1 e czytelnik bdzie zapamitywa posunicia majce na celu kontr[anie manewrw przeciwnika1 zamia/ po pro/u rozw9 kilka zdr[orozsdk[y* zasad1 ktre s zrozumiae i w zupenoci wy/>czaj aby z kadego uczyni dobrego gracza4 ,to1 e sza*y bazuj na /os[aniu oglny* prawide1 ktre kady moe opan[a i cieszy si nimi bez zapamitywania czegokolwiek poza zasadami poruszania si bi]ek1 /an[i o i* wielkiej przewadze nad innymi grami plansz[ymi4 ,podjem prb rozw9icia ty* oglny* zasad i opisania i* w na tyle pro/y sposb1 aby mie pewno1 e bd "o atwo przyswajalne4 ,b>dzo wspomagali mnie w ty* dziaania* ,pani ,hel5 ,dvorak i ,pan ,eug5e ,full]1 ktrzy nie majc adnej uprz$niej znajomoci zasad gry1 nauczyli si jej czytajc manuskrypt tej ksiki4 ,dali mi oni wiele w>toci[y* wskazwek dotyczcy* treci nie bdcy* atwo zrozumiaymi dla umysu pocztkujcego gracza4 ,wyjaniajc gr w w>caby1 ktrej powicona je/ druga cz tej ksiki1 rwnie usiowaem rozwija g5]alne zasady /rategii1 a nie podawa zwyk klasyfikacj zanaliz[any* l9ii gry1 ktre czytelnik mgby zapamita *cc rywaliz[a z eksp]tami4 ,niewtpliwym szczciem byo nawizanie wsppracy z ,mi/rzem ,w>cabw ,alfr$em ,jordanem1 ktry entuzja/ycznie zaadopt[a n[e idee nauczania i oprac[a wikszo mat]iaw1 ktre zamieciem dla zilu/r[ania wany* aspektw gry4 ,,edw>d ,,lask]4 ,,wpr[adz5ie ,hi/oria sza*w ,gra w sza*y w takiej =mie1 w jakiej znana je/ obecnie uwaana je/ zwykle za znacznie />sz ni mona to z pewnoci ud[odni na pod/awie posiadany* dokum5tw4 ,naj/>sza wzmianka dotyczca sza*w znajduje si w p]skim romansie napisanym w roku #fjj n4e41 lokujcym pocztki gry w ,india*4 ,wiele europejski* okrele sza*[y* /os[any* w r$ni[ieczu1 ktry* korz5i mona doszukiwa si w jzyku h9duskim1 rwnie zdaje wskazywa na to1 e to ,indie s kolebk sza*w4 ,moemy d bezpiecznie przyj zaoenie1 e sza*y maj ok4 #acjj lat4 ,oczywicie moglibymy i dalej1 rozwaajc /opni[e rozwijanie si sza*w h9duski* z pro/szy* gi] plansz[y*4 ,rzeczywicie1 na pod/awie odkry dokonany* w egipski* grob[ca* zbud[any* ok4 #djjj lat p4n4e4 wiemy1 e grano w gry plansz[e ju ok4 #fjjj lat temu2 nie ma nie/ety moliwoci poznania regu w$ug ktry* je rozgrywano4 ,gra w sza*y rozprze/rz5ia si z ,indii d ,p]sii1 ,arabii i inny* krajw ,islamu1 a na/pnie rozp[sze*nia si w ,europie w czasie1 gdy dokonywaa si mauretaska inwazja na ,hiszpani4 ,dot>a rwnie na ,daleki ,ws*d1 a gry podobne d sza*w d tej pory i/niej w ,japonii1 ,*9a*1 ,c5tralnej i ,pnocnej ,azji4 ,i* nazwy i zasady wiadcz o po*odz5iu od />y*1 h9duski* sza*w4 ,w ,europie sza*y rozprze/rz5iay si z ,hiszpanii w ki]unku pnocnym1 d ,francji1 ,niemiec1 ,anglii1 krajw sk&ynawski* i ,isl&ii4 ,sza*y byskawicznie zdobyway sz]ok popul>no1 mimo i na pocztku i* znajomo ograniczona bya d klas wyszy*1 dworw krlewski* i ary/okracji4 ,z biegiem czasu1 gdy rola ary/okracji ulegaa zmniejsz5iu1 a wiodc rol przejm[ali mieszkacy mia/1 gra w sza*y /awaa si znana wrd wszy/ki* klas spoeczny* i wkrtce osigna poziom popul>noci nieporwnywalny z adn inn gr4 ,podczas gdy we wczesnym r$ni[ieczu w ,europie /os[ano te same zasady gry co w kraja* ,dalekiego ,ws*odu1 pewne inn[acje poczynione przez europejski* graczy w pnym r$ni[ieczu okazay si tak znaczcymi ulepsz5iami1 e w cigu kilkuset lat zo/ay zaadopt[ane we wszy/ki* pa/wa*1 wczajc w to ,daleki ,ws*d4 ,przyczyn wpr[adz5ia zmian by fakt zbyt dugiego trwania otw>cia w />ej w]sji gry4 ,n[a w]sja gry1 ktrej p[/anie datujemy na rok #aejj ,a4,d4 z jej n[ymi ce*ami *>akt]y/ycznymi wzmocni5iem siy hetmana i gca1 to wanie wspczesne sza*y1 znane w caym cywiliz[anym wiecie4 ,w si$emna/ym wieku gra w sza*y przeywaa swj rozkwit gwnie we ,wosze*1 co za[oc[ao tym1 e kraj tej syn z najsilniejszy* sza*i/w4 ,niektrzy z ni* podrowali po ,europie1 rywalizujc z najlepszymi graczami z inny* krajw i w wikszoci przypadkw wy*odzc z ty* poj$ynkw zwycisko4 ,w tamty* czasa* sza*y cieszyy si wysok e/ym1 zwaszcza na dwora* krlewski* idcy* za przykadem ,filipa ,drugiego1 wadcy ,hiszpanii1 ktry przyjm[a z honorami podrujcy* mi/rzw i s[icie i* wynagradza za wy/py turniej[e4 ,na pocztku osiemna/ego wieku gra osigna wysokie /adium rozwoju we ,francji1 ,anglii i ,niemcze*4 ,najsynniejszym mi/rzem tamty* czasw by ,francuz1 ,&re ,philidor1 ktry przez ponad czt]dzieci lat bez problemw pokonywa wszy/ki* przeciwnikw1 ktry* napotka i ktrego sawa rwna si moe tylko sawie am]ykaskiego arcymi/rza ,paula ,morphy'ego oraz niemieckiego arcymi/rza ,emanuela ,lask]a4 ,na prze/rz5i wiekw osiemna/ego i dziewitna/ego liczba graczy o midzyn>od[ej r5omie gwat[nie wzrosa i w kocu w #ahea roku />aniem angielskiego arcymi/rza ,/auntona zo/a u/an[iony midzyn>od[y turniej sza*[y w ,londynie1 ktry mia wyoni mi/rza ,europy4 ,zwycizc zo/a niemiecki arcymi/rz ,&]s51 ktry utrzyma swj tytu przez na/pne pitnacie lat1 d czasu a zo/a pobity przez modego ,morphyego4 ,t5 o/atni1 majc dwadziecia lat1 by pi]wszym am]ykaskim arcymi/rzem1 ktry odwi$zi ,europ i pokona w byskotliwym /ylu wszy/ki* europejski* arcymi/rzw1 z ktrymi /oczy poj$ynki4 ,po p[rocie d ,am]yki ,morphy wyc(a si z czynnego udziau w turnieja* sza*[y* i nie wzi udziau w turnieju z udziaem ,cze*a ,/e9itza1 ktry w midzyczasie pokona rwnie przybyego d ,am]yki ,&]s5a4 ,/e9itz przyj tytu mi/rza wiata i broni g a d roku #ahid1 ki$y to zo/a pokonany przez ,emanuela ,lask]a1 ktry nie przegrawszy nigdy meczu d *wili obecnej je/ mi/rzem wiata ,lask] pan[a na sza*[ym tronie d roku #aiba1 gdy /raci tytu na rzecz ,capablanki4 ,na/pnym k&ydatem d tytuu mi/rza wiata je/ mody ,kubaczyk ,jose ,ra\l ,capablanca1 ktry ud[odni swoj wyszo nad wszy/kimi arcymi/rzami oprcz ,lask]a4 ,wkroczy on na ar5 midzyn>od[y* turniejw w wieku #bb lat i w roku #aiaa w ,san ,seba/ian w ,hiszpanii uzyska pi]wsze miejsce mimo udziau prawie wszy/ki* europejski* arcymi/rzw4 ,w o/atnim turnieju midzyn>od[ym1 ktry mia miejsce w ,piotrogrodzie w #aiad roku1 uzyska drug lokat1 za ,emanuelem ,lask]em4 ,obecna li/a rank+[a arcymi/rzw sza*[y* wyglda na/pujco3 #a4 ,emanuel ,lask]1 ,b]l91 ,mi/rz wiata4 #b4 ,j4 ,r4 ,capablanca1 ,hawana1 ,mi/rz ,obu ,am]yk4 #c4 ,a4 ,rub9/e91 ,w>szawa1 ,mi/rz ,rosji ,przyp4tum43 ksika bya pisana gdy ,polska bya pod ,zaborami4 #d4 ,k4 ,s*le*t]1 ,wi$e1 ,mi/rz ,au/rii4 #e4 ,frank ,m>%all1 ,n[y ,jork1 ,mi/rz ,,usa4 #f4 ,r4 ,tei*mann1 ,b]l94 #g4 ,a4 ,alje*91 ,moskwa4 ,inni gracze o midzyn>od[ej sawie to3 ,niemcy - ,t>ras* i ,spielman1 ,au/riacy - ,duras1 ,m>ocy i ,vidm>1 ,rosjanie - ,b]n/e9 i ,nimz[its*1 ,francuz ,jan[ski i ,anglik ,burn4 ,a d wybu*u wojny wiodce kluby sza*[e z rny* krajw1 organiz[ay doroczne kraj[e i midzyn>od[e turnieje1 ktre umoliwiay rywalizacj graczom sza*[ym z caego wiata4 ,umidzyn>od[i5ie sza*w je/ b>dzo korzy/ne dla gracza sza*[ego1 podrujcego za granic4 ,i/niej niezliczone kluby sza*[e u/an[ione w rny* zaktka* wiata1 a znajomo gry w sza*y je/ wszy/kim czego potrzeba aby by tam gc9ne przyjtym i nawiza odp[i$nie osobi/e oraz sub[e znajomoci4 ,prba prz$/awi5ia nawet w z>ysie niezwykle int]esujcej roli jak sza*y odegray we francuskiej1 angielskiej i niemieckiej lit]aturze1 od r$ni[iecza1 a po czasy obecne wykraczaaby poza ramy tego podsum[ania hi/orii sza*w4 ,wy/>czy /wi]dzi1 e objto lit]atury sza*[ej zdecyd[anie prz]osa wszy/ko co zo/ao napisane o inny* gra*4 ,na temat sza*w zo/ao napisany* ponad pi tysicy wolum9w1 a tygodniki i miesiczniki powicone wycznie sza*om s publik[ane we wszy/ki* kraja*1 czynic z sza*w1 mona by rzec1 uniw]salny jzyk midzyn>od[y4 ,hi/oria w>cabw ,lit]atura dotyczca w>cabw je/ b>dzo skpa i nie ma niezbity* d[odw na to1 e w>caby byy znane prz$ wiekiem szesna/ym4 ,i/niej obecnie dwie teorie na temat po*odz5ia tej gry4 ,j$na utrzymuje1 e w>caby s uproszczonymi sza*ami1 druga twi]dzi1 e p[/ay "o z prz5iesi5ia hiszpaskiej gry ,alqu]que de doze na sza*[nic4 ,h4 ,j4 ,r4 ,murray1 najwikszy autorytet w hi/orii gi]1 uwaa za najb>dziej prawdopodobne1 e w>caby wyewolu[ay z pocz5ia sza*w z ,alqu]que4 ,sposb zbijania bi]ek i zasada zdejm[ania bi]ki1 ktra nie wykonaa przymus[ego bicia w niekwe/ion[any sposb wskazuj na hiszpask gr1 podczas gdy sza*[nica1 ukony ru* bi]ek i idea koronacji kami5ia na damk s wzite z sza*w4 ,we ,francji1 ,niemcze*1 ,wosze* i ,hiszpanii nazwa w>cabw wci po*odzi od ,hetmana 7,krl[ej7 z sza*w 7,dame1 ,dama71 ktrego sposb poruszania si by w r$ni[ieczu taki sam jak damki w>cab[ej4 ,w>cabom nigdy nie udao si uzyska midzyn>od[ego uj$nolic5ia i w kadym kraju s rozgrywane w$ug inny* regu4 ,w ,,usa s "o b>dziej popul>ne ni w jakimkolwiek innym pa/wie i pewna liczba graczy cieszy si n>od[ saw4 ,za najlepszy* graczy obecnie uwaa si ,newella ,banksa i ,alfr$a ,jordana4 ,przyp4tum43 wszy/kie biece in=macje zaw>te w tym rozdziale odnosz si d roku #aiah - roku opublik[ania ksiki ,,cz ,i3 ,,sza*y ,i ,,zasady ,,gry ,,plansza ,i ,,bi]ki ,p>tia sza*w rozgrywana je/ pomidzy dwoma armiami u/awionymi naprzeciw siebie na kwadrat[ej planszy1 bdcej polem bitwy4 ,plansza skada si z szedziesiciu czt]e* rozmieszczony* naprzemi5nie biay* i cz>ny* pl4 ,kada z armii liczy #af bi]ek2 je/ j$5 krl1 j$5 hetman1 dwie wiee1 dwa gce1 dwa skoczki i osiem pionw4 ,g5]aami obu armii s gracze we wasnej osobie4 ,bi]ki j$nej ze /ron s jasnego koloru i nazywane s biaymi1 a drugiej - ciemnego koloru i nazywane s cz>nymi4 ,celem gry je/ pojmanie krla przeciwnika4 ,ki$y to si /anie1 bitwa zo/aje zakoczona1 a przegrywa /rona1 ktrej krl zo/a pojmany4 ,aby zrozumie na czym to waciwie polega1 konieczne je/ na pocztek zapoznanie si z prawidami1 w$ug ktry* poruszaj si po sza*[nicy rne bi]ki4 ,po pi]wsze1 sza*[nica musi zo/a tak u/awiona1 aby grajcy mieli w swoim prawym1 dolnym rogu biae pole4 ,na/pnie bi]ki zo/aj u/awione na pozycja* prz$/awiony* na diagramie #a4 ,wiee u/awione s w roga*2 obok ni* /oj skoczki2 na/pnie gce1 a w c5trum krl i hetman4 --------------------------------------- #h ,w ,s ,g ,h ,k ,g ,s ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,k ,g ,s ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #a ,biay hetman musi znajd[a si na biaym polu1 a cz>ny hetman na cz>nym4 ,te osiem bi]ek nazywa si zwykle figurami dla odrni5ia od pionw4 ,te o/atnie zajmuj rzd pl znajdujcy si bezpor$nio prz$ rzdem figur4 ,rzdy pl zajm[ane przez bi]ki oraz pozo/ae czt]y pu/e rzdy nazywamy ,,l9iami lub ,,rz,,dami4 ,kolumny pion[e pro/opade d poziomy* rwni]z nazywamy ,,l9iami4 ,l9ie ukone1 ktre cz n>onikami pola o tym samym kolorze1 nazywamy ,,diagonalami lub przektnymi4 ,aby okreli ru*y bi]ek na planszy1 konieczne je/ opisanie w pro/y sposb kadego pola i kadej bi]ki za pomoc krtkiego symbolu4 ,aby to osign1 w rny* okresa* czasu1 zo/ao zapropon[any* kilka sy/emw1 ale tylko dwa z ni* zo/ay oglnie uznane4 ,/>szy1 zwany notacj opis[1 nadal dom9uje w kraja* ,anglo-1 ,francusko- i ,hiszpaskojzyczny*1 ale poniewa ,angielscy i ,am]ykascy publicyci sza*[i /osuj o/atnio znacznie pro/sz notacj algebraiczn1 wanie ni posuymy si w tej ksice4 ,dalej zo/anie prz$/awiona rwnie notacja opis[a4 ,przyp4tum43 ,obecnie /os[ana je/ wycznie notacja algebraiczna1 notacja opis[a ma znacz5ie j$ynie hi/oryczne ,w notacji algebraicznej kolumnom przypisane s lit]y od a d h1 od lewej d prawej /rony4 ,rzdy s ponum][ane liczbami od #a d #h1 poczynajc od rzdu1 w ktrym /oj figury biay* na pocztku gry4 ,kade pole mona okreli jako przecicie odp[i$niej kolumny i rzdu4 ,na przykad wiea na diagramie #b /oi na polu e#d1 goniec na c#d1 piony na h#d i g#g1 skoczek na f#g1 hetman na d#f1 a krle na c#a i g#c4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g ,s --------------------------------------- #f ,h --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,g ,w --------------------------------------- #c ,k --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #b ,jako symbole bi]ek uyte zo/ay pi]wsze lit]y i* nazw4 ,tak wic ,k oznacza krla1 ,h hetmana1 ,w wie1 ,g gca1 ,s skoczka4 ,pion nie posiada oznacz5ia lit][ego1 a j$ynie symbol lub 4 ,,ru*y ,,bi]ek ,kada z szeciu rodzajw bi]ek porusza si inaczej4 ,zapamitanie szeciu rny* sposobw poruszania si wymaga oczywicie wicej wysiku ni zapamitanie j$nego rodzaju ru*u1 jak to ma miejsce w wikszoci inny* gi] plansz[y*4 ,wy/>czy j$nak tylko niewielka liczba wicze praktyczny* aby zapozna si ze sposobem w jaki poruszaj si rne bi]ki sza*[e1 a wt$y mona si przekona1 e rnorodno ru*w pozwala na zadziwiajc gbi i bogactwo komb9acji1 co daj b>dziej int5sywn i gbsz satysfakcj pync z sza*w w porwnaniu d jakiejkolwiek innej gry4 ,wiea ,wiea moe porusza si d przodu1 d tyu i w boki wzdu pro/ej l9ii nie zablok[anej przez bi]k tego samego koloru4 ,innymi sowy moe porusza si d kadego pola rzdu czy te kolumny1 na ktrej /oi1 jeeli na drodze nie /oi inna bi]ka tego samego koloru4 ,jeeli na drodze znajduje si bi]ka przeciwnika1 to wiea moe j zbi i zaj jej miejsce na sza*[nicy4 ,na przykad na diagramie #b wiea moe przesun si na pola e#e1 e#f1 e#g1 e#h1 e#c1 e#b1 e#a1 f#d1 g#d1 d#d i c#d4 ,w tym o/atnim posuniciu zbije cz>nego gca4 ,wiea nie moe przemieci si na pole h#d poniewa znajduje si tam bi]ka tego samego koloru1 ani te nie moe przemieci si na pola b#d lub a#d poniewa nie wolno jej przeskoczy ponad gcem4 ,moe oczywicie przesun si na ktre z ty* pl w na/pnym ru*u po zbiciu gca4 ,goniec ,goniec porusza si wzdu diagonali1 to znaczy1 moe przesun si na ktrekolwiek z pl przektnej1 na ktrej si znajduje1 *yba e1 tak jak w przypadku wiey1 droga je/ zablok[ana przez bi]k tego samego koloru4 ,jeeli na drodze znajdzie si wroga bi]ka1 goniec moe j zbi4 ,tak wic1 na diagramie #b1 goniec moe przesun si na pola a#b1 b#c1 d#e1 e#f1 lub1 zbijajc skoczka1 na f#g4 ,nie moe j$nak przemieci si na g#h1 *yba1 e w na/pnym ru*u po zbiciu skoczka4 ,na drugiej diagonali wszy/kie pola1 to znaczy1 f#a1 e#b1 d#c1 b#e i a#f1 s dla niego do/pne4 ,poniewa goniec je/ ograniczony d pl tego samego koloru jak to1 na ktrym /a na pocztku gry1 ma on do/p tylko d #cb pl sza*[nicy i z tego punktu widz5ia wyranie wida1 o ile silniejsz figur je/ wiea1 majca do/p d wszy/ki* #fd pl4 ,hetman ,hetman ma si z>wno wiey1 jak i gca1 mogc porusza si na d[olne pole l9ii poziomej1 pion[ej lub diagonali1 na ktrej si znajduje1 jeeli tylko droga je/ wolna4 ,na diagramie #b1 pola1 na ktre moe przemieci si hetman to a#c1 b#d1 c#e1 e#g1 f#h1 f#d1 e#e1 c#g1 b#h1 d#a1 d#b1 d#c1 d#d1 d#e1 d#g1 d#h1 a#f1 b#f1 c#f1 e#f1 f#f1 g#f i h#f4 ,tak samo jak wiea i goniec1 hetman posiada moliwo zbicia figury nieprzyjaciela poprzez zajcie jej miejsca4 ,hetman je/ z pewnoci najpotniejsz figur na sza*[nicy4 ,pniej przekonamy si1 e jego sia w przyblieniu je/ porwnywalna z si dw* wie4 ,krl ,krl1 tak jak hetman1 porusza si i bije w d[olnym ki]unku1 ale je/ znacznie mniej potny1 poniewa moe porusza si tylko o j$no pole4 ,mimo wszy/ko je/ najwaniejsz figur poniewa celem gracza je/ pojmanie krla przeciwnika4 ,aby nie n>aa krla na prz$wczesn mi]1 ob[izuje zasad1 e krl nie moe porusza si na pole1 znajdujce si w zasigu raenia bi]ki przeciwnika4 ,tak wic1 na diagramie #b1 cz>ny krl moe wykona posunicie na pola f#b1 g#b1 h#b1 f#c i h#c1 ale nie moe przej na f#d lub g#d1 ani te nie moe zbi piona na h#d1 poniewa na kadym z ty* pl mgby zo/a zbity przez bia wie4 ,biay krl na diagramie #b ma tylko trzy pola1 na ktre moe si przesun1 to znaczy1 b#a1 b#b i c#b1 poniewa pola d#a i d#b1 mimo i znajduj si w jego zasigu1 s pod kontrol cz>nego hetmana4 ,skoczek ,skoczek nie porusza si ani wzdu l9ii1 ani diagonali1 tak wic1 zwykle sprawia pocztkujcemu gracz[i wicej trudnoci ni inne figury4 ,ru* skoczka moe by najlepiej opisany jako skok na pole kolejne po najbliszym1 ale o innym kolorze ni to1 na ktrym /a skoczek4 ,nota3 ,pomocnym moe by rozpatrywanie ru*u skoczka jako lit]y ,l zoonej z czt]e* pl - trze* w j$nym ki]unku i j$nego pod ktem pro/ym d ni*4 ,na przykad1 na diagramie #b1 skoczek moe wykona ru* na pola d#h1 d#f1 e#e1 g#e1 h#f i h#h4 ,prze*odzc na d#f1 zbije hetmana4 ,jego ru* nie ulega zablok[aniu przez bi]ki1 czy to wasne1 czy nieprzyjacielskie1 /ojce na jego drodze4 ,to pozwala skoczk[i1 jako j$ynej figurze1 wykona posunicie na pocztku gry1 jeszcze prz$ wykonaniem ru*u pionami4 ,sia skoczka porwnywalna je/ z si gca4 ,zasig tego o/atniego je/ wikszy1 ale skoczek ma do/p d wszy/ki* pl sza*[nicy1 niezalenie od i* koloru4 ,pion ,pozo/aje jeszcze opisa ru* piona1 j$ynej bi]ki1 ktra zbija inaczej ni si porusza4 ,pion porusza si tylko d przodu wzdu l9ii1 w ktrej /oi i tylko o j$no pole za kadym razem4 ,wyjtkiem je/ jego pi]wsze posunicie1 w ktrym moe przesun si o dwa pola4 ,tak wic na diagramie #b1 biay pion moe przemieci si tylko na h#e1 podczas gdy cz>ny pion moe przej z>wno na g#f1 jak i g#e4 ,pion zbija ukonie1 tylko d przodu i tylko o j$no pole w danym posuniciu4 ,przywilej podwjnego ru*u w pi]wszym posuniciu nie dotyczy zbijania4 ,tak wic1 na diagramie #b1 biay pion mgby zbi tylko cz>n bi]k na g#e1 cz>ny pion mgby zbi tylko bia bi]k na f#f lub h#f1 ale nie na e#e4 ,jeeli jaka bi]ka /aaby na h#e1 pion z h#d zo/aby zablok[any4 ,podobnie pion z g#g byby zablok[any bi]k /ojc na g#f4 ,je/ j$na szczeglna zasada1 ktr naley zapamita w zwizku z pionem4 ,jeeli pion *ciaby skorzy/a ze swego przywileju ru*u o dwa pola w celu uniknicia bicia przez wrogiego piona1 moe zo/a zawrcony o j$no pole i zbity4 ,na przykad na diagramie #b1 jeeli biay pion /anie na h#e1 a cz>ny pion przemieci si na g#e1 biae mog zawrci cz>nego piona o j$no pole i zbi g swoim pionem4 ,t5 sposb zbijania nazywa si en passant 7francuskie okrel5ie w przelocie7 i moe by dokonany tylko przez piona1 nigdy przez figur4 ,na koniec naley wspomnie o promocji 7przemianie7 piona w figur4 ,dzieje si to automatycznie ki$y pion osignie o/atni 7pi]wszy7 rzd sza*[nicy4 ,gracz musi wt$y zdj piona z sza*[nicy i pooy na jego miejsce d[oln figur 7z wyjtkiem krla74 ,tak wic moe si zd>zy1 e gracz bdzie gra trzema lub wicej wieami1 gcami1 skoczkami czy hetmanami4 ,z tego wzgldu1 e hetman je/ najsilniejsz figur1 piony praktycznie zawsze promuje si d hetmana4 ,mimo i pion ma wzgldnie niewielk w>to mi]zon jego mobilnoci -- zasigiem ru*u -- je/ b>dzo w>toci[ bi]k1 poniewa zawsze i/nieje moliwo jego przemiany w hetmana4 ,roszada ,tylko raz w trakcie gry wolno gracz[i poruszy dwie figury w j$nym ru*u4 ,to posunicie nazywane je/ roszad i bior w nim udzia krl oraz wiea4 ,w trakcie roszady krl porusza si o dwa pola w ki]unku wiey1 a wiea prze*odzi ponad krlem i /aje obok niego4 ,w pozycji na diagramie #c obaj gracze mog wykona roszady na d[olnym skrzydle4 ,biae roszujc na skrzydle krlewskim p[9ny po/awi krla na g#a1 a wie na f#a2 roszujc na skrzydle hetmaskim krl p[9i5 przesun si na pole c#a1 a wiea na d#a4 ,analogicznie1 cz>ne p[9ny rosz[a przesuwajc krla na g#h i wie na f#h1 lub krla na c#h i wie na d#h4 --------------------------------------- #h ,w ,k ,w --------------------------------------- #g ,h --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e ,g ,g --------------------------------------- #d ,g ,g --------------------------------------- #c ,s ,s --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a ,w ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #c4 --------------------------------------- #h ,w ,s ,k ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #d4 ,roszada je/ dozwolona tylko wt$y1 gdy ani krl ani wiea majca wzi udzia w roszadzie nie wykonyway jeszcze adny* ru*w1 adne z pl midzy krlem i wie nie je/ zablok[ane i adne z trze* pl1 po ktry* ma przemieci si krl nie je/ kontrol[ane przez bi]k nieprzyjaciela4 ,jeeli krl je/ sza*[any1 gracz nie moe wykona roszady4 ,na diagramie #d ani biae1 ani cz>ne nie mog wykona roszady4 ,,specyficzne ,,okre,,l5ia ,atak i obrona4 ,mwimy1 e bi]ka ,,atakuje inn bi]k1 jeeli w wyniku wykonanego ru*u ta pi]wsza /aje na pozycji pozwalajcej w na/pnym posuniciu zbi t drug4 ,tak wic1 w pozycji na diagramie #e1 biae mog zaatak[a cz>nego gca przesuwajc swoj wie na d#a lub e#f4 ,mwimy1 e bi]ka ,,broni inn bi]k1 jeeli /oi w t5 sposb1 e w razie1 gdyby jaka bi]ka przeciwnika zbia bi]k bronion1 zo/anie zbita przez bi]k bronic4 ,tak wic1 w pozycji na diagramie #e1 cz>ne mog obroni swojego gca przesuwajc skoczka na e#d lub e#h w razie1 gdyby biae zaatak[ay g wie z d#a4 ,jeeli biae zaatakuj z e#f1 cz>ne nie bd mogy broni gca skoczkiem1 dlatego1 e na e#d1 jak rwnie na e#h skoczek bdzie bezbronny i moe zo/a zbity przez wie4 ,cz>ne maj znacznie pro/sz moliwo obroni5ia si prz$ atakiem wiey z e#f poprzez zbicie jej pionem f#g4 ,z tego wzgldu biae nie p[9ny atak[a wie z e#f4 ,sza* i mat ,jeeli bi]ka wykona ru*1 w wyniku ktrego atakuje krla przeciwnika1 mwimy1 e krl je/ zasza*[any4 ,gracz1 ktrego krl je/ w sza*u musi wykona posunicie1 w wyniku ktrego krl prze/anie by sza*[any1 inaczej przegrywa p>ti4 --------------------------------------- #h ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,g ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #e4 ,je/ to j$yna sytuacja1 w ktrej gracz nie ma wolnego wyboru posunicia4 ,jeeli nie ma moliwoci zbicia atakujcej bi]ki1 s tylko dwie moliwoci wyjcia z sza*a4 ,j$na z ni* to wpr[adz5ie swojej bi]ki midzy krla1 a sza*ujc figur1 a druga to zejcie krlem z l9ii ataku4 ,na diagramie #e cz>ne mog da sza*a przesuwajc gca na c#e4 ,w odp[i$zi1 biae maj d dyspozycji czt]y ru*y4 ,mog albo przesun krla na f#a1 h#a lub h#b1 albo zasoni krla /awiajc wie na e#c4 ,skorzy/anie z tej o/atniej moliwoci byoby b>dzo ni]ozwane1 poniewa cz>ne po pro/u zbiyby wie gcem1 sza*ujc pon[nie biaego krla4 ,sytuacja nie ulegaby wic zmianie1 za wyjtkiem tego1 e biae /raciyby wie4 ,krl biay* nie moe przesun si na f#b1 poniewa nadal byby sza*[any przez gca4 ,zamia/ sza*[a z c#e cz>ne mogyby zaatak[a krla biay* na h#b4 ,ale w tym przypadku krl mgby po pro/u zbi gca4 ,jeeli byoby t]az posunicie biay*1 mogyby da sza*a wie na e#h4 ,ale cz>ne mog zbi wie skoczkiem4 ,z pewnoci by tak po/piy zamia/ od*odzi krlem na h#g czy osania g gcem na f#h4 ,gdy krl je/ sza*[any i nie i/nieje posunicie1 ktre mogoby g od tego sza*a uwolni1 mwimy1 e je/ on zamat[any i gra dobiega koca4 ,na diagramie #f mamy przykad mata w j$nym posuniciu4 ,jeeli t]az byoby posunicie biay*1 mogyby "o zbi piona na g#f hetmanem4 ,t]az krl cz>ny* je/ zasza*[any1 poniewa w kolejnym ru*u zagraa mu zbicie4 ,krl nie moe przesun si ani na g#g ani h#g1 poniewa te dwa pola znajduj si pod kontrol hetmana biay*4 --------------------------------------- #h ,w ,s ,k ,w --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f ,h ,g --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,s ,s --------------------------------------- #c ,g ,h --------------------------------------- #b ,k --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #f4 ,co wicej1 t5 o/atni nie moe zo/a zbity przez piona f#g1 poniewa wt$y cz>ny krl zo/aby zbity przez gca z b#c4 ,pion je/ zwizany przez gca4 ,cz>ny skoczek rwnie nie moe zbi biaego hetmana1 poniewa je/ zwizany przez wie biay*4 ,o/atecznie1 nie ma bi]ki1 ktr mona by w/awi midzy biaego hetmana i cz>nego krla2 innymi sowy3 cz>ne s zamat[ane1 przegray p>ti4 ,jeeli t]az byoby posunicie cz>ny*1 p[9ny zbi piona na g#b swoim hetmanem4 ,t]az krl biay* je/ sza*[any przez hetmana cz>ny*4 ,nie moe on zbi hetmana poniewa zo/aby zbity przez gca z b#g4 ,rwnie skoczek z f#d nie moe zbi hetmana1 poniewa je/ zwizany gcem z d#f4 ,co wicej1 krl nie moe uciec na g#a1 h#a czy g#c1 dlatego1 e te trzy pola znajduj si w zasigu dziaania cz>nego hetmana1 a wic nie i/nieje posunicie1 ktre uwolnioby biaego krla z sza*a3 je/ zamat[any1 biae przegray4 ,pat ,jeeli gracz nie bdc sza*[anym1 nie moe wykona poprawnego posunicia 7ktre nie wpr[adzaoby krla pod sza*a71 mwimy1 e na/pi ,,pat4 ,w tym przypadku gra koczy si remisem4 ,diagram #g pokazuje przykad[ pozycj4 ,biae bdc na posuniciu1 mog zakoczy gr remisem sza*ujc wie na f#c1 mimo1 i i* siy s duo sabsze4 ,cz>ne nie mog wykona w odp[i$zi dobrego posunicia1 poniewa i tak wiea biay* zbije hetmana4 ,cz>ne zbijaj wic wie biay* hetmanem1 p[odujc tym posuniciem p[/anie sytuacji pat[ej1 poniewa biae nie maj t]az posunicia1 ktre nie wpr[adzaoby i* krla pod bicie4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,h ,k --------------------------------------- #b ,w --------------------------------------- #a ,w ,s ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #g4 ,jeeli to cz>ne byyby na posuniciu1 mogyby atwo wygra4 ,waciwie maj "o dwie moliwoci dania biaym mata w trze* posunicia*4 ,j$na z ni* to zbicie skoczka wie1 zaatak[anie krla i zmusz5ie wiey biay* d bicia 7poniewa krl nie ma adnego pola d odejcia71 na/pnie sza* hetmanem na g#c zmuszajcy krla biay* d odejcia na h#a i mat hetmanem na g#b lub h#b4 ,inny sposb zaczyna si od sza*a na g#c4 ,poniewa skoczek biay* je/ zwizany1 nie moe zbi hetmana4 --------------------------------------- #h ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,h --------------------------------------- #c ,h --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #h ,przesunicie wiey na g#b rwnie nie pomaga1 poniewa hetman j po pro/u zbije1 matujc j$noczenie krla4 ,j$ynym s5s[nym posuniciem biay* bdzie wic ucieczka krlem d n>onika2 wt$y j$nak cz>ne dopr[adz d mata1 najpi]w zbijajc wie1 a na/pnie przesuwajc hetmana na g#b lub h#b4 ,wieczny sza* ,jeeli gracz je/ w /anie sza*[a krla przeciwnika w sposb cigy i zgosi1 e bdzie tak robi1 p>ti uwaa si za zremis[an4 ,na przykad w pozycji prz$/awionej na diagramie #h biae majc ru*1 mog wywalczy remis1 dajc wiecznego sza*a hetmanem na e#h i h#e4 ,cz>ne nie mog nic na to poradzi i musz porusza si krlem tam i z p[rotem pomidzy h#g i g#h4 ,gdyby biaym nie nad>zya si ta okazja wiecznego sza*a1 przegrayby1 poniewa nie mog zapobiec promocji piona a#b1 a z dwoma hetmanami przeciwko j$nemu cz>ne z atwoci wygrayby1 co zo/anie wykazane dalej1 w omwi5iu pod/aw[y* kocwek4 ,wymiana ,z wymian mamy d czyni5ia wt$y1 gdy j$na ze /ron zbija bi]k1 a przeciwnik zbija bi]k o takiej samej w>toci4 ,mylce moe by to1 e t]m9 wymiana /os[any je/ rwnie w przypadku wymiany bi]ek o rnej w>toci np4 wiey i gca czy skoczka4 ,wygra wymian oznacza w tym przypadku zbi wie1 tracc j$ynie gca czy skoczka4 ,zdwojone piony ,dwa piony tego samego gracza /ojce w j$nej kolumnie1 nazywamy zdwojonymi4 ,trzy piony w j$nej kolumnie nazywamy /rojonymi4 ,pion prze*odni 7wolny7 ,pion1 ktrego ru* d l9ii przemiany nie je/ blok[any przez innego piona1 i ktry nie je/ zagroony zbiciem przez mijanego w ssi$niej kolumnie piona przeciwnika1 nazywany je/ pionem prze*odnim 7wolnym74 ,pion izol[any ,piona nazywamy izol[anym jeeli w ssi$ni* kolumna* nie ma pionw tego samego gracza1 ktre mogyby g broni4 ,pion od/ay ,piona nazywamy od/aym jeeli nie je/ on w /anie dogoni inny* pionw z ssi$ni* kolumn1 tak1 by by przez nie bronionym4 ,wideki ,mwimy1 e dwie figury s w wideka* piona1 jeeli s przez niego j$noczenie atak[ane4 ,lekka figura ,goniec i skoczek nazywane s lekkimi figurami1 dla odrni5ia od wiey i hetmana1 ktre s figurami cikimi4 ,powic5ie ,powic5ie oznacza dobr[olne oddanie bi]ki1 bez bicia bi]ki przeciwnika1 lub z biciem sabszej4 ,odkryty sza* i podwjny sza* ,odkryty sza* ma miejsce wt$y1 gdy od*odzimy bi]k1 zasaniajc inn1 i ta o/atnia sza*uje krla4 ,jeeli dodatk[o od*odzca bi]ka rwnie sza*uje1 mamy d czyni5ia z podwjnym sza*em4 ,,symbole ,,posuni ,oprcz symboli /os[any* d oznaczania pl i bi]ek1 na/pujcy* symboli uywa si dla oznaczania posuni3 - oznacza przesuwa si d 3 lub x oznacza bije o-o oznacza roszada na skrzydle krlewskim o-o-o oznacza roszada na skrzydle hetmaskim oznacza sza* lub _/- oznacza mat ,a wic ,wf#a-;f#e oznacza1 e wiea porusza si z pola f#a na pole f#e4 ,se#c3;d#e oznacza1 e skoczek /ojcy na e#c bije bi]k /ojc na d#e4 o-o-o oznacza1 e gracz roszuje na skrzydle hetmaskim 7duga roszada74 ,przypis3 ,w notacji opis[ej kade pole sza*[nicy ma dwie rne nazwy1 kady gracz liczy rzdy od swojej wasnej /rony4 ,nazwy kolumn po*odz od figur1 ktre /oj w ni* na pocztku rozgrywki4 ,tak wic pole c#d bdzie si nazywao ,,hg#d 7hetmaski goniec #d7 lub ,,hg#e w zalenoci od tego czy patrzymy od /rony biay* czy cz>ny*4 ,jeeli mwimy o jakim polu1 nie podajc przy tym posunicia1 konieczne je/ podanie od jakiej /rony patrzymy4 ,je/ w zwyczaju p[i$zie wt$y hetman biay* na ,h#d lub hetman cz>ny* na ,h#d1 etc4 ,zamia/ nazw pl1 na ktry* ma miejsce bicie1 podaje si symbole bi]ek biorcy* udzia w biciu1 tak wic wymagane s dodatk[e in=macje1 jeeli mogoby doj d niej$noznacznoci4 ,dla porwnania poniej podane je/ dziesi pi]wszy* posuni pewnej p>tii w obu notacja*4 6 oznacza dobre posunicie4 8 oznacza ze posunicie4 7#a7 d#b-;d#d d#g-;d#e 7#b7 c#b-;c#d e#g-;e#f 7#c7 ,sb#a-;c#c c#g-;c#e 7#d7 ,sg#a-;f#c ,sb#h-;c#f 7#e7 c#d3;d#e e#f3;d#e 7#f7 ,g-f#d ,sg#h-;f#f 7#g7 e#b-;e#c ,gc#h-;e#f 7#h7 ,gf#a-;d#c ,gf#h-;e#g 7#i7 o-o o-o 7#aj7 ,wa#a-;c#a ,sf#f-;h#e 7#a7 ,p-,h#d ,p-,h#d 7#b7 ,p-,,hg#d ,p-,k#c 7#c7 ,s-,,hg#c ,p-,,hg#d 7#d7 ,s-,g#c ,s-,,hg#c 7#e7 ,px,h,p ,k,px,p 7#f7 ,g-,,kg#d ,s-,g#c 7#g7 ,p-,k#c ,g-,k#c 7#h7 ,g-,h#c ,g-,k#g 7#i7 ,roszada ,roszada 7#aj7 ,w-,g ,s-,,kw#d ,,prawa ,i ,,zwyczaje ,,sza*[e ,jeeli gracz majcy wykona posunicie1 dotknie swojej bi]ki1 ma ob[izek wykona ni posunicie2 jeeli dotknie bi]ki przeciwnika musi j zbi4 ,to prawo nie ob[izuje j$nak wt$y1 gdy dotknita w t5 sposb bi]ka nie moe wykona poprawnego ru*u czy te nie moe zo/a zbita4 ,bi]ka moe zo/a po/awiona na d[olnym polu do/pnym dla niej tak dugo1 jak dugo nie zo/aa puszczona4 ,jeeli zo/a wykonany ni$ozwolony ru*1 musi zo/a wyc(any1 a wykona naley ru* poprawny1 w mi> moliwoci t sam bi]k4 ,jeeli gracz w ni$ozwolony sposb rosz[a1 krl i wiea musz zo/a wyc(ane na pozycje wyjci[e i jeeli je/ taka moliwo1 krl p[9i5 wykona posunicie4 ,jeeli gracz dotyka bi]ki j$ynie w celu poprawi5ia jej pozycji na polu1 musi to zgosi1 mwic najpi]w j'ad\be 7po francusku3 poprawiam74 ,w trakcie wykonywania roszady najpi]w naley poruszy krla1 a nie wie1 inaczej moe p[/a wtpliwo czy zami]zona bya roszada1 czy tylko ru* wie4 ,p>ti uznaje si za niewan1 jeeli doszo d bdu podczas u/awiania sza*[nicy czy bi]ek lub jeeli w trakcie gry pozycja czy te liczba bi]ek zo/aa zmi5iona w sposb niezgody z reguami gry i nie mona odtworzy pozycji sprz$ wy/pi5ia tego bdu4 ,jeeli gracz poddaje si1 zanim zo/anie zamat[any1 przyznaje1 e o/atecznie mat byby nie d uniknicia i p>ti liczy si jako jego przegran4 ,jeeli ad5 z graczy nie ma wy/>czajcej iloci mat]iau1 aby da przeciwnik[i mata1 p>ti uznaje si za remis[4 ,remis moe zo/a rwnie ogoszony przez j$nego z graczy1 jeeli na/pi trzykrotne p[trz5ie takiej samej pozycji lub jeeli ma miejsce #ej posuni1 w trakcie ktry* nie doszo d zbicia adnej bi]ki ani d posunicia pionem4 ,,ii ,,elem5t>na ,,taktyka ,pocztkujcy gracz1 ktry uwaa1 e bdzie w /anie rozegra dobr p>ti sza*w po naucz5iu si zasad poruszania si bi]ek je/ jak oni]z1 ktry nauczywszy si kroku m>sz[ego nabi]a przekonania1 e je/ w /anie przewodzi armii4 ,moe on posiada wielkie naturalne zdolnoci /rategiczne1 ale nie bdzie w /anie i* za/os[a dla swojej korzyci1 dopki nie /anie si biegy w umiejtnoci wykorzy/ywania taktycznej wsppracy rny* bi]ek1 z ktry* zoona je/ jego armia1 oraz t]5u1 na ktrym toczy si bitwa4 ,sytuacja gdy rne w>unki pol[e panujce na wojnie1 p[oduj1 e pewne pozycje s atwiej do/pne dla pie*oty ni dla artyl]ii i vice v]sa1 maj swj odp[i$nik na sza*[nicy w takim s5sie1 e rne bi]ki poruszaj si w odmi5ny sposb1 co p[oduje1 e pewne pola s do/pne dla j$ny*1 a ni$o/pne dla inny*4 ,tak wic pi]wsz rzecz1 ktr p[9i5 zrobi pocztkujcy sza*i/a je/ dogbne zaznajomi5ie si z *>akt]y/ycznymi waciwociami poszczeglny* bi]ek1 tak aby wi$zie dokadnie jaki* dziaa mona od ni* oczekiwa4 ,najlepszym sposobem na dokonanie tego je/ /udi[anie elem5t>ny* problemw obecny* w kocwka*1 to znaczy1 pozycja*1 w ktry* kadej ze /ron zo/ao tylko kilka bi]ek4 ,,fundam5talne ,,ko,c,,wki ,zwaywszy na to1 e celem gry je/ pojmanie krla1 wydaje si1 e najwaniejsze je/ odkrycie pozycji1 w ktry* dokonanie tego bdzie moliwe1 mimo najlepszej moliwej obrony przeciwnika4 ,naturalnie gracz musi posiada pewn przewag mat]iau1 aby mc wymusi mata i pi]wszym pytaniem jakie przy*odzi na myl je/ to1 jaka musi by ,,m9imalna przewaga mat]ialna wymagana d otocz5ia krla1 ktrego caa armia polega w trakcie gry4 ,aby zamat[a samotnego krla naley atak[a pole1 na ktrym /oi oraz wszy/kie ssiadujce pola1 na ktre mgby uciec4 ,najb>dziej niekorzy/nym miejscem na sza*[nicy je/ dla krla oczywicie n>onik1 gdzie ma on d dyspozycji tylko trzy pola1 na ktre moe odej1 podczas gdy na rodku sza*[nicy ma ty* pl a osiem4 ,wynika z tego1 e w kocwce1 w ktrej j$5 z graczy ma tylko krla1 drugi bdzie prb[a zep*n g d n>onika1 gdzie bdzie musia kontrol[a tylko trzy dodatk[e pola4 ,nietrudno je/ wykaza1 e mona tego dokona bez trudu przy uyciu krla i hetmana lub krla i wiey4 ,przypumy1 e biay krl znajduje si na c#c1 a hetman na h#c1 podczas gdy krl cz>ny* /oi na d#f1 jak to je/ pokazane na na/pujcym diagramie4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,k --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,k ,h --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #i4 ,jak p[9ny dziaa biae w celu zapdz5ia krla cz>ny* d n>onika i zamat[ania g 8 ,bezpor$nia sz>a hetmanem na e#f lub d#g nie je/ oczywicie wskazana poniewa hetman nie bdzie broniony na ty* pola*1 tak wic1 krl mgby g po pro/u zbi4 ,atak z duej odlegoci1 z h#b1 g#c1 d#c lub h#f rwnie nie bdzie efektywny1 poniewa nie ograniczy moliwoci poruszania si krla1 ktry moe przesun si z>wno na d#e1 jak i na e#f lub e#e1 czyli nie d n>onika1 gdzie naleaoby g ski][a4 ,waciwy sposb manewr[ania dla biay* polega bdzie na /aym ograniczaniu krla cz>ny* d coraz to mniejszego t]ytorium1 a o/atecznie bdzie on zmuszony wyc(a si d krawdzi1 a na/pnie d n>onika sza*[nicy4 ,te rozwaania pr[adz d na/pujcej l9ii gry3 7#a7 ,hh#c-;f#e ,kd#f-;c#f 7#b7 ,hf#e-;e#e ,kc#f-;d#g 7#c7 ,kc#c-;c#d ,kd#g-;c#f 7#d7 ,he#e-;e#g ,kc#f-;b#f 7#e7 ,he#g-;d#g ,kb#f-;a#f ,biae musz t]az b>dzo uwaa aby nie dopr[adzi d pata1 ktry p[/aby1 jeeli pozbawiyby krla cz>ny* moliwoci ru*u1 nie sza*ujc g j$noczenie4 ,tak si /anie jeeli wykonaj ru* ,hd#g-;c#g4 ,wt$y cz>ne nie bd mogy po/awi krla na b#e1 poniewa to pole kontrol[ane je/ przez krla biay*1 nie bd mogy rwnie wykona ru*u na ktre z pozo/ay* czt]e* pl bdcy* w zasigu krla1 ze wzgldu na hetmana biay*1 ktry wszy/kie je kontroluje4 ,waciwe posunicie to 7#f7 ,kc#d-;c#e4 ,pozo/awia ono dla cz>nego krla tylko pole a#e i biae matuj 7#g7 ,hd#g-;a#g lub 7#g7 ,hd#g-;b#e4 ,jeeli na diagramie #i biae dyspon[ayby wie1 a nie hetmanem1 proces zamat[ania trwaby o kilka ru*w duej1 ale i tak dla cz>ny* nie byoby ratunku4 ,i zn[u zadaniem biay* je/ ograniczanie cz>ny* d coraz to mniejszy* zakresw pl4 ,najlepszym posuniciem pocztk[ym bdzie wic 7#a7 ,:#c-;e#c4 ,niezalenie od tego jak odp[i$z cz>ne1 nie zdoaj zapobiec zapdz5iu i* krla d krawdzi sza*[nicy w sposb podobny d podanego w na/pujcym przykadzie3 7#a7 444 ,kd#f-;d#e 7#b7 ,we#c-;e#a4 ,to je/ ,,posuni,,cie ,,wyczekuj,,ce4 ,cz>ne musz opuci d#e1 pozwalajc w t5 sposb przesun si d przodu biaemu krl[i lub zaj pole e#e biaej wiey4 7#b7 444 ,kd#e-;c#e 7#c7 ,we#a-;e#e ,kc#e-;d#f 7#d7 ,kc#c-;d#d ,kd#f-;c#f 7#e7 ,we#e-;d#e ,kc#f-;b#f 7#f7 ,wd#e-;c#e ,kb#f-;b#g 7#g7 ,kd#d-;d#e ,kb#g-;b#f 7#h7 ,kd#e-;d#f ,kb#f-;b#g 7#i7 ,wc#e-;b#e ,kb#g-;a#f 7#aj7 ,kd#f-;c#f ,ka#f-;a#g 7#aa7 ,kc#f-;c#g ,ka#g-;a#f 7#ab7 ,wb#e-;h#e ,ka#f-;a#g 7#ac7 ,:#e-;a#e mat4 ,prz$/awione poniej przypadki wiadcz o tym1 e zapdz5ie krla d n>onika nie je/ niezbdne1 e przy pomocy hetmana czy wiey mona zamat[a g na d[olnym polu na skraju sza*[nicy4 ,mona zauway1 e w pozycji mata trzy z szeciu pl bdcy* w dyspozycji cz>ny* s kontrol[ane przez biaego krla1 a pozo/ae trzy przez wie 7lub hetmana4 ,jeeli biae miayby d pomocy krl[i tylko gca lub skoczka1 nigdy nie byyby w /anie da mata1 poniewa ani goniec ani skoczek nie mog j$noczenie atak[a krla oraz kontrol[a pola przylegego d tego1 na ktrym /oi krl4 ,je/ to w>unek konieczny d wymusz5ia mata1 nawet w najb>dziej niekorzy/nej dla mat[anego krla pozycji w n>oniku4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b ,k ,k --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aj4 ,i/nieje moliwo zamat[ania krla tylko j$nym gcem lub skoczkiem ale potrzebna je/ d tego bi]ka przeciwnika blokujca krl[i drog ucieczki4 ,diagram #aj prz$/awia przykad takiej sytuacji4 ,na/epuje 7#a7 ,sa#f-;c#e2 ,kh#b-;h#a2 7#b7 ,sc#e-;e#d4 ,t]az cz>ne nie mog przesun piona na h#b1 poniewa biae mogyby da mata posuniciem ,se#d-;g#c4 ,tak wic musz gra 7#b7 4441 ,kh#a-;h#b4 ,biae u/awiaj wt$y skoczka w pozycji uniemoliwiajcej cz>nemu krl[i ucieczk na h#b oraz utrzymuj w got[oci dla skoczka pole g#c3 7#c7 ,se#d-;d#b 7nie ,se#d-;g#c bo bdzie pat71 ,kh#b-;h#a2 7#d7 ,sd#b-;f#a4 ,j$ynym posuniciem jakie pozo/ao cz>nym je/ t]az ru* pionem na h#b i o/atecznie biae matuj 7#e7 ,sf#a-;g#c4 ,jeeli w pozycji prz$/awionej na diagramie cz>ne miayby ru*1 gra zakoczya by si remisem1 poniewa po 7#a7 4441 ,kh#b-;h#a2 7#b7 ,sa#f-;c#e1 pion idzie na h#b i jeeli biae nie odejd krlem czynic pole g#a do/pnym dla cz>ny*1 te o/atnie s w pacie4 ,j$nak biae nie zrobi tego ze wzgldu ma moliwo promocji piona cz>ny* i wygrania przez nie p>tii4 ,w kocwce typu krl i goniec przeciw krl[i i jakiej innej bi]ce1 d mata doj moe tylko w wyniku popeni5ia bdu4 ,przypumy1 e krl biay* /oi na polu f#c1 goniec na d#e1 a cz>ne maj krla na h#a1 a na h#b gca lub piona4 ,jeeli byby ru* biay*1 matuj posuniciem ,kf#c-;f#b4 ,ale wyranie wida1 e cz>ne musiay popeni pomyk1 poniewa posuniciem poprz$zajcym sytuacj na diagramie albo wpr[adziy krla d n>onika1 albo przesuny gca lub piona na h#b1 a adne z ty* posuni nie mogo by w jakikolwiek sposb wymuszone4 ,zamat[anie samotnego krla przeciwnika krlem i dwoma gcami lub krlem1 gcem i skoczkiem nie prz$/awia trudnoci4 --------------------------------------- #h ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,k ,g ,g --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aa4 ,j$yn spraw1 o ktrej matujcy musi pamita je/ to1 e potrzebuje pomocy swojego krla4 ,dwie lekkie figury nie s w /anie same zapdzi wrogiego krla d n>onika4 ,na przykad w pozycji prz$/awionej na diagramie #aa1 najlepsz l9i gry dla biay* bdzie szybki m>sz d przodu krlem w celu zapobiegnicia ucieczce cz>nego krla d c5trum sza*[nicy4 ,gra moe potoczy si tak3 7#a7 ,ka#a-;b#b ,ka#h-;b#g 7#b7 ,kb#b-;c#c ,kb#g-;c#f 7#c7 ,kc#c-;d#d ,kc#f-;d#f 7#d7 ,gb#a-;f#e ,kd#f-;c#f 7#e7 ,gc#a-;f#d ,kc#f-;b#e 7#f7 ,gf#e-;e#d ,kb#e-;b#d 7#g7 ,ge#d-;d#c ,kb#d-;b#c 7#h7 ,gf#d-;d#b ,kb#c-;b#b 7#i7 ,kd#d-;c#d ,kb#b-;a#c 7#aj7 ,kc#d-;c#c ,ka#c-;a#d 7#aa7 ,kc#c-;c#b7nie ,kc#c-;b#b bo na/pi pat7 7#aa7 444 ,ka#d-;a#c 7#ab7 ,gd#c-;b#e ,ka#c-;a#b 7#ac7 ,gd#b-;c#a ,ka#b-;a#a 7#ad7 ,gc#a-;b#b ,ka#a-;a#b 7#ae7 ,gb#e-;c#d mat4 ,w przypadku walki krla1 gca i skoczka przeciwko krl[i1 mat musi by wymuszony w n>oniku kontrol[anym przez gca1 jeeli samotny krl wybi]a zawsze najlepsze posunicia4 ,diagram #ab moe posuy jako przykad takiej kocwki4 ,biae posiadajc cz>nopol[ego gca1 *c zep*n krla cz>ny* d h#h lub a#a1 poniewa przy bezbdnej grze cz>ny*1 nie bdzie moliwe zamat[anie i* krla w biaym n>oniku a#h4 ,na przykad po 7#a7 ,gc#c-;e#e1 cz>ne nie mog i d n>onika poniewa na/pi mat ,sd#e-;b#f4 ,wybior ,kb#h-;c#h1 a biae bd musiay zapobiec ucieczce cz>nego krla na rodek sza*[nicy4 atwo mona zauway1 e skoczka nie mona tak u/awi1 aby kontrol[a pole c#h1 zmuszajc krla d pjcia d n>onika i j$noczenie zagraa matem na b#f4 ,je/ tak dlatego1 e moe on kontrol[a c#h tylko z cz>nego pola1 podczas gdy p[9i5 /a na biaym polu1 aby by w /anie osign b#f j$nym posuniciem4 ,po 7#a7 ,gc#c-;e#e1 ,kb#h-;c#h2 7#b7 ,ka#f-;b#f1 ,kc#h-;d#g2 7#c7 ,sd#e-;f#d ru* cz>nego krla je/ ograniczony d rzdw sidmego i smego i pozo/aje tylko kwe/i czasu1 ki$y zo/anie zmuszony d przejcia na h#h4 --------------------------------------- #h ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,k --------------------------------------- #e ,s --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,g --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ab4 ,poniewa goniec biay* je/ cz>nopol[y1 trzeba bdzie uy skoczka d zmusz5ia krla d odejcia z biay* pl4 ,na przykad3 ,kd#g-;c#h 7#d7 ,kb#f-;c#f ,kc#h-;d#h 7#e7 ,sf#d-;g#f ,kd#h-;c#h 7#f7 ,sg#f-;e#g ,kc#h-;d#h 7#g7 ,kc#f-;d#f ,kd#h-;e#h 7#h7 ,kd#f-;e#f ,ke#h-;d#h 7#i7 ,ge#e-;h#b4 ,posunicie wyczekujce4 ,biae *c umieci gca na c#g1 aby uczyni d#h ni$o/pnym dla cz>ny*4 7#i7 444 ,kd#h-;e#h 7#aj7 ,gh#b-;c#g ,ke#h-;f#h 7#aa7 ,se#g-;f#e ,kf#h-;e#h 7#ab7 ,sf#e-;g#g ,ke#h-;f#h 7#ac7 ,ke#f-;f#f ,kf#h-;g#h 7#ad7 ,kf#f-;g#f ,kg#h-;f#h 7#ae7 ,gc#g-;d#f ,kf#h-;g#h 7#af7 ,sg#g-;f#e ,kg#h-;h#h 7#ag7 ,gd#f-;a#c4 --------------------------------------- #h ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,k ,s --------------------------------------- #e ,s --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ac4 ,zn[u posunicie wyczekujce4 ,biae nie mog od razu gra ,sf#e-;h#f poniewa dadz cz>nym pata4 7#ag7 4441 ,kh#h-;g#h2 7#ah7 ,sf#e-;h#f1 ,kg#h-;h#h2 7#ai7 ,ga#c-;b#b mat4 ,wymusz5ie mata przy pomocy krla i dw* skoczkw nie je/ moliwe nawet1 gdy pozycja bdzie podobna d tej z diagramu #ac4 ,krl moe w tej pozycji zo/a zep*nity d n>onika1 ale skoczek1 ktry zapobiega ucieczce krla nie bdzie w /anie da mu mata1 a dla zapobieenia pat[i1 drugi skoczek musi pozwoli krl[i opuci n>onik4 ,jeeli cz>ne maj d dyspozycji dodatk[e posunicie1 np4 pionem1 biae mog wygra4 7#a7 ,sc#e-;a#f1 ,kb#h-;a#h2 7#b7 ,sd#f-;e#h1 ru* piona2 7#c7 ,se#h-;c#g mat4 ,,wzgl,,dna ,,w>to ,,bi]ek ,/udiujc p[ysze przykady mona nabra pewnego wyczucia dotyczcego siy rny* j$no/ek4 ,hetman je/ oczywicie bi]k najsilniejsz4 ,ze wzgldu na jego najwiksz mobilno moe on osaczy wrogiego krla w kilku posunicia* i ski][a g w matujc sie4 ,z pozo/ay* figur najsilniejsza je/ bez wtpi5ia wiea1 poniewa wy/>cza d wymusz5ia mata w pocz5iu z wasnym krlem1 podczas gdy goniec czy skoczek nie potrafi tego dokona4 ,dwa gce s w widoczny sposb silniejsze od dw* skoczkw1 ale nie sposb wyp[i$zie si tak kategorycznie o wzgldnej w>toci j$nego gca w porwnaniu d j$nego skoczka4 ,p[ysze w>toci[anie za*[uje j$nake wano tylko w przypadku wzgldnie niezatoczonej sza*[nicy1 ki$y bi]ki mog zrobi peen uytek ze swojej mobilnoci4 ,to wanie mobilno decyduje o w>toci bi]ki i cz/o zd>zaj si pozycje1 w ktry* skoczek je/ b>dziej w>toci[y ni wiea1 czy te w ktry* pion moe by lepszy od gca1 etc4 ,przyczyna tego /anu rzeczy je/ taka1 e czasami sabsza bi]ka zajmuje pole1 na ktrym moe dziaa1 podczas gdy silniejsza bi]ka je/ zablok[ana w t5 czy inny sposb i nie mona ni aktywnie dziaa4 ,przykady taki* pozycji omwione bd w rozdziale dotyczcym komb9acji4 ,mimo i nie je/ moliwe dokadne okrel5ie wzgldnej w>toci bi]ek w kadej pozycji1 dwiadcz5ie pozwala na zad[alajce oszac[anie i* r$niej siy4 ,hetman je/ w przyblieniu tak silny jak dwie wiee lub trzy lekkie figury 7gce lub skoczki74 ,lekka figura odp[iada w przyblieniu trzem pionom1 a wiea odp[iada lekkiej figurze i j$nemu lub dwm pionom4 ,w>to piona je/ spraw najtrudniej u*wytn dla pocztkujcego gracza4 ,ze wzgldu na swoj ograniczon mobilno pion wydaje si tak mao uyteczny1 e prby rat[ania atak[anego piona wydaj si /rat czasu1 ki$y o tyle doniolejsze sprawy zaprztaj uwag gracza4 ,przeocza on j$nak pot5cjaln w>to piona zwizan z moliwoci jego pniejszej przemiany w hetmana4 ,aby uwiadomi sobie znacz5ie piona1 konieczne je/ dokadne zrozumi5ie tego1 jakie w>unki musz by spenione1 aby ,m,g on przemi5i si w hetmana4 ,ta wi$za je/ tym b>dziej potrzebna sza*icie1 e wikszo gi] o/atecznie prze*odzi d fazy kocwki pion[ej1 w ktrej przewaga j$nego piona moe mie decydujce znacz5ie4 ,w wikszoci taki* przypadkw na sza*[nicy oprcz pionw obecne s figury i czasami tylko po przepr[adz5iu i* wymiany mona p>ti wygra4 ,najb>dziej elem5t>ny przypadek pokazany je/ na na/pujcym diagramie4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,h --------------------------------------- #c ,k --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,h ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ad4 ,biae maj przewag piona i i* celem bdzie jego przemiana w hetmana4 ,pocztkujcy gracz1 w swoim popiesznym deniu d przemiany piona1 zagra prawdopodobnie od razu e#d-;e#e i /raci piona1 poniewa cz>ne mog odp[i$zie ,ha#d-;d#d sza* z j$noczesnym atakiem na piona4 ,waciwy sposb gry dla biay* to 7#a7 ,hc#a-;d#a1 ,kb#c-;a#c lub ,kb#c-;b#d2 7#b7 ,hd#a3;a#d1 ,ka#c3;a#d4 ,t]az1 ki$y wymi5iono hetmany1 biae nie musz si ju m>twi o adne prby pokrzyowania i* planw odnonie przemiany piona w hetmana1 z wyjtkiem manewrw cz>nego krla1 ktry nadal moe dopr[adzi d zbicia lub blokady piona4 ,naty*mia/[y m>sz pionem d przodu nie bdzie dobrym rozwizaniem4 ,waciwy sposb gry wskazuj pro/e kalkulacje4 ,pion potrzebuje czt]e* posuni1 aby osign pole przemiany4 ,ale cz>ny krl przybdzie tam w takiej samej liczbie ru*w1 tak wic bdzie mg zbi piona naty*mia/ po jego przemianie w hetmana4 ,w konsekw5cji biae bd w /anie prze=s[a bezpieczn przemian swojego piona tylko1 jeeli bd w /anie zdoby kontrol nad polem przemiany za pomoc swojego krla1 zapewniajc tym samym o*ron swojego piona w czasie przemiany4 ,biae potrzebuj trze* posuni na dopr[adz5ie swojego krla na f#d1 w poblie piona4 ,w midzyczasie cz>ne osign pole d#f i po ru*u biay* 7#d7 ,kf#d-;f#e cz>ne zablokuj dalszy m>sz biaego krla posuniciem ,kd#f-;e#g4 ,j$nak biae s w /anie zmusi cz>ne d u/pi5ia z drogi4 ,manewr1 za pomoc ktrego dokonaj tego1 wy/puje w podobnej =mie w praktycznie wszy/ki* kocwka* pion[y*1 tak wic jego grunt[ne zrozumi5ie je/ klucz[e4 ,diagram #ae pokazuje krytyczn pozycj4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g ,k --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,k --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ae4 ,biae mog wygra p>ti tylko posuniciem 7#e7 ,kf#e-;e#e4 ,te*niczne okrel5ie tego posunicia to i w ,,opozycj4 ,dwa krle /aj w opozycji1 naprzeciw siebie1 w j$nej l9ii na pola* tego samego koloru i t5 ktry ma t]az ru*1 p[odujcy wyjcie z opozycji -- w tym przypadku cz>ny krl -- je/ zmuszony pozwoli na ru* naprzd d na/pnej l9ii wrogiemu krl[i4 ,jeeli cz>ne zagraj ,ke#g-;d#g1 biae odp[i$z 7#f7 ,ke#e-;f#f1 a jeeli cz>ne zagraj ,ke#g-;f#g1 na/pi 7#f7 ,ke#e-;d#f4 ,na/pnie1 po posuniciu cz>ny* ,kf#g-;e#h1 biae p[trz manewr zajmujc opozycj 7#g7 ,kd#f-;e#f i zn[u cz>ne musz wyc(a si ,ke#h-;d#h lub ,ke#h-;f#h1 co pozwoli biaym na zdobycie kolejnej l9ii posuniciem na f#g lub d#g4 ,to zabezpiecza woln drog pion[i1 ktry t]az bez przeszkd masz]uje na pole przemiany4 ,wana rola1 jak odgrywa w kocwka* pion[y* opozycja krla je/ jeszcze jaskrawiej uwypuklona w sytuacja*1 ktre p[/ayby gdyby w sytuacji prz$/awionej na diagramie #ae biae zagray 7#e7 e#d-;e#e zamia/ ,kf#e-;e#e4 ,cz>ne mogyby wt$y zremis[a p>ti utrzymujc opozycj dla siebie4 ,mogyby zagra ,ke#g-;f#g i mimo pniejszego 7#f7 e#e-;e#f1 ,kf#g-;e#g2 7#g7 ,kf#e-;e#e biae odzyskay opozycj ale nie s w /anie jej utrzyma jeeli cz>ne graj bezbdnie4 ,posuniciem1 ktre ratuje gr dla cz>ny* je/ ,ke#g-;e#h4 ,ke#g-;d#h lub ,ke#g-;f#h sp[oduj przegran poniewa wt$y biae mog wej w opozycj ru*em ,ke#e-;d#f lub ,ke#e-;f#f4 ,gra w ty* trze* przypadka* mogaby potoczy si tak3 ,a3 7#g7 4441 ,ke#g-;e#h1 7#h7 ,ke#e-;f#f1 ,ke#h-;f#h2 7#i7 e#f-;e#g1 ,kf#h-;e#h2 7#aj7 ,kf#f-;e#f i mamy pat czyli na/puje remis4 ,b3 7#g7 4441 ,ke#g-;d#h2 7#h7 ,ke#e-;d#f1 ,kd#h-;e#h2 7#i7 e#f-;e#g i cz>ne musz wykona posunicie ,ke#h-;f#g pozwalajce uzyska biaym kontrol nad polem przemiany poprzez 7#aj7 ,kd#f-;d#g4 ,c3 7#g7 4441 ,ke#g-;f#h1 7#h7 ,ke#e-;f#f1 ,kf#h-;e#h1 etc41 podobnie d przebiegu gry w ,b4 ,podsum[ujc analiz tej kocwki pion[ej3 ,decydujcym czynnikiem je/ opozycja krli w #f i #h l9ii4 ,jeeli sabszej /ronie uda si uzyska opozycj z pionem na #f l9ii1 gra zakoczy si remisem4 ,jeeli pion nie dosz$ jeszcze d #f l9ii1 opozycja krli nie je/ jeszcze do/pna dla sabszej /rony poniewa nad*odzcy pion wytrci krla z opozycji4 ,zamy1 na przykad1 e krl biay* /oi na e#f1 a pion na e#e1 podczas gdy cz>ny krl /oi na e#h i je/ t]az ru* biay*4 ,biae musz wyj z opozycji grajc ,ke#f-;f#f lub ,ke#f-;d#f i cz>ne utrzymuj opozycj grajc ,ke#h-;f#h lub ,ke#h-;d#h4 ,ale wt$y biae maj w zapasie posunicie1 ktre zmusza cz>ne d wyjcia z opozycji i w t5 sposb wygrywa p>ti4 ,graj e#e-;e#f i gra koczy si w omwiony uprz$nio sposb4 ,znajomo kocwkek typu krl i pion przeciw krl[i je/ szczeglnie wana dla kadego gracza sza*[ego1 nie tylko dlatego1 e wielka liczba pozycji moe zo/a zr$uk[ana d tej kocwki przez wymian wszy/ki* inny* bi]ek obecny* na sza*[nicy1 ale rwnie dlatego1 e daje wgld w specyficzne manewry1 ktre musi wykona krl majc na uwadze zdobywanie lub trac5ie opozycji i ktre1 jak bdzie to dalej widoczne1 /an[i zasadnicz tre najczciej spotykany* kocwek pion[y*4 ,pocztkujcemu gracz[i trudno je/ u*wyci specyfik manewrw opozycyjny*1 ale na szczcie ogromna wikszo kocwek pion[y* ma znacznie pro/sz po/a4 ,wygrywajcy manewr w ty* kocwka*1 w ktre prze*odzi wikszo gi] sza*[y*1 moe by atwo wyjaniony1 a po zrozumi5iu g1 pocztkujcy gracz atwo moe przyswoi fundam5talne zasady /ojce za kad p>ti4 ,diagram #af pokazuje typ[ pozycj1 na ktrej mona /udi[a wygrywajcy manewr4 ,biae maj przewag piona1 ale tak jak to byo na pozycji ,diagramu #ae1 nie mog przemi5i prze*odniego piona poniewa krl /oi za nim1 a nie prz$ nim4 ,z drugiej /rony nie ma prawdopodobnie s5su i d przodu pionami z drugiej /rony sza*[nicy1 poniewa cz>ne maj tam tak sam liczb pionw i nie ma szans aby ktry z biay* pionw mg przebi si d przodu4 ,cakiem atwo je/ popr[adzi biae ku zwyci/wu1 a /rategia1 jak naley za/os[a1 bdzie dobrze widoczna po na/pujcy* rozwaania*3 krl cz>ny* je/ znaczco ograniczony w swoi* ru*a*1 poniewa musi nieu/annie monitor[a prze*odniego piona biay*4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,k --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b ,k --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #af4 ,biay krl ma wolny wybr i moe przemieci si tam1 gdzie *ce nie bdc bezpor$nio zagroonym4 ,nic wic nie przeszkodzi mu w zaatak[aniu i zbiciu cz>ny* pionw1 poniewa1 gdy cz>ny krl sprbuje p[/rzyma m>sz biaego1 prze*odni pion biay* ruszy d przodu i zmusi nieprzyjacielskiego krla d podjcia prby prze*wyc5ia g1 dajc tym samym woln drog swojemu krl[i4 ,zgodnie z tym s*ematem gra moe przebiega w na/pujcy sposb3 7#a7 ,kc#b-;d#c ,kc#e-;d#e 7#b7 ,kd#c-;e#c ,kd#e-;e#e 7#c7 b#c-;b#d g#f-;g#e 7#d7 b#d-;b#e ,ke#e-;d#e 7#e7 b#e-;b#f ,kd#e-;c#f 7#f7 ,ke#c-;d#d ,kc#f3;b#f 7#g7 ,kd#d-;e#e f#e-;f#d 7#h7 ,ke#e-;f#e ,kb#f-;c#f 7#i7 ,kf#e3;g#e ,kc#f-;d#f 7#aj7 ,kg#e3;f#d ,kd#f-;e#f 7#aa7 ,kf#d-;g#e ,ke#f-;f#g4 ,t]az biae wygraj nawet bez piona g#b grajc 7#ab7 ,kg#e-;f#e etc41 jak to wyjaniono przy okazji diagramu #ae4 ,z p[yszego wynika wniosek1 e jeeli j$nemu z graczy uda si uzyska przewag piona1 moe wygra p>ti1 jeeli bdzie w /anie wymi5i wszy/kie bi]ki1 tak1 aby pozo/ay j$ynie piony4 ,j$nak nie wida jeszcze sposobu1 w jaki mona wymusi t wymian4 ,oczywi/e je/1 e gracz1 ktry /raci piona bdzie />a si zapobiec wymianom1 w nadziei1 e uda mu si nadrobi /rat piona pr[adzc gr swoimi bi]kami4 ,bdzie unika wymiany z wyjtkiem sytuacji1 ki$y unikanie jej sp[od[aoby dodatk[e /raty4 ,pro/ego przykadu do/>cza pozycja prz$/awiona na diagramie #ag4 ,biae1 majc ru*1 graj ,we#b-;e#e1 proponujc wymian wie4 ,jeeli cz>ne sprbuj unikn wymiany grajc ,wb#e-;b#f1 biae mog zbi piona f#e wie i po tym jak krl cz>ny* odejdzie z sza*[anego pola1 wezm rwnie piona g#d4 ,tak wic cz>ne musz przyj (]t wymiany wie1 a wt$y biae wygrywaj idc naprzd pionem z l9ii c1 ktry zmusza cz>nego krla d odejcia na skrzydo hetmaskie i pozo/awia piony ze skrzyda krlewskiego bez wsp>cia4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,w ,k --------------------------------------- #d ,k --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b ,w --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ag4 ,pocztkujcy gracz moe pomyle1 e poniewa /rata piona w wikszoci przypadkw oznacza przegran p>ti ze wzgldu na przemian piona w hetmana w kocwce1 wskazane moe by powic5ie figury jeeli mona w t5 sposb unikn /raty piona4 ,t5 pomys je/ j$nak cak[icie bdny1 poniewa majc przewag figury przeciwnik z atwoci zdobdzie przewag tylu pionw ilu tylko ze*ce w dalszym przebiegu p>tii4 ,pozycja na diagramie #ah moe suy za przykad4 ,w przytoczonej dalej sekw5cji posuni przyjto1 e cz>ne wykonuj najlepsze moliwe posunicia1 ale za/os[ana metoda sprawdza si rwnie w przypadku gdyby cz>ne gray pasywnie1 z t tylko rnic1 e wt$y biae wygrayby szybciej4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,k --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,g ,k --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b ,g --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ah4 7#a7 ,sd#c-;c#e ,ga#d-;c#f 7#b7 ,ge#b-;f#c ,gc#f3;f#c 7#c7 ,kf#d3;f#c b#g-;b#f 7#d7 ,sc#e-;e#f c#g-;c#e 7#e7 a#b-;a#d ,to posunicie zatrzymuje cz>ne piony1 tak1 aby skoczek mg zaatak[a je z lepszym efektem4 7#e7 444 c#e-;c#d 7#f7 ,se#f-;c#g ,kh#f-;g#g 7#g7 ,sc#g-;b#e a#g-;a#f 7#h7 ,sb#e-;d#f ,kg#g-;f#f 7#i7 ,sd#f3;c#d b#f-;b#e 7#aj7 a#d3;b#e a#f3;b#e 7#aa7 ,sc#d-;a#c b#e-;b#d 7#ab7 ,sa#c-;c#b b#d-;b#c 7#ac7 ,sc#b-;d#d etc4 ,cz/o zd>za si1 e gracz moe odda figur za j$nego czy dwa piony1 =sujc kocwk1 ktr moe wygra ze wzgldu na pozycj pionw4 ,diagram #ai do/>cza przykadu4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,g ,k --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,s ,k --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ai4 ,cz>ne maj o j$n figur mniej1 ale i* poczone1 wolne piony /an[i p[an grob4 ,najlepsze co mog zrobi biae1 to powici skoczka za dwa piony1 poniewa wt$y zo/an z dwoma pionami przeciwko j$nemu4 ,cz>ne musz o/atecznie odda gca za piona biay* z l9ii a1 ktry zagraa przemian w hetmana1 a wt$y biae wygraj zbijajc cz>nego piona z l9ii g i przemi5iajc w hetmana swojego wasnego piona4 ,gra moe toczy si na/pujco3 7#a7 ,sa#c3;c#b b#c3;c#b 7#b7 ,sb#d3;c#b ,ge#f-;d#e 7#c7 ,sc#b-;b#d ,gd#e-;a#h 7#d7 a#e-;a#f ,kh#f-;g#f 7#e7 a#f-;a#g ,kg#f-;f#f 7#f7 ,sb#d-;a#f ,kf#f-;e#g 7#g7 ,sa#f-;c#g ,ga#h-;h#a 7#h7 a#g-;a#h;,h ,gh#a3;a#h 7#i7 ,sc#g3;a#h ,ke#g-;f#f 7#aj7 ,sa#h-;c#g ,kf#f-;g#f 7#aa7 ,sc#g-;d#e ,kg#f-;h#f 7#ab7 ,kf#d-;f#e ,kh#f-;h#g 7#ac7 ,kf#e-;g#e ,kh#g-;h#h 7#ad7 ,kg#e-;g#f ,kh#h-;g#h 7#ae7 ,sd#e-;e#g ,kg#h-;h#h 7#af7 ,se#g-;f#e ,kh#h-;g#h 7#ag7 ,sf#e3;g#g ,kg#h-;h#h 7#ah7 ,kg#f-;f#g ,kh#h-;h#g 7#ai7 g#d-;g#e ,kh#g-;h#h 7#bj7 ,sg#g-;f#e1 biae nie p[9ny gra g#e-;g#f poniewa sp[oduj pata4 7#bj7 444 ,kh#h-;h#g 7#ba7 g#e-;g#f ,kh#g-;h#h 7#bb7 g#f-;g#g ,kh#h-;h#g 7#bc7 g#g-;g#h;,h mat4 ,kocwki omwione d tego mom5tu pokazay metod zwyci/wa przy pomocy przewaajcy* si i pocztkujcy gracz moe t]az zrozumie1 e wiodc zasad przywiecajc wszy/kim manewrom musi by ,,unikanie ,,/rat ,,mat]ia,u -- niezalenie od tego jak niewielki* -- poniewa o/atecznie mog dopr[adzi "o d przegranej p>tii z p[odu przemiany j$nego piona w hetmana4 ,na/pnym etapem bdzie odkrycie1 w jaki* w>unka* moliwe je/ zdobycie przewagi mat]ialnej i uniknicie /rat wasny*4 ,aby zrozumie manewry ataku i obrony1 przy pomocy ktry* t5 cel osigniemy1 niezbdne je/ najpi]w zapoznanie si ze sposobami wsppracy rny* bi]ek ze sob1 zrozumi5ie1 gdzie ley i* sia1 a gdzie sabo4 ,zanim to wszy/ko1 przynajmniej w z>ysie1 nie /anie si dla pocztkujcego gracza jasne1 nie bdzie on w /anie rozegra s5s[nej p>tii czy nawet zrozumie najb>dziej elem5t>ny* zasad /rategii4 ,czytelnik je/ wic proszony o pilne prze/udi[anie na/pnego rozdziau1 w ktrym omwione s *>akt]y/yczne ce*y rny* bi]ek4 ,w t5 sposb szybciej osignie znaczn si gry1 ni gdyby opi]a si tylko na dwiadcz5iu zdobytym podczas grania duej liczby p>tii i prba* dojcia d wszy/kiego samemu4 ,naley korzy/a z wi$zy zgromadzonej przez wiele pokole sza*i/w4 ,,jak ,,wsp,,pracuj ,r,,ne ,,bi]ki ,s dwa pod/aw[e rodzaje ataku4 ,z pi]wszym z ni* mamy d czyni5ia1 gdy j$na bi]ka j$noczenie atakuje dwie lub wicej bi]ek przeciwnika2 z drugim1 gdy d ataku na bi]k przeciwnika ski][any* zo/aje wicej bi]ek1 ni moe on zgromadzi d jej obrony4 ,pocztkujcy1 z reguy1 przepr[adza ataki wycznie w celu wyelim9[ania bi]ki przeciwnika2 jasnym wydaje si wic1 e tego rodzaju ataki w wikszoci przypadkw s d>emne1 poniewa pozwalaj atak[anej bi]ce przemieci si na inne pole1 by moe b>dziej nawet dla niej korzy/ne4 ,przewaga j$noczesnego atak[ania dw* bi]ek je/ oczywi/a1 *oby z tego wzgldu1 e prawdopodobnie tylko j$n bdzie mona urat[a4 ,z kolei korzy wynikajca z atak[ania wiksz liczb bi]ek ni je/ i* zgromadzony* d obrony je/ nie mniej oczywi/a1 ale trudniej je/ taki atak przepr[adzi4 ,pocz5ie obu ty* metod ataku /an[i sekret udanej wsppracy bi]ek4 ,na kolejny* diagrama* prz$/awione s pro/e ilu/racje elem5t>ny* przypadkw taki* atakw4 ,takie pozycje cz/o pojawiaj si w p>tia* pocztkujcy* z racji cz/ego u/awiania przez ni* bi]ek na niekorzy/ny* pozycja*4 ,podczas /udi[ania ty* przypadkw oko pocztkujcego zaznajomi si z tymi niebezpiecznymi =macjami bi]ek i nauczy si przewidywa zagroenia z nimi zwizane4 --------------------------------------- #h ,w ,k ,s ,w --------------------------------------- #g ,g ,g --------------------------------------- #f ,s ,h --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s ,g ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #bj4 ,je/ to szczeglnie prawdziwe w przypadku pozycji matujcy*1 prz$yskut[any* dalej1 w pocz5iu z atakami hetmana w grze rodk[ej4 ,s to w dziewidziesiciu przypadka* na /o te ataki1 ktry* (i> /aje si pocztkujcy gracz w pocztk[y* /adia* gry1 grajc z dwiadczonym przeciwnikiem4 ,w pozycji prz$/awionej na diagramie #bj1 biae majc ru*1 wygrywaj wymian i w zasadzie ca gr1 grajc 7#a7 ,sc#c-;d#e4 ,tym posuniciem atakuj hetmana i j$noczenie piona c#g4 ,cz>ne1 aby nie /raci hetmana1 musz g przesun1 ale nie s w /anie umieci g na polu1 na ktrym broniby on piona c#g4 --------------------------------------- #h ,w ,s ,g ,k ,g ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,h --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,h ,k ,g ,s ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ba4 ,tak wic w na/pnym ru*u biae wezm piona1 sza*ujc j$noczenie krla i atakujc wie na a#h4 ,krl musi odej na inne pole i skoczek zbija wie4 ,cakiem cz/o taki atak skoczkiem wygrywa hetmana1 jeeli przeciwnik nie je/ biegy w tego rodzaju sytuacja*4 ,jeeli w pozycji z diagramu #ba biae zagraj 7#a7 ,sc#c-;d#e1 cz>ne musz *roni piona c#g przesuwajc hetmana na d#h lub d#f1 ale nie na c#f2 to o/atnie posunicie sp[od[aoby na/pujc kontynuacj 7#b7 ,gf#a-;b#e1 ,hc#f3;b#e2 7#c7 ,sd#e3;c#g i 7#d7 ,sc#g3;b#e4 --------------------------------------- #h ,w ,s ,g ,k ,g ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,h --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b ,g --------------------------------------- #a ,w ,h ,k ,s ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #bb4 ,czasami dwie bi]ki bior udzia w podwjnym ataku w t5 sposb1 e l9ia ataku j$nej z ni* zo/aje odkryta przez drug4 ,tak wic1 w pozycji na diagramie #bb1 d ktrej moe doj po s]ii posuni3 7#a7 e#b-;e#d d#g-;d#e 7#b7 e#d3;d#e ,hd#h3;d#e 7#c7 ,sb#a-;c#c ,hd#e-;a#e 7#d7 d#b-;d#d ,sg#h-;f#f 7#e7 ,gf#a-;c#d e#g-;e#f 7#f7 ,gc#a-;d#b biae gro zagraniem 7#g7 ,sc#c-;d#e1 odkrywajcym atak gca z d#b na cz>nego hetmana i w tym samym mom5cie atakujc piona na c#g1 ktrego cz>ne nie s w /anie dalej broni4 ,zagroenia tego typu cz/o wy/puj w pocz5iu z odkrytym sza*em4 ,jako przykad moe posuy na/pujce otw>cie3 7#a7 e#b-;e#d e#g-;e#e 7#b7 ,sg#a-;f#c ,sg#h-;f#f 7#c7 ,sf#c3;e#e ,sf#f3;e#d 7#d7 ,hd#a-;e#b ,se#d-;f#f ,o/atnie posunicie cz>ny* wy/awia i* krla na odkrytego sza*a i biae wykorzy/ujc szans wygrywaj hetmana posuniciem 7#e7 ,se#e-;c#f4 ,po skoczku1 drugi pod wzgldem cz/oci wy/p[ania pozycji odp[i$ni* dla podwjnego ataku je/ hetman4 ,dwa typ[e przykady s pokazane na na/pny* diagrama*4 ,po otw>ciu3 7#a7 e#b-;e#d e#g-;e#e 7#b7 f#b-;f#d ,gf#h-;c#e 7#c7 f#d3;e#e88 osignita zo/aje pozycja prz$/awiona na diagramie #bc1 w ktrej cz>ne wygrywaj wie posuniciem ,hd#h-;h#d4 ,biae nie mog odp[i$zie 7#d7 ,ke#a-;e#b ze wzgldu na ,hh#d3;e#d i mat4 ,i* j$yna obrona to 7#d7 g#b-;g#c1 po czym na/pi ,hh#d3;e#d1 z j$noczesnym atakiem na krla i wie4 ,to otw>cie (]uje kolejn moliwo zademon/r[ania niebezpiecznej mobilnoci hetmana4 ,zamia/ 7#c7 f#d3;e#e biae mog zagra 7#c7 ,sg#a-;f#c4 ,gra moe dalej przebiega w na/pujcy sposb3 7#c7 444 d#g-;d#f 7#d7 ,gf#a-;c#d ,sg#h-;f#f 7#e7 f#d3;e#e d#f3;e#e i zn[u biae nie mog wygra piona e#e ze wzgldu na to1 e 7#f7 ,sf#c3;e#e spotka si z odp[i$zi ,hd#h-;d#d1 z j$noczesnym atakiem hetmana na skoczka i gca oraz grob mata na f#b4 --------------------------------------- #h ,w ,s ,g ,h ,k ,s ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,k ,g ,s ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #bc4 ,diagram #bd pokazuje typ[y przypadek podwjnego ataku hetmana w pocz5iu z inn figur4 ,biae graj ,gb#e-;d#c i cz>ne nie mog rosz[a ze wzgldu na ,hf#c-;e#d z grob mata ,he#d3;h#g i j$noczesnym atakiem na gca e#g po raz drugi1 podczas gdy goniec t5 je/ broniony tylko raz4 ,cz>ne musz broni si prz$ matem albo posuniciem g#g-;g#f albo f#g-;f#e lub te ,hc#e-;h#e1 a wt$y biae bior gca4 ,podczas roszady na /ronie krlewskiej gracz musi zawsze by wiadomym zagroenia atakiem hetmana czy innej figury na piona l9ii h4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,k ,w --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,g ,h --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,h --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,g ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #bd4 ,w prz$/awionym p[yej przypadku hetman[i asy/[a goniec4 ,w ataku na h#g moe pomaga skoczek z pola g#e czy te f#f4 ,czciej dziaa on z g#e1 poniewa zwykle f#f je/ dla niego ni$o/pne z racji piona g#g1 ktry broni tego pola4 ,w wikszoci przypadkw skoczek przemieszcza si na g#e z f#c1 a hetman atakuje pole h#g z h#e1 na ktre to pole przybywa ze swojej pozycji pocztk[ej d#a4 ,tak wic1 jeeli cz>ne nie mog broni h#g swoim skoczkiem z f#f lub gcem1 na przykad z f#e lub g#f1 j$ynym zabezpiecz5iem z reguy je/ przesunicie piona na h#f4 ,pozycja na diagramie #be moe suy za przykad4 --------------------------------------- #h ,w ,s ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- #g ,s --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #be ,o/atnim posuniciem cz>ny* byo ,sg#h-;e#g1 podczas gdy g5]alnie pref][ane w otw>cia* je/ ,sg#h-;f#f1 zabezpieczajce piona h#g prz$ przyszymi atakami4 ,biae mog t]az zagra ,sf#c-;g#e1 atakujc piona f#g drugi raz1 poniewa je/ on ju atak[any gcem z c#d4 ,adept sza*[y1 w swojej obecnej fazie sza*[ego rozwoju1 moe jeszcze nie rozumie1 dlaczego cz>ne p[9ny by tak zatroskane obron piona f#g1 majc na uwadze1 e cz>ne maj przewag piona1 tak wic ew5tualna jego /rata tylko wyrwna w>to mat]iau obu /ron1 zamia/ da biaym przewag4 ,j$nak pniej1 w trakcie dyskusji powiconej otw>ciom1 /anie si jasne1 e w pozycji prz$/awionej na diagramie cz>ne musz ze wszy/ki* si broni piona f#g1 inaczej i* pooenie wkrtce /anie si beznadziejne z uwagi na odsonit pozycj krla4 ,s tylko dwa sposoby1 jakimi cz>ne mog obroni piona na f#g4 ,j$5 polega na ru*u piona z l9ii d na pole d#e1 co sp[oduje zablok[anie diagonali gca biay*2 drugi polega na wykonaniu roszady1 przez co wiea zapewnia wymagan o*ron piona f#g4 ,wt$y niekorzy/ne /anie si dla biay* zbicie piona1 poniewa bd musiay odda skoczka i gca za wie i piona4 ,z dw* wymi5ionym moliwoci1 tylko pi]wsza je/ odp[i$nia4 ,gdyby cz>ne wykonay roszad1 dayby biaym okazj d przepr[adz5ia ataku na sabego piona h#g1 skoczkiem lub hetmanem1 przeciwko czemu cz>ne nie s w /anie wy/awi satysfakcjonujcej obrony4 ,p>tia moe przebiega na/pujco3 7#a7 ,sf#c-;g#e o-o 7#b7 ,hd#a-;h#e h#g-;h#f ,je/ to j$yny sposb obrony przeciwko grobie mata ,hh#e3;h#g4 ,ale posunicie hetmana biay* zawi]a podwjn grob4 ,niesie ze sob trzeci atak na piona f#g i obrona tego o/atniego w kocu upada1 p[odujc1 e cz>ne musz odda j$nak wicej mat]iau4 7#c7 ,sg#e3;f#g ,wf#h3;f#g ,cz>ne musz powici mat]ia w tej wymianie4 ,jeeli wykonayby ru* hetmanem1 atak[anym przez skoczka1 wy/awiyby krla na zabjczego podwjnego sza*a3 7#d7 ,sf#g3;h#f1 ,kg#h-;h#h lub h#g2 7#e7 ,%#f-;f#g 7odkryty71 ,kh#h-;g#h2 7#f7 ,hh#e-;h#h mat4 ,po oddaniu wiey za skoczka w trzecim posuniciu cz>ne przegrywaj p>ti1 z tego wzgldu1 e1 jak to zo/ao wyjanione w poprz$nim rozdziale1 biae mog po pro/u wymi5i wszy/kie bi]ki i wymusi wygran w kocwce1 majc przewag mat]iau4 ,innym polem1 ktre cz/o po roszadzie na skrzydle krlewskim je/ punktem ataku hetmana w pocz5iu ze skoczkiem lub gcem je/ g#g4 ,diagram #bf ukazuje kilka moliwoci tego rodzaju ataku4 ,biae maj ru* i mog zagra 7#a7 ,hd#b-;g#e1 atakujc drugi raz piona g#g1 ktry je/ broniony tylko raz4 ,posunicie to zagraa j$nak nie tylko wygraniem piona1 ale rwnie caej p>tii1 poniewa zbijajc piona hetmanem biae zamatuj krla cz>ny*4 --------------------------------------- #h ,w ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,g --------------------------------------- #e ,h ,s --------------------------------------- #d ,s ,g --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #bf ,j$yn obron w dyspozycji cz>ny* je/ g#g-;g#f1 ale to posunicie pomaga tylko na krtk met4 ,biae mog wymusi mata w kilku posunicia* na kilka sposobw4 ,oto j$5 z ni*3 7#b7 ,sf#e-;h#f ,kg#h-;g#g ,jeeli krl odejdzie na h#h biae matuj ,hg#e-;f#f4 7#c7 ,hg#e-;f#f ,kg#g3;h#f 7#d7 ,gh#d-;g#e ,kh#f-;h#e 7#e7 h#b-;h#c i nie mona zapobiec mat[i pionem g#d4 ,oto inny sposb3 7#b7 ,hg#e-;h#f g#f3;f#e 7#c7 ,gh#d-;f#f i nie mona unikn mata ,hh#f-;g#g4 ,pozycja na diagramie #bf umoliwia biaym jeszcze innym atak matujcy1 pokazujcy moliwoci mat[ania gcem i skoczkiem w grze rodk[ej1 ku czemu okazja nad>za si czciej ni wikszo graczy sdzi4 ,biae mog zagra 7#a7 ,gh#d-;f#f zamia/ ,hd#b-;g#e jak to uprz$nio sug][alimy4 ,cz>ne nie mog zbi gca poniewa biae mog kontynu[a ,hd#b-;h#f i ,hh#f-;g#g mat4 ,cz>ne nie mog rwnie przsun piona na g#f1 poniewa wt$y biae mog da naty*mia/ mata ,sf#e-;h#f4 ,tego o/atniego mata skoczkiem i gcem biae mog prze=s[a1 nawet jeeli cz>ne nie przesun piona na g#f1 ale wykonaj jakiekolwiek inne posunici1 jak na przykad ,hc#e3;c#b4 ,biae mog wt$y wykona zaskakujce posunicie ,hd#b-;h#f1 pozwalajc cz>nym zbi hetmana4 ,bijc hetmana cz>ne1 j$nak zn[u spr[adzaj grob mata ,sf#e-;h#f4 ,j$ynym posuniciem1 ktre mog wyprb[a cz>ne w odp[i$zi na 7#a7 ,gh#d-;f#f je/ h#g-;h#f1 zapobiegajce zajciu pola g#e przez hetmana4 ,t]az nie bdzie moliwe ,hd#b3;h#f poniewa po g#g3;h#f biae nie dadz mata ,sf#e3;h#f1 bo pole h#g pozo/anie wolnym dla cz>nego krla4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- #g ,s --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,s ,w --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,g ,h ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #bg4 ,biae mog j$nak atwo wygra poprzez 7#b7 ,sf#e3;h#f4 ,jeeli cz>ne wezm skoczka1 biae matuj ,hd#b3;h#f i ,hh#f-;g#g4 ,jeeli cz>ne nie wezm skoczka ale zagraj ,kg#h-;h#g1 biae wracaj skoczkiem na f#e1 pon[nie groc ,hd#b-;g#e i ,hg#e3;g#g4 7#c7 4441 ,wf#h-;g#h nie ratuje ze wzgldu na 7#d7 ,hd#b-;g#e z grob mata na h#e1 czemu zapobiec mona j$ynie poprzez ru* pionem na g#f lub posunicie wie1 po ktrym biae i tak matuj ,hg#e-;h#f lub ,hg#e3;g#g4 ,pozo/aje prz$/awi5ie przykadw wsppracy wie z innymi figurami4 ,diagram #bg pokazuje j$n z pozycji1 w jakiej cz/o moe znale si pocztkujcy gracz4 --------------------------------------- #h ,w ,k --------------------------------------- #g ,w --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,g ,s --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b ,k --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #bh4 ,biae graj 7#a7 ,hd#a-;h#e i jeeli cz>ne wykonaj jakie neutralne posunicie1 biae matuj poprzez 7#b7 ,hh#e3;h#g1 ,kh#h3;h#g2 7#c7 ,we#e-;h#e4 ,cz>ne mog prb[a obrony 7#a7 4441 g#g-;g#f4 ,biae kontynuuj wt$y 7#b7 ,hh#e-;h#f i zn[u cz>ne nie mog wykona neutralnego posunicia takiego jak na przykad d#g-;d#f1 ze wzgldu na to1 e biae mog wt$y wymusi innego mata w dw* posunicia*1 to znaczy 7#c7 ,we#e-;h#e 7zagraajce ,hh#f3;h#g71 g#f3;h#e2 7#d7 ,hh#f-;f#f i mat4 ,czciej ni pokazany p[yej mat wie i skoczkiem1 wy/puje inny przypadek1 cz/o spotykany w kocwka* i zilu/r[any diagramem #bh4 ,biae graj ,se#d-;f#f i cz>ne nie mog odej krlem d n>onika poniewa wiea matuje na h#g4 ,po ,kg#h-;f#h biae remisuj z p[odu wiecznego sza*a2 poniewa po 7#b7 ,sf#f-;h#g1 ,kf#h-;e#h2 7#c7 ,%#g-;f#f krl musi wrci na f#h1 bo na d#h zo/aby zamat[any po ,wa#g-;d#g4 ,w konsekw5cji1 biae mog w nieskoczono sza*[a krla skoczkiem na h#g i f#f4 --------------------------------------- #h ,w ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,h --------------------------------------- #d ,s ,g --------------------------------------- #c ,w --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #bi4 ,przykad wsppracy wiey i gca pokazuje diagram #bi4 ,biae graj ,gh#d-;f#f i nie ma sposobu na to by cz>ne zapobiegy mat[i grocemu w wyniku posuni ,wf#c-;h#c i ,:#c-;h#h4 ,oczywi/ym je/1 e sia wie bdzie rosa w mi> pu/osz5ia sza*[nicy w wyniku wymiany bi]ek1 poniewa p[/anie wt$y wicej otw>ty* l9ii1 w ktry* bd "o mogy op][a4 ,j$nymi z najwaniejszy* l9ii1 jakie p[9ny -- zwaszcza w kocwce -- zajm[a wiee1 s te1 w ktry* /oj najatwiejsze d zaatak[ania piony przeciwnika1 to znaczy w wikszoci przypadkw1 druga lub odp[i$nio sidma l9ia4 ,jeeli obie wiee wsppracuj ze sob w tej l9ii1 zwykle w krtkim czasie decyduj o zwyci/wie4 ,na/pujcy przykad po*odzi z gry mi/rz[skiej4 ,jeeli *odzi o mat]ia1 gracze s praktycznie w takiej samej sytuacji1 poniewa hetman w>t je/ tyle co dwie wiee1 podczas gdy skoczek i goniec s w przyblieniu rwne cz>nej wiey i pion[i 7cz>ne maj przewag piona74 ,pion na a#d je/ d grony dla biay*1 poniewa potrzebuje tylko trze* ru*w aby przemi5i si w figur4 ,z drugiej /rony zdwojone wiee w sidmej l9ii daj biaym moliwo tak silnego ataku na cz>nego krla1 e mog wymusi mata zanim cz>ne skonsumuj korzyci wynikajce z posiadania prze*odniego piona4 --------------------------------------- #h ,w ,k --------------------------------------- #g ,w ,w --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,s --------------------------------------- #c ,g --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #cj4 ,posunicie maj biae4 ,jeeli hetman cz>ny* nie obroni piona f#g1 biae mog da mata w piciu posunicia*3 7,i7 ,wd#g3;f#g1 ,kf#h-;g#h2 7#b7 ,wf#g3;g#g1 ,kg#h-;h#h 7nie ,kg#h-;f#h ze wzgldu na ,wc#g-;f#g mat72 7#c7 ,wg#g3;h#g1 ,kh#h-;g#h2 7#d7 ,:#g-;g#g i ,sf#d-;g#f mat4 ,tak wic biae sprbuj zablok[a diagonal1 na ktrej hetman broni groby mata1 a mog tego dokona grajc 7#a7 ,sf#d-;d#e4 ,cz>ne nie s w /anie obroni f#g i musz broni g#g lub h#g1 albo zo/an zamat[ane4 ,w analiz[anej p>tii cz>ne zagray ,ha#b-;a#a2 7#b7 ,kg#a-;g#b1 a#d-;a#c4 ,po 7#c7 ,wd#g3;f#g1 ,kf#h-;g#h nie byoby korzy/ne dla biay* wzi na g#g i odda dwie wiee za hetmana1 poniewa nie miayby wt$y ju moliwoci ataku1 podczas gdy cz>ne w dalszym cigu posiadayby gronego piona w l9ii a4 ,w mi> moliwoci p[9ny raczej />a si pon[nie zablok[a diagonal cz>nego hetmana4 ,p[ysze rozwaania podsuwaj posunicie 7#d7 ,sd#e-;f#f4 ,po g#g3;f#f wiee biay* mog dziaa bez przeszkd w sidmej l9ii i skorzy/aj z tego z zabjczym skutkiem4 ,biae wymuszaj mata poprzez 7#e7 ,wf#g-;g#g1 ,kg#h-;h#h2 7#f7 ,wg#g3;h#g1 ,kh#h-;g#h2 7#g7 ,:#g-;g#g1 ,kg#h-;h#h2 7#h7 ,gh#c-;f#e6 ,t]az grozi ,wg#g-;g#d i na/pnie ,wc#g-;h#g mat1 a cz>ne nie maj ju na to obrony4 ,w otw>ciu i grze rodk[ej1 najwikszym zagroeniem ze /rony wie je/ wizanie figur przeciwnika4 ,co to oznacza1 pokazuje diagram #ca4 ,przypumy1 e cz>ne1 aby ocali skoczka na f#f1 ktrego biae wanie zaatak[ay pionem e#e1 graj ,sf#f-;g#d i po 7#b7 h#b-;h#c bior piona e#e skoczkiem z g#d4 ,wt$y biae wygrywaj figur poprzez 7#c7 ,sf#c3;e#e1 ,sc#f3;e#e2 7#d7 ,wf#a-;e#a4 ,to posuniecie zwizuje cz>nego skoczka z zajm[anym przez niego polem1 poniewa1 jeeli skoczek odsz$by z tego miejsca1 krl byby wy/awiony na atak wiey biay*4 7#d7 4441 d#g-;d#f lub ,hd#h-;e#g nie /an[i wy/>czajcej obrony1 poniewa biae pon[nie atakuj skoczka posuniciem 7#e7 f#b-;f#d4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ca4 ,figurami1 ktre za/os[a mona d wizania bi]ek nieprzyjaciela s oprcz wie1 hetman i gce2 waciwie1 wizanie /an[i gwne pole aktywnoci gca w trakcie gry4 ,ju po kilku pi]wszy* posunicia*1 z reguy1 j$5 z gcw znajduje sposobno zwizania wrogiego skoczka4 ,na przykad3 7#a7 e#b-;e#d e#g-;e#e 7#b7 ,sg#a-;f#c ,sb#h-;c#f 7#c7 ,gf#a-;b#e i gdy tylko pion d#g przesunie si dajc wyjcie gc[i z c#h1 skoczek na c#f je/ zwizany4 ,lub te3 7#a7 d#b-;d#d d#g-;d#e 7#b7 ,sg#a-;f#c ,sg#h-;f#f 7#c7 c#b-;c#d e#g-;e#f 7#d7 ,gc#a-;g#e i skoczek na f#f je/ zwizany1 poniewa w przypadku jego odejcia zo/anie zbity hetman4 --------------------------------------- #h ,w ,w ,k --------------------------------------- #g ,g ,h --------------------------------------- #f ,g ,s ,s --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,g ,s ,s --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #cb4 ,niekorzy/ne pooenie zwizanej bi]ki bi]ze si /d1 e cz/o przeciwnik dla jej zaatak[ania moe zgromadzi wicej bi]ek ni mona zgromadzi dla jej obrony4 ,pozycja na diagramie #cb moe suy za ilu/racj4 ,dwie bi]ki cz>ny* s zwizane - skoczek na f#f i pion na e#e i z obu ty* zwiza biae mog odnie dla siebie korzyci4 ,pion na e#e je/ atak[any dwukrotnie i broniony dwukrotnie4 ,biae nie mog g zbi1 poniewa /rac skoczka i wie1 a wezm tylko skoczka i piona4 ,ale mog wygra piona grajc 7#a7 d#c-;d#d4 ,w t5 sposb atakuj piona po raz trzeci i mimo i cz>ne mog g obroni rwni]z po raz trzeci wie na e#h1 taka obrona nie je/ skuteczna1 poniewa cz>ne /rac piona1 skoczka i hetmana za piona1 skoczka i wie4 ,posunicie e#e-;e#d w odp[i$zi na d#c-;d#d rwnie na niewiele si zda2 poniewa na e#d pion je/ atak[any dwukrotnie1 a tylko raz broniony 7nie mona liczy skoczka na f#f1 bo je/ zwizany gcem na g#e74 ,wszy/ko1 czego biae musz dokona to najpi]w wzi skoczka na f#f i dopi]o wt$y zbi piona na e#d4 ,pozo/aje u/ali czy w odp[i$zi na 7#a7 d#c-;d#d cz>ne mog wzi piona gcem lub skoczkiem4 ,najwidoczniej je/ to moliwe1 poniewa pion d#d je/ *roniony tylko przez skoczka f#c i hetmana4 ,i/otnie1 komb9acja bdzie prawidowa1 jeeli goniec na d#g bdzie do/atecznie broniony4 ,poniewa tak nie je/1 biae wygrywaj figur w na/pujcy sposb3 7#a7 d#c-;d#d ,gb#f3;d#d 7#b7 ,sf#c3;d#d ,sc#f3;d#d 7#c7 ,hd#b3;d#d e#e3;d#d 7#d7 ,we#a3;e#g d#d3;c#c ,d tego mom5tu miaa miejsce wyrwnana wymiana bi]ek1 ale t]az cz>ne trac gca1 atak[anego przez wie biay*1 poniewa biae mog usun skoczka bronicego gca4 7#e7 ,gg#e3;f#f g#g3;f#f 7#f7 ,we#g3;d#g etc4 ,zamia/ gra 7#a7 d#c-;d#d i korzy/a z przewagi jak daje zwizanie piona e#e1 biae mog ski][a swj atak przeciwko innej zwizanej bi]ce cz>ny*1 to znaczy skoczk[i na f#f4 ,mog gra 7#a7 ,sc#c-;d#e1 zaatak[a hetmana i j$noczenie po raz drugi skoczka na f#f4 ,jak biae mog osign korzy z tego podwjnego ataku nie bdzie oczywi/e dla pocztkujcego1 poniewa cz>ne mog odp[i$zie ,he#g-;d#f lub ,he#g-;d#h bronic swojego skoczka rwnie dwa razy4 ,rzeczywicie1 biae nic nie zyskuj na f#f1 na polu1 wzgldem ktrego ski][ane je/ zwizanie1 ale wykorzy/uj zwizanie dla wymusz5ia roz]wania acu*a pionw *ronicy* cz>nego krla1 poprzez wymian na f#f1 zmuszajc cz>ne d odbicia pionem z g#g4 ,przewaga pozycyjna osignita dziki prz]waniu acu*a cz>ny* pionw bdzie omwiona dalej1 podczas omawiania /rategii gry rodk[ej4 ,,po,,wi,,c5ia ,mwimy1 e gracz dokonuje ,,po,,wi,,c5ia1 jeeli pozwala na zbicie pewnej iloci swojego mat]iau nie uzyskujc rekomp5saty w po/aci mat]iau nieprzyjaciela4 ,oczywicie nikt nie bdzie po/p[a wiadomie w t5 sposb1 jeeli nie przewiduje uzyskania jaki* inny* korzyci w zamian za /rat mat]iau4 ,ta rekomp5sata moe mie po/a przewagi pozycyjnej4 ,poniewa przewaga pozycyjna ma miejsce wt$y1 gdy p[/aje moliwo dania mata lub zdobycia mat]iau1 jasne je/1 e powicajc mat]ia int5cj gracza nigdy nie je/ dawa wicej ni bra1 przeciwnie oczekuje1 e uzyska wicej ni /raci4 ,innymi sowy powic5ie1 prawidowo wykonane1 je/ /rat tylko ,,tymczas[y i b>dzo szybko zwraca si w po/aci takiej samej iloci mat]iau1 jeeli nie wikszej1 lub te w po/aci ataku1 ktrego (i> /anie si nieprzyjacielski krl4 ,im mniej oczywi/y je/ sposb1 w jaki gracz odzyska powicony mat]ia1 czy te urzeczywi/ni inny rodzaj przewagi1 tym pikniejszy wydaje si manewr powic5ia4 ,jeeli skutkiem powic5ia je/ bezpor$ni atak matujcy na krla1 nietrudno je/ taki rozwj wypadkw przewidzie1 zakadajc znajomo przez graczy typ[y* pozycji matujcy*1 z ktry* wiele zo/ao omwiony* w poprz$nim rozdziale4 ,na/pne diagramy pokazuj przykady powice1 jakie cz/o maj miejsce w rzeczywi/y* p>tia*4 ,w pozycji prz$/awionej na diagramie #cc jeeli biae maj ru*1 mog wymusi mata podobnego d tego1 objanionego przy okazji diagramu #bi grajc wie na g#c4 ,najlepszym zabezpiecz5iem prz$ posuniciem ,wg#c3;g#g je/ ru* pionem3 f#g-;f#f4 ,ale grajcy cz>nymi1 nie znajcy pozycji matujcej z diagramu #bi1 moe by skonny zagra pionem g#g-;g#f1 a wt$y biae =suj mata powicajc hetmana na h#g4 7#a7 ,wf#c-;g#c g#g-;g#f 7#b7 ,hh#e3;h#g ,kg#h3;h#g 7#c7 ,wg#c-;h#c ,kh#g-;g#h 7#d7 ,:#c-;h#h ,cz>ne mog prz$uy swoj agoni o j$5 ru* u/awiajc swojego hetmana na h#d w trzecim posuniciu4 --------------------------------------- #h ,w ,k --------------------------------------- #g ,w ,h --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,h --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,w --------------------------------------- #b ,g --------------------------------------- #a ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #cc ,w pozycji prz$/awionej na diagramie #cd biae rozpoczynaj atak matujcy posuniciem 7#a7 f#e-;f#f4 ,j$ynym posuniciem pozwalajcym unikn mata na g#g je/ ru* pionem g#g-;g#f4 ,celem biay* bdzie t]az wejcie hetmanem na pole h#f z pon[n grob mata na g#g4 ,zagraj wic ,hg#c-;f#d bd ,hg#c-;g#e4 ,cz>ne nie maj innego sposobu obrony ni ,kg#h-;h#h1 a potem ,wf#h-;g#h4 ,ale po ,kg#h-;h#h2 ,hf#d-;h#f1 ,wf#h-;g#h biae graj ,wf#a-;f#c i cz>ne nie s w /anie p[/rzyma biay* prz$ powic5iem hetmana na h#g i daniem mata wie3 ,wf#c-;h#c4 ,jeeli hetman cz>ny* /aby na c#e1 zamia/ b#e1 mogyby "o zapobiec mat[i od*odzc wie z f#h1 i /awiajc tam hetmana4 ,w t5 sposb pole g#g zo/aoby obronione4 --------------------------------------- #h ,w ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,h --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,h --------------------------------------- #b ,g --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #cd4 ,mat wie i skoczkiem prz$/awiony w pozycji na diagramie #bh pojawia si w kilku w>ianta* gry bdcy* rezultatami na/pujcej sytuacji3 --------------------------------------- #h ,w ,s ,k --------------------------------------- #g ,g ,h ,w --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,h --------------------------------------- #d ,g ,s ,w --------------------------------------- #c ,w --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ce4 ,biae zaczynaj swj atak matujcy od 7#a7 ,se#d-;f#f4 ,grozi powic5ie hetmana na h#f i mat wie na g#h4 ,posunicie skoczkiem biay* trudno je/ nazwa powic5iem z tego wzgldu1 e cz>ne nie mog wzi skoczka ze wzgldu na ,hh#e3;h#f1 ,sf#h-;h#g2 ,hh#f-;g#g mat4 ,j$ynym sposobem na oddal5ie groby biay* je/ 7#a7 4441 ,sf#h-;g#f4 ,j$nak rozwizanie to je/ tylko tymczas[e poniewa biae kontynuuj 7#b7 ,wd#c-;h#c groc ,hh#e-;g#e1 ,:#c3;h#f i ,hg#e3;h#f mat1 a je/ to groba1 prz$ ktrym cz>ne nie s w /anie si obroni4 ,biae mog powicajc na h#f hetmana zamia/ wiey1 b>dzo wczenie wymusi mata4 ,ale po 7#c7 ,hh#e3;h#f1 g#g3;h#f2 7#d7 ,:#c3;h#f1 ,kh#h-;g#g2 7#e7 ,:#f-;h#g1 ,kg#g-;f#h2 7#f7 ,:#g-;h#h cz>ne nie wezm wiey poniewa biae dadz mata ,wg#d-;g#h1 wracaj wic krlem na g#g i biae nie mog zrobi nic lepszego ni da wiecznego sza*a wie na h#g i h#h4 --------------------------------------- #h ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,g ,s --------------------------------------- #b ,s --------------------------------------- #a ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #cf4 ,w pozycji prz$/awionej na diagramie #cf biae mog przepr[adzi atak1 ktry w pewi5 sposb przypom9a sposb gry pokazany przy okazji diagramu #be4 7#a7 ,sf#c-;g#e nie pr[adzi d niczego1 poniewa cz>ne obroni si posuniciami pionw na g#f lub h#f4 ,biae maj moliwo przepr[adz5ia znacznie b>dziej bezpor$niego ataku na krla cz>ny*4 ,dokona tego mog przez powic5ie 7#a7 ,gd#c3;h#g4 ,po ,kg#h3;h#g2 7#b7 ,sf#c-;g#e1 ,kh#g-;g#h2 7#c7 ,hd#a-;h#e cz>ne mog u*roni si prz$ matem tylko powicajc swojego hetmana za skoczka biay*4 7#c7 4441 ,wf#h-;e#h z p]spektyw ucieczki krla na e#g przez f#h1 jeeli zo/aby zaatak[any poprzez ,hh#e-;h#g i ,hh#g-;h#h1 moe zo/a ud>emnione przez biae poprzez 7#d7 ,hh#e3;f#g1 ,kg#h-;h#h2 7#e7 ,hf#g-;h#e1 ,kh#h-;g#h2 7#f7 ,hh#e-;h#g1 ,kg#h-;f#h2 7#g7 ,hh#g-;h#h1 ,kf#h-;e#g2 7#h7 ,hh#h3;g#g mat4 ,prz$ dokonaniem powic5ia gca1 biae p[9ny oczywicie upewni si1 e cz>ne nie mog si urat[a1 unikajc ataku grocego po ,hf#g-;h#e4 ,cz>ne i/otnie mog unikn tego w>iantu od*odzc krlem na g#f zamia/ na g#h w drugim posuniciu4 ,ale rwnie i w tym przypadku biae maj wygrywajc kontynuacj4 ,mog zagra 7#c7 ,hd#a-;g#d groc biciem hetmana cz>ny* i odkrytym sza*em poprzez ,sg#e3;e#f4 ,jeeli cz>ne przesun hetmana1 biae i tak dadz odkrytego sza*a1 zmuszajc krla d odejcia na h#g co pr[adzi d zami]zonego oryg9alnie w>iantu4 ,jeeli1 z drugiej /rony1 cz>ne sprbuj 7#c7 4441 f#g-;f#e1 atakujc hetmana biay* i czynic odkrytego sza*a nieefektywnym1 biae mog najpi]w wzi piona en passant i po 7#d7 e#e3;f#f e4p41 ,kg#f3;f#f hetman matuje na e#f4 ,cz/o powic5ie przepr[adzane je/ w celu utrzymania zwizania1 ktre wczeniej czy pniej za[ocuje uzyskaniem przewagi figury4 ,pozycja na diagramie #cg je/ typ[a dla przypadkw tego rodzaju4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,g ,g --------------------------------------- #c ,s ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #cg4 ,przypumy1 e cz>ne graj 7#a7 4441 h#g-;h#f2 7#b7 ,gg#e-;h#d1 g#g-;g#e1 aby uwolni si od wicego gca4 ,biae mog powici skoczka z f#c za dwa piony1 utrzymujc tym samym zwizanie z grob naty*mia/[ego odbicia skoczka po ,sc#c-;d#e4 ,dalej moe wic na/pi3 7#c7 ,sf#c3;g#e1 h#f3;g#e2 7#d7 ,gh#d3;g#e1 ,gb#d3;c#c2 7#e7 b#b3;c#c4 ,t]az biae gro posuniciem f#b-;f#d i f#d3;e#e1 otwi]ajc l9i dla wiey i skutkiem tego atakujc zwizanego skoczka po raz drugi4 ,tej groby nie da si efektywnie odeprze4 ,cz>ne mog sprb[a wyzwoli si ze zwizania 7#e7 4441 ,kg#h-;g#g2 7#f7 f#b-;f#d1 ,hd#h-;e#h4 ,rzeczywicie1 mog ocali w t5 sposb swojego skoczka1 ale odsonita pozycja krla dopr[adza d szybkiej kata/r(y4 ,na przykad3 7#g7 f#d3;e#e1 ,sf#f-;h#g2 7#h7 ,gg#e-;f#f1 ,%#g3;f#f2 7#i7 e#e3;f#f1 ,kg#g-;h#g2 7#aj7 ,hd#a-;h#e1 ,kh#g-;g#h2 7#aa7 ,hh#e-;g#f1 ,kg#h-;h#h2 7#ab7 ,hg#f-;g#g mat4 ,cz>ne nie mog zbi hetmana pionem w #aa-tym posuniciu1 ze wzgldu na zwizanie piona f#g gcem z c#d4 ,jeeli zamia/ zbicia gca na f#f w #h-mym posuniciu1 cz>ne odeszyby krlem na g#h lub g#f1 biae mogyby wymusi mata powicajc wie na f#e i w t5 sposb odc9ajc gca c#h i dajc swojemu hetman[i do/p d pola g#d4 ,powic5ie1 z p]spektyw wykorzy/ania zwizania wy/puje rwnie w inny* ni prz$/awione p[yej w]sja*4 ,dalej prz$/awione zo/an trzy najcz/sze przypadki4 ,w pozycji prz$/awionej na diagramie #ch cz>ne nie p[9ny bi piona e#d mimo i w razie zwizania skoczka wie poprzez ,wd#a-;e#a cz>ne mog broni skoczka gcem ,gc#h-;f#e --------------------------------------- #h ,w ,g ,k ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,s --------------------------------------- #c ,g --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ch4 ,oto sposb1 w jaki biae mog uzyska przewag3 7#a7 ,wd#a-;e#a ,gc#h-;f#e 7#b7 ,we#a3;e#d ,gf#e3;e#d 7#c7 ,wa#a-;e#a ,powicajc wie za skoczka1 biae zwolniy pole e#a dla drugiej wiey1 wicej cz>nego gca4 ,cz>ne nie maj moliwoci obrony gca4 ,pozycj na diagramie #ci mona w jaki sposb odnie d tej z diagramu #ch w kontekcie przepr[adzania powic5ia dla zwizania4 ,jeeli biae zagraj ,gf#a-;b#e cz>ne nie p[9ny zasania si gcem1 poniewa biae oddadz wie za gca aby prze=s[a zwizanie wiey d#h i na/pnie zbi j wie z d#a4 --------------------------------------- #h ,w ,k ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,g --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,k ,w ,g ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ci4 ,w pozycji diagramu #dj rwnie i/nieje moliwo powic5ia ze wzgldu na zwizanie figury1 ktra *roni prz$ grob1 dopki je/ mobilna4 ,biae graj 7#a7 ,hd#a-;d#e1 i cz>ne nie mog wzi skoczka biay* hetmanem ze wzgldu na moliw kontynuacj biay* 7#b7 ,hd#e3;f#g1 ,wf#h3;f#g2 7#c7 ,we#d-;e#h mat4 ,cz>ne mog sprb[a 7#a7 4441 ,sf#e-;h#f4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,s ,s --------------------------------------- #d ,g ,w --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,h ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #dj4 ,pion na f#g byby wt$y trzykrotnie atak[any i trzykrotnie broniony1 tak wic biae nie mog g zbi poniewa wt$y zwizanie wiey sp[od[ane przez ,sg#e3;f#g1 ,%#f3;f#g2 ,hd#e3;f#g1 ,wf#h3;f#g nie pr[adzi d niczego1 pole e#h je/ *ronione przez hetmana4 ,ale biae mog wymusi zwyci/wo ru*em 7#b7 ,wa#a-;e#a1 zagraajc zn[u powic5iem na f#g1 poniewa t]az dwukrotnie kontroluj pole e#h4 ,jeeli cz>ne odp[i$z 7#b7 4441 ,hd#h-;f#f1 bronic f#g po raz czw>ty i czynic niemoliwym powic5ie biay* na tym etapie1 biae kontynuuj 7#c7 ,we#d-;e#h4 ,p[/aje groba ,we#h3;f#h1 ,kg#h3;f#h2 ,sg#e3;h#g wygrywajca hetmana4 ,cz>ne nie mog si obroni ru*em ,hf#f-;g#f ze wzgldu na 7#d7 ,gc#d-;d#c z na/pujcym ,gd#c3;h#g i ,we#h3;f#h1 etc41 nie mog tez zagra 7#c7 4441 ,hf#f-;f#d ze wzgldu na g#b-;g#c i ,hd#e3;d#f z atakiem na bezbronn wie z f#h4 ,powic5ie majce na celu przepr[adz5ie matujcego ataku poprzez wspprac wie i gca1 podobne d omwiony* przykadw1 je/ moliwe w pozycji na diagramie #da1 ktra miaa miejsce w czasie p>tii turniej[ej w ,londynie1 w ktrej autor gra cz>nymi4 ,komb9acja cz>ny* zaczyna si od powic5ia hetmana na f#c4 ,po 7#a7 4441 ,hf#f3;f#c2 7#b7 g#b3;f#c1 ,gc#h-;h#c2 7#c7 ,kf#a-;g#a krl biay* je/ utrzymywany w bezru*u przez cz>nego gca4 ,w tej sytuacji sza* j$n z wie w l9ii g bdzie zabjczy4 ,ale biae mog tymczas[o zabezpieczy si prz$ wszelkimi prbami zamat[ania przez cz>ne4 ,jeeli cz>ne kontynuuj 7#c7 4441 ,we#b-;e#f1 biae mog zbi piona d#c hetmanem bronic si prz$ matem ,we#f-;g#f4 ,po oddaniu hetmana za j$n z cz>ny* wie1 biae w dalszym cigu bd miay przewag mat]iau4 ,waciwy sposb przepr[adz5ia ataku wyglda na/pujco3 7#c7 4441 ,wa#h-;e#h1 wt$y biae nie mog wzi piona d#c ze wzgldu na ,we#b-;e#a2 ,hd#c-;f#a1 ,we#a3;f#a2 ,wa#a3;f#a1 ,we#h-;e#f i ,we#f-;g#f mat4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,h --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b ,w --------------------------------------- #a ,w ,h ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #da4 ,gwnym zagroeniem zwizanym z trzecim posuniciem cz>ny* je/ ,we#h-;e#f-;g#f mat4 ,inn grob je/ d#c-;d#b z na/pujcym ,we#b-;e#a4 ,j$ynym sposobem obrony dla biay* je/ 7#d7 f#c-;f#d4 ,jeeli t]az na/pi d#c-;d#b1 biae zagraj 7#e7 f#b-;f#c1 ,we#b-;e#a2 i po 7#f7 ,kg#a-;f#b krl uzyskuje wy/>czajc o*ron4 ,a jeeli 7#d7 4441 ,we#h-;e#f1 na/pi 7#e7 f#d-;f#e nie pozwalajce wiey na przemieszcz5ie si na g#f4 ,ale1 po pon[i5iu groby mata 7#e7 4441 ,we#f-;e#d1 biae zmuszone s d obrony g#d poprzez 7#f7 f#b-;f#c i cz>ne otwi]aj drug l9i dla poczonej napaci wie1 podobnej d tej zilu/r[anej diagramem #cj4 ,co gorsze dla biay*1 po posuniciu 7#f7 4441 ,we#b-;g#b s zmuszone d wejcia krlem na l9i gca h#c1 co wy/awia g na odkrytego sza*a4 ,po 7#g7 ,kg#a-;f#a1 ,wg#b3;b#b odkryty sza*2 7#h7 ,kf#a-;g#a1 ,we#d-;e#b i biae musz naty*mia/ odda hetmana za wie1 inaczej cz>ne prze=suj mata w czt]e* posunicia*3 ,we#b-;g#b1 ,kg#a-;f#a1 ,wg#b3;h#b1 ,kf#b-;g#a1 ,wb#b-;g#b2 ,kg#a-;f#a1 ,:#b3;h#a_/-4 ,mimo i biae w dalszym cigu maj przewag mat]ialn po 7#i7 ,hd#a3;e#b1 ,wb#b3;e#b nie zdoaj unikn przegrania p>tii ze wzgldu na kontynuacj groby jak egzekwuj cz>ne poprzez wspprac wiey i gca4 ,j$ynym posuniciem mogcym zabezpieczy wie z a#a prz$ zbiciem poprzez ,we#b-;g#b1 z na/pujcym odkrytym sza*em z j$noczesnym atakiem cz>n wie na bia wie je/ 7#aj7 ,wa#a-;d#a majce na celu obron wiey krlem1 7#aj7 4441 ,we#b-;g#b2 7#aa7 ,kg#a-;f#a1 ,wg#b-;d#b2 7#ab7 ,kf#a-;e#a2 t5 plan zawodzi j$nak ze wzgldu na to1 e cz>ne matuj 7#ab7 4441 ,wd#b-;e#b4 ,pozycja matujca1 ktra nie bya doty*czas omawiana1 a d ktrej do*odzi na tyle cz/o w rzeczywi/y* p>tia*1 aby powici jej wzmiank1 polega na utracie moliwoci ru*u przez krla na skutek otocz5ia g wasnymi bi]kami1 z na/pujcym zamat[aniem g skoczkiem4 ,przykad prz$/awiony je/ na diagramie #db4 --------------------------------------- #h ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,g --------------------------------------- #e ,w ,s --------------------------------------- #d ,h --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #db4 ,biae majc posunicie mog wymusi mata poprzez 7#a7 ,wd#e-;d#h1 co je/ naprawd zaskakujcym powic5iem1 z tego wzgldu1 e cz>ne nie tylko mog wzi wie hetmanem lub wie1 ale mog rwnie zbi hetmana biay*4 ,w tym o/atnim przypadku j$nak1 zo/an zamat[ane w dw* posunicia* 7#b7 ,wd#h3;e#h1 ,hc#d-;g#h2 7#c7 ,sg#e-;f#g4 ,to j$5 z przykadw zdawionego mata skoczkiem4 ,przyp4tum43 w ,polsce funkcjonuje nazwa ,mat ,b5i[skiego4 ,inny przykad1 ktry je/ naprawd typ[y1 ma miejsce1 gdy cz>ne wezm wie zamia/ hetmana4 ,d mata do*odzi w sposb na/pujcy3 7#b7 ,sg#e-;f#g1 ,kh#h-;g#h2 7#c7 ,sf#g-;h#f1 ,kg#h-;h#h2 7#d7 ,hc#d-;g#h1 ,we#h3;g#h2 7#e7 ,%#f-;f#g4 ,biae nie mogyby gra ,hc#d-;g#h od razu w drugim posuniciu poniewa cz>ne mogyby zbi hetmana krlem1 czego nie mog zrobi gdy skoczek biay* je/ na h#f4 ,powic5ia zwizane z bezpor$nim atakiem matujcym s z reguy najatwiejsze d zauwaenia1 poniewa nie trzeba w i* przypadku rozszyfr[ywa celu powic5a4 ,w ty* przypadka* gracz nie musi za/anawia si1 czy pozycja uzyskana po dokonaniu powic5ia bdzie wy/>czajco silna dla zdobycia mat]iau co najmniej rwn[anego temu powiconemu4 eby poprawnie odp[i$zie na to pytanie trzeba wielkiego in/ynktu pop>tego przez dwiadcz5ie2 wszy/ko czego potrzeba w tym przypadku to upewni si1 e mona zamat[a przeciwnika w okrelonej liczbie posuni4 ,jeeli nie mona w sposb jasny przewidzie mata1 nie naley robi powic5ia4 ,powic5ie z na/pujcym po nim matem je/ wskazane1 jeeli w czci sza*[nicy1 gdzie przebywa wrogi krl mamy lokalnie du przewag mat]iau4 ,taki przykad widnieje na okadce ksiki4 ,notatka edytora ,e-text3 ,pozycja na okadce to3 --------------------------------------- #h ,w ,s ,w ,k --------------------------------------- #g ,g ,h --------------------------------------- #f ,g --------------------------------------- #e ,s ,h --------------------------------------- #d ,s --------------------------------------- #c ,g --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,pozycja ta p[/aa w p>tii midzy ,sir ,g4 ,a4 ,?omasem z ,londynu i autorem4 ,bezpor$nio prz$ t pozycj miao miejsce posunicie cz>ny* ,hd#h-;e#g majce na celu obron prz$ matem1 ktry grozi po ,se#d3;f#f z na/pujcym ,hh#e3;h#g4 ,jeeli w pozycji prz$/awionej na diagramie biae zagrayby ,se#d-;f#f1 cz>ne odbij pionem1 tym samym uzyskujc obron piona h#g hetmanem4 ,j$nake1 biae mog wymusi mata eleganckim powic5iem hetmana1 ktre ski]uje cz>nego krla pro/o w ramiona pozo/ay* bi]ek biay*4 ,p>tia przebiegaa dalej w sposb na/pujcy3 7#a7 ,hh#e3;h#g ,kg#h3;h#g 7#b7 ,se#d3;f#f ,kh#g-;h#f ,krl nie moe odej na h#h ze wzgldu na ,se#e-;g#f mat4 ,biae na/epnie /ale sza*uj cz>nego krla w taki sposb1 e ma on zawsze tylko j$no pole d odejcia1 a d mom5tu gdy o/atecznie je/ dopr[adzony d pi]wszej l9ii przez wszy/kie figury biay*4 7#c7 ,se#e-;g#d ,w odp[i$zi na ,sf#f-;g#d cz>ne mogyby zagra ,kh#f-;h#e2 7#d7 ,gd#c-;g#f1 ,kh#e-;h#d2 7#e7 g#b-;g#c1 ,kh#d-;h#c i nie ma mata4 7#c7 444 ,kh#f-;g#e 7#d7 h#b-;h#d ,kg#e-;f#d 7#e7 g#b-;g#c ,kf#d-;f#c 7#f7 ,gd#c-;e#b ,kf#c-;g#b 7#g7 ,:#a-;h#b ,kg#b-;g#a 7#h7 ,ke#a-;d#b mat4 ,biae mogy wymusi mata w si$miu1 zamia/ omiu posunicia* grajc 7#f7 ,ke#a-;f#a lub 7#f7 o-o1 poniewa nie byo obrony prz$ 7#g7 ,sg#d-;h#b4 ,,iii ,,g5]alne ,,zasady ,,/rategii ,,sza*[ej ,czytajc rozdzia ,elem5t>na taktyka pocztkujcy sza*i/a zapozna si ze wzgldn w>toci rny* bi]ek oraz uzyska pewi5 pogld na moliwoci i* wzajemnej wsppracy4 ,niemniej1 pod/aw[a zasada /rategii sza*[ej odp[i$nie wykorzy/ywanie specyficzny* dla danej bi]ki waciwoci w celu umoliwi5ia jej maksymalnie efektywnego dziaania1 pozo/aje dla niego wci sekretem4 ,na pocztku p>tii skoczki s j$ynymi figurami1 ktre mog porusza si swobodnie1 tak wic inne figury nie prz$/awiaj siy boj[ej1 dopki piony nie otworz dla ni* drg wyjcia4 ,pi]wsz rzecz1 o ktrej naley pamita je/ zasada nakazujca wykonywa w otw>ciu tylko takie ru*y pionami1 ktre otwi]aj drog wasnym figurom1 bd blokuj drog figurom przeciwnika4 ,p[ody ku temu s na/pujce3 ,w kadej walce przewag zyskuje t5 gracz1 ktry posiada wicej figur zdolny* d dziaania na polu bitwy4 ,ki$y analizujemy typ[e pozycje omawiane w poprz$nim rozdziale1 ud]za fakt zdecyd[anej lokalnej przewagi mat]ialnej /rony wygrywajcej4 ,w pewny* przypadka* moe ona dokona powic5ia duej iloci mat]iau i mimo wszy/ko posiada jeszcze na tyle du przewag 7lokalnie71 aby przepr[adzi f9alny atak na krla nieprzyjaciela4 ,to samo odnosi si d komb9acji1 ktry* cele s cz/o skromniejsze ni mat2 gracz dysponujcy wiksz liczb bi]ek mogcy* bra udzia w potyczce1 wyjdzie z niej zwycisko2 gracz atakujcy mniejsz liczb bi]ek ni posiada d obrony /rona przeciwna1 nie p[9i5 mie nadziei na sukces4 ,wanym czynnikiem je/ wic takie rozmieszcz5ie si1 aby byy w got[oci d skonc5tr[ania si w tej czci sza*[nicy1 gdzie bd akurat najb>dziej potrzebne4 ,co wicej1 i/otne je/ umieszcz5ie ty* si na /os[ny* pozycja* w najkrtszym moliwym czasie - to znaczy przy uyciu najmniejszej moliwej liczby posuni - jako1 e m>notrawi5ie posuni na ru*y nie majce zwizku z plan[an konc5tracj wojsk da przeciwnik[i moliwo zgromadz5ia przewaajcy* si w odp[i$nim miejscu sza*[nicy i przepr[adz5ia kontrataku z du szans p[odz5ia1 zanim nadejd nasze posiki4 ,majc te cele na uwadze1 atwo mona zrozumie1 e nie bez znacz5ia je/ rodzaj ru*w wykonywany* pionami w otw>ciu4 ,sam fakt umoliwi5ia figurze wyjcia to jeszcze za mao4 ,w mi> moliwoci naley poszukiwa taki* posuni pionami1 ktre otwi]aj drog wyjcia od razu dla wicej ni j$nej figury1 poniewa daj "o przewag w rozwoju 7*yba1 e przeciwnik wykonuje rwnie dobre posunicia74 ,j$ynymi ru*ami pionw1 speniajcymi p[ysze wymagania s posunicia pionem krlewskim lub hetmaskim1 jako1 e otwi]aj "o drog dla hetmana oraz gca - oprcz /worz5ia dodatk[ego pola dla skoczka - natomia/ inne piony nie mog udo/pni drogi wyjcia dla wicej ni j$nej figury4 ,trudno je/ p[i$zie czy lepsze je/ posunicie pionem krlewskim czy hetmaskim4 ,w adnym z ty* przypadkw nie mona def9itywnie /wi]dzi1 e biae uzyskay przewag wy/>czajc d wygrania p>tii4 ,jeeli obie /rony graj bezbdnie i nie m>nuj temp posuniciami nie przyczyniajcymi si d zwiksz5ia mobilnoci wasny* bi]ek1 biae maj przez cay czas przewag j$nego posunicia4 ,przyczyn tego /anu rzeczy je/ fakt rozpoczynania p>tii zawsze przez biae4 ,przez mobilno bi]ki rozumie si liczb do/pny* dla niej pl4 ,goniec czy wiea /ojce na wolnej diagonali czy l9ii s w>te naturalnie wicej1 ni gdyby i* droga bya czci[o zablok[ana4 ,to j$nak nie oznacza1 e goniec czy skoczek1 ktre w pewnym mom5cie maj do/p d trze* czy czt]e* pl1 s wicej w>te ni wiea1 ktra ma w tym mom5cie do/p d tylko j$nego czy dw* pl2 po kilku posunicia* wiea moe dyspon[a cak[it swobod dziaania na swoi* l9ia*1 a mobilno gca czy skoczka moe zo/a ograniczona4 ,tak wic najlepiej oc5ia w>to bi]ek jako i* w>to nom9aln1 czyli tak1 jak bd miay w kocwce1 po o/atecznym usuniciu wszy/ki* tymczas[y* przeszkd4 ,relatywna w>to bi]ek podana na /ronie #db moe by w wikszoci przypadkw dobr wskazwk4 ,nie je/ j$nak rzecz godn polec5ia oddanie lekkiej figury za trzy piony lub te dw* lekki* figur za wie i j$nego piona1 dopki hetmany oraz inne lekkie figury s na sza*[nicy1 poniewa majc przewag figury1 przeciwnik ma wszelkie szanse na wygran1 jeeli przepr[adzi bezpor$ni atak na krla1 zanim bdzie mona wykorzy/a posiadan niewielk przewag mat]iau4 ,rozmieszcz5ie figur na pola*1 na ktry* bd dyspon[ay najwiksz mobilnoci1 musi by zaplan[ane indywidualne w kadej p>tii4 ,to1 ktre l9ie wyjcia dla gcw1 wie i hetmana mog by otw>te oraz gdzie mog by /worzone dobre pola akcji dla skoczkw1 je/ przecie zalene rwnie od ru*w wykonywany* przez przeciwnika4 ,mona j$nak poda kilka pod/aw[y* regu1 ktry* poprawno w wikszoci sytuacji1 w ktry* obaj gracze graj dobrze1 potwi]dza zdr[y rozsdek4 ,oczywicie1 jeeli gracz wykonuje ze posunicia w otw>ciu1 to znaczy posunicia1 ktry* celem nie je/ szybka mobilizacja wszy/ki* figur1 wt$y przeciwnik /osujc posunicia1 ktre nie s zgodne ze wspomnianymi zdr[orozsdk[ymi reguami1 ale ktre =suj pewne manewry zwykle nie spotykane w otw>cia*1 a raczej w grze rodk[ej1 zyskuje szans szybkiej wygranej4 ,je/ to mom5t cz/o przeoczany przez wikszo graczy sza*[y*4 ,mimo i zasadniczo naley po/p[a zgodnie z zasadami /rategii dla otw>1 i/niej przypadki1 gdy amic te zasady zyskujemy b>dzo wiele za spraw jakiej komb9acji4 ,ki$y nawet pewi5 mi/rz sza*[y p[i$zia1 e oglne zasady nie maj za/os[ania w sza*a* i naley rozwaa kade posunicie wraz ze wszy/kimi w>iantami1 d ktry* ono pr[adzi1 aby przekona si czy je/ dobre4 ,jako przykad poda na/pujce otw>cie3 7#a7 f#b-;f#c1 e#g-;e#e2 7#b7 g#b-;g#d4 ,a t]az1 zapyta1 czy cz>ne nie p[9ny skorzy/a z moliwoci dania mata ,hd#h-;h#d poniewa je/ to niezgodne z ogln zasad rozgrywania otw>1 mwic1 e nie naley zbyt wczenie wypr[adza hetmana 8 ,pytko tego argum5tu je/ oczywi/a4 ,przyczyna1 dla ktrej i/nieje zasada nie wypr[adzania zbyt wczenie hetmana1 je/ taka1 e je/ to figura podatna na atak lekki* figur przeciwnika4 ,w trakcie ew5tualnej ucieczki bdzie on musia wykonywa dodatk[e ru*y1 ktre mogyby zo/a wykorzy/ane dla rozwoju inny* figur4 ,oczywicie1 jeeli przeciwnik nie rozw9 swoi* figur1 hetman moe uczyni sporo spu/osze zanim zo/anie zmuszony d wyc(ania si4 ,=muujc g5]alne zasady /rategii czynimy wic zaoenie1 e obie /rony bd i* prze/rzega4 ,jeeli j$5 z graczy tego nie robi i czyni od/p/wa od regu osabiajc w t5 sposb w pewnym mom5cie swoj pozycj1 przeciwnik p[9i5 z ca /an[czoci wykorzy/a bd w takim zakresie jak to je/ moliwe4 ,okazuje si1 e zasady wskazuj rwnie na t5 fakt1 jeeli tylko intelig5tnie je za/osujemy4 ,jak zo/ao ju p[i$ziane1 najwaniejszym celem otw>cia je/ rozwj figur bez /raty tempa1 to znaczy u/awi5ie i* na pozycja*1 na ktry* maj najwiksz moliw mobilno1 bez wykonywania ru*w sp[alniajcy* rozwj4 ,je/ kilka rodzajw sp[olni5ia rozwoju i wszy/ki* i* naley unika4 ,na przykad nie naley wykonywa adnego posunicia pionem1 ktre nie je/ absolutnie konieczne dla otw>cia drogi wyjcia dla figury2 czy te - adna figura nie p[9na wykonywa dw* posuni jeeli s jeszcze figury1 ktre nie wykonay adnego posunicia2 albo - nie naley u/awia figury na polu1 z ktrego moe by atwo przepdzona przez przeciwnika posuniciem1 ktre rozwija jego figur2 czy te - nie naley uniemoliwia sobie roszady poprzez ru* krlem1 czy w inny sposb1 poniewa roszada rozwija wie i umieszcza krla w bezpiecznym miejscu za pomoc j$nego posunicia1 itd4 ,pocztkujcy gracz przyswajajc sobie w odp[i$nim /opniu p[ysze pod/aw[e zasady rozwoju uczyni najtrudniejszy krok w swojej drodze d mi/rzo/wa4 ,u*wyc5ie dalekosiny* skutkw mobilnoci bi]ek w otw>ciu dla dalszego rozwoju caej p>tii je/ tym1 co faktycznie odrnia mi/rza od amatora4 ,oczywicie bdzie rzecz zbyt trudn dla pocztkujcego gracza samodzielne okrel5ie1 ktre pola s najlepsze dla poszczeglny* bi]ek4 ,w kadym bd razie1 zdobycie tej wi$zy przez dwiadcz5ie zabi]ze mu duo czasu4 ,na szczcie dysponujemy dwiadcz5iami kilku g5]acji mi/rzw1 co pozwala nam znacznie przyspieszy proces adaptacji umysu uczcego si d wymaga /rategii szybkiego rozwoju4 ,w duym /opniu /rategia ta moe rwnie by w pro/y sposb wyjaniona z punktu widz5ia dawania bi]kom jak najwikszej mobilnoci1 co pozwoli atwo zrozumie je czytelnik[i podajcemu za argum5tacj poprz$ni* akapitw4 ,spotyka si i/otne rnice w konfiguracji bi]ek w zalenoci od tego czy p>tia zo/aa otw>ta poprzez 7#a7 e#b-;e#d1 e#g-;e#e czy 7#a7 d#b-;d#d1 d#g-;d#e4 ,tak wic te dwa otw>cia naley omwi osobno4 ,wszy/kie inne otw>cia mona odnie d j$nej z ty* dw* gwny* gazi1 tak wic wymaga bd tylko niewielkiej liczby dodatk[y* uwag4 ,,otw>cia ,,pionem ,,kr,,lewskim ,po 7#a7 e#b-;e#d1 e#g-;e#e1 j$ynym pionem1 ktrym obie /rony p[9ny wykona posunicie w celu umoliwi5ia rozwoju wszy/ki* figur1 je/ pion w l9ii d1 blokujcy gca na skrzydle hetmaskim4 ,moliwe je/ oczywicie otw>cie drogi wyjcia dla tego gca poprzez ru* pionem b tylko o j$no pole2 na dugiej przektnej goniec nie je/ j$nak u/awiony dobrze1 ze wzgldu na to1 e rozwj hetmaskiego skoczka na jego najb>dziej naturalne pole - c#c1 bdzie blok[a ru* gca4 ,hetmaskiego skoczka najlepiej je/ u/awi na l9ii c1 poniewa na krawdzi sza*[nicy - na l9ii a je/ mniej mobilny2 do/pny* je/ dla niego mniej pl sza*[nicy4 ,aby po/awi skoczka na l9ii d naley rwnie przesun hetmaskiego piona1 a poniewa /worzy to take moliwo wyjcia gc[i1 posunicie pionem d je/ b>dzo dobre4 ,prz$ wykonaniem posunicia pionem hetmaskim gracz p[9i5 upewni si1 e nie zablokuje tym ru*em drogi innym bi]kom4 ,w drugim posuniciu biae nie zagraj wic d#b-;d#c4 ,najpi]w rozw9 krlewskiego gca4 ,oczywicie nie mona po/awi gca na d#c1 blokujc hetmaskiego piona i w t5 sposb hetmaskiego gca4 ,nie zagramy rwnie ,gf#a-;b#e poniewa cz>ne mog szybko zmusi g d wyc(ania si posuniciem c#g-;c#f1 otwi]ajc kolejn diagonal dla hetmana4 ,dokonanie wyboru midzy pozo/aymi polami e#b i c#d1 nie je/ trudne4 ,na e#b goniec znajdzie si na drodze hetmana1 a jego droga zo/anie z kolei zablok[ana wkrtce przez krlewskiego skoczka1 ktry z p[odw podany* ju dla skoczka hetmaskiego /anie na polu f#c4 ,tak wic j$ynym dobrym polem jakie pozo/aje dla krlewskiego gca na tym etapie gry je/ c#d4 ,biae nie s w ad5 sposb zmuszone w drugim posuniciu rozwija gca4 ,mog zagra albo 7#b7 ,sg#a-;f#c albo 7#b7 ,sb#a-;c#c lub te 7#b7 d#b-;d#d4 ,wad tego o/atniego posunicia je/ to1 e po 7#b7 4441 e#e3;d#d2 7#c7;,hd#a3;d#d biay hetman je/ n>aony na atak skoczka z b#h1 co oznacza /rat tempa4 ,sg#a-;f#c lub ,sb#a-;c#c s prawdopodobnie lepsze ni ,gf#a-;c#d w drugim posuniciu1 poniewa z pewnoci skoczki nie znajd w swoim pi]wszym ru*u lepszy* pl4 ,gc[i j$nake moe nad>zy si okazja d u/awi5ia si na b#e zamia/ na c#d i dobrze je/1 mwic oglnie1 pozo/awia sobie moliwo u/awi5ia bi]ki w rny* moliwy* pozycja* tak dugo1 jak pozo/aje to w zgodzie z ide danego otw>cia4 ,to1 e korzy/ne moe by u/awi5ie gca na b#e mona zobaczy w na/pujcym w>iancie4 ,przypumy1 e biae graj 7#b7 ,sg#a-;f#c4 ,zaatak[any zo/aje pion e#e4 ,j$yn s5s[n obron je/ 7#b74441 ,sb#h-;c#f2 f#g-;f#f nie bi]zemy pod uwag1 jako1 e je/ to posunicie pionem1 ktre nie wnosi nic d rozwoju figur2 d#g-;d#f blokuje gca z f#h2 ,gf#h-;d#f blokuje hetmaskiego piona1 a ,hd#h-;f#f czy ,hd#h-;e#g sp[alnia rozwj skoczka czy gca4 ,t]az wyranie wida1 e po 7#b74441 ,sb#h-;c#f zami>em biay* moe by u/awi5ie swojego krlewskiego gca na b#e1 poniewa tym posuniciem p[t>zaj por$nio atak na krlewskiego piona poprzez grob zbicia bronicego g skoczka4 ,prawd je/1 e groba ta nie wymaga uwagi jeeli krlewski pion biay* nie je/ *roniony 7na przykad po 7#c7 4441 ,sg#h-;f#f2 7#d7 ,gb#e3;c#f1 d#g3;c#f2 7#e7 ,sf#c3;e#e na/api ,hd#h-;d#d z j$noczesnym atakiem na skoczka i piona71 ale ki$y tylko biae zaczn broni tego piona1 by moe posuniciem d#b-;d#c1 cz>ne musz szuka dodatk[ej o*rony dla piona e#e ze wzgldu na gca na b#e4 ,jeeli biae w drugim ru*u graj ,gf#a-;c#d1 atakuj piona f#g4 ,pion t5 broniony je/ przez cz>nego krla i nie musi mie zapewnionej dalszej o*rony2 ale cz>ne musz uwaa na mogc na/pi dalsz konc5tracj si biay* wok pola f#g4 ,biae mog sprb[a zagra7#c7 ,hd#a-;f#c lub ,hd#a-;h#e4 ,j$nak cz>ne bd miay w tym przypadku czas na obron ,sg#h-;f#f lub ,hd#h-;e#g4 ,tak wic w drugim ru*u cz>ne musz wykona jakie rozwoj[e posunicie2 mog oczywicie zagra 7#b7 4441 ,sg#h-;f#f nie pozwalajc biaemu hetman[i na wdrwk na h#e1 ale nie je/ to konieczne1 poniewa ,hd#a-;h#e byoby b>dzo zym posuniciem i u/awiao by hetmana na polu1 na ktrym szybko rozpoczaby si na niego nagonka4 ,na przykad3 7#b7 4441 ,gf#h-;c#e2 7#c7 ,hd#a-;h#e1 ,hd#h-;e#g 7nie g#g-;g#f ze wzgldu na ,hh#e3;e#e z j$noczesnym atakiem na krla i wie74 ,w tej sytuacji1 niezalenie od posunicia wykonanego przez biae1 bd "o zmuszone wyc(a si swoim hetmanem1 gdy tylko cz>ne zaatakuj g skoczkiem ,sg#h-;f#f4 ,biae /rac w t5 sposb przynalene im od pocztku p>tii prawo pi]wsze/wa w ataku4 ,t]az to cz>ne bd miay inicjatyw4 ,jeeli obaj gracze nie bd atak[a w pocztk[ej fazie gry1 p>tia moe rozwija si w sposb na/pujcy3 7#b7 ,gf#a-;c#d1 ,gf#h-;c#e2 7#c7 ,sg#a-;f#c1 ,sb#h-;c#f2 7#d7 d#b-;d#c1 ,sg#h-;f#f2 7#e7 ,sb#a-;c#c1 d#g-;d#f2 7#f7 o-o1 o-o2 7#g7 ,gc#a-;g#e4 ,to posunicie je/ pi]wszym1 ktre n>usza zasad um[nej granicy mwic1 e gra w otw>ciu toczy si na pi]wszy* czt]e* l9ia*4 ,gce s j$ynymi bi]kami1 ktre ju w pi]wszy* posunicia* mog dziaa w obozie wroga4 ,wi "o wrogiego skoczka i wywi]aj w t5 sposb pewi5 nacisk na przeciwnika1 ktry oczywicie nie *ce aby jakiekolwiek jego bi]ki byy pozbawione mobilnoci4 ,to1 e cz>ne mog poprzez h#g-;h#f zmusi biaego gca d wyc(ania si1 nie pr[adzi d sp[olni5ia rozwoju biay* poniewa goniec moe wyc(a si na h#d w dalszym cigu utrzymujc zwizanie1 podczas gdy cz>ne nie przyspieszyy swojego rozwoju poprzez ru* pionem2 w rzeczywi/oci nawet osabiy swoj pozycj1 a jak to zo/anie wyjanione podczas omwi5ia pozycji na diagramie #cg dalsze ew5tualne posunicie g#g-;g#e wie si z ryzykiem1 e biae utrzymaj zwizanie nawet za c5 figury i przepr[adz przytaczajcy atak4 ,fakt /worz5ia posuniciem h#g-;h#f saboci 7nawet jeeli nie na/pi po nim g#g-;g#e7 wykazany bdzie dalej1 podczas dyskusji dotyczcej gry rodk[ej4 ,waciw odp[i$ na sidme posunicie biay* mona znale przy pomocy regu rozwoju4 ,jeeli biae niczemu nie zagraaj1 cz>ne p[9ny myle tylko o rozwoju hetmaskiego gca1 j$ynej lekkiej figury1 ktra doty*czas si nie poruszya4 ,tak wic pi]wsz rzecz1 ktr cz>ne p[9ny uwzgldni rozwaajc grob zaw>t w o/atnim ru*u biay* je/ o*rona przy pomocy posunicia wykonanego hetmaskim gcem4 ,biae gro posuniciem 7#h7 ,sc#c-;d#e1 po raz drugi atakujc skoczka na f#f4 ,mimo i skoczek je/ podwjnie broniony cz>ne bd oczywicie prb[ay zapobiec akumulacji wrogi* si na f#f1 a mog dokona tego naprawd atwo posuniciem 7#g7 4441 ,gc#h-;e#f majc na uwadze zbicie skoczka jeeli /anie na d#e4 ,wymiana 7#h7 ,sc#c-;d#e1 ,ge#f3;d#e2 7#i7 ,gc#d3;d#e nie bdzie korzy/na dla biay*1 poniewa nie poprawia w ad5 sposb mobilnoci i* j$no/ek4 ,biae trac take posunicie1 poniewa rezultatem caej op]acji je/ tylko zmiana lokacji krlewskiego gca1 ktry by ju rozw9ity1 a zasada szybkiego rozwoju sprzeciwia si wykonywaniu dw* ru*w t sam bi]k zanim ,,wszy/kie figury nie zo/an rozw9ite4 ,poniewa posunicie cz>ny* nie zawi]a groby1 na ktr biae p[9ny naty*mia/ odp[i$zie1 p[9ny "o rozway tylko te ru*y1 ktre zapewni rozwj wie1 to znaczy manewry1 ktre mog /worzy gdzie na sza*[nicy otw>te l9ie4 --------------------------------------- #h ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,g ,s --------------------------------------- #e ,g ,g --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #dc4 ,mona tego dokona tylko przez wymian pionw1 a poniewa j$ynym pionem w zasigu je/ e#e1 l9ie ktre mona otworzy to l9ie d i f4 ,w pozycji prz$/awionej na tym diagramie nieatwo je/ dokona otw>cia ktrej z l9ii bez wyszukanego przygot[ania4 ,nie mona zagra d#c-;d#d zanim pole d#d nie bdzie trzykrotnie kontrol[ane przez biae1 a jeeli biae sprbuj to osign poprzez 7#h7 ,sc#c-;e#b1 cz>ne pokrzyuj i* plan posuniciem ,ge#f3;c#d moliwym ze wzgldu na u/anie groby ,sc#c-;d#e1 ktra i/niaa dopki skoczek by na polu c#c4 ,jeeli1 z drugiej /rony1 biae wymi5i najpi]w gca ma e#f1 pomog w t5 sposb w rozwoju cz>nym otwi]ajc l9i f dla wiey4 ,aby unikn ty* komplikacji biae mog wyc(a gca z c#d na b#c i wt$y zagra ,sc#c-;e#b1 a na/pnie c#b-;c#c i d#c-;d#d4 ,ale manewr t5 zakada udzia dw* figur1 ktre wykonyway ju posunicia1 tak wic pref][any je/ raczej ru* wie z a#a1 ktra p[9na zo/a rozw9ita na l9ii hetmaskiej1 a dopi]o w na/pnej kolejnoci wykonanie opisany* posuni4 ,innymi sowy najlepiej je/ zagra biaymi 7#h7 ,hd#a-;d#b i 7#i7 ,wa#a-;d#a4 ,cz>ne1 w tym czasie1 p[9ny oczywicie rwnie skonc5tr[a si na rozw9iciu swoi* wie4 ,w pozycji pokazanej na diagramie je/ im nawet atwiej ni biaym przygot[a otw>cie l9ii d1 z tego wzgldu1 e nie ma przeciwwskaza dla zagrania od razu ,sc#f-;e#g1 c#g-;c#f i d#f-;d#e4 ,j$yn przyczyn w/rzymujc cz>ne od zagrania ,sc#f-;e#g moe by obawa1 e biae w odp[i$zi zagraj ,gg#e3;f#f zmuszajc cz>ne d odbicia pionem g#g i w t5 sposb /w>zajc wyrw w acu*u pionw *ronicy* krla4 ,przyczyna dla ktrej nie naley si tego obawia1 zo/anie wyjaniona podczas omawiania gry rodk[ej4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #dd4 ,m>sz d przodu pionami w l9ii d1 poza moliwoci otw>cia l9ii d dla wiey1 ma rwnie inn wan przyczyn4 ,za*ca1 a cz/o zmusza przeciwnika d wzicia tego piona pionem e1 co p[oduje utrat kontroli nad c5trum4 ,co rozumiemy przez c5trum w otw>cia* pionem krlewskim1 /anie si zrozumiae po analizie diagramu #dd1 na ktrym prz$/awiono tylko szkielet pion[y p>tii krlewskiego piona1 zakadajc1 e cz>ne wymi5iy piona e#e za piona d#d4 ,ta =macja pionw je/ korzy/niejsza dla biay* poniewa pion e#d1 c5tralny pion biay*1 kontroluje dwa pola d#e i f#e1 podczas gdy dwa pola analogiczne w obozie biay*1 czyli d#d i f#d1 nie s pod kontrol cz>ny* i mog zo/a zajte przez bi]ki biay*4 ,korzy pynca z sytuacji1 gdy moemy u/awi bi]ki w c5trum sza*[nicy je/ oczywi/a1 poniewa maj "o wt$y w naturalny sposb wiksz mobilno ni wt$y gdy znajduj si blisko krawdzi sza*[nicy1 gdzie cz i* promi5ia dziaania je/ obcita4 ,na przykad skoczek u/awiony na d#d bdzie mia moliwo ru*u na f#e1 skd na/pnie moe zaatak[a g#g4 ,pole f#d moe by uyteczne dla hetmana podczas prb szybkiego osignicia skrzyda krlewskiego i skonc5tr[ania tam przewaajcy* si4 ,te i inne zalety pan[ania w c5trum /an si lepiej zrozumiae po omwi5iu manewrw gry rodk[ej1 dla ktry* pola c5tralne /an[i baz4 ,konieczne je/ j$nak *oby p[i]z*[ne zaznajomi5ie si z tymi zagadni5iami ju t]az1 poniewa w wielu otw>cia* gracz ju po kilku pi]wszy* posunicia* /aje w obliczu dylematw1 ktry* pod/aw[ym problemem je/ utrzymanie piona c5tralnego4 ,oto kilka przykadw3 ,przypumy1 e biae po 7#a7 e#b-;e#d1 e#g-;e#e1 graj 7#b7 d#b-;d#d4 ,w tej sytuacji cz>nym ju w tej *wili zagraa utrata piona c5tralnego1 ktrego nie mog obroni posuniciem d#g-;d#f1 poniewa po 7#c7 d#d3;e#e1 d#f3;e#e biae mog wymi5i hetmany i pozbawi cz>ne moliwoci wykonania roszady i szybkiego uaktywni5ia wie4 7#b7 4441 ,sb#h-;c#f rwnie nie w*odzi w ra*ub2 nie ze wzgldu na 7#c7 d#d-;d#e1 co tylko pomogoby cz>nym w przepr[adz5iu skoczka na skrzydo krlewskie przez e#g i pozwolioby na utrzymanie piona c5tralnego1 ale ze wzgldu na 7#c7 d#d3;e#e1 ,sc#f3;e#e2 7#d7 f#b-;f#d1 ktre zapewnia biaym kontrol c5trum i nie pozo/awia cz>nym ci5ia szansy na ru* hetmaskiego piona na d#e i p]spektyw pozbawi5ia biay* i* c5tralnego piona4 ,z wymi5iony* p[yej p[odw cz>ne nie maj innego wyboru ni bicie 7#b7 4441 e#e3;d#d4 ,wprawdzie1 poprzez t wymian cz>ne oddaj swojego piona c5tralnego1 ale biae nie mog zapobiec w dalszej p]spektywie d#g-;d#e1 tak wic rwnie trac swojego piona c5tralnego i nie osigaj w porwnaniu d cz>ny* adny* korzyci w tym wzgldzie4 ,na/pujce w>ianty s typ[e dla prez5t[anego przypadku4 ,biae prbuj p[/rzymywa hetmaskiego piona tak dugo jak si da1 ale w kocu cz>ne wymuszaj jego m>sz naprzd4 ,i4 7#c7 ,hd#a3;d#d ,sb#h-;c#f 7#d7 ,hd#d-;e#c ,t]az nie je/ moliwe d#g-;d#e ze wzgldu na e#d3;d#e sza*4 7#d7 444 ,sg#h-;f#f 7#e7 ,sb#a-;c#c ,gf#h-;e#g 7#f7 ,gc#a-;d#b d#g-;d#e ,zagroenie zdobycia bi]ki poprzez d#e-;d#d4 7#g7 e#d3;d#e ,sf#f3;d#e ,t]az biae rwnie nie posiadaj c5tralnego piona2 cz>ne maj doskona gr4 ,,ii4 7#c7 ,sg#a-;f#c ,sb#h-;c#f ,wikszo graczy ulegnie pokusie zagrania c#g-;c#e4 ,nie je/ to j$nak dobre1 poniewa je/ to niepotrzebny ru* pionem4 ,cz>ne nie musz broni piona d#d1 b[iem maj ju przewag j$nego piona2 rozw9icie figur je/ znacznie b>dziej w>toci[e ni przewaga j$nego piona4 ,biae uzyskaj znaczn przewag pozycyjn po 7#d7 c#b-;c#c1 d#d3;c#c2 7#e7 ,sb#a3;c#c1 po czym cz>ne nie mog mie nadziei na otw>cie swojej gry posuniciem d#g-;d#e4 7#d7 ,sf#c3;d#d ,sg#h-;f#f ,ni$obr rzecz bdzie wymiana skoczkw na d#d1 poniewa wpr[adzi to biaego hetmana na dom9ujc pozycj1 z ktrej nieatwo g bdzie przepdzi4 7#e7 ,sb#a-;c#c ,gf#h-;b#d ,w t5 sposb po raz kole9y zaatak[any zo/aje pion e#d4 ,uwolni5ie si od zwizania poprzez 7#f7 ,gc#a-;d#b nie /an[i o*rony poniewa cz>ne mog zrobi wymian na c#c i wzi piona4 ,tak wic biae musz broni piona inn bi]k4 ,goniec z f#a1 ktry i tak musi zo/a rozw9ity1 wydaje si w sposb naturalny pr$yspon[any d tego zadania1 ale nie mona wykona posunicia ,gf#a-;d#c1 poniewa skoczek na d#d musi by *roniony przez hetmana4 ,tak wic najpi]w naley wymi5i skoczka4 7#f7 ,sd#d3;c#f b#g3;c#f 7#g7 ,gf#a-;d#c d#g-;d#e6 ,cz>nym zn[u udao si przemieci hetmaskiego piona w ki]unku przeciwnego piona c5tralnego i biae nie unikn wymiany4 ,ru* e#d-;e#e byby sprzeczny z zasad mwic1 e w otw>ciu nie wykonujemy pionami ru*w jeeli nie s absolutnie konieczne4 ,jak atwo 7#h7 e#d-;e#e moe wpdzi biae w kopoty moe nas przekona na/pujcy w>iant3 7#h7 4441 ,sf#f-;g#d2 7#i7 o-o1 o-o2 7#aj7 f#b-;f#d881 ,gb#d-;c#e2 7#aa7 ,kg#a-;h#a1 ,hd#h-;h#d2 7#ab7 h#b-;h#c1 ,hh#d-;g#c2 7#ac7 h#c3;g#d1 ,hg#c-;h#d mat4 ,,iii4 7#c7 c#b-;c#c ,tym posuniciem biae skaniaj przeciwnika d powic5ia kilku temp w zamian za piona lub dwa1 podczas gdy i* wasne figury zo/an byskawicznie rozw9ite4 ,jeeli cz>ne zaakceptuj gambit ,przypis3 ,gambit je/ otw>ciem1 w ktrym ma miejsce powic5ie piona w zamian za szybki rozwj figur4 moemy mie d czyni5ia z na/pujc kontynuacj4 7#c7 444 d#d3;c#c 7#d7 ,gf#a-;c#d c#c3;b#b 7#e7 ,gc#a3;b#b lub 7#d7 444 ,sb#h-;c#f 7#e7 ,sg#a-;f#c d#g-;d#f 7#f7 ,sb#a3;c#c lub ,hd#a-;b#c lub o-o ,we wszy/ki* ty* przypadka* biae maj o wiele b>dziej swobodn gr i pozo/aj w posiadaniu swojego piona c5tralnego4 ,z tego wzgldu zaleca si cz>nym nieprzyjm[anie (][anego gambitu i przyspiesz5ie rozwoju poprzez naty*mia/[y ru* hetmaskiego piona3 7#c7 c#b-;c#c d#g-;d#e6 7#d7 e#d3;d#e ,ru* d przodu krlewskim pionem bdzie nie na miejscu poniewa nie przysuy si rozwoj[i biay*1 tak wic cz>ne nie musz m>twi si /rat posunicia z racji bicia piona na c#c4 ,przyszy rozwj cz>ny* nie je/ w ad5 sposb zagroony1 poniewa maj "o piona w c5trum oraz l9i wyjcia dla swojego hetmaskiego gca4 7#d7 444 ,hd#h3;d#e 7#e7 c#c3;d#d ,sb#h-;c#f 7#f7 ,sg#a-;f#c ,gc#h-;g#d 7#g7 ,sb#a-;c#c ,hd#e-;h#e i cz>ne bez wtpi5ia maj inicjatyw4 ,jeeli biae zamia/ gra 7#b7 d#b-;d#d1 popr[adz d przodu piona f przeciw c5trum cz>ny*1 ci o/atni maj wy/>czajco duo czasu1 aby uczyni wszelkie konieczne przygot[ania potrzebne dla utrzymania piona c5tralnego1 poniewa ze /rony biay* nie grozi f#d3;e#e bo nie miayby obrony prz$ ,hd#h-;h#d i dalej ,hh#d3;e#d4 ,najlepsze posunicie cz>ny* to oczywicie ,gf#h-;c#e1 a wt$y w odp[i$zi na 7#c7 ,sg#a-;f#c mog zagra d#g-;d#f nie blokujc przy tym drogi gc[i4 ,biae nie mog zgodzi si na obecno cz>nego gca na c#e1 poniewa przeszkadza on im w roszadzie4 ,naturalny bieg takiego otw>cia moe prz$/awia si na/pujco3 7#b7 f#b-;f#d ,gf#h-;c#e 7#c7 ,sg#a-;f#c d#g-;d#f 7#d7 ,gf#a-;c#d ,sg#h-;f#f ,mimo i to posunicie blokuje diagonal cz>nemu hetman[i1 uniemoliwiajc sza*[anie na h#d1 nie pozwala biaym na wygranie piona e#e ze wzgldu na to1 e 7#e7 f#d3;e#e1 d#f3;e#e2 7#f7 ,sf#c3;e#e moe spotka si z odp[i$zi ,hd#h-;d#d4 7#e7 d#b-;d#c ,sb#h-;c#f 7#f7 ,sb#a-;c#c ,gc#h-;g#d ,cz>ne maj rozw9it o j$n figur wicej ze wzgldu na posunicie f#b-;f#d1 ktre z punktu widz5ia rozwoju je/ /rat tempa1 zwaszcza1 e biae nie mog rosz[a na skrzydle krlewskim i wykorzy/a otw>tej l9ii f dla wie4 ,dwie wymi5ione zasady a dokadnie1 rozwj figur bez niepotrzebny* ru*w pionami czy innej /raty tempa oraz utrzymywanie pionw w c5trum s absolutnie wy/>czajcymi reguami we wszy/ki* otw>cia* pionem krlewskim1 poniewa nie i/niej adne szczeglne trudnoci dla ktrejkolwiek z figur w rozwoju na pref][an pozycj4 ,nawet jeeli cz>ne usiuj unikn dobrze znany* otw>1 z czym bdziemy mieli d czyni5ia po odp[i$zi 7#a7 4441 e#g-;e#f lub 7#a7 c#g-;c#e zamia/ 7#a7 4441 e#g-;e#e2 lub te po jakimkolwiek z dwudzie/u moliwy* pi]wszy* ru*w1 biae znajd zawsze waciwy sposb na zmobiliz[anie swoi* si1 jeeli cile prze/rzegaj ty* dw* zasad i nie ulegn pokusie wy/pi5ia z wczesnym atakiem4 ,kilka przykadw pokae jak pro/e je/ za/os[anie ty* dw* regu4 ,i4 7#a7 e#b-;e#d d#g-;d#e ,,ww t5 sposb cz>ne atakuj biaego piona i biae musz zdecyd[a czy g broni1 i naprzd czy wymi5i g4 ,ru* naprzd e#d-;e#e czy te obrona f#b-;f#c nie w*odz w gr1 poniewa s to ru*y pionw nie dodajce nic d rozwoju i uwaane z tego wzgldu za zwyk /rat czasu4 ,obrona 7#b7 d#b-;d#c nie je/ wy/>czajca1 poniewa cz>ne1 po wymianie na e#d1 przeszkodz w rozwoju biay* poprzez wymian hetmanw1 co sp[oduje1 e biae /rac moliwo roszady4 ,obrona 7#b7 ,sb#a-;c#c nie je/ zalecana1 poniewa cz>ne pozbawi biae piona c5tralnego i u/awi swojego c5tralnego poprzez d#e3;e#d1 7#c7 ,sc#c3;e#d2 e#g-;e#e4 ,z ty* wszy/ki* wzgldw biae nie mog uczyni niczego lepszego od wymiany na d#e4 ,na pi]wszy rzut oka moe to wyglda na pogwac5ie regu1 poniewa e#d3;d#e je/ ru*em piona1 ktry nie przyczynia si d rozwoju1 podczas gdy cz>ne odbijajc piona rozwijaj hetmana4 ,ale1 jak to zo/ao p[i$ziane w kilku miejsca* wczeniej1 szybki rozwj hetmana nie je/ korzy/ny ze wzgldu na to1 e je/ on wt$y b>dzo n>aony na atak ze /rony lekki* figur4 ,rzeczywicie1 biae uzyskuj przewag poprzez 7#c7 ,sb#a-;c#c1 ,hd#e-;a#e2 7#d7 d#b-;d#d lub 7#d7 ,sg#a-;f#c1 na/pnie d#b-;d#d4 ,cz>ne nie mog dopr[adzi swojego piona krlewskiego d c5trum 7#d7 d#b-;d#d1 e#g-;e#e2 7#e7 ,hd#a-;h#e i s skazane na /rat jeszcze kilku posuni hetmanem ki$y tylko biae rozw9 gca na d#b zagraajc odkrytym atakiem poprzez odejcie skoczkiem z c#c4 ,,ii4 7#a7 e#b-;e#d e#g-;e#f ,tym posuniciem cz>ne zmi5iaj pod/aw c5trum z l9ii e na l9i d4 7#b7 d#b-;d#d d#g-;d#e ,biae nie musz zajm[a si obron swojego piona krlewskiego poprzez ,sb#a-;c#c1 poniewa cz>ne nie mog1 jak to zo/ao pokazane w przykadzie #a1 zdoby kontroli nad c5trum poprzez wymian na e#d i granie e#f-;e#e4 ,ru* 7#c7 e#d-;e#e nie je/ zalecany z p[odw wymi5iony* w przykadzie ,i4 ,oczywicie biae bdc o j$no posunicie d przodu mog sobie pozwoli na ru* piona nie sucy bezpor$nio rozwoj[i figur1 jeeli ru* t5 d pewnego /opnia szkodzi rozwoj[i przeciwnika4 ,tak si /anie po 7#c7 e#d-;e#e1 poniewa cz>ne nie bd mogy rozw9 swojego krlewskiego skoczka na najb>dziej naturalne miejsce1 tzn4 f#f4 ,j$nak piony d#d i e#e mimo tworz5ia silnego c5trum1 tak dugo jak dugo oba pozo/aj na pozycja*1 s podatne na atak1 ktry cz>ne mog uskuteczni poprzez c#g-;c#e lub f#g-;f#f1 a jeeli biae nie bd mogy utrzyma c5trum1 wt$y ru* d przodu na e#e okae si zwyk /rat czasu4 7#c7 ,sb#a-;c#c ,sg#h-;f#f ,zn[u krlewski pion biay* zo/a zaatak[any4 ,pi]wsza kontynuacja1 ktr mog wzi pod uwag biae to 7#d7 ,gf#a-;d#c1 rozwijajca figur4 ,j$nak cz>ne mog wt$y po pro/u przepr[adzi podwjn wymian na e#d i zagra c#g-;c#e1 co sp[oduje utrat c5tralnego piona przez biae4 e#d-;e#e rwnie nie wyglda zbyt dobrze4 ,nie p[oduje /raty czasu1 poniewa cz>ne rwnie musz /raci j$no tempo uciekajc skoczkiem4 ,ale t5 o/atni bdzie dobrze u/awiony na d#g1 skd bdzie asy/[a przemylanemu ru*[i d przodu c#g-;c#e ski][anemu przeciw c5trum biay*4 ,najlepsz kontynuacj wydaje si 7#d7 ,gc#a-;g#e1 ktre rozwija figur i *roni piona e#d poprzez zwizanie skoczka na f#f4 ,po 7#d7 ,gc#a-;g#e ,gf#h-;e#g biae musz o/atecznie albo ruszy naprzd pionem krlewskim1 albo wymi5i g4 ,to drugie je/ rozwizaniem pref][anym4 ,niekorzy/ne efekty ru*u naprzd zo/ay omwione ju uprz$nio4 ,po wymianie biae mog rozw9 krlewskiego gca na d#c1 gdzie bdzie on u/awiony znacznie lepiej1 ni analogiczny goniec cz>ny*4 ,,otw>cia ,,pionem ,,hetma,,skim ,te same dwie wiodce zasady1 ktre zo/ay prz$/awione odnonie otw> pionem krlewskim1 maj za/os[anie w otw>cia* pionem hetmaskim2 je/ j$nak pewna i/otna rnica midzy tymi rodzajami otw>1 nie bdca wcale oczywi/ dla pocztkujcego4 ,polega ona na tym1 e w otw>cia* pionem hetmaskim1 w wikszoci przypadkw1 ad5 z graczy nie ma szansy otw>cia l9ii w c5trum sza*[nicy poprzez wymian j$nego z pionw c5tralny* i tym samym konieczne je/ w otw>ciu dodatk[e posunicie pionem1 ktre pozwoli wieom pniej wkroczy d bitwy4 ,dodatk[o1 w wikszoci w>iantw nieatwo je/ znale bez za/os[ania dodatk[y* ru*w pionami dobre miejsce dla hetmaskiego gca i cz/o si zd>za1 e pocztkujcy popeniaj tu bdy1 jeeli nie posiadaj odp[i$niej wi$zy4 ,w kwe/ii otwi]ania l9ii dla wie zaleci mona1 tak samo jak w otw>cia* pionem krlewskim1 aby mie j$noczenie na celu likwidacj c5tralnego piona przeciwnika1 a mona tego dokona tylko poprzez m>sz pionem z l9ii c4 ,tak wic1 /rat czasu bdzie rozw9icie hetmaskiego skoczka na l9i c1 prz$ wykonaniem ru*u pionem z tej l9ii2 p[/anie wt$y konieczno wykonania p[trnego posunicia skoczkiem w celu otw>cia l9ii c4 ,rozwaania p[ysze /an[i klucz d zrozumi5ia najb>dziej popul>nego otw>cia pionem hetmaskim3 7#a7 d#b-;d#d d#g-;d#e 7#b7 ,sg#a-;f#c ,sg#h-;f#f 7#c7 c#b-;c#d ,biae (]uj swojego piona1 aby nakoni cz>ne d oddania i* piona c5tralnego1 /d nazwa ,gambit ,hetmaski4 ,jeeli cz>ne byyby w /anie utrzyma przewag piona1 usprawi$liwione byoby przyjcie gambitu1 *yba e mona wykaza1 i korzyci rozwoj[e biay* dadz w efekcie wygrywajcy atak4 ,biae mog z atwoci odzyska powiconego w gambicie piona1 tak wic nie ma absolutnie adnego p[odu1 dla ktrego cz>ne miayby oddawa swojego piona c5tralnego 7i tym samym przyjm[a gambit74 ,oto sposb w jaki biae odzyskaj powiconego w ,gambicie piona3 7#c7 4441 d#e3;c#d2 7#d7 e#b-;e#c1 b#g-;b#e2 7#e7 a#b-;a#d1 c#g-;c#f 7jeeli cz>ne wezm piona na a#d1 biae bij piona na c#d odzyskujc w t5 sposb piona a4 ,nie mona zagra 7#e7 4441 a#g-;a#f z uwagi na a#d3;b#e1 otwi]ajce l9i a dla wiey biay* i zapobiegajce odbiciu piona przez cz>ne74 7#f7 b#b-;b#c1 c#d3;b#c2 7#g7 a#d3;b#e1 c#f3;b#e2 7#h7 ,gf#a3;b#e i dalej ,hd#a3;b#c4 ,w tym miejscu biae s znacznie b>dziej zaawans[ane w rozwoju i dodatk[o maj otw>t l9i dla hetmaskiej wiey1 a cz>ny pion /ojcy na tej l9ii w kocu zo/anie zbity4 ,co wicej1 cz>ne nie maj adnej rekomp5saty za silne c5trum pion[e biay*4 ,z ty* wzgldw rzadko si zd>za przyjcie ,gambitu ,hetmaskiego1 a zamia/ tego grany je/ na/pujcy w>iant obronny3 7#a7 d#b-;d#d d#g-;d#e 7#b7 ,sg#a-;f#c ,sg#h-;f#f 7#c7 c#b-;c#d e#g-;e#f 7#d7 ,sb#a-;c#c ,cz>ne maj t]az wybr midzy naty*mia/[ym przesuniciem d przodu piona c1 a daniem pi]wsze/wa rozwoj[i figur ze skrzyda hetmaskiego4 ,w tym drugim przypadku nie mog hetmaskiego skoczka po/awi na c#f1 poniewa zablokuje to drog pion[i c4 ,musz rozw9 g na d#g4 ,wydaje si to zym posuniciem1 poniewa blokuje drog hetmaskiego gca1 ale t5 goniec p[9i5 zo/a rozw9ity i tak na inn diagonal1 poniewa pion e#f nie moe i d przodu otwi]ajc diagonale c#h-;h#c4 ,i4 7#d7 444 ,sb#h-;d#g 7#e7 ,gc#a-;g#e ,fakt bezproblem[ego rozw9icia hetmaskiego gca przez biae1 podczas gdy cz>ne nie mog tego uczyni1 p[oduje1 i ,gambit ,hetmaski je/ j$nym z najpopul>niejszy* otw>4 7#e7 444 ,gf#h-;e#g 7#f7 e#b-;e#c o-o 7#g7 ,gf#a-;d#c b#g-;b#f 7#h7 o-o ,gc#h-;b#g 7#i7 c#d3;d#e e#f3;d#e 7#aj7 ,wa#a-;c#a ,biae maj przewag dw* temp w rozwoju1 poniewa cz>ne musz jeszcze wykona posunicie pionem c zanim wpr[adz d gry hetmask wie4 ,w midzyczasie biae mog zmobiliz[a wie krlewsk posuniciem ,hd#a-;e#b i ,wf#a-;d#a z p]spektyw otw>cia l9ii hetmana poprzez d#d3;c#e4 ,,ii4 7#d7 444 c#g-;c#e ,jeeli biae zagraj t]az e#b-;e#c1 utrzymujc swoje c5trum pionw1 na/pi symetryczny rozwj po obu /rona*4 ,jeeli j$nak biae skorzy/aj z okazji i rozw9 hetmaskiego gca1 na/pi zupenie inny przebieg wypadkw4 ,na/pujce w>ianty ukazuj typ[e przykady drg jakimi moe potoczy si rozgrywka3 ,a4 7#e7 e#b-;e#c ,sb#h-;c#f 7#f7 a#b-;a#c ,jeeli biae zagrayby 7#f7 b#b-;b#c prz$ wykonaniem roszady1 mogyby popa w t>apaty poniewa cz>ne mogyby zwiza hetmaskiego skoczka pionem c#e3;d#d1 a na/pnie ,gf#h-;b#d4 ,z tego wzgldu dla celw rozwoju hetmaskiego gca oprac[ano manewr3 a#b-;a#c1 d#d3;c#e1 b#b-;b#d i ,gc#a-;b#b4 ,prawd je/1 e manewr t5 zawi]a a dwa ru*y pionami1 co oznacza /rat tempa1 zamia/ j$nego ru*u1 np4 7#f7 ,gf#a-;d#c1 7#g7 o-o1 7#h7 b#b-;b#c1 7#i7 ,gc#a-;b#b4 ,ale cz>ne rwnie nie mog unikn podobnej /raty temp4 ,jeeli zagraj 7#f7 4441 ,gf#h-;d#f1 trac dwa tempa gcem poprzez odbicie na c#e 7po 7#g7 d#d3;c#e7 i wracajc na d#f2 a jeeli najpi]w wymi5i na d#d i na/pnie rozw9 gca na d#f1 biae maj otw>t diagonal dla hetmaskiego gca i nie musz ju wykonywa adny* ru*w pionami dla jego rozw9icia1 podczas gdy cz>ne w dalszym cigu musz wykona ru* hetmaskim skoczkiem1 aby wpr[adzi swojego hetmaskiego gca d gry4 7#f7 444 a#g-;a#f 7#g7 d#d3;c#e ,gf#h3;c#e 7#h7 b#b-;b#d ,gc#e-;d#f 7#i7 ,gc#a-;b#b d#e3;c#d 7#aj7 ,gf#a3;c#d b#g-;b#e 7#aa7 ,gc#d-;d#c ,gc#h-;b#g ,b4 7#e7 c#d3;d#e e#f3;d#e ,ide tej wymiany je/ /worz5ie sabego piona na d#e1 ktrego bdzie mona pniej zaatak[a4 ,j$nak je/ spraw wysoce dyskusyjn1 czy pion na d#e je/ rzeczywicie saby4 ,hi/oria pokazuje1 e cz>ne wygrywaj w tym w>iancie tyle samo p>tii co biae2 przyczyna je/ prawdopodobnie taka1 e biae otwi]ajc l9i hetmask w celu przypuszcz5ia ataku na d#e1 musz odda swojego piona c5tralnego1 a wt$y cz>ne maj wicej swobody dla swoi* bi]ek w c5trum4 7#f7 g#b-;g#c ,sb#h-;c#f 7#g7 ,gf#a-;g#b ,gc#h-;e#f 7#h7 ,gc#a-;g#e ,gf#h-;e#g 7#i7 o-o o-o 7#aj7 d#d3;c#e ,ge#g3;c#e 7#aa7 ,wa#a-;c#a ,gc#e-;e#g 7#ab7 ,sf#c-;d#d lub ,hd#a-;a#d z na/pujcym ,wf#a-;d#a4 ,zamia/ rozwija krlewskiego gca na g#b1 biae mog rwnie zagra 7#f7 ,gc#a-;g#e lub f#d1 7#g7 e#b-;e#c i 7#h7 ,gf#a-;d#c4 ,w kadym z ty* przypadkw sukces zaleny je/ raczej od byskotliwy* manewrw w grze rodk[ej1 nie je/ za rezultatem otw>cia4 ,wszy/ko to1 co zo/ao p[i$ziane odnonie ni]egul>ny* odp[i$zi cz>ny* w otw>cia* pionem krlewskim1 utrzymuje swoj wano rwnie w otw>cia* pionem hetmaskim4 ,nie i/niej sekw5cje posuni w otw>cia*1 ktre naley opan[a pamici[o4 ,zasady szybkiego rozwoju i utrzymywania pionw w c5trum pr[adz we waciwy sposb we wszy/ki* n[oczesny* otw>cia*1 ktre p[9no si grywa1 aby unika popadania w rutyn ut>ty* cieek1 wyprac[any* przez kolejne g5]acje mi/rzw4 ,oto kilka kolejny* przykadw ukazujcy* za/os[anie omwiony* zasad3 ,i4 7#a7 d#b-;d#d c#g-;c#e 7#b7 e#b-;e#c ,posuniciem d#dxc#e biae oddayby piona c5tralnego1 a cz>ne mogyby atwo odbi gambit[ego piona po 7#b7 4441 e#g-;e#f4 ,biae mogyby zagra 7#b7 d#d-;d#e1 nie pozwalajc na zajcie przez hetmaskiego skoczka cz>ny* najlepszego dla jego rozwoju pola4 ,ale czynic w t5 sposb /rac tempo posuniciem piona1 ktre nie zwiksza mobilnoci i* wasny* bi]ek i w konsekw5cji 7#b7 e#b-;e#c je/ posuniciem pref][anym4 ,,ii4 7#a7 d#b-;d#d ,sg#h-;f#f 7#b7 ,sg#a-;f#c ,m>sz pionem c#b-;c#d1 bdcy1 jak to zo/ao wyjanione1 czym normalnym w otw>cia* pionem hetmaskim1 spenia swoj pi]wotn funkcj1 tylko jeeli cz>ne posiadaj piona na d#e1 a wt$y biae mog otworzy l9i c4 ,a wic korzy/niej je/ dla biay*1 jeeli poczekaj a cz>ne poka swoje int5cje wobec piona hetmaskiego4 7#b7 444 d#g-;d#f 7#c7 ,sb#a-;c#c ,o/atnie posunicie cz>ny* jasno pokazuje1 e zami]zaj "o gra e#g-;e#e1 a nie d#g-;d#e1 a w takim razie biae nie p[9ny oczekiwa1 e bd w /anie otworzy l9i c dla swojej wiey4 ,w konsekw5cji nie ma adny* przeciwwskaza dla rozwijania hetmaskiego skoczka na c#c i blok[ania piona c4 7#c7 444 ,sb#h-;d#g 7#d7 ,gc#a-;f#d ,zapobiega to e#g-;e#e i cz>ne zmuszone s d raczej skomplik[any* przygot[a1 taki* jak c#g-;c#f i ,hd#h-;c#g1 zanim mog przesun krlewskiego piona o dwa pola d przodu4 ,innymi sowy1 biae kocz rozw9icie swoi* figur szybciej ni cz>ne i maj w konsekw5cji wiksze szanse na wygran1 jeeli oczywicie bd umiay utrzyma swoj przewag w grze rodk[ej i w kocwce4 ,,gra ,,rodk[a ,nie je/ moliwe u/an[i5ie def9itywnej granicy midzy dwiema czciami p>tii sza*[ej1 z ktry* j$n nazywamy ,,otw>ciem1 a drug ,,gr ,,rodk[4 cile rzecz ujmujc1 otw>cie skada si tylko z ru*w1 ktre s ,,konieczne dla rozwoju figur i kady ru*1 wykonany przez gracza bez przymusu figur1 ktra zo/aa ju rozw9ita1 p[9i5 by zaliczany d gry rodk[ej4 ,na przykad3 jeeli po 7#a7 e#b-;e#d1 e#g-;e#e2 7#b7 ,sg#a-;f#c1 ,sb#h-;c#f2 7#c7 ,sb#a-;c#c1 ,sg#h-;f#f2 7#d7 ,gf#a-;b#e cz>ne zagraj ,sc#f-;d#d1 zbaczaj z l9ii otw>cia i wykonuj manewr z zakresu gry rodk[ej2 skoczek hetmaski zo/a ju przecie rozw9ity4 ,nie oznacza to1 e niezalenie od w>unkw panujcy* na sza*[nicy1 wykonanie w trakcie otw>cia posunicia typ[ego dla gry rodk[ej1 je/ ze4 ,ale takie posunicia p[9ny by brane pod uwag tylko i wycznie wt$y1 gdy mamy pewno1 e i* wykonanie bdzie korzy/ne z punktu widz5ia przyszej mobilnoci danej figury4 ,je/ to naji/otniejszy czynnik4 ,drugie posunicie wykonane figur musi poprawia jej pozycj1 inaczej zdr[y rozsdek podp[iada nam1 e je/ to ze posunicie4 ,na przykad3 ,po 7#a7 e#b-;e#d1 e#g-;e#e2 7#b7 ,sg#a-;f#c1 ,sb#h-;c#f2 7#c7;,gf#a-;b#e1 ,sg#h-;f#f2 7#d7 o-o1 ,gf#h-;e#g nie mona mie za/rzee d posunicia biay* 7#e7 ,wf#a-;e#a poniewa wiea z pewnoci wczy si d gry w l9ii e1 ki$y tylko na/pi dalszy rozwj po d#b-;d#d1 ,sb#a-;c#c1 ,gc#a-;g#e1 etc4 ,ale jeeli w otw>ciu w rodzaju 7#a7 e#b-;e#d1 e#g-;e#e2 7#b7 ,sg#a-;f#c1 ,sb#h-;c#f2 7#c7 ,gf#a-;c#d1 ,sg#h-;f#f biae zagraj np4 7#d7 ,sf#c-;g#e lub 7#d7 ,gc#d-;d#e wida wyranie1 e trac po pro/u czas w pi]wszym przypadku /awiajc skoczka na polu1 z ktrego niebawem bd musiay g wyc(a1 ki$y tylko /worzona tym posuniciem groba bezpor$niego ataku zo/anie odp>ta1 a w drugim przypadku przesuwajc gca na pole1 ktre nie zapewni mu wikszej mobilnoci ni to1 na ktrym /a uprz$nio4 ,z reguy tylko wiee i skoczki mog ew5tualnie wykona w otw>ciu drugie posunicie1 zwikszajce i* mobilno2 wiee zajmujc l9i1 ktra moe zo/a otw>ta poprzez wymian pionw1 a skoczki poprzez zajcie pola w c5trum sza*[nicy4 ,rzeczywicie skoczki czciej ni inne figury musz z koniecznoci wykona kilka posuni z rzdu1 z tego wzgldu1 e za j$nym razem nie mog przekroczy wicej ni j$nej l9ii1 a tak samo jak w przypadku inny* figur1 moe zai/nie potrzeba prz]zuc5ia i* z j$nego skrzyda na drugie4 ,dlatego pref][anym miejscem dla skoczka s pola w c5trum sza*[nicy2 je/ on wt$y zawsze got[y d prz]zuc5ia na d[olne skrzydo4 ,u/awi5ia skoczka w c5trum atwiej je/ dokona w otw>cia* pionem hetmaskim ni w otw>cia* pionem krlewskim4 ,/anie si to jasne po na/pujcy* rozwaania*3 ,w otw>cia* pionem hetmaskim pola e#e i e#d s polami atak[anymi przez odp[i$nie skoczki4 ,jeeli przeciwnik wymi5ia naszego skoczka za swojego skoczka hetmaskiego lub swojego krlewskiego gca1 pion ktry zajmuje miejsce skoczka po odbiciu1 uzyskuje kontrol nad dwoma polami w s]cu wrogiego obozu4 ,zilu/rujmy to przypadkiem1 ktry cz/o ma miejsce3 ,jeeli po 7#a7 d#b-;d#d1 d#g-;d#e2 7#b7 ,sg#a-;f#c1 ,sg#h-;f#f2 7#c7 e#b-;e#c1 c#g-;c#e2 7#d7 ,gf#a-;d#c1 ,sb#h-;c#f2 7#e7 o-o1 e#g-;e#f2 7#f7 b#b-;b#c1 ,gf#h-;d#f2 7#g7 ,gc#a-;b#b1 o-o2 7#h7 ,sb#a-;d#b1 b#g-;b#f2 7#i7 ,sf#c-;e#e cz>ne zagraj ,gd#f3;e#e1 biae odbijajc pionem d#d wyganiaj skoczka z f#f i pozbawiajc krlewskiego skrzyda wanej o*rony1 /w>zaj sabe pole na d#f1 na ktrym to polu mog w pniejszy* etapa* gry u/awi swojego skoczka4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,g ,s --------------------------------------- #e ,s --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,g --------------------------------------- #b ,g ,s --------------------------------------- #a ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #de4 ,inn korzy/n ce* pozycji biay* je/ to1 e mog "o wpr[adzi d gry swoj wie sekw5cj f#b-;f#d i ,w-f#c-;h#c1 podczas gdy wiea cz>ny* nie moe do/a si na f#f dopki biae posiadaj piona na e#e4 ,w otw>cia* pionem krlewskim sytuacja je/ inna4 ,tutaj pola d#e i d#d odp[i$nio1 s celem skoczkw normalnie /ojcy* na c#c i c#f4 ,j$nak tak dugo jak krlewski skoczek przeciwnika moe zo/a wymi5iony na idcego d przodu skoczka hetmaskiego1 zajm[anie c5trum nie daje adnej korzyci4 ,pozycja na diagramie #df je/ typ[ym przykadem4 ,jeeli biae zagraj ,sc#c-;d#e1 waciwie /rac ru*1 poniewa po ,sf#f3;d#e1 e#d3;d#e nie poprawiy w ad5 sposb mobilnoci swoi* bi]ek1 podczas gdy t]az ru* maj cz>ne4 ,dodatk[o1 biae przemieszczajc swojego piona na d#e oddaj piona c5tralnego i blokuj diagonal1 ktr mgby zaj i* goniec1 podczas gdy cz>ne uciekajc swoim skoczkiem na e#g1 zyskuj posunicie przybliajce je d efektywnego wykorzy/ania skoczka na skrzydle krlewskim4 ,z tego wzgldu1 po/p hetmaskiego skoczka w ki]unku c5trum1 ki$y je/ waciwie przygot[any1 je/ j$nym z najwaniejszy* manewrw w otw>ciu pionem krlewskim1 a jego konsekw5cje wymagaj dogbnej dyskusji4 ,waciwe przygot[anie wymaga po pi]wsze u/al5ia obiektu1 ktry bdzie celem skoczka4 ,z punktu widz5ia atakujcy* biay*1 bdzie to skoczek na f#f4 ,rozwijajce posunicie ,gc#a-;g#e suy temu cel[i w najb>dziej naturalny sposb1 a p[/aa pozycja podobna je/ d tej z diagramu #dc1 gdzie cz>ne zapobiegy jakiejkolwiek przyszej akumulacji si na f#f posuniciem ,gc#h-;e#f4 ,w omawianym przykadzie posunicie to ma wtpliw w>to z tego wzgldu1 e biae mog posuniciem d#c-;d#d zmusi cz>ne d oddania c5tralnego piona4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #df4 ,jeeli cz>ne uwaaj posunicie ,sc#c-;d#e za grob nie d przyjcia1 wymi5i skoczka za swojego gca z b#d lub zagraj ,sc#f-;e#g aby mc zbi skoczka biay* po jego wejciu na d#e4 ,zwykle cz>ne graj najpi]w ,gb#d3;c#c1 a potem ,sc#f-;e#g4 ,p[d tego je/ taki1 e manewr t5 pozwala cz>nym przemieci hetmaskiego skoczka na skrzydo krlewskie1 podczas gdy biay goniec na b#e znajduje si poza bezpor$nimi dziaaniami1 a wic cz>ne maj szanse na nawizanie walki na skrzydle krlewskim z przewag j$nej figury 7lokalnie74 ,oczywicie biae mog pon[nie wpr[adzi swojego gca d walki u/awiajc g na c#d4 ,/rac j$nak w t5 sposb j$no tempo rozwoj[e4 ,w pozycji diagramu #df cz>ne nie p[9ny podejm[a adny* krokw w celu zapobieenia ,sc#c-;d#e1 *yba1 e posunicie to zawi]a grob1 ktra nie moe by zniesiona najb>dziej naturaln kontynuacj1 polegajc na rozw9iciu gca c#h4 ,w rzeczy samej1 nie ma p[odu aby cz>ne nie odp[i$ziay na 7#a7 ,gc#a-;g#e posuniciem ,gc#h-;g#d a na 7#b7 ,sc#c-;d#e posuniciem ,sc#f-;d#d2 t]az skoczek na f#f1 ktry po ,sc#c-;d#e je/ atak[any dwa razy1 je/ rwnie broniony dwa razy i biae nie maj moliwoci zaatak[ania g jeszcze raz4 ,z drugiej /rony atak na gca b#d je/ rwn[aony atakiem na gca b#e i jeeli biae wyc(aj swojego gca na c#d1 cz>ne p[9ny wyc(a swojego na c#e4 ,j$nak w pozycji p[/aej na skutek ty* manewrw 7diagram #dg7 okazuje si1 e biae maj przewag1 poniewa s o j$5 ru* d przodu w ataku na krlewskiego skoczka przeciwnika4 ,niebezpiecze/wo skonc5tr[ania dw* bi]ek na tym skoczku polega na tym1 e cz>ne bd musiay odbi pionem g jeeli biae wymi5i na f#f1 a w t5 sposb pola f#f i h#f /rac swoj naturaln o*ron4 --------------------------------------- #h ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,g ,s ,g --------------------------------------- #d ,g ,s ,g --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #dg4 ,tak wic p[/ay sabe punkty1 z ktry* biae mog prb[a zrobi uytek w podobny sposb1 jak zo/ao to opisane przy okazji diagramw #bf i #bi4 ,z drugiej /rony1 ki$y pion g zejdzie z drogi1 cz>ne zyskaj otw>t l9i dla swoi* wie1 w zwizku z tym nie p[9ny robi wymiany na f#f dopki nie zo/an poczynione przygot[ania d zajcia p[/ay* saby* punktw4 ,na/pujce w>ianty rzuc nieco wiata na t5 raczej zoony problem4 ,przypumy1 e biae d d niezwocznej wymiany na f#f1 sdzc1 e w t5 czy inny sposb bd w /anie wykorzy/a p[/a w punkta* f#f i h#f sabo4 ,w wymianie mog odda albo swojego skoczka z d#e albo gca z g#e4 ,w obu przypadka* i/niej obiecujce p]spektywy ataku1 ale cz>ne poprzez waciw gr mog zapewni sobie do/ateczn obron1 a nawet poprawi swoj pozycj4 ,jeeli biae zagraj 7#a7 ,sd#e3;f#f1 musz /raci posunicie zanim przypr[adz inne figury d pomocy w ataku1 poniewa po g#g3;f#f musz najpi]w przemieci gca z g#e4 ,j$ynym dobrym polem dla tego gca je/ h#d1 z ktrego utrzymuje on zwizanie na f#f1 ktre moe /a si b>dzo grone dla cz>ny*1 jeeli nie bd w /anie p[/rzyma biaego hetmana prz$ u/awi5iem si na h#f czy te przepr[adz5ia podwjnego ataku na f#f4 ,logiczn odp[i$zi cz>ny* na 7#b7 ,gg#e-;h#d je/ ,kg#h-;h#h po to1 aby na/epnie zaj wie l9i g tak szybko1 jak to je/ moliwe4 ,w i/ocie je/ to j$noczenie najlepsza obrona prz$ grob biay*1 poniewa jeeli biae zagraj t]az 7#c7 ,hd#a-;d#b2 cz>ne odp[i$z ,sd#d3;f#c2 7#d7;g#b3;f#c1 ,gg#d3;f#c2 i cz>ne jako pi]wsze odnios korzy z otw>tej l9ii g1 poniewa i* krl zrobi ju miejsce dla wiey4 ,niebezpiecznie byoby zagra 7#c7 4441 ,gg#d3;f#c zamia/ ,sd#d3;f#c4 ,biae mogyby przepr[adzi na/pujc kontynuacj3 7#d7 ,hd#b-;h#f i j$ynym sposobem dla cz>ny* na zapobieenie kata/r(ie na f#f bdzie oddanie dopi]o co wygranej figury3 7#d7 4441 ,sd#d-;e#b2 7#e7 ,kg#a-;h#a1 ,gf#c3;g#b2 7#f7 ,kh#a3;g#b1 ,wf#h-;g#h2 lub 7#f7 4441 ,se#b-;f#d2 7#g7 ,kg#b-;h#a1 ,sf#d-;g#f4 ,w kadym z ty* przypadkw obrona cz>ny* je/ b>dzo trudna4 ,sposb gry prz$/awiony w o/atnim w>iancie sug]uje lepsz metod przepr[adz5ia ataku przez biae w pozycji diagramu #dg4 ,*odzi o ru* przygot[awczy 7#a7 ,hd#a-;d#b4 7#a7;,gg#e3;f#f nie je/ oczywicie tak dobre poniewa cz>ne mog szybko przepdzi skoczka z d#e ru*em c#g-;c#f cak[icie uwalniajc pole f#f z opresji4 ,w odp[i$zi na 7#a7 ,hd#a-;d#b1 zagraajce 7#b7 ,gg#e3;f#f1 7#c7 ,hd#b-;h#f1 7#d7,sd#e3;f#f i 7#e7 ,hh#f-;h#g mat1 cz>ne maj trzy moliwoci3 7#a7444 1,gg#d3;f#c lub ,sd#d3;f#c lub c#g-;c#f4 ,o tym1 e posunicie 7#a7 4441 ,gg#d3;f#c nie je/ wy/>czajco dobre mona si atwo przekona4 ,biae kontynuuj 7#b7 ,gg#e3;f#f1 ,hd#h-;d#g2 7#c7,sd#e-;e#g_/- i cz>ne musz odda hetmana za skoczka poniewa po 7#c7 4441 ,kg#h-;h#h na/pi 7#d7 ,gf#f-;g#g1 7#e7 ,hd#b-;g#e i 7#f7 ,hg#e-;f#f mat4 ,ciekawym spo/rzeeniem je/ to1 e przewaga tylko j$nego tempa biay* skutkuje w tym przypadku zwyci/wem4 ,jeeli biae prb[ayby mat[a poprzez 7#c7 ,hd#b-;g#e1 g#g-;g#f2 7#d7 ,hg#e-;h#f same zo/ayby zamat[ane3 7#d7 4441 ,sd#d-;e#b i na/pnie ,gf#c-;g#b1 ,hd#g-;g#d1 etc4 7#b7 4441 g#g3;f#f rwnie nie bdzie dobre4 ,na/pi3 7#c7 ,hd#b-;h#f1 ,sd#d-;e#b2 7#d7 ,kg#a-;h#a1 ,gf#c3;g#b2 7#e7 ,kh#a3;g#b1 ,se#b-;f#d2 7#f7 ,sd#e3;f#d1 e#e3;f#d2 7#g7 ,kg#b-;h#a1 ,kg#h-;h#h2 7#h7 ,wf#a-;g#a1 ,wf#h-;g#h2 7#i7 ,wg#a3;g#h1 ,hd#h3;g#h2 7#aj7 ,wa#a-;g#a i cz>ne mog unikn mata tylko powicajc hetmana za wie4 ,drugi sposb obrony1 ktrego mog sprb[a cz>ne to3 7#a7 4441 ,sd#d3;f#c2 7#b7 g#b3;f#c1 ,gg#d3;f#c4 ,t]az 7#c7 ,gg#e3;f#f1 g#g3;f#f2 7#d7 ,hd#b-;h#f bdzie posuniciem fatalnym dla biay*1 poniewa cz>ne zagraj ,kg#h-;h#h i nie ma zabezpiecz5ia prz$ grob ,wf#h-;g#h4 ,ale biae mog zamia/ tego wykona posunicie przygot[awcze1 ktre zapewni im zwyci/wo4 ,*odzi o posunicie 7#c7 h#b-;h#c majce na celu zrobi5ie miejsca dla wiey dalszym posuniciem ,kg#a-;h#b4 ,t]az j$ynym sposobem przeciw/awi5ia si grobie biay* je/ c#g-;c#f4 ,j$nake po 7#d7 ,sd#e3;f#f1 g#g3;f#f2 7#e7;,gg#e-;h#d1 ,kg#h-;h#h2 7#f7 ,kg#a-;h#b1 ,wf#h-;g#h2 7#g7 ,wf#a-;g#a1 ,hd#h-;e#g2 7#h7 ,wg#a-;g#c cz>ne nie s w /anie duej si broni4 ,czegokolwiek by nie uczyniy1 biae bd w /anie zaatak[a po raz drugi f#f1 podczas gdy cz>ne nie maj moliwoci obrony pola f#f po raz drugi4 ,na przykad1 7#h7 4441 ,gf#c-;h#e2 7#i7 ,hd#b-;h#f1 ,gh#e-;g#f2 7#aj7 ,wg#c-;f#c lub te 7#h7 4441 ,wg#h3;g#c2 7#i7 f#b3;g#c i 7#aj7 ,wa#a-;f#a4 ,najb>dziej int]esujc l9i obrony je/ trzecia ze wspomniany*1 to znaczy 7#a7 4441 c#g-;c#f4 ,po 7#b7 ,sd#e3;f#f1 g#g3;f#f2 7#c7 ,gg#e-;h#d p[/aje podobna sytuacja jak w w>iancie zaczynajcym si 7#a7 ,sd#e3;f#f1 ale olbrzymi rnic /an[i fakt1 e biae s t]az o j$no posunicie d przodu w atak[aniu4 ,*odzi o posunicie ,hd#a-;d#b1 w odp[i$zi na ktre cz>ne zmuszone byy zagra c#g-;c#f1 a posunicie to nie polepsza w ad5 sposb rozmieszcz5ia cz>ny* bi]ek4 ,to j$no posunicie wy/>cza1 aby zapewni biaym atwe zwyci/wo4 ,po 7#c7 4441 ,gg#d3;f#c2 7#d7 ,hd#b-;h#f1 ,sd#d-;e#b2 7#e7 ,kg#a-;h#a1 ,gf#c3;g#b2 7#f7 ,kh#a3;g#b1 ,se#b-;f#d2 7#g7 ,kg#b-;h#a1 ,sf#d-;g#f osignita zo/aje pozycja prz$/awiona na diagramie #dh1 gdzie biae mog wymusi mata lub wygra hetmana cz>ny* w niezwykle pomysowy sposb4 ,jeeli biae sprbuj wygra poprzez 7#h7 ,wf#a-;g#a zagraajc matem w czt]e* posunicia* poprzez ,wg#a3;g#f1 ,hh#f3;g#f1 ,hg#f-;h#f i ,wa#a-;g#a1 cz>ne mog za/os[a wy/>czajc obron poprzez 7#h7 4441 d#f-;d#e1 zdejmujc zwizanie z piona f#g i umoliwiajc ru* ,gc#e-;e#g1 ktry zapewni w wy/>czajcym /opniu konieczn o*ron pola f#f4 ,ale biae mog pokrzyowa plany cz>ny* grajc najpi]w 7#h7 d#c-;d#d 66 ,jeeli cz>ne wezm piona1 na/pi 7#i7 e#d-;e#e wymuszajce d#f3;e#e1 po czym cz>ne nie bd ju w /anie przej diagonali gca c#d i nie bdzie obrony prz$ 7#a7 ,wf#a-;g#a4 --------------------------------------- #h ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,h --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,g ,g --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #dh4 ,jeeli1 z drugiej /rony1 cz>ne wezm piona d#d gcem1 biae kontynuuj 7#i7 c#b-;c#c1 ,gd#d-;c#e2 7#aj7 ,wa#a-;d#a pon[nie zapobiegajc przejciu diagonali gca c#d i groc ,wf#a-;g#a4 ,konsekw5cj moe by3 7#aj7 4441 ,kg#h-;h#h2 7#aa7 ,wf#a-;g#a1 ,hd#h-;e#g2 7#ab7 ,wd#a-;d#c1 ,wf#h-;g#h2 7#ac7 ,wd#c-;h#c1 ,sg#f3;h#d2 7#ad7 ,hh#f3;h#g i 7#ae7 ,:#c3;h#d mat1 lub te 7#ac7 4441 ,wg#h-;g#g2 7#ad7 ,:#c-;f#c1 ,wa#h-;g#h2 7#ae7 ,gc#d3;f#g1 ,he#g-;d#g2 7#af7 ,wf#c-;h#c i mata na h#g mona uniknc tylko powicajc hetmana za wie4 ,na/pujce w>ianty j$noznacznie wskazuj1 e pozycja z diagramu #dg je/ dla cz>ny* /racona4 ,atak1 ktry przepr[adzaj biae wykorzy/ujc sabo p[/a na f#f na skutek usunicia piona g#g1 nie moe zo/a skutecznie odp>ty4 ,p[/aje pytanie1 czy cz>ne popeniy bd lekcewac grob u/awi5ia przez biae skoczka na d#e i rozw9icia hetmaskiego gca1 czy te miay szanse poprawi5ie pozycji j$nym z dw* na/pny* ru*w pr[adzcy* d pozycji z diagramu #dg4 ,rzeczywicie1 moliwa je/ prba takiego samego ataku1 jakim biae zagroziy poprzez posunicie ,hd#a-;d#b1 jeeli cz>ne zagraj o j$no posunicie wczeniej ,hd#h-;d#g zamia/ ,gb#d-;c#e4 ,j$nak to1 e goniec nie wsppracuje z figurami na skrzydle krlewskim czyni wielk rnic i waciwie wszy/kim co cz>ne mog uzyska1 je/ remis4 ,kontynuacja moe wyglda na/pujco3 7#a7,sd#e3;f#f1 g#g3;f#f2 7#b7 ,gg#e3;f#f1 h#g-;h#f2 7#c7 c#b-;c#c1 ,sd#d3;f#c2 7#d7 g#b3;f#c1 ,gg#d-;h#e2 7#e7 ,kg#a-;h#a1 ,kg#h-;h#g2 7#f7 ,wf#a-;g#a1 ,wf#h-;g#h2 7#g7 ,wg#a-;g#c4 ,jeeli goniec cz>ny* /aby na c#e zamia/ na b#d 1 biae nie mogyby zagra ,wg#a-;g#c ze wzgldu na ,gc#e3;f#b4 ,musiayby wpr[adzi posunicie przygot[awcze ,hd#a-;e#b i przegrayby po ,wg#h-;g#f w t5 sam sposb1 jak to zo/ao zademon/r[ane w j$nym z poprz$ni* w>iantw z zami5ionym atakiem i obron4 ,poniewa *odzi o cz>ne1 nie mog "o wej hetmanem na h#c bez wymiany wie1 tak wic nie s w /anie wykorzy/a saboci na f#c4 ,po 7#g7 4441 ,wg#h-;g#f1 7#h7 ,gf#f-;h#d1 ,gb#d-;a#e lub c#e1 7#i7 d#c-;d#d i ,hd#a-;d#c gra prawdopodobnie skoczy si remisem1 a biae raczej nie wykorzy/aj przewagi piona ze wzgldu na to1 e je/ on zdwojony4 ,pocztkujcemu gracz[i1 l9ie gry omwione z zwizku z diagramami #dg i #dh wydadz si raczej skomplik[ane4 ,je/ to prawdziwe nawet w przypadku dwiadczonego gracza2 nie ma j$nak w adnym przypadku potrzeby ucz5ia si na pami ktregokolwiek z w>iantw4 ,wan rzecz1 ktr naley sobie uwiadomi je/ to1 e w sytuacji1 gdy obaj gracze rosz[ali na /ronie krlewskiej1 moe p[/a grona sabo1 gdy pion g zo/anie zmuszony d posunicia i zo/anie /worzona presja na pola1 ktre byyby bronione przez niego1 gdyby by na swojej wyjci[ej pozycji2 co wicej sposobem na /worz5ie takiej saboci je/ zwizanie krlewskiego skoczka przeciwnika i wypad skoczkiem hetmaskim d c5trum4 ,innym wanym aspektem wynikajcym z dyskut[any* w>iantw je/ kolejno w jakiej w*odz d bitwy poszczeglne figury4 ,a wic najpi]w figury lekkie1 potem hetman1 a na/pnie wiee4 ,nie je/ to oczywicie zasada1 od ktrej nie wolno od/p[a pod adnym pozorem1 ale w wikszoci p>tii w>ta je/ prze/rzegania4 ,p[d je/ oczywi/y4 ,wiee nie mog by uyteczne1 dopki nie zo/anie otw>ta jaka l9ia1 podczas gdy hetman[i cz/o nad>za si okazja d wejcia na pole bitwy po diagonali4 ,tylko w p>tia*1 w ktry* gracze nie rosz[ali na tym samym skrzydle1 wiee mog wkroczy d akcji na /osunk[o wczesnym etapie rozgrywki4 ,wt$y po/p pionw prz$ wieami nie tworzy saboci zagraajcy* wasnemu krl[i4 ,na/pujcy fragm5t gry rodk[ej po*odzcy z p>tii mi/rzw moe suy za przykad4 ,po sidmym posuniciu biay* osignita zo/aa pozycja z diagramu #di4 ,cz>ne kontynuuj posuniciem b#g-;b#e z p]spektyw ,gc#h-;g#d i ,sc#f-;d#d4 ,dalej na/puje 7#h7 ,ga#d-;b#c1 ,gc#h-;g#d2 7#i7 ,sc#c-;e#b4 ,lepsze byoby oczywicie ,gc#a-;e#c poniewa rozwijaoby kolejn figur4 ,pozwol5ie na wymian na f#c1 ktra zmusi d ru*u piona g je/ niebezpieczne1 poniewa cz>ne mog rosz[a na /ron hetmask i o/ro ruszy pionami ze skrzyda krlewskiego4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #di4 ,po o/atnim ru*u cz>ny*1 ,hd#h-;d#g wida1 e rzeczywicie zdecyd[ay si "o na manewr tego rodzaju4 ,gra toczy si dalej3 7#aj7 c#b-;c#c1 ,gg#d3;f#c2 7#aa7 g#b3;f#c1 ,hd#g-;h#c2 7#ab7 ,se#b-;g#c1 h#g-;h#e2 7#ac7 ,gc#a-;e#c4 ,nie mona gra ,wf#a-;e#a ze wzgldu na ,gc#e3;f#b z dalszym ,hh#c3;h#b i ,hh#b3;g#c4 7#ac7 4441 h#e-;h#d2 7#ad7 ,sg#c-;h#a1 ,:#h-;h#f z wygran1 ze wzgldy na to1 e jeeli biae wezm wie1 na/pi posunicie g#g3;h#f otwi]ajce l9i g1 ktr druga wiea zajmie z zabjczym skutkiem4 ,w o/atnim przykadzie wieom atwo byo wzi aktywny udzia w bitwie poniewa otw>te zo/ay l9ie umoliwiajce im atak[anie krla przeciwnika4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- #g ,s ,g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s ,s --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a ,k ,w ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ej4 ,w wikszoci przypadkw na skrzyda* nie je/ do/pna adna otw>ta l9ia i atak wieami je/ znacznie utrudniony4 ,m>sz d przodu pionami na skrzydle1 na ktrym przeciwnik dokona roszady ma niewielkie za/os[anie1 *yba1 e ktry z pionw moe zo/a wymi5iony w celu otw>cia l9ii1 ktr bdzie moga zaj wiea4 ,z reguy taka wymiana je/ moliwa1 ki$y j$5 z pionw /ojcy* prz$ krlem wykona posunicie4 ,na przykad w pozycji na diagramie #ej biae mog otworzy l9i h masz]ujc d przodu pionem h i wymi5iajc g na piona g cz>ny*1 podczas gdy cz>ne *cc uy swoi* wie w ataku na skrzydle hetmaskim nie maj zbyt wielu szans na otw>cie l9ii w tej czci sza*[nicy4 ,gdyby pion g cz>ny* /a na swoim pocztk[ym polu1 m>sz pionem h nie byby skuteczny4 ,cz>ne mogyby po pro/u czeka1 a pion dojdzie d h#f1 a na/pnie zagra g#g-;g#f i wt$y wasny pion biay* zablok[aby l9i h dla wiey4 ,w na/pujcej pozycji majcej miejsce w j$nej z szeciu p>ti grany* symultanicznie przez autora atak rozw9 si w sposb na/epujcy3 7#a7 h#b-;h#d b#g-;b#e 7#b7 ,gc#d-;b#c ,sc#f-;a#e 7#c7 h#d-;h#e ,sa#e3;b#c 7#d7 a#b3;b#c ,hd#h-;a#e ,cz>nym rwnie udao si otworzy l9i1 ale nie byy w /anie sprawi by i* wiee j wykorzy/ay4 ,i* o/atnie posunicie zagraa matem w dw* posunicia*3 ,ha#e-;a#a2 ,sc#c-;b#a2 ,gg#g3;b#b2 j$nak biae najpi]w broni si prz$ t grob1 a na/pnie przepr[adzaj niep[/rzymany atak na skrzydle krlewskim4 7#e7 ,kc#a-;b#a ,se#g-;c#f 7#f7 h#e3;g#f f#g3;g#f 7#g7 ,gg#e-;h#f ,wf#h-;f#g 7#h7 ,gh#f3;g#g ,wf#g3;g#g ,poprzez t wymian biae osabiy obron wok cz>nego krla1 ktry t]az w kwe/ii obrony moe polega tylko na sobie i wiey4 7#i7 ,sf#c-;g#e d#g-;d#e ,cz>ne otwi]aj sidm l9i w nadziei1 e pozwoli to przyj z pomoc i* wiey lub hetman[i4 ,ale przewaga osignita przez biae za spraw otw>cia l9ii h je/ tak dua1 e mog "o powici swojego skoczka po to1 aby prz]wa acu* obronny cz>ny* i wymusi mata zanim cz>ne bd miay szans poruszy hetmanem czy wie4 7#aj7 ,sg#e3;h#g ,wg#g3;h#g ,gdyby na/apio ,ha#e-;c#g lub ,wa#h-;a#g1 biae kontynuuj 7#aa7 ,hd#b-;h#f61 ,wg#g3;h#g82 7#ab7 ,hh#f3;g#f1 ,kg#h-;h#h2 7#ac7 ,hg#f-;e#h1 ,kh#h-;g#g2 7#ad7 ,:#a3;h#g1 ,kg#g3;h#g2 7#ae7 ,wd#a-;h#a1 etc4 7#aa7 ,:#a3;h#g ,kg#h3;h#g 7#ab7 ,wd#a-;h#a ,kh#g-;g#g 7#ac7 ,hd#b-;h#f ,kg#g-;f#g 7#ad7 ,hh#f-;h#g ,kf#g-;f#f 7#ae7 ,hh#g-;h#h ,kf#f-;e#g 7#af7 ,:#a-;h#g ,ke#g-;d#f 7#ag7 ,hh#h-;f#h ,kd#f-;e#e 7#ah7 f#b-;f#d ,ke#e-;d#d 7#ai7 ,hf#h-;f#f ,kd#d-;e#c 7#bj7 ,:#g-;h#c ,ke#c-;d#b 7#ba7 ,hf#f-;h#d i cz>ne poddayby ze wzgldu na brak moliwoci obrony prz$ ,hh#d-;f#b4 ,na diagramie #ea pokazany je/ podobny przykad1 a j$yna rnica polega na tym1 e nie mamy d czyni5ia z poruszonym z wyjci[ej pozycji pionem g1 tylko pionem h1 dajcym biaym moliwo otw>cia l9ii dla wie4 ,dokonaj tego poprzez m>sz swojego piona g na pole g#e i wymian na piona h cz>ny*4 ,jeeli nie *c gra w pi]wszym posuniciu g#b-;g#d ze wzgldu na moliwo zbicia piona przez skoczka cz>ny*1 mog wykona posunicie przygot[awcze ,:#a-;g#a4 ,ale nie p[9ny obawia si /raty piona1 poniewa biorc g cz>ne same otw>yby l9i g dla wiey biay* i biae mogyby by pewne p]spektywy przepr[adz5ia przytaczajcego ataku4 ,ni$obra byoby dla cz>ny* prba p[/rzymania m>szu piona g poprzez g#g-;g#e1 poniewa biae mogyby wt$y po pro/u otworzy l9i h posuniciami h#b-;h#d i h#d3;g#e1 niezalenie od tego1 e mog rwnie powici swojego gca z e#c za dwa piony1 cak[icie pozbawiajc cz>nego krla o*rony4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- #g ,s ,g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,s ,g ,g ,s --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a ,k ,w ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ea4 ,gra mogaby potoczy si na/pujco3 7#a7 g#b-;g#d1 g#g-;g#e2 7#b7 ,ge#c3;g#e1 h#f3;g#e2 7#c7 ,hd#b3;g#e1 ,kg#h-;h#h2 7#d7 ,hg#e-;h#f1 ,kh#h-;g#h2 7#e7 g#d-;g#e1 ,sf#f-;e#d2 7#f7 ,sc#c3;e#d1 d#e3;e#d2 7#g7 g#e-;g#f1 f#g3;g#f2 7#h7 ,hh#f3;g#f1 ,kg#h-;h#h2 7#i7 ,:#a-;g#a1 etc4 ,zwykle obaj gracze roszuj po tej samej /ronie sza*[nicy1 tak wic ad5 z ni* nie moe masz][a swoimi pionami przeciwko krl[i przeciwnika nie osabiajc przy tym pozycji swojego wasnego krla4 ,tylko ki$y gracz posiada wicej prze/rz5i i ma wicej bi]ek na skrzydle krlewskim ni przeciwnik1 moe przepr[adzi atak obejmujcy po/p pionw sprz$ wasnego krla4 ,diagram #eb moe suy za typ[y przykad4 --------------------------------------- #h ,w ,w ,k --------------------------------------- #g ,h ,g ,g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,s --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,g ,s --------------------------------------- #b ,g --------------------------------------- #a ,w ,h ,w ,s ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #eb4 ,cz>ne maj przewag na skrzydle hetmaskim1 podczas gdy bi]ki biay* s b>dziej mobilne na skrzydle krlewskim4 ,zwaywszy te fakty1 cz>ne nie mog w pro/y sposb prz]zuci swoi* si na skrzydo krlewskie1 biae natomia/ mog z>yzyk[a /rat swoi* pionw na tym skrzydle bez obaw1 e cz>ne uzyskaj punkt zaczepi5ia w saby* pola*1 ktre niewtpliwie zo/an utworzone za spraw m>szu biay* pionw4 ,biae zaczn atak od 7#a7 g#b-;g#d i 7#b7 ,sf#a-;g#c4 ,zagro w t5 sposb zajciem dom9ujcego pola f#e swoim skoczkiem1 cz>nym natomia/ trudno bdzie znale posunicie inne ni g#g-;g#f2 jeeli pozwol na ,sg#c-;f#e z widokiem na wymian skoczka na swojego gca to otworz l9i g dla wie biay*4 ,z drugiej /rony g#g-;g#f pozwoli biaym na otw>cie l9ii h poprzez po/p piona h po niezbdny* przygot[ania* obejmujcy* posunicia ,kg#a-;g#b1 ,we#a-;h#a1 g#d-;g#e1 etc4 ,w ogromnej wikszoci p>tii1 jak to zo/ao wyjanione przy okazji omawiania otw>1 l9ie dla wie nie s otwi]ane na skrzyda* tylko w czci c5tralnej4 ,wiele korzyci wynikajcy* z kontrol[ania przez wiee l9ii c5tralny* bdzie b>dziej wycz]pujco przeanaliz[ane w p>tia* ilu/racyjny*4 ,oglnie mwic1 atwiej je/ dopr[adzi d wsppracy obu wie w c5trum sza*[nicy ni po jej boka*4 ,to wspdziaanie zwykle polegajce na op][aniu na tej samej l9ii je/ oczywicie b>dzo wane i je/ gwn przyczyn tego1 e w>to rosz[a tak wczenie jak to je/ moliwe4 ,midzy wieami gracza1 ktry nie moe rosz[a1 nie ma1 mona p[i$zie1 naturalny* l9ii komunikacyjny*1 a /worz5ie sztuczny* zabi]a tak wiele czasu1 e przeciwnik moe w tym czasie wymusi zwyci/wo dziki poczonym wysikom swoi* wie4 ,pozycja na diagramie #ec moe suy za przykad4 --------------------------------------- #h ,h ,k ,g ,w --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f ,w --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,h ,g ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ec4 ,biae s na posuniciu i naturalne bdzie w tym miejscu manewr[anie wieami1 jako e wszy/kie pozo/ae figury zo/ay ju rozw9ite4 ,najlepszym posuniciem je/ prawdopodobnie 7#a7 ,wf#a-;d#a4 ,mona rwnie wzi pod uwag ,wa#a-;d#a1 ale ta wiea moe by potrzebna pniej na l9ii c1 podczas gdy wiea krlewska na pewno nie bdzie moga by rozw9ita na inn l9i ni d1 poniewa piony e i f biay* s nadal na sza*[nicy4 ,cz>ne w p>tii1 z ktrej wzita zo/aa prz$/awiona pozycja odp[i$ziay ,gf#h-;c#e1 po czym biae kontynu[ay 7#b7 ,hb#c-;c#c z j$noczesnym atakiem na gca c#e i piona g#g4 ,cz>ne miay wybr tylko pomidzy wyc(aniem gca na f#h lub biciem na e#c4 ,oczywicie wybray to drugie1 jako1 e nie mona poprawi swojej pozycji pasywn gr1 ktra p[/rzymuje rozwj4 ,po ,gc#e3;e#c1 7#c7 ,hc#c3;g#g1 ,ge#c3;f#b2 7#d7 ,kg#a3;f#b1 ,wc#f-;c#b2 7#e7 ,kf#b-;g#a1 ,:#h-;f#h2 cz>ne nie maj zbyt wielu zudze odnonie dopr[adz5ia d kontaktu krlewskiej wiey z pozo/aymi bi]kami1 podczas gdy biae mog zdwoi swoje wiee w l9ii d1 co moe zadecyd[a o i* zwyci/wie jako1 e cz>ne nie s w /anie na dusz met odp>[a groby ,w-d#h4 ,biae zagray 7#f7 ,sf#c-;e#e z zami>em powic5ia skoczka na f#g w razie gdyby cz>ne ruszyy swojego gca4 ,po ,wf#h3;f#g na/pi ,hg#g-;g#h i ,hg#h3;b#h lub ,hg#h3;e#f mat4 ,tak wic cz>ne musz wyc(a swoj wie poprzez 7#f7 4441 ,wc#b-;c#g1 a biae po pro/u graj 7#g7 ,wd#a-;d#b zagraajc zdwoj5iem wie4 ,cz>ne zapobiegaj temu posuniciem ,gd#g-;a#d j$noczenie groc f#g-;f#f1 ale po 7#h7 ,se#e-;g#d1 ,wc#g-;c#b2 7#i7 ,wd#b-;d#d1 ,hb#h-;c#h2 7#aj7 ,sg#d-;f#f1 ,ke#h-;e#g2 7#aa7 ,hg#g-;g#e zrezygn[ay1 jako1 e obecnie pole c#a je/ wy/>czajco bronione1 podczas gdy groby ,sf#f-;g#h nie mona odp>[a4 ,p[ysze przykady pokazuj1 e g5]alnie skoczki i wiee wymagaj kilku ru*w dla u/awi5ia i* w pozycja* odp[i$ni* dla aktywnego udziau w ataku4 ,w przypadku gcw je/ inaczej4 ,zwykle ju w pi]wszym posuniciu mog by rozw9ite na pole1 na ktrym bd potrzebne w grze rodk[ej d ataku czy te obrony4 ,z>wno w otw>cia* pionem krlewskim jak i w otw>cia* pionem hetmaskim1 hetmaski 7cz>nopol[y7 goniec biay* w wikszoci przypadkw je/ uywany d zwizania krlewskiego skoczka cz>ny* i je/ w tym celu u/awiany na g#e4 ,krlewski goniec cz>ny* /aje wt$y na e#g1 aby uwolni skoczka od zwizania4 ,nie zaleca si wizania krlewskiego skoczka w pozycja* pozwalajcy* na rosz[anie na skrzydo hetmaskie4 ,na przykad po 7#a7 e#b-;e#d1 e#g-;e#e2 7#b7 ,sg#a-;f#c1 ,sb#h-;c#f2 7#c7 ,gf#a-;c#d1 ,sg#h-;f#f2 7#d7 ,sb#a-;c#c1 ,gf#h-;c#e2 7#e7 d#b-;d#c1 d#g-;d#f2 biae p[9ny w/rzyma si z ,gc#a-;g#e1 dopki cz>ne nie zrobi roszady na skrzydle krlewskim4 ,jeeli nie czekajc biae zagraj 7#f7 ,gc#a-;g#e cz>ne odp[i$z ,gc#h-;e#f2 7#g7o-o1 ,hd#h-;d#g2 i w tej sytuacji biae tylko zaszkodz swojej wasnej grze poprzez wymian na f#f1 poniewa otw>ta l9ia g pomoe cz>nym1 po roszadzie na skrzydle hetmaskim1 w ataku na skrzydo krlewskie biay*4 ,w otw>cia* pionem hetmaskim posunicie ,gc#a-;g#e zawsze je/ dobre z tego wzgldu1 e roszada na skrzydo hetmaskie nie je/ dobra dla cz>ny* z uwagi na otw>t l9i c1 poprzez ktr biae mog szybko popr[adzi przytaczajcy atak4 ,innym dobrym miejscem dla hetmaskiego gca je/ w otw>cia* pionem hetmaskim pole b#b1 z ktrego goniec wspi]a wypad krlewskiego skoczka na e#e4 ,w tym przypadku hetmaski skoczek p[9i5 by rozw9ity na d#b1 a nie na c#c aby nie blok[a l9ii gca4 ,to samo tyczy si rozwoju hetmaskiego gca cz>ny*4 ,w otw>cia* pionem krlewskim niebezpiecznie je/1 gdy hetmaski goniec opuszcza dug diagonal1 na ktrej pocztk[o /a1 poniewa przeciwnik moe zagrozi uzyskaniem punktu zaczepi5ia dla swojego skoczka w l9ii f pr[okujc osabiajce posunicie pionem g4 ,przykadem nie* bdzie pozycja prz$/awiona na diagramie #ed1 ktra po*odzi z p>tii rozgrywanej pomidzy ,tei*mannem i ,rub9/e9em na ,turnieju w ,k>lsbad w #aiaa4 ,biae zagray 7#a7 a#b-;a#d prbujc wykorzy/a zaawans[anego w ru*u cz>nego piona d otw>cia l9ii a dla swojej wiey1 a cz>ne odp[i$ziay ,gc#h-;b#g4 ,to pokrzyowao plan biay*1 poniewa po 7#b7 a#d3;b#e1 a#f3;b#e2 to nie biae lecz cz>ne uzyskay kontrol nad l9i a4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b ,g ,s --------------------------------------- #a ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ed4 ,j$nak cz>ne nie p[9ny wyc(ywa swojego gca ze skrzyda krlewskiego1 poniewa biae mog t]az przej swoim hetmaskim skoczkiem przez f#a i g#c lub e#c d f#e1 *yba1 e cz>ne osabi swoj /ruktur pionw posuniciem g#g-;g#f4 ,waciw odp[i$zi na pi]wszy ru* biay* byo ,gc#h-;e#f lub b#e-;b#d4 ,to drugie je/ posuniciem pionem1 ale w obecnej sytuacji nie moe by po/rzegane jako /rata tempa1 poniewa biae rwnie wykonay posuniciem pionem1 ktre nie przyczynia si d i* rozwoju4 ,gra potoczya si dalej na/pujco3 7#b7 ,sd#b-;f#a1 ,hd#h-;c#g2 7#c7 ,sf#a-;g#c1 g#g-;g#f2 cel biay* zo/a osignity4 ,spr[ok[ay sabo1 ktra bdzie punktem i* ataku4 ,sposobem na przepr[adz5ie ataku po dokocz5iu rozwoju posuniciem ,gc#a-;g#e bdzie otw>cie l9ii f dla wiey ru*em piona f4 ,m>sz t5 moe by przygot[any posuniciami h#b-;h#c i ,sf#c-;h#b4 ,oczywicie biae wolayby unikn posunicia pionem h2 h#b je/ j$nak j$ynym dobrym polem dla skoczka z f#c1 poniewa ani na d#b ani na h#d nie ma on moliwoci pomocy w ataku1 podczas gdy z h#b moe przej na g#d j$noczenie atakujc oba sabe pola f#f i h#f4 ,cz>ne maj niewielkie szanse na kontratak4 ,j$yn rzecz jak mog zrobi je/ zajcie wieami l9ii hetmaskiej i otw>cie jej poprzez d#f-;d#e i d#e3;e#d4 ,j$nak i* hetmaski goniec je/ le u/awiony i nie ma adnej otw>tej diagonali1 na ktrej mgby dziaa4 ,musi on wrci d gry poprzez swoje wyjci[e pole c#h4 ,krlewski goniec biay* rwnie nie je/ dobrze u/awiony i waciwie je/ ograniczony d roli piona *ronicego pole d#c i niczego nie atakujcego4 ,ma oczywicie szans na /anie si uytecznym na diagonali a#b-;g#h4 ,mona p[i$zie1 e w otw>cia* pionem krlewskim1 krlewski goniec biay* niecz/o ma moliwo wzicia aktywnego udziau w bitwie4 ,najczciej je/ on wymi5iany we wczesnym /adium gry na hetmaskiego skoczka albo gca cz>ny*4 ,j$nak w otw>cia* pionem hetmaskim ma on d dyspozycji wietne pole akcji w po/aci niezablok[anej diagonali b#a-;h#g4 ,moe by uyty na tej diagonali rwnie we wszy/ki* otw>cia* zaczynajcy* si e#b-;e#d1 w ktry* cz>ne nie id swoim krlewskim pionem na e#e1 dziki czemu biae mog otworzy diagonal posuniciem e#d-;e#e4 ,g5]alnie mwic1 gce nie p[9ny by /awiane na diagonala* zablok[any* pionami nalecymi d wasnego obozu4 ,p[9no si rwnie unika taki* posuni pionami1 ktre blokuj diagonal wasnego gca4 ,ud]zajc ilu/racj tej reguy znajdziemy w pozycji prz$/awionej na diagramie #ee1 po*odzcej z p>tii ,tei*manna i ,dusa ,*otimirskiego rozegranej na turnieju w ,pradzie w #aijh roku4 ,cz>ne zagray 7#a7 4441 ,sc#f-;e#e1 zaburzajc symetri pozycji i otwi]ajc dla siebie diagonal hetmaskiego gca1 nie pozwalajc j$noczenie wykona podobnego manewru biaym4 ,po 7#b7 ,sf#c3;e#e1 ,gd#f3;e#e2 7#c7 ,hd#a-;e#b1 o-o2 7#d7 ,wa#a-;d#a1 ,hd#h-;e#g2 biae ulegy pokusie usunicia gca z e#e posuniciem 7#e7 f#b-;f#d4 ,ru* t5 p[9i5 pociga za sob m>sz piona e1 inaczej pozo/anie on b>dzo saby1 nie bdc *ronionym przez innego piona4 --------------------------------------- #h ,w ,h ,k ,w --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f ,s ,g ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,s ,g ,s --------------------------------------- #b ,g --------------------------------------- #a ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ee4 ,gra potoczya si na/pnie w taki sposb3 7#e7 4441 ,ge#e-;c#g2 7#f7 e#c-;e#d1 ,gc#g-;b#f2 7#g7 ,kg#a-;h#a1 ,wf#h-;d#h2 7#h7 ,gd#c-;b#a1 ,wa#h-;c#h2 7#i7 ,wd#a3;d#h1 ,he#g3;d#h2 7#aj7 ,wf#a-;d#a1 ,hd#h-;e#g2 7#aa7 e#d-;e#e4 ,pon[nie otw>ta zo/aje diagonala krlewskiego gca1 ale zamknita zo/aje diagonala gca hetmaskiego i przewaga wynikajca z op]acji gca hetmaskiego na niezablok[anej diagonali1 zapewni cz>nym zwyci/wo1 7#aa7 4441 ,sf#f-;d#e2 7#ab7 ,sc#c3;d#e1 ,gb#g3;d#e2 7#ac7 ,he#b-;g#d1 ,he#g-;b#g2 7#ad7 f#d-;f#e1 ,wc#h-;c#d2 7#ae7 ,hg#d-;g#c1 ,wc#d-;f#d64 ,biae nie mog zbi wiey ze wzgldu na ,gd#e3;g#b mat4 7#af7 f#e-;f#f1 g#g-;g#f4 ,nie i/nieje t]az obrona prz$ ,wf#d-;f#b z j$noczesnym atakiem na g#b i b#b4 7#ag7 ,gb#a-;a#b1 ,wf#d-;f#b2 7#ah7 ,ga#b3;d#e1 ,hb#g3;d#e6 ,i biae poddaj si ze wzgldu na /rat gca wynik z groby mata4 ,pozo/aje przyjrze si typ[ym manewrom hetmana i pionw w grze rodk[ej4 ,niewiele regu mona poda odnonie hetmana4 ,ze wzgldu na jego niezwyk mobilno je/ on w /anie w kadej *wili za9icj[a niebezpieczny atak w pocz5iu z j$n lub kilkoma innymi figurami1 a wikszo przykadw typ[y* manewrw wie1 gcw czy skoczkw pokazuje rwnie sposoby1 jakimi mona osign koop]acj ty* figur z hetmanem4 ,gwnym t]5em dziaa hetmana je/ skrzydo1 na ktrym przeciwnik przepr[adzi roszad4 ,w p>tia*1 w ktry* obaj gracze rosz[ali na to samo skrzydo1 ktre /an[i przytaczajc wikszo przypadkw1 niebezpiecznie je/ wyprawia si hetmanem w rejony odlege od krla1 poniewa wt$y hetmaska odsiecz moe zo/a odcita w razie1 gdyby przeciwnik za9icj[a atak po /ronie krlewskiej przy uyciu swojego wasnego hetmana4 --------------------------------------- #h ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,g ,g --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,h --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ef4 ,na przykad w pozycji z diagramu #ef wzicie piona a#f byoby dla biay* b>dzo ryzyk[ne4 ,cz>ne mogyby zagra c#e-;c#d1 odc9ajc odwrt biaego hetmana1 a na/pnie rozpocz brutalny atak swoim hetmanem w pocz5iu z dwoma gcami4 ,inny przykad widzimy na diagramie #eg4 ,pozycja po*odzi z p>tii rozegranej pomidzy ,capablanc i ,b]n/e9em na turnieju w ,san ,seba/ian w #aiaa4 ,biae zagray 7#a7 ,sd#d-;e#b i cz>ne majc na uwadze gron akumulacj biay* bi]ek na skrzydle krlewskim nie p[9ny ryzyk[a zbicia piona na a#b1 co skutkuje wycz5iem z gry i* hetmana4 --------------------------------------- #h ,w ,w --------------------------------------- #g ,g ,k --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,h ,s --------------------------------------- #d ,s --------------------------------------- #c ,h --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #eg ,nie doc5iy "o j$nak tego zagroenia i b>dzo szybko przegray4 ,atak rozw9 si na/pujco3 7#a7 4441 ,ha#e3;a#b2 7#b7 ,se#b-;g#c1 ,ha#b3;c#b4 ,biorc drugiego piona cz>ne /raciy kolejne tempo4 ,mogy sprb[a ,ha#b-;a#e1 groc wymian hetmanw po ,ha#e-;b#f4 ,ale moliwo urat[ania p>tii wydaje si wtpliwa4 ,biae oczywicie uniknyby wymiany hetmanw od*odzc krlem d n>onika4 7#c7 ,wd#a-;c#a1 ,hc#b-;b#b2 7#d7 ,sg#c-;h#e2 nie pozwala wczy si hetman[i pon[nie d gry poprzez pole f#f4 ,t]az grozi ,wc#a-;c#c1 odc9ajce hetmana cz>ny* od g#g1 a na/pnie ,%#e3;g#g i ,he#c3;h#f4 ,cz>ne broni si prz$ t grob poprzez 7#d7 4441 ,wf#h-;h#h z zami>em odp[i$zi ,kh#h-;g#h na ,wc#a-;c#c2 ale pozycja biay* /w>za tak liczb grb1 e cz>ne nie s w /anie efektywnie si prz$ nimi broni4 7#e7 ,we#a-;e#b1 ,hb#b-;e#e2 7#f7 f#c-;f#d1 ,he#e-;b#e2 7#g7 ,sf#e3;g#g6 daje wygran1 poniewa po ,se#f3;g#g na/puje 7#h7 ,%#e-;f#f1 7#i7 ,sf#f3;d#g i 7#aj7 f#d-;f#e lub e#d-;e#e z przytaczajcym atakiem4 ,najtrudniejszym problemem gry rodk[ej je/ manewr[anie we waciwym czasie pionami4 ,aczkolwiek nie je/ moliwe podanie g5]alnej zasady1 ktra ma za/os[anie we wszy/ki* przypadka*1 dobr regu je/ />anne unikanie ru*w pionami 7tak samo jak w otw>ciu7 przynajmniej w pocztka* gry rodk[ej4 ,w otw>cia* argum5tem przeciwko ru*om pionami bya1 z punktu widz5ia rozwoju figur1 /rata tempa4 ,w grze rodk[ej *odzi gwnie o sabe pola p[/ae po ru*a* pionami w miejsca*1 ktre piony broniy prz$ swoim ru*em4 ,pole moe by okrelone jako sabe1 jeeli moe by bezpiecznie zajm[ane przez bi]k przeciwnika1 ktra moe wzi udzia w ataku4 ,g5]alnie sytuacja taka za*odzi1 gdy dane pole nie je/ bronione przez adnego piona4 ,p[ana groba p[/aa po zajciu takiego pola przez wrog figur unaocznia si najwyraniej1 gdy sytuacja taka ma miejsce w pobliu krla1 a przykady tego jak moe rozw9 si atak s omwione w nawizaniu d diagramw #dh1 #di1 #ej i #eb4 ,mniej oczywi/a je/ przyczyna1 dla ktrej ru* pionem miaby /worzy sabo w odniesi5iu d pionw c5tralny* lub pionw ze skrzyda hetmaskiego4 ,w tym drugim przypadku moliwo odniesi5ia korzyci przez przeciwnika w grze rodk[ej je/ naprawd niewielka2 ale sabo p[/aa na skutek ru*w pionami niezmi5nie daje o sobie zna w kocwce4 ,na przykad w pozycji z diagramu #eh1 biae wygrywaj ze wzgldu na sabo na pola* a#f1 c#f1 d#e i b#e1 z ktry* i* krl moe atak[a cz>ne piony gdy tylko hetman i wiea zo/an wymi5ione4 ,moliwy je/ na/pujcy przebieg gry3 7#a7 ,we#e-;e#h1 ,wd#h3;e#h2 7#b7 ,he#c3;e#h1 ,hg#g-;f#h2 7#c7 ,he#h3;f#h1 ,kg#h3;f#h2 7#d7 ,ke#b-;d#c1 ,kf#h-;e#g2 7#e7 ,kd#c-;c#d1 ,ke#g-;d#g2 7#f7 ,kc#d-;b#e1 ,kd#g-;c#g2 7#g7 ,kb#e-;a#f1 ,kc#g-;b#h2 7#h7 a#c-;a#d1 ,kb#h-;a#h2 7#i7 a#d-;a#e1 b#f3;a#e2 7#aj7 ,ka#f3;a#e i biae wygrywaj piona c4 ,lub te3 7#e7 4441 a#g-;a#f2 7#f7 ,kc#d-;d#e1 ,ke#g-;d#g4 --------------------------------------- #h ,w ,k --------------------------------------- #g ,h --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,w --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,h --------------------------------------- #b ,k --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #eh4 ,w tym mom5cie cz>ne maj opozycj1 tak wic krl biay* nie moe dalej i d przodu2 biae maj j$nak d dyspozycji o tyle wicej moliwy* ru*w pionami1 e cz>ne bd wkrtce zmuszone wykona posunicie swoim krlem1 pozwalajc biaym w$rze si swoim krlem z j$nej czy drugiej /rony4 ,na przykad3 7#g7 a#c-;a#d1 a#f-;a#e2 7#h7 f#b-;f#d1 f#g-;f#f2 7#i7 g#b-;g#d1 h#g-;h#f2 7#aj7 h#b-;h#c1 g#f-;g#e2 7#aa7 f#d-;f#e2 ru* krla i biae wygrywaj piona f lub piona b4 ,t5 przykad ukazuje jeszcze inn przyczyn1 dla ktrej w>to p[/rzymywa si z ru*ami pionw na skrzyda*4 ,w kocwka* cz/o p[/aj pozycje1 w ktry* dobrze je/ mie w zapasie kilka posuni po to1 aby mc utrzyma opozycj krli2 gracz1 ktrego piony s b>dziej c(nite ma oczywicie wicej posuni d dyspozycji4 ,sabo p[/aa na skutek ru*w pionami na skrzydle1 ktra manife/uje si z>wno w grze rodk[ej jak i w kocwka* wieowy*1 a polegajca na otwi]aniu ssi$niej l9ii dla wrogiej wiey1 pokazana je/ na diagrama* #ej1 #ea i #ed4 ,w grze rodk[ej je/ to rwnie prawdziwe dla pewny* pionw1 jak na przykad w na/pujcej pozycji p[/aej po3 7#a7 e#b-;e#d1 e#g-;e#e2 7#b7 ,sg#a-;f#c1 ,sb#h-;c#f2 7#c7 d#b-;d#d1 e#e3;d#d2 7#d7 ,gf#a-;c#d1 ,sg#h-;f#f2 7#e7 o-o1 ,gf#h-;e#g 7,diagram #ei74 ,t]az waciw kontynuacj je/ 7#f7 ,wf#a-;e#a1 *ronice c5tralnego piona4 ,dalszy ru* tym pionem je/ cak[icie przeciwwskazany4 ,nie tylko pozwoli cz>nym na otw>cie l9ii f dla wiey poprzez m>sz pionem f1 ale pozbawi rwnie biay* najwikszej korzyci bdcej konsekw5cj posiadania piona c5tralnego1 a polegajcej na kontroli dw* pl c5tralny*4 ,dopki biae posiadaj piona na e#d1 pola d#e i f#e s ni$o/pne dla figur cz>ny*2 ki$y j$nak pion przesunie si d przodu nie uczyni cz>nym adnej krzywdy poniewa pola1 ktre bdzie wt$y kontrol[a d#f i f#f i tak s w rka* cz>ny* ze wzgldu na dwa piony f#g i d#g4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ei4 ,oto dalsza kontynuacja p>tii3 7#f7 e#d-;e#e1 ,sf#f-;e#d2 7#g7 ,gc#d-;d#e1 ,se#d-;c#e2 7#h7 ,sf#c3;d#d1 ,sc#f3;d#d2 7#i7 ,hd#a3;d#d1 o-o2 7#aj7 ,sb#a-;c#c1 d#g-;d#f2 7#aa7 ,gc#a-;e#c1 c#g-;c#f2 7#ab7 ,gd#e-;b#c1 d#f-;d#e2 7#ac7 ,wa#a-;d#a1 ,kg#h-;h#h2 7#ad7 ,hd#d-;f#d1 f#g-;f#f4 ,te posunicia decyduj o przewadze cz>ny* w grze rodk[ej4 ,nie tylko bd "o miay b>dziej mobilne wiee1 ale rwnie i* gce s znacznie silniejsze ni lekkie figury biay*1 zwaszcza gdy zbity zo/anie biay goniec4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,k ,g ,s ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,h --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,k ,g ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fj4 ,co wicej1 cz>ne maj wiksze szanse rwnie w kocwce1 poniewa maj wikszo pionw na skrzydle hetmaskim4 ,ki$y wszy/kie figury zo/an wymi5ione1 z pionw ty* p[/anie w kocu wolny pion 7prze*odni71 ktrego biae bd musiay p[/rzyma swoim krlem1 podczas gdy cz>ne bd mogy spokojnie zaatak[a piony na skrzydle krlewskim4 ,niekorzy/n ce* poruszania pionami1 ktra doty*czas nie bya omawiana je/ sabo tak zwany* pionw od/ay*4 ,pion od/ay to taki pion1 ktrego ssi$zi pomasz][ali d przodu1 a on nie je/ w /anie przesun si na tyle daleko1 aby uzyska o*ron od front[ego czy diagonalnego ataku4 ,na przykad w pozycji prz$/awionej na diagramie #fj cz>ne uczyni swojego hetmaskiego piona od/aym1 jeeli zagraj c#g-;c#e4 ,/anie si tak1 poniewa gdy biae dobrze popr[adz rozgrywk1 cz>ne nigdy nie bd w /anie przej swoim pionem d poza d#f czynic g atwym celem ataku na l9ii d lub diagonali h#b-;b#h1 jak rwnie utrudniajc przemieszczanie si cz>ny* figur w c5trum4 ,dla biay* waciw metod zorganiz[ania swoi* bi]ek je/ zagranie c#b-;c#d1 a na/pnie po rozw9iciu lekki* figur zdwoj5ie wie w l9ii d4 ,najlepszym miejscem dla hetmaskiego gca biay* bdzie f#d1 skd bdzie on pomaga naciska na d#f4 ,diagram #fa pokazuje pozycj1 ktra p[/aa w trakcie j$nej z p>tii meczu pomidzy ,emanuelem ,lask]em i ,s4 ,t>ras*em podczas ,mi/rzo/w wiata w #aijh roku4 ,przykad t5 je/ dobr ilu/racj problemw wynikajcy* z posiadania od/aego piona4 ,gra toczya si jak na/puje3 7#a7 ,se#d3;d#f1 c#g3;d#f2 7#b7 ,wa#a-;d#a1 ,hd#h-;f#f2 7#c7 c#b-;c#d1 ,wf#h-;e#h2 7#d7 ,he#b-;g#d 7grozi ,hg#d-;d#g71 ,gb#g-;c#f2 7#e7 ,we#a-;e#b1 ,we#h-;e#d2 7#f7 ,hg#d-;g#c1 ,hf#f-;e#f 7grozi ,we#d-;g#d72 7#g7 h#b-;h#c1 ,wa#h-;d#h4 ,cz>ne nie s w /anie broni piona d#f tyle razy1 ile razy biae g atakuj4 ,wyglda na to1 e mogyby wzi piona c#d hetmanem1 ale prawdopodobnie obawiaj si saboci jak biae mogyby spr[ok[a grajc ,ge#c-;h#f1 7#h7 ,we#b-;d#b1 ,we#d-;e#e2 7#i7 ,ge#c-;h#f6 ,cz>ne nie mog wzi gca ze wzgldu na ,hg#c3;e#e4 7#i7 4441 ,he#f-;g#f2 7#aj7 ,gh#f-;f#d z wygran1 poniewa piony d#f i c#e s na /racony* pozycja*4 --------------------------------------- #h ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f ,g --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,s --------------------------------------- #c ,g --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fa4 ,w pozycji takiej jak na diagramie #de1 biae mogyby zagra f#b-;f#d nie czynic swojego piona krlewskiego od/aym1 poniewa nie je/ moliwy ani atak front[y1 ani diagonalny na e#c4 ,oczywicie p[9ny uwaa1 aby moliwo takiego ataku nie p[/aa w przyszoci4 ,na przykad nie mog bra piona c#e pionem d#d1 poniewa pozwolio by to cz>nym uy diagonali a#g-;g#a dla op]acji przeciwko e#c4 ,gracz />ajcy si /os[a w kadej sytuacji d zasad /rategii sza*[ej naszkic[any* w tym rozdziale bdzie szybko zwiksza si swojej gry i nabdzie w krtkim czasie znacznie wicej zrozumi5ia dla gry1 ni inni gracze majcy lata praktyki1 a nie posiadajcy jasnoci co d zasadniczy* praw rzdzcy* kad pozycj na sza*[nicy4 ,p>tie ilu/racyjne przeanaliz[ane w tym rozdziale nie zawi]aj adny* n[y* treci4 ,s po pro/u przykadami za/os[ania g5]alny* zasad /rategii d s]ii komb9acji1 z ktry* skada si p>tia sza*w4 ,autor wybra p>tie z turniejw1 w ktry* bra udzia1 jako1 e pozwala to na znacznie b>dziej dogbn analiz1 ni w przypadku kom5t[ania p>tii inny* graczy4 ,,iv4 ,,p>tie ,,ilu/racyjne ,,p>tia ,nr4 #a ,p>tia miaa miejsce w trakcie w trakcie ,turnieju ,mi/rzw ,/anw ,za*odni* w ,lex+ton1 ,ky w #aiag roku4 ,biae ,cz>ne ,jackson ,%[alt] ,edw>d ,lask] 7#a7 e#b-;e#d e#g-;e#e 7#b7 ,sg#a-;f#c ,sb#h-;c#f 7#c7 ,gf#a-;b#e a#g-;a#f ,jak to ju zo/ao wyjanione wczeniej1 o/atnie posunicie nie moe by po/rzegane jako /rata tempa poniewa biae musz albo wyc(a si gcem1 co nie wspomaga i* rozwoju1 albo wymi5i gca za skoczka z c#f pomagajc w rozwoju cz>ny* poprzez otw>cie l9ii dla gca z c#h4 7#d7 ,gb#e-;a#d ,sg#h-;f#f ,posunicia ,gf#h-;c#e1 ktre cz>ne mogyby rozwaa zamia/ ,sg#h-;f#f nie mona poleca1 poniewa biae mogyby odp[i$zie c#b-;c#c1 a na/pnie wymusi wymian c5tralnego piona cz>ny* poprzez d#b-;d#d4 ,pena kontrola c5trum1 ktr biae uzyskayby w trakcie dalszej gry wkrtce za[oc[aaby przytaczajcym atakiem4 ,na przykad3 7#d7 4441 ,gf#h-;c#e2 7#e7 c#b-;c#c1 ,sg#h-;f#f2 7#f7 o-o1 o-o2 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,k ,g ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fb4 7#g7 d#b-;d#d1 e#e3;d#d2 7#h7 c#c3;d#d1 ,gc#e-;b#f2 7#i7;e#d-;d#e1 ,sf#f-;e#h2 7#aj7 d#e-;d#f1 ,sc#f-;e#g2 7#aa7 d#e-;d#f1 c#g3;d#f2 7#ab7 e#e3;d#f1 ,se#g-;g#f2 7#ac7 ,gc#a-;g#e1 etc4 7#e7 d#b-;d#c ,zwykle biae w tym mom5cie roszuj4 d#b-;d#c je/ oczywicie dobrym posuniciem1 poniewa umoliwia rozw9icie hetmaskiego gca1 ale o-o je/ lepsze1 poniewa za*[uje w rez]wie opcj m>szu hetmaskiego piona o j$no lub dwa pola4 ,ki$y poruszamy nim o dwa pola naley unikn na/pujcej puapki3 7#e7 o-o1 ,gf#h-;e#g2 7#f7 d#b-;d#d1 b#g-;b#e2 7#g7 ,ga#d-;b#c1 e#e3;d#d 7nie ,sc#f3;d#d ze wzgldu na 7#h7 ,gb#c3;f#g i 7#i7 ,sf#c3;e#e72 7#h7 ,sf#c3;d#d881 ,sc#f3;d#d2 7#i7 ,hd#a3;d#d1 c#g-;c#e i na/pnie c#e-;c#d wygrywajce gca4 ,biae mog w tym w>iancie sprb[a powic5ia piona 7#h7 c#b-;c#c1 d#d3;c#c poprzez ktre uzyskaj znaczc przewag w rozwoju figur4 ,po 7#e7 o-o biae gro wygraniem piona e#e poprzez 7#f7 ,ga#d3;c#f i 7#g7 ,sf#c3;e#e1 poniewa nie mona t]az zagra ,hd#h-;d#d2 7#h7 ,se#e-;f#c1 ,hd#d3;e#d ze wzgldu na 7#i7 ,wf#a-;e#a4 ,cz>ne maj wiele moliwoci odp>cia tej groby4 ,mog obroni piona poprzez d#g-;d#f lub zagra ,gf#h-;e#g z p]spektyw zbicia piona e#d w przypadku1 gdyby biae wziy piona e#e1 o/atecznie mog od razu zbi piona e#d4 ,wszy/kie te trzy w>ianty mog by grane przez cz>ne aczkolwiek wydaje si1 e biae uzyskuj nieznaczn przewag niezalenie od kontynuacji cz>ny*4 ,to otw>cie cieszy si wic du popul>noci we wspczesny* turnieja*4 ,uwaga3 ,dalej podaje dwa gwne w>ianty1 ktre /osuj w swoi* p>tia* mi/rz[ie3 ,a4 7#e7 o-o1 ,gf#h-;e#g2 7#f7 ,wf#a-;e#a 7*roni piona e#d tak wic cz>ne musz same broni si prz$ ,ga#d3;c#f i ,sf#c3;e#e71 b#g-;b#e2 7#g7 ,ga#d-;b#c1 d#g-;d#f2 7#h7 c#b-;c#c 7*ronice gca prz$ wymian zagraajc ze /rony ,sf#f-;a#e71 ,sf#f-;a#e2 7#i7 ,gb#c-;c#b1 c#g-;c#e2 7#aj7 d#b-;d#d1 ,hd#h-;c#g4 ,t]az pion e#e je/ *roniony do/atecznie i cz>ne zagraaj zwiksz5iem presji na d#d poprzez ,gc#h-;g#d i ,sa#e-;c#f4 ,moe wydawa si1 e biae mog zignor[a t grob i ki$y tylko d#d zo/aje zaatak[ane wymi5i piona na e#e lub ruszy d#d-;d#e4 ,j$nak t5 pi]wszy manewr otworzy l9i d dla cz>ny* wie1 a drugi rwnie nie bdzie dobry1 zanim cz>ne nie wykonaj roszady4 ,ru* d przodu piona d na /ae zamyka l9i d dla wie1 tak wic krl cz>ny* bdzie bezpieczny w c5trum1 podczas gdy biae mog spotka si z atakiem na skrzydle krlewskim1 ktry cz>ne mog uskuteczni szturmujc pionami h i g4 ,z ty* wszy/ki* wzgldw usprawi$liwione je/ wykonanie przez biae posunicia wyczekujcego 7#aa7 h#b-;h#c1 ktre zabezpiecza pole d#d prz$ por$nim atakiem ,gc#h-;g#d i j$noczenie przygot[uje atak w$ug dyskut[any* l9ii w pocz5iu z diagramem #eb4 ,po 7#aa7 4441 ,sa#e-;c#f2 7#ab7 ,gc#a-;e#c1 o-o2 biae mog bezpiecznie ruszy d przodu pionem hetmaskim1 a na/pnie przypuci atak1 o ktrym bya m[a4 ,b4 ,drugi w>iant mogcy wzi pocztek z pozycji na diagramie #fb1 to 7#e7 o-o1 ,sf#f3;e#d4 ,wydaje si raczej niebezpiecznym dla cz>ny* wzicie piona1 gdy i* krl /oi nadal w l9ii e1 ktr biae mog zaj swoj wie1 ale po 7#f7 ,wf#a-;e#a1 ,se#d-;c#e2 7#g7 ,sf#c-;e#e1 ,sc#f3;e#e2 7#h7 ,we#a3;e#e1 ,sc#e-;e#f biae nie maj zbyt wiele moliwoci ataku i z tego wzgldu w>iant t5 g5]alnie rozgrywa si inaczej4 ,za najsilniejsze posunicie uwaa si 7#f7 d#b-;d#d4 ,cz>ne nie mog wzi tego piona1 poniewa na/pi ,wf#a-;e#a i ,sf#c3;d#d zagraajce wygraniem figury2 mog j$nak prb[a utrzyma swojego skoczka na dom9ujcym polu e#d grajc 7#f7 4441 b#g-;b#e2 7#g7 ,ga#d-;b#c1 d#g-;d#e4 ,po 7#h7 d#d3;e#e1 ,gc#h-;e#f2 7#i7 c#b-;c#c 7pon[nie zapewniajce odwrt dla gca71 ,gf#h-;e#g2 7#aj7 ,sb#a-;d#b1 najlepsz kontynuacj cz>ny* je/ prawdopodobnie ,se#d3;d#b2 7#aa7 ,hd#a3;d#b 7nie ,gc#a3;d#b ze wzgldu na ,ge#f-;g#d72 ,sc#f-;a#e lub o-o4 ,manewr 7#aj7 4441 ,se#d-;c#e2 7#aa7 ,gb#c-;c#b1 d#e-;d#d1 ktrego prb[ano w kilku o/atni* turnieja* ma wtpliw w>to1 poniewa cz>ne trac kontrol nad wanym polem c5tralnym e#d4 ,biae mog uy tego pola d ataku na saby punkt c#f w na/pujcy sposb3 7#ab7 ,sd#b-;e#d1 d#d3;c#c2 7#ac7 ,se#d3;c#e1 ,ge#g3;c#e2 7#ad7 ,gc#b-;e#d1 ,hd#h-;d#g2 7#ae7 ,hd#a-;c#b1 ,ge#f-;d#e 7w celu zagrania ,gd#e3;e#d gdyby na/apio ,wf#a-;d#a72 7#af7 ,gc#a-;g#e i wydaje si1 e cz>ne nie maj zad[alajcej obrony4 ,na przykad 7#af7 4441 ,gc#e-;b#f2 7#ag7 ,wa#a-;d#a1 ,gd#e3;e#d2 7#ah7 ,hc#b3;e#d1 ,hd#g-;e#f2 7#ai7 ,wd#a-;d#f lub 7#af7 4441 ,gd#e3;e#d2 7#ag7 ,hc#b3;e#d1 c#c3;b#b2 7#ah7 ,wa#a-;d#a1 b#b-;b#a;,h2 7#ai7 ,wd#a3;b#a i dalej ,wb#a-;c#a4 7#e7 444 b#g-;b#e ,najpro/sz i prawdopodobnie najlepsz metod obrony piona e#e prz$ grobami ,ga#d3;c#f i ,sf#c3;e#e je/ d#g-;d#f bez b#g-;b#e4 7#f7 ,ga#d-;b#c d#g-;d#f ,alt]natyw byo ,gf#h-;c#e4 ,biae nie mogyby wt$y wzi piona e#e poprzez 7#g7 ,gb#c-;d#e1 o-o2 7#h7 ,gd#e3;c#f1 d#g3;c#f2 7#i7 ,sf#c3;e#e ze wzgldu na ,hd#h-;d#d zagraajce matem na f#b i atakiem na skoczka4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,k ,g ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,g ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fc4 7#g7 ,sf#c-;g#e ,t5 atak dwoma figurami we wczesnym /adium otw>cia je/ sprzeczny z g5]alnymi zasadami /rategii4 ,biae zdobywaj piona1 ale nie moe to by po/rzegane jako korzy wiksza ni /rata tempa1 ktr t5 ru* ze sob pocign4 ,biae zani$bay rozwj swoi* figur i przyjdzie im za to zapaci1 zanim zd wykorzy/a przewag piona4 7#g7 444 d#f-;d#e 7#h7 e#d3;d#e ,cz>ne nie mog odbi piona1 poniewa daoby to biaym okazj d za9icj[ania brutalnego ataku zaczynajcego si od powic5ia skoczka na f#g3 7#h7 4441 ,sf#f3;d#e2 7#i7 ,sg#e3;f#g1 ,ke#h3;f#g2 7#aj7 ,hd#a-;f#c1 ,kf#g-;e#f 7skoczek na d#e musi by obroniony72 7#aa7 ,sb#a-;c#c1 ,sc#f-;e#g2 7#ab7 o-o1 na/pnie ,wf#a-;e#a1 d#c-;d#d1 etc4 ,odsonita pozycja cz>nego krla w>ta je/ powic5ia przez biae figury4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,k ,g ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e ,s --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,g --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fd4 7#h7 444 ,sc#f-;d#d ,tym posuniciem cz>ne krzyuj plany biay* poprzez wymian gca1 ktry mia odgrywa gwn rol w ataku1 a w konsekw5cji skoczek na g#e nie bdzie mia szansy wykona adnego uytecznego zadania4 7#i7 d#e-;d#f ,pon[nie otwi]a diagonal gca i pozbywa si izol[anego piona poprzez wymian zanim cz>ne bd miay okazj d zbicia g4 7#i7 444 ,sd#d3;b#c 7#aj7 d#f3;c#g ,hd#h3;c#g --------------------------------------- #h ,w ,g ,k ,g ,w --------------------------------------- #g ,h --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,s --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fe4 ,cz>ne mogyby odzyska piona przez ,hd#h-;d#e2 7#aa7 a#b3;b#c1 ,hd#e3;g#b2 7#ab7 ,hd#a-;f#c1 ,hg#b3;f#c2 7#ac7 ,sg#e3;f#c1 ,gc#h-;b#g2 7#ad7 ,ke#a-;e#b1 ,gf#h-;d#f i ,gd#f3;c#g2 ale czynic tak /raciyby swoj przewag rozwoju1 ktra1 jak pokae to pniejszy przebieg p>tii1 je/ duo waniejsza4 7#aa7 a#b3;b#c ,gc#h-;b#g 7#ab7 o-o h#g-;h#f6 ,jeeli cz>ne bez wzgldu na wszy/ko rozwijaby tylko figury1 /raciyby wkrtce przewag4 ,biae potrzebuj tylko dw* ru*w ,wf#a-;e#a i ,sg#e-;e#d1 aby sp>aliowa efekt silnego hetmaskiego gca cz>ny* i aby odzyska kontrol nad c5trum1 ktre obecnie kontroluj cz>ne ze wzgldu na swojego c5tralnego piona4 7#ac7 ,sg#e-;f#c ,gf#h-;d#f 7#ad7 ,wf#a-;e#a o-o 7#ae7 ,sb#a-;d#b ,wa#h-;d#h 7#af7 c#b-;c#c ,biae nie ryzykuj ,sd#b-;e#d1 poniewa po ,sf#f3;e#d2 7#ag7 d#c3;e#d cz>ne mogyby odsoni wie posuniciem ,gd#f-;b#d j$noczenie atakujc hetmana i wie biay*4 ,j$yn obron biay* byoby 7#ah7 ,gc#a-;d#b lub ,sf#c-;d#b1 ale w kadym z ty* przypadkw same by si zwizay i cz>ne mogyby rozpocz przytaczajcy atak poprzez f#g-;f#e1 co pozwolioby wczy si d akcji krlewskiej wiey4 ,posuniciem c#b-;c#c biae *roni si prz$ ,gd#f-;b#d i zagraaj prz]waniem diagonali hetmaskiego gca cz>ny*4 ,cz>ne naturalnie bd />ay si temu zapobiec1 a pi]wszym posuniciem temu sucym bdzie e#e-;e#d otwi]ajce l9i j$noczenie dla gca d#f dla hetmana4 ,na pi]wszy rzut oka posunicie nie wydaje si dobrym poniewa na polu e#d pion je/ atak[any trzykrotnie1 a broniony tylko dwa razy2 ale biae nie mog wyc(a z>wno skoczka z d#b jak i piona d#c z l9ii hetmaskiej ze wzgldu na grob ,gd#f3;h#b wygrywajc hetmana za wie i gca4 ,cz>ne mog wic bezpieczne masz][a pionem4 --------------------------------------- #h ,w ,w ,k --------------------------------------- #g ,g ,h --------------------------------------- #f ,g ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b ,s --------------------------------------- #a ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ff4 7#af7 444 e#e-;e#d 7#ag7 d#c3;e#d ,sf#f3;e#d 7#ah7 ,hd#a-;c#b ,t]az1 gdy hetman opuci l9i d1 uwalniajc ze zwizania skoczka1 naley co prz$siwzi w celu obrony skoczka na e#d1 ktry je/ atak[any dwa razy1 a broniony tylko raz4 ,w*odz w ra*ub dwa posunicia4 ,j$nym z ni* je/ f#g-;f#e utrzymujce skoczka w dom9ujcej pozycji c5tralnej1 poniewa biae nie mog g zbi bez otwi]ania l9ii f dla wiey cz>ny* i utraty piona h#b1 ktry musi by *roniony skoczkiem na f#c4 ,inn moliwoci je/ bicie ,se#d3;d#b wygrywajce piona h#b niezalenie od tego czy biae odbij skoczka gcem czy skoczkiem4 ,trudno je/ j$noznacznie /wi]dzi1 ktre z ty* dw* posuni je/ lepsze je/ to kwe/ia raczej temp]am5tu4 ,gracz pref]ujcy p[olny i pewny po/p wybi]ze f#g-;f#e4 ,gracz lubicy szybsz akcj zacznie bez opnie bezpor$ni walk poprzez ,se#d3;d#b4 ,cz>ne wybray wanie t drug moliwo4 7#ah7 444 ,se#d3;d#b ,biae /aj t]az prz$ problemem1 czy odbi gcem czy skoczkiem4 ,jeeli odbij gcem1 cz>ne wymi5i na f#c prz]ywajc acu* pionw biay* i odzyskaj piona posuniciem ,gd#f3;h#b4 ,jeeli odbij skoczkiem1 cz>ne rwnie zbij piona h#b ale inne piony prz$ krlem pozo/an nietknite4 ,wad tej o/atniej kontynuacji je/ j$nak to1 e rozwj biay* je/ opniony o kolejne dwa posunicia1 poniewa goniec hetmaski zo/anie zablok[any4 ,z tego wzgldu biae decyduj si na ,gc#a3;d#b prawdopodobnie sdzc1 e wynagrodz to sobie wyomem w l9ii pionw poprzez atak w l9ii g lub h1 ktre otworzy manewr cz>ny*4 --------------------------------------- #h ,w ,w ,k --------------------------------------- #g ,g ,h --------------------------------------- #f ,g --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b ,h ,s --------------------------------------- #a ,w ,g ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fg4 7#ai7 ,gc#a3;d#b ,gb#g3;f#c ,fakt1 i cz>ne w celu wygrania piona h#b bd musiay wymi5i swojego dobrze u/awionego gca hetmaskiego1 prawdopodobnie by kolejnym p[odem decyzji biay* o odbiciu gcem4 7#bj7 g#b3;f#c ,gd#f3;h#b 7#ba7 ,kg#a-;g#b --------------------------------------- #h ,w ,w ,k --------------------------------------- #g ,h --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b ,h ,g ,k ,g --------------------------------------- #a ,w ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fh4 ,g5]alna oc5a pozycji ukazuje wyranie przewag cz>ny*4 ,wiea na d#h je/ got[a d wzicia udziau w bitwie1 podczas gdy biae musz wykona kilka ru*w przygot[awczy* swoimi wieami zanim bd mogy i* uy na skrzydle krlewskim na j$ynej czci sza*[nicy1 gdzie maj szans by skuteczne4 ,na l9ii e kontrol[anej przez wie biay* nie ma adny* celw1 ktre mogaby ona zaatak[a4 ,co wicej1 krl biay* je/ odsonity1 podczas gdy krl cz>ny* je/ bezpiecznie okopany za swoimi pionami4 ,dobr kontynuacj dla cz>ny*1 ktra od razu przy*odzi na myl je/ ,wd#h-;d#f pozwalajca zdwoi wiee w l9ii d lub wzi udzia wiey d#f w walce na skrzydle krlewskim4 7#ba7 444 ,wd#h-;d#f 7#bb7 ,we#a-;e#d ,biae nie mog zbi gca na h#b poniewa ,wd#f3;d#b wygrywa hetmana4 7#bb7 f#c-;f#d rwnie nie byoby dobre ze wzgldu na odp[i$ cz>ny* ,hc#g-;d#g1 groc ,wd#f3;d#b jak rwnie ,hc#g-;g#d2 ,kg#b3;h#b1 ,wd#f-;g#f i mat w dw* posunicia*4 ,manewrem ,we#a-;e#d biae prbuj *roni swojego krla poprzez ,we#d-;g#d ski][ane przeciwko atakom na l9ii g4 ,cz>ne naturalnie bd si />ay ud>emni t prb4 7#bb7 444 f#g-;f#e 7#bc7 ,we#d-;h#d ,cz>ne musz t]az zdecyd[a1 czy wyc(ywa swojego gca na e#e czy kontratak[a biaego gca poprzez ,hc#g-;d#g lub ,hc#g-;d#h lub ,wf#h-;d#h4 ,kontratak wyglda lepiej1 poniewa zagraa wymuszonym wejciem wie d drugiego rzdu1 wyp>ciem hetmana biay* i zaatak[aniem krla z flanki4 ,wyc(anie gca da biaym czas na zagranie hetmask wie na skrzydo krlewskie4 ,najsilniejszym posuniciem z ty* trze* je/ ,hc#g-;d#h1 poniewa atakuje rwnie wie h#d pozbawiajc w locie biae moliwoci ocal5ia i* gca4 7#bc7 444 ,hc#g-;d#h 7#bd7 ,:#d3;h#b ,wd#f3;d#b 7#be7 ,hc#b-;c#a ,hetman biay* je/ t]az w znikomym /opniu mobilny i dodatk[o odci hetmask wie od skrzyda krlewskiego4 ,cz>ne1 z drugiej /rony1 mog atwo dopr[adzi d koop]acji swoi* wie poprzez zdwoj5ie i* w l9ii d lub w drugim rzdzie4 ,decyduj si na to pi]wsze rozwizanie1 poniewa kontrola l9ii hetmaskiej d utrzymuje wojska biay* rozdzielone na dwie czci1 ktre w niewielkim lub adnym /opniu komunikuj si ze sob1 podczas gdy figury cz>ny* s got[e d konc5tracji na skrzydle krlewskim w d[olnej *wili4 7#be7 444 ,hd#h-;g#e 7#bf7 ,kg#b-;h#a ,wf#h-;d#h 7#bg7 ,hc#a-;e#a ,z zami>em grania ,he#a-;e#f dla uzyskania czasu na przemieszcz5ie si hetmask wie na skrzydo krlewskie4 7#bg7 444 ,kg#h-;h#g 7#bh7 ,he#a-;c#a --------------------------------------- #h ,w --------------------------------------- #g ,k --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,h --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b ,w ,w --------------------------------------- #a ,w ,h ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fi4 ,hetman nie moe opuci pi]wszego rzdu ze wzgldu na grob ,wd#b-;d#a4 ,w zasigu cz>ny* je/ prba wyp>cia hetmana poprzez zaatak[anie pola d#a po raz kolejny hetmanem i w t5 sposb zagraajc wygraniem hetmana za wie poprzez sza* na d#a4 ,cz>ne mog tego dokona /awiajc hetmana na l9ii d za wie4 7#bh7 444 ,wd#h-;d#f 7#bi7 c#c-;c#d ,widocznie biae nie odgady zami>w cz>ny* poniewa wt$y zagrayby 7#bi7 ,hc#a-;f#a w odp[i$zi na ,hg#e-;d#h i 7#cj7 ,wa#a-;e#a1 ,wd#b-;d#a2 7#ca7 ,kh#a-;g#b4 ,ale rwnie wt$y cz>ne atwo wygrayby poprzez 7#bi7 4441 ,wd#b3;b#b i zdwoj5ie wie w drugim rzdzie4 7#bi7 444 ,hg#e-;d#h 7#cj7 ,hc#a-;c#c ,j$yn alt]natyw ratujc hetmana byo ,kh#a-;g#b1 ale na/pujce po nim ,wd#b-;d#a wygrywa za d>mo wie4 ,cz>ne =suj mata w dziesiciu posunicia*3 ,wd#b-;d#a2 7#ca7 ,wa#a3;d#a1 ,wd#f3;d#a2 7#cb7 ,kh#a-;g#b1 ,hd#h-;g#e2 7#cc7 ,kg#b-;h#c1 ,wd#a-;g#a2 7#cd7 ,hc#c-;d#d1 ,hg#e-;h#e2 7#ce7 ,hd#d-;h#d1 ,hh#e3;f#c2 7#cf7 ,hh#d-;g#c1 ,wg#a3;g#c2 7#cg7 f#b3;g#c1 f#e-;f#d2 7#ch7 ,kh#c-;h#d1 ,hf#c3;g#c2 7#ci7 ,kh#d-;h#e1 ,hg#c-;g#e mat4 ,ta p>tia nie zo/aa przegrana za spraw bdnej komb9acji1 ale ze wzgldu na /rat temp w otw>ciu1 ktrej nie udao si na/pnie nadrobi4 ,,p>tia ,nr4 #b ,grana w trakcie ,turnieju ,mi/rzw ,n[ego ,jorku #aiae ,biae ,cz>ne ,edw>d ,lask] ,jose ,ra\l ,capablanca 7#a7 d#b-;d#d d#g-;d#e 7#b7 ,sg#a-;f#c ,sg#h-;f#f 7#c7 c#b-;c#d e#g-;e#f 7#d7 ,sb#a-;c#c ,sb#h-;d#g 7#e7 ,gc#a-;g#e ,gf#h-;b#d ,zwykle gca rozwija si na e#g1 poniewa po roszadzie biay* b#d nie bdzie dla niego odp[i$nim polem4 7#f7 e#b-;e#c c#g-;c#e ,tym posuniciem cz>ne /w>zaj grob zaatak[ania poprzez ,hd#h-;a#e skoczka na c#c po raz drugi i zdjcia zwizania ze skoczka f#f1 ktry zo/aje wt$y uwolniony i bdzie mg wspprac[a z gcem b#d i hetmanem idc na pole e#d4 ,prbujc odp>[a groby cz>ny* biae zrobi co w i* mocy dla rozwoju swoi* figur czc atak z obron4 ,krlewski goniec nie zo/a jeszcze rozw9ity1 a jego najb>dziej naturalne pole docel[e pokrywa kontrol pole1 na ktrym cz>ne *c po/awi swojego skoczka4 7#g7 ,gf#a-;d#c ,hd#h-;a#e 7#h7 ,hd#a-;b#c --------------------------------------- #h ,w ,g ,k ,w --------------------------------------- #g ,s --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,h ,g --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,h ,s ,g ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #gj4 ,biae musz by b>dzo o/rone ze wzgldu na rne wymiany moliwe w c5trum4 ,cz>ne zagraaj na przykad wymian najpi]w na d#d1 a na/pnie posuniciem ,sf#f-;e#d i jeeli wt$y biae zbij skoczka gcem1 to goniec na g#e bdzie atak[any przez hetmana1 co pozwoli pion[i d#e zwolni sz/y rzd4 ,mog te najpi]w zagra ,sf#f-;e#d i dopi]o wymi5i na d#d4 ,refleksja1 e wszy/kie te groby bazuj na fakcie1 e skoczek c#c je/ zwizany tak dugo1 jak dugo biae nie wykonaj roszady1 pr[adzi d pomysu 7#h7 o-o4 ,prawd je/1 e cz>ne mog wt$y wygra piona biorc podwjnie na c#c2 j$nak czynic w t5 sposb opni swj rozwj i biae mog popr[adzi silny atak wpr[adzajc szybko d akcji wszy/kie swoje figury1 podczas gdy hetman cz>ny* je/ oddzielony od reszty swoi* wojsk4 sme posunicie biay*1 ,hd#a-;b#c ma kilka wad4 ,po pi]wsze cz>ne mog zagra b#g-;b#e6 wygrywajc figur za trzy piony1 poniewa biae nie mog zrobi nic lepszego ni 7#i7 c#d3;b#e lub c#d3;d#e pozwalajc na c#e-;c#d4 ,po drugie1 cz>ne mog przepr[adzi uprz$nio wspomnian komb9acj1 mogc otworzy pity rzd1 tak wic hetman zaatakuje g#e4 ,ta sama komb9acja byaby moliwa1 gdyby biae zagray 7#h7 ,hd#a-;c#b4 7#h7 444 ,sf#f-;e#d 7#i7 o-o ,(]ta powic5ia piona ,se#d3;c#c2 7#aj7 b#b3;c#c1 ,gb#d3;c#c z p]spektyw ataku poprzez 7#aa7 ,wa#a-;c#a1 etc41 jak to wskazano uprz$nio4 ,cz>ne wol j$nak skonc5tr[a swj atak na g#e4 7#i7 444 ,se#d3;g#e 7#aj7 ,sf#c3;g#e c#e3;d#d 7#aa7 ,sc#c-;b#e 7#aa7 e#c3;d#d sp[od[aoby utrat figury ze wzgldu na d#e3;c#d z j$noczesnym atakiem na gca na d#c i skoczka na g#e4 ,cz>ne mog t]az wygra piona poprzez wzicie na d#c1 ale byoby to b>dzo niebezpieczne1 poniewa otwi]aoby l9i f dla wiey biay*4 7#aa7 444 ,sd#g-;c#e --------------------------------------- #h ,w ,g ,k ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,h ,s ,s ,s --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,h ,g --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ga4 ,pozycja /aje si naprawd b>dzo skomplik[ana4 ,pi]wsz moliwoci jak rozwa biae je/ 7#ab7 ,sb#e-;d#f2 ale po ,ke#h-;e#g wydaje si1 e nie ma satysfakcjonujcej kontynuacji4 ,na przykad3 7#ac7 ,hb#c-;c#b1 ,sc#e3;d#c2 7#ad7 ,sd#f3;f#g1 ,:#h-;f#h wygrywa dwa skoczki za wie4 ,lub3 7#ad7 ,sd#f3;c#h81 ,wa#h3;c#h2 7#ae7 ,hb#c3;d#c1 d#e3;c#d wygrywa figur4 ,tak wic biae nie maj innej moliwoci1 ni wyc(a hetmana4 7#ab7 ,hb#c-;c#b ,sc#e3;d#c 7#ac7 ,hc#b3;d#c a#g-;a#f --------------------------------------- #h ,w ,g ,k ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,h ,s ,s --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,h --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #gb4 ,nieatwo je/ cz>nym utrzyma zdobycznego piona4 ,jeeli zagraj 7#ac7 4441 ,gb#d-;e#g2 7#ad7 ,sg#e-;f#c1 d#d3;e#c2 biae mog kontynu[a 7#ae7 c#d3;d#e z dobrymi szansami ataku ze wzgldu na otw>te l9ie w c5trum sza*[nicy1 z ktry* cz>ne nie mog jeszcze zrobi uytku1 poniewa nie zrosz[ay4 ,posuniciem a#g-;a#f cz>ne zn[u otwi]aj pity rzd w celu pr[adz5ia op]acji przeciwko skoczk[i na g#e4 7#ad7 ,sb#e3;d#d d#e3;c#d 7#ae7 ,hd#c3;c#d ,gc#h-;d#g 7#af7 ,sd#d-;b#c ,je/ to b>dzo ze posunicie n>uszajce pod/aw[e zasady /rategii4 ,wyc(ujc skoczka z dom9ujcego pola c5tralnego biae zmniejszaj jego mobilno zamia/ j zwiksza4 ,logiczn kontynuacj byoby tutaj ,wf#a-;d#a lub ,wa#a-;c#a1 rozwijajce j$n z wie4 7#af7 444 ,ha#e3;g#e 7#ag7 ,hc#d3;b#d ,gd#g-;c#f ,gdyby biae nie wyc(ay swojego skoczka z d#d1 cz>ne nie byyby w /anie zaj gcem tego pref][anego miejsca4 7#ah7 e#c-;e#d a#f-;a#e ,pion wypy*a hetmana poza diagonal a#c-;f#h1 poniewa pion e#d musi by broniony4 7#ai7 ,hb#d-;d#b ,hg#e3;d#b ,cz>ne w b>dzo pro/y sposb pokazuj1 e wymiana hetmanw je/ niekorzy/na dla biay*4 ,fakt t5 biae p[9ny byy przewidzie1 poniewa niebroniony skoczek na d#b pozwala cz>nym przej kontrol nad l9i d poprzez roszad na /ronie hetmaskiej4 7#bj7 ,sb#c3;d#b o-o-o 7#ba7 ,sd#b-;c#d ,biae nie mog gra ,wa#a-;d#a ze wzgldu na ,wd#h-;d#d z grob ,:#h-;d#h4 7#ba7 444 ,gc#f3;e#d 7#bb7 ,wf#a-;c#a ,to posunicie po pro/u zapewnia cz>nemu krl[i bezpieczne miejsce4 ,wskazuje na majce na/pi ,sc#d3;a#e4 ,wd#h-;d#b p[9no spotka si z odp[i$zi 7#bc7 ,wf#a-;c#a i 7#bd7 ,wc#a-;c#d4 7#bb7 444 ,kc#h-;b#h 7#bc7 f#b-;f#c ,zn[u posunicie pomagajce przeciwnik[i1 poniewa pr[adzi gca tam gdzie *ce on si znale4 7#bc7 444 ,ge#d-;d#e 7#bd7 ,sc#d3;a#e ,wd#h-;c#h 7#be7 b#b-;b#c ,ta sytuacja do/>cza przykadu szkol5i[ego dotyczcego wagi regu rzdzcy* =macjami pionw1 co zo/ao uprz$nio omwione4 ,poprzez zaatak[anie skoczka krlem cz>ne mog wymusi wymian gca za skoczka na c#d4 --------------------------------------- #h ,k ,w ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,s ,g --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #gc4 ,biae pozo/awione bd z pionem c#d1 ktry je/ saby ze wzgldu na swoj zaawans[an pozycj4 ,cz>ne mog zaatak[a g krlem i krl biay* w konsekw5cji bdzie zmuszony d pozo/ania na skrzydle hetmaskim dla obrony tego piona1 podczas gdy cz>ne mog uzyska piona prze*odniego na skrzydle krlewskim4 ,te manewry byyby moliwe oczywicie tylko wt$y1 gdyby na sza*[nicy nie byo wie4 ,dlatego cz>ne prbuj wymusi wymian1 a biae p[9ny zrobi wszy/ko1 aby tego unikn4 7#be7 444 ,wc#h3;c#a 7#bf7 ,wa#a3;c#a ,:#h-;c#h 7#bg7 ,wc#a3;c#h ,z punktu widz5ia beznadziejnego pooenia piona najlepiej byoby porzuci g i kontynu[a 7#bg7 ,wc#a-;d#a1 b#g-;b#f2 7#bh7 ,sa#e-;c#d1 ,gd#e3;c#d2 7#bi7 b#c3;c#d1 ,wc#h3;c#d2 7#cj7 ,wd#a-;d#b aby utrzyma wie na sza*[nicy i za*[a szans na remis4 7#bg7 444 ,kb#h3;c#h 7#bh7 ,kg#a-;f#b ,kc#h-;c#g 7#bi7 ,kf#b-;e#c ,kc#g-;b#f 7#cj7 ,sa#e-;c#d ,gd#e3;c#d 7#ca7 b#c3;c#d ,kd#f-;c#e 7#cb7 ,ke#c-;d#c e#f-;e#e ,jasno wida /rategi cz>ny* w tej kocwce4 ,zagraj f#g-;f#e i wyp*n d przodu piona e1 gdy tylko biae zagraj ,kd#c-;c#c4 ,zamia/ tego o/atniego posunicia biae mogyby zagra a#b-;a#c1 co rwnie bdzie utrzymywao cz>nego krla z dala od b#d2 ale gdy wkrtce piony biay* bd potrzeb[a zapas[y* ru*w krla zabraknie i*4 ,na przykad3 7#cb7 a#b-;a#c1 f#g-;f#e2 7#cc7 g#b-;g#d1 g#g-;g#f2 7#cd7 h#b-;h#c1 h#g-;h#f2 7#ce7 h#c-;h#d1 h#f-;h#e2 7#cf7 g#d-;g#e1 b#g-;b#f62 7#cg7 ,kd#c-;c#c1 e#e-;e#d2 7#ch7 f#c-;f#d1 e#d-;e#c2 7#ci7 ,kc#c-;d#c1 e#c-;e#b2 7#dj7 ,kd#c3;e#b1 ,kc#e3;c#d2 7#da7 ,ke#b-;e#c1 b#f-;b#e4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,k --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,k --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #gd4 ,cz>ne potrzebuj t]az tylko szeciu posuni aby prom[a piona b#e1 podczas gdy biae w tym czasie nie mog zrobi nic poza zbiciem pionw g i h1 a cz>ny hetman bdzie oczywicie w /anie bez problemu p[/rzyma prze*odnie piony biay*4 ,p>tia miaa dalej na/pujcy przebieg3 7#cc7 g#b-;g#d f#g-;f#f 7#cd7 h#b-;h#d g#g-;g#f 7#ce7 ,kd#c-;e#d ,kc#e-;d#f ,cz>ne mogyby rwnie zbi piona c#d i pozwoli na 7#cf7 g#d-;g#e1 f#f3;g#e2 7#cg7 h#d3;g#e --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,k --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,k --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ge4 ,miayby wt$y hetmana w kolejny* omiu posunicia*1 podczas gdy biae nie mogyby doj swoimi pionami dalej ni d g#g1 tak wic cz>ne atwo wygrayby4 ,m>sz na piona b#g zamia/ na piony ze skrzyda krlewskiego rwnie nie pomgby biaym1 poniewa nie zdyyby wrci na czas na skrzydo krlewskie w celu o*rony pionw f i g4 7#cf7 f#c-;f#d e#e3;f#d 7#cg7 ,ke#d3;f#d ,kd#f-;c#e 7#ch7 h#d-;h#e ,kc#e3;c#d 7#ci7 ,kf#d-;e#d b#g-;b#e 7#dj7 a#b-;a#c ,kc#d-;c#e 7#da7 ,biae podday si4 ,v ,,problemy ,,sza*[e ,obsz]ne omwi5ie rnorodny* rodzajw problemw sza*[y* wykracza poza ramy tej ksiki4 ,int5cj autora je/ ukazanie w jasny sposb1 e problem sza*[y w od]waniu od ru*w bi]ek nie ma adnego odniesi5ia d gry i pokazanie na przykadzie kilku prac mi/rzw kompozycji1 ogromnej rnicy midzy ,,problem[ymi komb9acjami i pozycjami1 a komb9acjami i pozycjami majcymi miejsce w ,,rzeczywi/y* ,,p>tia*4 ,metody mat[ania i pozycje matujce w rzeczywi/y* p>tia* b>dzo rzadko zawi]aj elem5t zaskocz5ia4 ,wszy/kie "o s znane z wczeniejszy* dwiadcze i mona tylko po/awi pytanie1 czy dany gracz je/ z nimi zaznajomiony4 ,z problemami je/ cakiem inaczej4 ,tutaj zamat[a naley w odp[i$niej liczbie posuni poczwszy od danej pozycji w pewi5 niekonw5cjonalny sposb nie znany z praktyki lub te ,,metoda mat[ania moe by niezwyka1 a ,,pozycja matujca musi by zaskakujca i nieoczekiwana4 ,co wicej1 w trakcie kompozycji problemu naley om9 wiele zasad1 co za spraw g5]alnego porozumi5ia problemi/w1 czy raczej za spraw naturalnej ewolucji wyraf9[anego smaku1 /ao si w tej dzi$z9ie norm4 ,po pi]wsze prawo ekonomicznego wykorzy/ywania mat]iau wymaga1 aby idea wyraana w problemie bya prz$/awiona przy pomocy jak najmniejszej liczby bi]ek i aby nie dodawa dodatk[y* bi]ek by niepotrzebnie nie zwiksza liczby w>iantw4 ,po drugie1 problem p[9i5 mie tylko j$no rozwizanie4 ,pozycja1 w ktrej mona wykona wicej ni j$no posunicie klucz[e nie je/ uwaana za problem1 poniewa i/ot problemu nie je/ ,,liczba posuni przy pomocy ktry* mona da mata1 ale ,,metoda1 ktr tego dokonujemy1 a z dw* moliwy* rozwiza j$no zawsze bdzie b>dziej eleganckie1 tak wic i/ni5ie drugiego /an[i pewnego rodzaju skaz4 ,b>dzo i/otna je/ zasada mwica1 e pi]wsze posunicie biay* 7ktre za ogln zgod zawsze s /ron atakujc7 nie moe pozbawia cz>nego krla moliwoci ucieczki1 bo byoby to zbyt brutalne i zbyt oczywi/e4 ,im wicej moliwoci obrony pozo/awi si cz>nym1 tym b>dziej zaskakujce je/ rozwizanie i doskonalszy problem4 ,wiele osb rozwizujcy* problemy bdnie sdzi1 e pi]wsze posunicie nie moe by sza*em4 ,mona si z tym zgodzi tylko w przypadku1 gdy sza* ogranicza liczb posuni def5sywny*1 ale tak wcale by nie musi1 co wida na przykadzie problemu nr4 #b1 gdzie cz>ne mog odej krlem gdziekolwiek1 a na sza*[nicy nie ma adnej innej cz>nej bi]ki4 ,przykad z diagramu #gf pokazuje1 jak problemu ,,nie naley kon/ru[a4 ,na sza*[nicy znajduje si ogromna liczba bi]ek1 ktre nie maj adnego zwizku z ide problemu4 ,ta o/atnia naley d najpro/szy* pomysw /os[any* w kompozycji problemw i zo/aa prz$/awiona przez wielu twrcw problemi/yczny* w za*wycajcy sposb1 tak wic nie ma potrzeby dodawa tego mon/rum d ju i/niejcej lit]atury problemw4 ,klucz[ym posuniciem je/ ,hh#h-;h#g wice wie f#e w razie zagrania przez cz>ne ,kc#c-;d#c i pozwalajce na danie mata poprzez 7#b7 ,wf#d3;f#c4 ,j$nak gdy odp[i$zi cz>ny* bdzie 7#a7 4441 d#d-;d#c lub ,gd#b3;e#a nie s potrzebne ani hetman1 ani wiea na f#d1 a mata mona da innymi biaymi bi]kami hojnie rozmieszczonymi na sza*[nicy4 --------------------------------------- #h ,h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,w --------------------------------------- #d ,g ,w --------------------------------------- #c ,k ,s --------------------------------------- #b ,g --------------------------------------- #a ,k ,s ,w ,g --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #gf4--,mat w dw* posunicia* ,ud]zajcy kontra/ znajdziemy w na/pujcym przykadzie bazujcym na tej samej idei1 ale pozbawionym niepotrzebnego mat]iau4 ,klucz[ym posuniciem je/ ,ge#c-;c#a i jeeli cz>ne zbij wie a#c1 na/puje mat hetmanem na b#c4 ,jeeli natomia/ przesun wie1 biae matuj ,he#f3;b#f2 jeeli przesun piona b#f na/pi 7#b7;,he#f3;e#g mat4 --------------------------------------- #h ,k --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f ,h --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,k --------------------------------------- #c ,w ,g --------------------------------------- #b ,w --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #gg4--,problem ,nr4 #a4 ,mat w dw* posunicia*4 ,w problemie ,nr4 #b matujcy manewr nie zawi]a adnego specjalnego triku2 ide twrcy byo po pro/u zakocz5ie w typ[ej pozycji matujcej4 ,autor zwikszy w>to swojego problemu poprzez umoliwi5iu mata w tej samej pozycji w kilku w>ianta*4 ,klucz[ym posuniciem je/ ,gd#a-;b#c4 ,cz>ne w odp[i$zi maj trzy posunicia4 ,jeeli ,kd#e-;e#d1 biae matuj 7#b7 ,ha#g-;f#b1 ,ke#d-;d#c2 7#c7 ,hf#b-;f#c4 ,jeeli ,kd#e-;c#f1 biae matuj poprzez 7#b7 ,gc#c-;b#d1 ,kc#f-;b#e2 7#c7 ,ha#g-;b#g2 trzecia moliwo to ,kd#e-;d#f i biae matuj 7#b7 ,gb#c-;c#d1 ,kd#f-;c#f2 7#c7 ,ha#g-;c#g4 --------------------------------------- #h ,k --------------------------------------- #g ,h --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,k --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,g --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,g --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #gh4--,problem ,nr4 #b4 ,mat w trze* posunicia* ,ulubionym trikiem twrcw problemw je/ umoliwi5ie pata1 poprzez zablok[anie drogi j$nej z bi]ek ucze/niczcy* w pacie4 ,posunicie1 ktre przysuguje cz>nemu krl[i wy/awia g na odkrytego mata4 ,klucz[ym posuniciem problemu no4#c je/ g#g-;g#h,s 7promocja d skoczka74 ,po b#f-;b#e cz>ne s w pacie1 ale biae unikaj g poprzez 7#b7 ,sg#h-;e#g pozwalajc cz>nym zbi skoczka na b#d1 a na/pnie matujc poprzez ,se#g-;c#f4 ,podczas prby rozwizywania problemu dobrze je/ sprawdzi najpi]w posunicia cz>ny*4 ,cz/o okazuje si1 e niezalenie od tego1 gdzie rusz si cz>ne1 biae mog w odp[i$zi da mata1 tak wic wszy/ko czego trzeba dokona to znalezi5ie pi]wszego posunicia biay*1 ktre w kwe/ii grb matujcy*1 pozo/awi pozycj niezmi5ion4 ,jeeli cz>ne maj w dyspozycji j$no lub wicej posuni1 po ktry* nie ma mata1 wskazuje to na drog obrony4 --------------------------------------- #h ,g --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,s --------------------------------------- #c ,k --------------------------------------- #b ,k --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #gi4--,problem ,nr4 #c4 ,mat w trze* posunicia*4 ,w problemie ,nr4 #d wida1 e cz>ne musz broni pl b#h i b#d poniewa jeeli na j$no z ni* do/anie si skoczek z a#f1 na/pi mat4 ,oczywicie cz>ne mog zbi gca f#e unikajc groby mata1 ale biae mog przesun gca na inne pole na diagonali h#c-;c#h4 ,cigle jeszcze cz>ne maj obron w po/aci ,hf#d-;f#h4 ,sug]uje to pi]wsze posunicie biay* ,gf#e-;c#h1 prz]ywajce l9i f#h b#h4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g ,k ,s --------------------------------------- #f ,s ,k --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,h --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #hj4--,problem ,nr4 #d4 ,mat w dw* posunicia* ,j$ynym polem1 z ktrego cz>ny hetman moe kontrol[a z>wno b#d jak i b#h je/ wic d#f2 ,ale cz>ny hetman blokuje tam drog ucieczki swojego krla1 uwalniajc skoczka b#g i umoliwiajc mata ,sb#g-;a#e4 ,najtrudniejszymi problemami s oczywicie te1 w ktry* nie ma pocztk[ego zagroenia matem i wydaje si1 e cz>ne mog /orp$[a wszy/kie prby zbud[ania matujcej siatki4 ,przykadem je/ na/pujca pozycja ilu/rujca tak zwan ,ide ,rzymsk4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g ,s ,g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,k --------------------------------------- #c ,k --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ha4--,problem ,nr4 #e4 ,mat w czt]e* posunicia*4 ,cz>ny krl je/ w pacie1 tak wic jakikolwiek sza* skoczkiem usidli g o/atecznie4 ,ale cz>ny goniec broni pl c#e i d#f1 z ktry* skoczek mgby zagrozi matem4 ,jeeli biae wykonaj hetmanem posunicie wyczekujce w drugim rzdzie1 majce przepdzi cz>nego gca z jego pozycji obronnej1 cz>ne odp[i$z ,ge#g-;g#e i wezm piona e#c w na/pnym posuniciu p[odujc pata4 ,t5 sam manewr uniemoliwi prb mata poprzez 7#a7 ,hf#b-;e#b1 7#b7 ,gb#e-;d#c i 7#c7 ,he#b-;c#b4 ,pozycja nie zdradza adny* inny* moliwoci mat[ania4 ,kluczem d tego wyjtk[o wyraf9[anego i trudnego problemu je/ posunicie 7#a7 ,sb#g-;d#f wymuszajce ,ge#g3;d#f4 ,ide tego powic5ia je/ zmiana l9ii obrony cz>nego gca z diagonali h#d-;d#h na diagonal h#b-;b#h1 gdzie zmuszony bdzie broni si prz$ wskazan poprz$nio grob ,hf#b-;e#b1 etc41 przesuwajc si na f#d1 czyli na pole1 na ktrym moe zo/a zbity4 ,po 7#b7 ,hf#b-;e#b1 ,gd#f-;f#d2 7#c7 e#c3;f#d groba pata je/ odsunita i cz>ne mog wzi piona d#d4 ,ale t]az moliwy /aje si zaskakujcy w najwikszym /opniu mat1 ktrego nie mona byo przewidzie w pozycji pocztk[ej3 7#d7 ,he#b-;e#e4 ,problemy1 w ktry* nie je/ podana liczba posuni pr[adzcy* d mata nazywane s ,,/udiami lub ,,ko,c,,wkami4 ,nie s "o niczym innym1 ni pozycjami z p>tii1 w ktry* manewr wymuszajcy zwyci/wo je/ tak dobrze ukryty1 e prawdopodobnie nie zo/a do/rzeony przez grajcy* dan p>ti4 ,na/pujce dwie pozycje s przykadami tego rodzaju kompozycji4 ,pi]wsze posunicie je/ oczywi/e4 ,biae musza zagra 7#a7 c#f-;c#g1 poniewa inaczej cz>ne cz>ne wyc(aj swoj wie z l9ii d i zajm l9i c1 umoliwiajc sobie w kadej *wili powic5ie wiey za niebezpiecznego piona4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,k --------------------------------------- #e ,w --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #hb4--;,biae zaczynaj i wygrywaj4 ,po 7#a7 4441 ,wd#e-;d#f biae nie mog odej na b#g ze wzgldu na ,wd#f-;d#g1 ani zagra ,kb#f-;c#e ze wzgldu na ,wd#f-;d#a z na/pujcym ,wd#a-;c#a1 co zapewni cz>nym remis4 ,j$ynym sposobem na zwyci/wo je/ 7#b7 ,kb#f-;b#e1 ,wd#f-;d#e2 7#c7 ,kb#e-;b#d1 ,wd#e-;d#d2 7#d7 ,kb#d-;b#c1 ,wd#d-;d#c2 7#e7 ,kb#c-;c#b4 ,o/atecznie biaym udao si zabezpieczy tyy i wydaje si1 e cz>ne nie mog duej zapobiec promocji piona4 ,ale cz>ne graj 7#e7 4441 ,wd#c-;d#d i jeeli biae wypromuj pionka na hetmana na/pi sza* na c#d wymuszajcy ,hd#h3;c#d co sp[oduje pata4 ,w tym miejscu naley uciec si d triku4 ,biae nie promuj piona d hetmana1 ale d wiey unikajc pata i groc matem na a#h4 ,j$yn obron cz>ny* je/ ,wd#d-;a#d1 co daje wygran biay* po 7#g7 ,kc#b-;b#c z j$noczesnym atakiem na wie i grob mata na c#a4 --------------------------------------- #h ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,g ,g --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b ,s --------------------------------------- #a ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #hc4--;,biae zaczynaj i remisuj4 ,w pozycji na diagramie #hc cz>ne gro promocj swoi* pionw4 ,biae mog zagra 7#a7 ,sc#b-;e#c1 ,kd#a-;e#b2 7#b7 ,gd#f3;h#b1 ale po ,ke#b3;e#c wydaje si1 e nie ma sposobu na p[/rzymanie piona f#b4 ,i zn[u niezwyka sztuczka dopr[adzi d nieoczekiwanego f9au4 ,biae graj 7#c7 ,kg#h-;h#h groc promocj piona i wymuszaj ,gc#f-;d#e4 ,na/pnie oddaj piona po 7#d7 g#g-;g#h;,h i po ,gd#e3;g#h ratuj p>ti grajc 7#e7 ,gh#b-;g#a 66 ,jeeli cz>ne wezm gca i wypromuj piona d hetmana lub wiey1 biae s w pacie4 ,w innym przypadku remis zo/aje wymuszony poprzez ,kh#h3;g#h lub ,gg#a3;f#b4 --------------------------------------- #h ,k ,g ,h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,s --------------------------------------- #d ,s --------------------------------------- #c ,k --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #hd4--,samomat w #f posunicia* ,pozo/aje wyjani znacz5ie tak zwanego samomata4 ,samomat polega na tym1 e biae graj w taki sposb1 aby wymusi na cz>ny* zamat[anie i* 7biay*7 w pewnej liczbie posuni4 ,j$nym z najpikniejszy* przykadw lit]atur[y* je/ p[ysza #f-;*odwka1 ktrej rozwizanie wyglda na/pujco3 7#a7 ,sd#d-;b#e1 a#f3;b#e2 7#b7 ,sc#e-;a#f1 b#g3;a#f4 ,kto mgby pomyle1 e biae nie zmusz cz>ny* d zamat[ania i* w kolejny* #d posunicia*1 ale na/puje3 7#c7 ,ke#c-;d#d1 ,ka#h-;b#g2 7#d7 ,hd#h-;d#e1 ,kb#g-;c#h2 7#e7 b#f-;b#g1 ,kc#h-;c#g2 7#f7 ,kd#d-;c#e i cz>ne nie maj innego ru*u ni ,gb#h-;a#g1 czym matuj biae4 ,,cz ,,ii ,,w>caby ,,regu,y ,,gry ,w w>caba* am]ykaski* na #cb cz>ny* pola sza*[nicy walczy ze sob dw* graczy1 dysponujcy* dwuna/oma kami5iami tego samego koloru4 ,celem gry je/ zbicie wszy/ki* bi]ek przeciwnika lub i* zablok[anie1 tak1 aby uniemoliwi wykonanie ru*u4 ,wyjci[a pozycja planszy i kami5i je/ pokazana na diagramie #he4 ,wida1 e sza*[nica je/ u/awiona w taki sposb1 e gracze maj pu/e pole w prawym dolnym rogu4 ,t5 rg je/ zwany ,,podw,,jnym ,,n>o,,nikiem poniewa w jego najbliszym ssi$ztwie znajduj si dwa kami5ie1 podczas gdy lewy n>onik zwany je/ ,,poj$ynczym ,,n>o,,nikiem z tego wzgldu1 e zajmuje g tylko j$5 kamie4 ,pola sza*[nicy opisywane s zwykle liczbami1 lub te lit]ami i liczbami1 tak samo jak w notacji sza*[ej - diagramy #he i #hf4 ,dla wygody bdziemy posugiwali si tym drugim sposobem zapisu4 ,przyp4tum43 obecnie w w>caba* klasyczny*1 #fd pol[y* /osuje si zapis algebraiczny1 sza*[y1 natomia/ w w>caba* midzyn>od[y*1 #ajj pol[y*1 zapis liczb[y4 ,cz>ne kami5ia u/awione s na pola* od a#a d g#c1 a biae na pola* od b#f d h#h4 ,pi]wszy ru* naley zawsze d osoby grajcej cz>nymi kami5iami4 a b c d e f g h --------------------------------------- #h o o o o #h --------------------------------------- #g o o o o #g --------------------------------------- #f o o o o #f --------------------------------------- #e #e --------------------------------------- #d #d --------------------------------------- #c 99 99 99 99 #c --------------------------------------- #b 99 99 99 99 #b --------------------------------------- #a 99 99 99 99 #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #he4 ,ru* kami5ia polega na przesuniciu g skonie o j$no pole d przodu4 ,jeeli na drodze znajduje si wroga bi]ka1 a pole za wrog bi]k je/ pu/e to naley zbi bi]k poprzez przeskocz5ie ponad ni na pu/e miejsce1 a jeeli moliwe je/ dalsze bicie1 to gracz ma ob[izek kontynu[a je tak dugo1 jak to je/ moliwe zgodnie z podan zasad4 ,zbite bi]ki s usuwane z sza*[nicy4 ,,bia,e --------------------------------------- b#h d#h f#h h#h --------------------------------------- a#g c#g e#g g#g --------------------------------------- b#f d#f f#f h#f --------------------------------------- a#e c#e e#e g#e --------------------------------------- b#d d#d f#d h#d --------------------------------------- a#c c#c e#c g#c --------------------------------------- b#b d#b f#b h#b --------------------------------------- a#a c#a e#a g#a --------------------------------------- ,,cz>ne ,,diagram #hf4 ,po osigniciu przez kamie przeciwnego skraju sza*[nicy automatycznie /aje si damk i musi zo/a ukoron[any przez przeciwnika poprzez pooenie na jego wi]z*u drugiego kami5ia4 ,damka moe zbija z>wno d przodu jak i d tyu4 ,kamie1 ktry osignie rzd przemiany w damk w trakcie bicia nie moe kontynu[a bicia jako damka w tym samym ru*u4 ,w takim przypadku zbija nadal bez przemi5ia w damk4 ,pozycja na diagramie #hg moe suy jako ilu/racja p[yszy* regu4 ,biae wykonuj ru* f#d-;g#c4 ,cz>ne musz zbi t5 kamie swoim kami5iem h#b1 ktry skacze na f#d4 --------------------------------------- #h o --------------------------------------- #g 99 o --------------------------------------- #f o o 99 --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d 99 o o --------------------------------------- #c 99 --------------------------------------- #b 99 99 99 --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #hg4 ,na/pnie biae powicaj inny kamie d#f-;e#e zmuszajc cz>ne d odp[i$zi f#d-;d#f4 ,t]az biae zbijaj trzy kami5ie na d#f1 d#d i d#b kami5iem na e#g1 a cz>ne zanim wykonaj swj na/pny ru* musz ukoron[a kamie biay*1 ktry osign pole przemiany4 ,przesun oczywicie kamie b#b poniewa inaczej biae zbiyby g damk z c#a4 ,jeeli gracz przeoczy moliwo bicia jego przeciwnik ma prawo usunicia kami5ia1 ktry mia bi4 ,zamia/ tego gracz moe poprosi przeciwnika o c(nicie ru*u i wykonanie bicia4 ,ki$y ad5 z graczy nie moe wygra uznany zo/aje remis4 ,ki$y j$na /rona wydaje si by silniejsza i odrzuca (]t remisu gracza sabszego /osuje si wymg roz/rzygnicia gry w #dj ru*a*4 ,inaczej na/puje remis4 ,,ii ,,elem5ty ,,taktyki ,pi]wsza rzecz jakiej wiadomy musi by w>cabi/a to specyfika przewagi mat]ialnej czy pozycyjnej1 pozwalajca ,,wymusi wygran w kocwce4 ,najb>dziej elem5t>ny przypadek je/ pokazany na diagramie #hh1 gdzie biae wygrywaj posuniciem b#h-;c#g4 ,tym posuniciem biae przyjmuj opozycj czy jak mawiaj w>cabici1 biae maj ru*4 ,jaka by nie bya odp[i$ cz>ny*1 s "o zmuszone przemieci si d krawdzi sza*[nicy i o/atecznie musz pozwoli cz>nym zbi damk4 ,przypumy1 e cz>ne zagraj 7#b7 e#g-;f#f1 po to1 by do/a si d podwjnego n>onika1 gdzie byyby bezpieczne1 mogc w nieskoczono przemieszcza si po przektnej od h#b d g#a1 a na/pnie od g#a d h#b4 ,biae kontynuuj ru*em 7#b74441 c#g-;d#f1 zapobiegajc 7#c7 f#f-;e#e dajcemu drog d podwjnego n>onika4 ,po 7#c7 f#f-;g#e1 d#f-;e#e2 cz>ne musz ucieka d krawdzi posuniciami g#e-;h#d lub g#e-;h#f1 a biae1 grajc e#e-;f#d lub e#e-;f#f zwizuj cz>n damk1 w t5 sposb1 e nie moe ju porusza si tak1 by nie by zbit4 ,jeeli w pozycji diagramu byby ru* cz>ny*1 mogyby uzyska opozycj poprzez e#g-;d#h i to biae byyby zmuszone d wyc(ania si d podwjnego n>onika i zremis[ania poprzez b#h-;a#g1 a#g-;b#h1 etc4 --------------------------------------- #h oo --------------------------------------- #g 9999 --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #hh4 ,jeeli j$na /rona ma damk w podwjnym n>oniku1 to druga /rona potrzebuje dw* damek aby wymusi wygran4 ,w pozycji na diagramie #hi1 na przykad1 biae wygraj w na/pujcy sposb3 ,cz>ne ,biae 7#a7 444 c#e-;b#f 7#b7 b#h-;a#g d#f-;c#e 7#c7 a#g-;b#h b#f-;a#g 7#d7 b#h-;c#g a#g-;b#h 7#e7 c#g-;d#h c#e-;d#d 7#f7 d#h-;e#g d#d-;e#e 7#g7 e#g-;d#h e#e-;f#f ,w przypadku kocwki ,,trzy ,,damki ,,przeciwko ,,dw,m1 najlepsze miejsca dla sabszego gracza to dwa podwjne n>oniki2 ale trzy damki zawsze wygraj jeeli grajcy nimi bdzie dobrze gra4 --------------------------------------- #h 9999 --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f oo --------------------------------------- #e oo --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #hi ,metoda1 ktr naley za/os[a je/ oczywi/a gdy spojrzymy na diagram #ij4 ,aby wygra cz>ne musz wymi5i j$n damk2 pozycja zo/anie wt$y zr$uk[ana d tej z diagramu #hi4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g oo --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e 9999 --------------------------------------- #d 9999 --------------------------------------- #c 9999 oo --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ij ,jeeli je/ t]az posunicie biay*1 cz>ne mog atwo wygra2 bo po 7#a7 4441 c#g-;b#h2 7#b7 c#e-;b#f1 g#c-;h#b2 7#c7 e#c-;f#b1 biae nie mog unikn wymiany4 ,na przykad3 7#c7 4441 h#b-;g#a2 7#d7 b#f-;c#e4 ,problem sam si r$ukuje jeeli je/ ru* cz>ny*4 ,wyglda to tak3 ,cz>ne ,biae 7#a7 d#d-;e#e c#g-;b#h 7#b7 c#e-;b#f g#c-;h#b 7#c7 e#c-;f#d ,zagraa b#f-;c#g4 ,biae mog tylko odp[i$zie 7#c7 444 b#h-;a#g 7#d7 b#f-;c#g h#b-;g#a 7#e7 f#d-;g#c1 etc41 jak p[yej4 ,jeeli sabsza /rona nie kontroluje obydwu podwjny* n>onikw wymiana moe by wymuszona znacznie prociej1 jak to za *wil pokae krtki eksp]ym5t4 --------------------------------------- oo --------------------------------------- 9999 oo --------------------------------------- --------------------------------------- 9999 --------------------------------------- 9999 --------------------------------------- --------------------------------------- --------------------------------------- --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ia4 ,czasami silniejsza /rona ma okazj odda dwie damki za j$n i tym samym =s[a pozycj podobn d tej z diagramu #hh4 ,diagram #ia prz$/awia taki przykad3 ,cz>ne maj ru* i wygrywaj w #e posunicia*3 ,cz>ne ,biae 7#a7 b#d-;c#e c#g-;d#h 7#b7 a#e-;b#f b#h-;c#g 7#c7 a#g-;b#h c#gxa#e 7#d7 c#e-;b#f a#exc#g 7#e7 b#hxd#f i biae s zwizane4 ,majc trzy damki przeciw czt]em gracz czasami moe duej si broni4 ,ale o/atecznie silniejszy gracz bdzie zawsze w /anie wymusi wymian co zapewni wygran4 ,na przykad w pozycji z diagramu #ib cz>ne zagraj na/pujco3 7#a7 e#e-;d#d c#e-;b#f ,nic nie pomoe zagranie c#g-;b#f1 poniewa cz>ne odp[i$z f#d-;g#e i przepr[adz wymian w na/pnym ru*u e#c-;f#d4 7#b7 c#c-;b#d ogranicza mobilno biay*4 7#b7 444 d#f-;e#g ,w odp[i$zi na b#f-;a#e cz>ne mogyby zagra d#d-;c#e4 7#c7 b#d-;c#e b#f-;a#g 7#d7 f#d-;e#e e#g-;f#h 7#e7 c#e-;d#f a#g-;b#h 7#f7 d#d-;c#e c#g-;d#h --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g oo --------------------------------------- #f oo --------------------------------------- #e oo 9999 --------------------------------------- #d 9999 --------------------------------------- #c 9999 9999 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ib4 ,nie f#h-;g#g1 ze wzgldu na e#e-;f#f4 7#g7 e#c-;f#d d#h-;e#g 7#h7 f#d-;g#e e#g-;d#h 7#i7 g#e-;f#f d#h-;c#g 7#aj7;c#e-;b#d c#g-;b#f 7#aa7;b#d-;c#e wygrywa4 ,gdyby w #aj posuniciu biae zagray c#g-;d#h zamia/ c#g-;b#f gra mogaby potoczy si na/pujco3 7#aa7 e#e-;d#d b#h-;a#g 7#ab7 d#d-;c#e a#g-;b#h 7#ac7 f#f-;e#g d#hxf#f 7#ad7 d#f-;c#g b#hxd#f 7#ae7 c#exg#e ,zawsze naley poszukiwa taki* moliwoci wymian dwa na dwa1 poniewa cz/o je/ to moliwe1 a zapewnia zwyci/wo w kilku ru*a*4 ,,iii ,,pi ,,pod/aw[y* ,,pozycji ,podczas gdy w przykada* elem5t>ny* kocwek podany* w poprz$nim rozdziale1 waciwy sposb gry by /osunk[o atwy d odgadnicia1 cz/o p[/ajce pozycje z kilkoma bi]kami wygldaj b>dzo pro/o1 a w rzeczywi/oci wymagaj znaczcego wkadu pracy w celu popr[adz5ia i* we waciwym ki]unku4 ,znajomo ty* piciu rny* pozycji ma znacz5ie pod/aw[e dla kadego kto *ce zo/a silnym graczem4 ,s "o dalej omwione na piciu *>akt]y/yczny* przykada*4 ,,pi]wsza ,,pozycja ,z punktu widz5ia metody gry nie ma adnej rnicy czy cz>ny kamie u/awiony je/ tak jak na diagramie #ic czy te na c#a1 a#a1 d#b1 b#b1 e#c1 c#c1 b#d1 a#e czy b#f4 ,i/ot je/ to1 e nie moe by on w /anie masz][a d rzdu przemiany unikajc prze*wyc5ia przez biae4 ,wygrywajcy manewr wyglda na/pujco3 biae wycigaj cz>n damk z podwjnego n>onika w sposb pokazany w grze na pod/awie diagramu #hi i zmumuszaj w t5 sposb cz>ne d m>szu naprzd1 o/atecznie wymuszajc wymian ktra zapewnia opozycj4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g 9999 --------------------------------------- #f oo --------------------------------------- #e oo --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c 9999 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ic4--;,biae zaczynaj i wygrywaj 4 ,t5 manewr1 jak to bdzie widoczne po uwanym prze/udi[aniu tej pozycji je/ moliwy tylko w przypadku gdy biae maj ru*4 ,jeeli ru* maj cz>ne1 na/api remis4 ,cz>ne ,biae 7#a7 444 d#f-;c#g 7#b7 a#g-;b#h c#e-;d#f 7#c7 b#h-;a#g ,cz>ne nie mog gra a#c-;b#d poniewa c#g-;b#f wygrywa damk4 7#c7 444 c#g-;b#h 7#d7 a#g-;b#f ,zn[u nie mona zagra a#c-;b#d ze wzgldu na b#h-;c#g wygrywajce kamie w trze* posunicia*4 7#d7 444 d#f-;e#e --------------------------------------- #h oo --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f 9999 --------------------------------------- #e oo --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c 99 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #id4 ,gdyby biae zagray b#h-;a#g1 cz>ne mogyby wymi5i po b#f-;c#e i zremis[a4 ,w pozycji prz$/awionej na diagramie cz>ne maj wybr midzy b#f-;a#e1 a#c-;b#d1 b#f-;c#e lub b#f-;a#g1 ale i tak przegrywaj niezalenie od tego ktre posunicie wybior4 7,a7 7#e7 b#f-;a#e b#h-;c#g 7#f7 a#e-;b#d e#e-;d#d 7#g7 b#d-;a#e d#d-;e#e 7#h7 a#c-;b#d e#e-;d#d 7,b7 7#e7 a#c-;b#d e#e-;d#d ,t]az cz>ne nie mog gra 7#f7 b#d-;c#e ze wzgldu na wymian po b#h-;c#g2 7#f7 b#d-;a#e rwnie szybko dopr[adzi d przegranej za spraw d#d-;e#e1 7#g7 b#f-;c#e1 b#h-;a#g1 7#h7 c#e-;b#d1 e#e-;d#f4 ,najlepszym wyjciem je/ 7#f7 b#f-;a#g4 ,przeciw d#d-;e#e cz>ne zagraj 7#g7 b#d-;c#e1 b#h-;c#g2 7#h7 c#e- d#f osigajc remis4 ,j$ynym sposobem na wygran je/ 7#f7 444 d#d-;c#c po ktrym cz>ne nie mog zrobi nic lepszego ni 7#g7 b#d-;c#e b#h-;c#g 7#h7 a#g-;b#h c#g-;d#h 7#i7 b#h-;a#g c#c-;b#d 7#aj7;c#e-;b#f b#d-;c#e1 etc4 7,c7 7#e7 b#f-;c#e b#h-;a#g 7#f7 a#c-;b#d a#g-;b#h 7#g7 c#e-;b#f e#e-;d#d i biae kontynuuj jak to zo/ao pokazane wczeniej 7,d7 7#e7 b#f-;a#g e#e-;d#d 7#f7 a#g-;b#f b#h-;a#g 7#g7 b#f-;c#g d#d-;e#e 7#h7 a#c-;b#d a#g-;b#h 7#i7 c#g-;b#f e#e-;d#d i wygrywaj jak prz$tem poprzez d#d-;e#e w odp[i$zi na 7#aj7 b#d-;a#e lub d#d-;c#c w odp[i$zi na b#f-;a#g4 ,,druga ,,pozycja 7,patrz ,diagram #ie7 ,przewaga biay* polega na tym1 e mog "o koron[a swoje dwa kami5ie podczas gdy cz>ne pozo/aj tylko z j$n damk i dwoma kami5iami4 ,przyczyn1 dla ktrej cz>ne nie mog wykorzy/a ty* dw* kami5i dla swojej przewagi je/ to1 e s "o zwizane z j$nej /rony sza*[nicy podczas gdy kami5ie biay* s ulok[ane w c5trum gdzie maj duo wicej mobilnoci4 ,tak samo jak poprz$nio biae1 aby wygra1 musz by na posuniciu4 ,cz>ne ,biae 7#a7 444 f#h-;e#g 7#b7 g#c-;f#d e#g-;d#f 7#c7 f#d-;e#c d#f-;e#e --------------------------------------- #h o --------------------------------------- #g o --------------------------------------- #f oo 99 --------------------------------------- #e 99 --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c 9999 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ie4--;,biae zaczynaj i wygrywaj4 7#d7 e#c-;f#b e#e-;f#d 7#e7 f#b-;g#a f#d-;g#c 7#f7 g#a-;h#b g#c-;f#b 7#g7 h#b-;g#c f#b-;e#a 7#h7 g#c-;h#b e#a-;f#b 7#i7 h#b-;g#a f#b-;g#c 7#aj7 g#a-;h#b g#c-;f#d 7#aa7 h#b-;g#a f#d-;e#e 7#ab7 g#a-;f#b e#e-;d#d 7#ac7 f#b-;g#c d#d-;c#e 7#ad7 g#c-;f#d c#g-;d#f 7#ae7 f#d-;e#c d#f-;e#e 7#af7 e#c-;f#b e#e-;f#d 7#ag7 f#b-;g#a f#d-;g#c 7#ah7 g#a-;h#b g#c-;f#b 7#ai7 h#b-;g#c f#b-;e#a 7#bj7 g#c-;h#b e#a-;f#b 7#ba7 h#b-;g#a f#b-;g#c 7#bb7 g#a-;h#b g#c-;f#d 7#bc7 h#b-;g#a f#d-;e#e 7#bd7 g#a-;f#b e#e-;d#f 7#be7 f#b-;e#c d#f-;c#g 7#bf7 e#c-;f#d c#e-;d#f 7#bg7 f#d-;e#c d#f-;e#e 7#bh7 e#c-;f#b e#e-;f#d 7#bi7 f#b-;g#a f#d-;g#c 7#cj7 g#a-;h#b f#f-;g#e ,o/atecznie biae osigaj pozycj1 w ktrej mog zr$uk[a kocwk d j$nego z fundam5talny* przypadkw poprzez wymian4 7#ca7 h#b-;f#d g#e-;e#c 7#cb7 h#f-;g#g ,mona zauway1 e dziki wymianie cz>ne zyskay posunicie4 ,biae odzyskuj to posunicie poprzez drug wymian4 7b#h7 444 e#c-;d#d 7#cc7 g#g-;f#h d#d-;c#e 7#cd7 f#h-;e#g c#g-;b#h 7#ce7 e#g-;f#f c#e-;b#f 7#cf7 a#e-;c#g b#h-;d#f i wygrywaj4 ,druga pozycja z reguy je/ rezultatem pozycji mo/ka1 np4 cz>ne kami5ie na a#e1 h#f1 d#f1 cz>na damka na e#g4 ,biae kami5ie na f#h i b#h1 biae damki na d#d i c#e4 ,cz>ne maj posunicie3 7#a7 e#g-;d#h c#e-;e#g 7#b7 d#h-;f#f b#h-;c#g i biae wygrywaj poprzez drug pozycj4 ,,zmiana ,,/rony ,b,d,,cej ,,na ,,posuni,,ciu ,z p[odu wymian kami5i w poprz$nim przykadzie1 w kolejny* posunicia* na/p[ay cige zmiany /rony bdcej na posuniciu4 ,cz/o j$nak mamy d czyni5ia z wymianami1 ktre ,,nie zmi5iaj /rony bdcej na posuniciu1 a poniewa wygrana lub poraka w ogromnej liczbie kocwek zaley od tego1 ktry gracz ma posunicie1 wane je/ aby pocztkujcy mia jasny pogld na omawiane zagadni5ia4 ,wymiana zawsze zmi5ia posunicie jeeli zbijajcy kamie je/ odbijany w na/pnym ru*u4 ,jeeli odbijany je/ inny kamie ktry z graczy bdzie na posuniciu zaley od wzgldnej pozycji zbijany* kami5i4 ,na potrzeby oblicze posuni dobrze je/ wyobrazi sobie sza*[nic jako zoon z dw* sy/emw pl -- cz>nego sy/emu zawi]ajcego rzdy zaczynajce si od pl a#a1 a#c1 a#e i a#g i biaego sy/emu zawi]ajcego pozo/ae czt]y rzdy4 ,jeeli kady z ty* sy/emw zawi]a ,,p>zy/ liczb kami5i1 gracz1 ktrego ru* t]az wypada1 traci opozycj czyli jego przeciwnik je/ na posuniciu4 ,jeeli liczba kami5i w kadym sy/emie je/ ,,niep>zy/a1 gracz1 ktry ma ru*1 zyskuje opozycj czyli je/ na posuniciu4 ,poniewa oblicz5ie posunicia dotyczy tylko sy/emw w ktry* obaj gracze maj tak sam ilo bi]ek1 aby uzyska podan in=macj1 wy/>czy skoryg[a liczb kami5i w j$nym z sy/emw4 ,diagram #if suy za przykad4 ,po policz5iu kami5i w sy/emie cz>nym na przykad1 okazuje si1 e i* liczba je/ niep>zy/a4 ,tak wic gracz1 ktry ma t]az ru* je/ na posuniciu1 ktre w tej pozycji --------------------------------------- #h o --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f o --------------------------------------- #e o --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c 99 --------------------------------------- #b 99 --------------------------------------- #a 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #if4 gw>antuje zwyci/wo biaym i remis cz>nym1 tak wic3 7,a7 ,cz>ne zaczynaj ,cz>ne ,biae 7#a7 b#b-;c#c ,wydaje si1 e je/ to najlepsze posunicie cz>ny*2 jeeli zagraj e#a-;d#b1 biae odp[i$z c#e-;d#d uzyskujc b>dzo siln pozycj4 7#a7 444 d#h-;e#g 7#b7 e#a-;f#b e#g-;f#f 7#c7 f#b-;e#c f#f-;e#e 7#d7 c#c-;b#d e#e-;d#d ,remis4 7,b7 ,biae zaczynaj ,cz>ne ,biae 7#a7 444 d#h-;e#g 7#b7 e#a-;f#b e#g-;f#f 7#c7 b#b-;c#c b#f-;a#e 7#d7 f#b-;e#c f#f-;c#e ,blokada4 --------------------------------------- #h o o --------------------------------------- #g 99 o --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b 99 --------------------------------------- #a 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ig4 ,z p[yszy* wyjanie jasno wynika1 e w razie wymiany1 posunicie pozo/aje niezmi5ione jeeli zbijane kami5ie byy zlokaliz[ane w tym samym sy/emie1 natomia/ zmi5ia si jeeli zbijane kami5ie naleay d rny* sy/emw4 ,czasami zd>zaj si wyjtki od tej zasady ze wzgldu na bi]ki nie majce mobilnoci1 np4 w pozycji prz$/awionej na diagramie #ig gdzie cz>ne1 majc posunicie1 przegrywaj1 poniewa i* kamie na a#g je/ zablok[any4 ,,trzecia ,,pozycja --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g o --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e oo 9999 --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c oo 9999 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ih4--;,biae zaczynaj i wygrywaj 4 ,biae majc przewag kami5ia wydaj si mie zapewnione atwe zwyci/wo2 ale biorc pod uwag trudnoci z dopr[adz5iem kami5ia d koronacji na damk1 droga prz$ nimi je/ trudna4 ,jeeli usun damki z c#c i a#c1 biae w ogle nie s w /anie wygra1 poniewa cz>na damka bdzie porusza si w t i z p[rotem pomidzy c#e i d#f4 ,wida wic jasno1 e wymusz5ie wygranej w pozycji diagramu moe si dokona tylko w koop]acji z damk na a#c4 ,inn kwe/i d rozwaenia je/ to1 e na/pujca pozycja bdzie oznacza remis jeeli ru* maj biae4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e o oo oo --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c 9999 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a 9999 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ii4 ,biae nie s w /anie utor[a sobie drogi poniewa nie mog zagrozi wymian4 ,metoda1 przy pomocy ktrej biae mog zagrozi wymian damki na c#e w przykadzie trzeciej pozycji pokazanym na diagramie #ih je/ na/pujca3 ,cz>ne ,biae 7#a7 444 a#e-;b#f 7#b7 c#c-;d#d b#f-;c#g a#c-;b#b nie bdzie miao s5su poniewa c#e-;d#f wymusi pon[nie b#b-;a#c4 7#c7 d#d-;c#c ,jeeli d#d-;e#e to biae wygrywaj poprzez c#g-;d#h 7#c7 444 c#g-;b#h c#g-;d#h sp[oduje remis poprzez 7#d7 c#e-;d#f1 a#g-;b#f2 7#e7 d#f-;c#g1 b#f-;a#e2 7#f7 c#g-;d#f1 a#c-;b#d2 7#g7 c#c-;d#d1 etc4 7#d7 c#c-;d#d a#c-;b#b 7#e7 d#d-;e#e b#h-;c#g 7#f7 e#e-;d#d c#g-;d#h 7#g7 d#d-;e#e b#b-;c#c 7#h7 e#e-;d#f c#c-;d#b 7#i7 c#e-;d#d ,to lepsze ni pozwol5ie na pocz5ie damek4 7#i7 444 a#g-;b#f 7#aj7 d#f-;c#g b#f-;a#e 7#aa7 c#g-;d#f d#b-;e#a 7#ab7 d#d-;c#c e#a-;f#b 7#ac7 d#f-;c#e f#b-;e#c jeeli porusz inn damk cz>ne mog zremis[a poprzez c#e-;b#d4 7#ad7 c#e-;d#f e#c-;f#d 7#ae7 d#f-;c#e ,cz>ne szybko przegraj jeeli pozwol na m>sz biaego kami5iami 7#ae7 444 f#d-;e#e ,groba wymiany 7#af7 c#e-;b#f ,j$yne posunicie pozwalajce wymiany unikn4 7#af7 444 e#e-;d#f 7#ag7 b#f-;a#g d#f-;c#e 7#ah7 a#g-;b#h d#h-;e#g 7#ai7 b#h-;a#g e#g-;d#f 7#bj7 a#g-;b#h d#f-;e#e 7#ba7 b#h-;a#g c#e-;d#d 7#bb7 c#c-;b#b a#e-;b#d i nie mona przeszkodzi biaym w koronacji kolejnej damki4 ,wczeniejsze u/awi5ie trzeciej pozycji pokazane je/ na diagramie #ajj4 --------------------------------------- #h o o --------------------------------------- #g 99 99 --------------------------------------- #f 99 --------------------------------------- #e oo --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ajj4 ,biae wygrywaj poprzez 7#a7 444 c#e-;b#f 7#b7 c#g-;d#h b#h-;a#g 7#c7 d#f-;c#g f#h-;d#f 7#d7 c#g-;b#h d#f-;e#e 7#e7 b#h-;c#g b#f-;a#e 7#f7 c#g-;d#f c#e-;d#d1 etc4 ,,czw>ta ,,pozycja ,mimo i biae maj przewag kami5ia1 maj ogromne trudnoci w wygraniu ze wzgldu na sab pozycj kami5ia na a#c4 ,cz>ny kamie na c#a utrzymuje je w sza*u nie bdc osabionym w swojej efektywnoci wzgldem c5trum sza*[nicy4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d oo --------------------------------------- #c o oo oo --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a 99 9999 9999 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aja4--;,biae maj ru* i wygrywaj ,jeeli cz>ne s na posuniciu1 biae w ogle nie mog wygra poniewa nie bd w /anie usun cz>ny* damek4 ,w obecnej sytuacji 7ru* biay*7 wygrywaj "o przez powic5ie1 z ktrym cz/o mamy d czyni5ia w kocwka* typu #d damki przeciw #c4 ,cz>ne ,biae 7#a7 444 f#d-;g#c 7#b7 g#a-;h#b g#c-;h#d 7#c7 h#b-;g#a c#c-;d#d 7#d7 e#a-;f#b e#c-;f#d 7#e7 g#a-;h#b d#d-;e#e 7#f7 h#b-;g#a --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e oo --------------------------------------- #d oo oo --------------------------------------- #c o --------------------------------------- #b 9999 --------------------------------------- #a 99 9999 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ajb4 ,nie pomoe cz>nym zagranie f#b-;e#a ze wzgldu na h#d-;g#c2 7#g7 h#b-;g#a1 g#c-;h#b2 7#h7 e#a-;f#b1 f#d-;g#e2 7#i7 f#b-;e#a1 g#e-;h#d27;e#c7 e#a-;f#b1 e#e-;d#d2 7c#c7 f#b-;e#a1 d#d-;e#c1 etc4 7#f7 444 f#d-;g#c 7#g7 f#b-;e#a g#c-;h#b 7#h7 e#a-;f#b e#e-;d#d 7#i7 f#b-;e#a d#d-;e#c ,to je/ i/otne posunicie1 ktre wymusza zwyci/wo4 7#aj7 e#a-;f#b gdyby byo e#a-;d#b1 biae wymi5iyby poprzez h#d-;g#c 7#aa7 444 e#c-;d#b ,tylko przy pomocy tego sprytnego powic5ia biae mog wygra p>ti4 ,po 7#ab7 c#a-;e#c biae graj h#b-;g#c1 a jeeli odp[i$zi cz>ny* bdzie 7#ac7 f#b-;e#a1 biae uzyskaj dwa na j$nego poprzez g#c-;f#b4 ,tak wic cz>ne nie mog uczyni nic lepszego ni gra 7#ac7 e#c-;d#d1 g#c-;e#a2 7#ad7 d#d-;c#e1 etc41 i po/awi damki w kadym podwjnym n>oniku4 ,biae wygraj wt$y tak jak to zo/ao wyjanione w rozdziale dotyczcym elem5t>ny* kocwek4 ,czw>ta pozycja skutkuje remisem tylko wt$y1 gdy kamie utrzymywany je/ na a#c lub h#f1 w zalenoci od tego czy cz>ne czy te biae s /ron sabsz4 ,w trzeciej pozycji utrzymywanie kami5i na ty* pola* je/ bezuyteczne1 ale czasami mona uzyska remis utrzymujc je na a#e lub h#d4 ,w obronie dw* damek przeciwko dwm oraz kami5i[i1 /rona sabsza musi mie ru* w sy/emie1 w ktrym kamie je/ zwizany4 ,w na/pujcej pozycji bdzie remis jeeli biae maj posunicie4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g oo --------------------------------------- #f oo --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d 9999 99 --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a 9999 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ajc4 ,gdyby ru* miay cz>ne1 mogyby wygra poprzez 7#a7 h#d-;g#e1 f#f-;h#d2 7#b7 f#d-;g#c4 ,na diagramie #ajd posuniciem remisujcym je/ c#g-;d#h4 ,gra moe przebiega jak na/puje3 7#b7 a#e-;b#f d#f-;c#g 7#c7 b#f-;a#g c#g-;b#h 7#d7 f#h-;e#g d#h-;c#g 7#e7 f#f-;e#e c#g-;b#f --------------------------------------- #h 9999 --------------------------------------- #g oo --------------------------------------- #f oo 9999 --------------------------------------- #e 99 --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ajd4--;,biae maj ru*4 7#f7 e#g-;d#f b#f-;a#e i biae poruszaj si w t i z p[rotem pomidzy b#f i a#e4 ,w pozycji diagramu #aje biae remisuj poprzez3 7#a7 444 d#f-;c#e 7#b7 a#g-;b#h c#e-;b#f 7#c7 d#b-;e#a b#f-;c#e 7#d7 e#a-;f#b c#e-;b#f 7#e7 f#b-;g#c b#f-;c#e 7#f7 g#c-;f#d c#e-;b#f 7#g7 f#d-;g#e d#d-;c#e b#h d#h f#h --------------------------------------- #h h#h --------------------------------------- #g 9999 --------------------------------------- #f oo h#f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d oo h#d --------------------------------------- #c 99 --------------------------------------- #b 9999 #e --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aje4--;,biae maj posunicie4 ,zmiana obrocy 7#h7 g#e-;f#f c#e-;d#f i cz>ne nie mog si ruszy4 ,,pi,,ta ,,pozycja ,biae maj ru* i wydaje si oczywi/e1 e przegraj jeeli rusz swj kamie z c#g1 pozwalajc cz>nym na odp[i$ c#c-;d#d4 ,j$ynym sposobem urat[ania p>tii je/ powic5ie kami5ia na a#e poprzez a#e-;b#d4 ,wynikn moe na/pujca gra4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g o --------------------------------------- #f o o --------------------------------------- #e o o --------------------------------------- #d 99 99 --------------------------------------- #c 99 99 99 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ajf4 7#b7 c#c-;a#e c#g-;d#f 7#c7 a#e-;b#f f#f-;e#e 7#d7 b#f-;c#g e#e-;g#c 7#e7 e#c-;f#d ,uniemoliwi5ie d#f-;e#e 7#e7 444 g#c-;f#b 7#f7 c#g-;d#h f#b-;e#a;,d 7#g7 d#h-;c#g e#a-;f#b ,biae nie mog ocali kami5ia1 tak wic goni przeciwnika4 7#h7 c#g-;e#e f#b-;g#c 7#i7 h#d-;g#e c#e-;d#d 7#aj7 e#e-;c#c g#c-;e#e 7#aa7 g#e-;f#f e#e-;g#g 7#ab7 c#c-;d#d g#g-;f#f ,remis4 ,biae przegrayby po h#f-;g#e1 jako e po 7#ac7 d#d-;e#e1 g#e-;h#d2 7#ad7 e#e-;f#d1 g#g-;f#f2 7#ae7 a#c-;b#d nie mogyby odzyska podwjnego n>onika4 ,na/pny diagram prz$/awia problem1 ktry mona by nazwa ,,sz,,/ ,,pozycj4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f oo --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d o 9999 --------------------------------------- #c o --------------------------------------- #b 9999 --------------------------------------- #a 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ajg4--;,cz>ne maj ru*1 a biae remisuj4 ,cz>ne graj 7#a7 d#b-;e#a zagraajc 7#b7 c#a-;d#b i 7#c7 d#d-;c#c4 ,biae mog temu zapobiec tylko poprzez 7#a7 444 b#f-;a#e ,t]az c#a-;d#b da tylko remis ze wzgldu na b#d-;c#c4 7#b7 e#a-;f#b a#e-;b#f 7#c7 f#b-;e#c b#f-;a#e ,zn[u trzeba zapobiec c#a-;d#b4 7#d7 e#c-;f#d a#e-;b#f 7#e7 f#d-;g#e b#f-;c#g ,tym razem b#f-;a#e przegrywa1 poniewa cz>ne mog odp[i$zie 7#f7 g#e-;h#d1 a#e-;b#f2 7#g7 c#a-;d#b1 a#c-;b#b2 7#h7 d#d-;c#c4 7#f7 g#e-;h#d c#g-;b#h ,unikanie c#g-;b#f1 ktre sp[od[aoby przegran poprzez 7#g7 c#a-;d#b 7#g7 h#d-;g#c b#h-;c#g 7#h7 g#c-;f#d c#g-;b#f 7#i7 f#d-;e#e b#f-;c#g ,remis4 ,biae musz wypatrywa c#a-;d#b i uwaa aby zagra b#f-;a#e we waciwym mom5cie1 po to by przepr[adzi wymian b#d-;c#c jeeli zagrane zo/anie c#a-;d#b4 ,j$noczenie musz uwaa na ru* b#f-;a#e jeeli cz>ne damki s na pola* d#d i h#b lub d#d i h#d1 inaczej cz>ne mog odp[i$zie h#b-;g#c1 a#e-;b#f2 c#a-;d#b1 d#d-;c#c4 ,,iv ,g,,wne ,,zasady ,i ,,p>tie ,,ilu/racyjne ,g5]alne zasady /rategii za/os[a mona w odniesi5iu d w>cabw tak samo jak miao to miejsce w przypadku sza*w1 mimo i w przypadku w>cabw nie mamy d czyni5ia z manewrami /rategicznymi na tak du skal4 ,i zn[u mamy zasad najwikszej mobilnoci1 ktra p[9na przywieca plan[i mobilizacji w kadym otw>ciu4 ,korzy/niej je/ gdy nasze bi]ki zajmuj c5trum planszy1 a nie krawdzie1 gdzie cz i* zasigu pozo/aje odcita4 ,waga pl c5tralny* nie je/ a tak wyrana jak w sza*a*4 ,nie ma wtpliwoci1 e bi]ka ma wicej mobilnoci w c5trum gdzie ma dwa czy czt]y posunicia d wyboru1 ni na skraju planszy gdzie moliwe s tylko j$5 czy dwa ru*y2 ale bi]ka na skraju planszy ma t zalet1 e dopki si nie poruszy1 je/ *roniona prz$ zbiciem przez brzeg planszy4 ,j$nak gracz1 utrzymujcy swoje bi]ki w skomas[anej =macji w c5trum zapewni im w wikszoci przypadkw wzajemn o*ron i odniesie zwyci/wo nad graczem1 ktrego armia je/ podzielona na dwie czci j$n po lewej1 a drug po prawej /ronie sza*[nicy4 ,grajc biaymi kami5iami korzy/nie je/ zajm[a pola takie jak f#d1 e#e1 c#e1 f#h1 d#h i b#h1 a nie je/ dobrze zajm[a h#b i a#c jeeli przeciwnik ma bi]k odp[i$nio na g#a i c#a poniewa wt$y kami5ie dziaaj jak wsp>cie dla wroga zamia/ pomaga swojej /ronie4 ,w pozycji3 cz>ne g#a1 d#b i g#c2 biae h#b1 f#d1 e#e i f#f2 kamie biay* na h#b wspi]a kamie cz>ny* na g#c i biae bdc na posuniciu musz odda bi]k ru*em f#f-;g#e1 na ktry cz>ne odp[i$z g#c-;h#d4 ,naturalnie dobrze je/ nie dotyka bi]ek w o/atnim rzdzie poniewa zapobiegn "o uzyskaniu przez przeciwnika damek4 ,j$nak kamie biay* h#h i cz>ny* a#a lepiej sprawuj si w c5trum sza*[nicy poniewa pola g#g i b#b s odp[i$nio *ronione poprzez f#h i c#a4 ,co wicej po otw>cia*1 w ktry* gracz utrzymuje kamie w poj$ynczym n>oniku p[/aje zagroenie pi]wsz pozycj4 ,=macj1 ktra cz/o p[/aje w grze rodk[ej je/ tzw4 okie4 ,skada si ona z trze* kami5i uoony* tak jak bi]ki biay* na ,diagramie --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g o --------------------------------------- #f o --------------------------------------- #e 99 o --------------------------------------- #d 99 --------------------------------------- #c 99 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ajh4 ,ki$y okie je/ waciwie wsp>ty1 tworzy solidn pozycj obronn1 ktr nieatwo je/ zaatak[a4 ,przykadu silnego okcia do/>cza na/pujca p>tia3 --------------------------------------- #h o o --------------------------------------- #g o --------------------------------------- #f o --------------------------------------- #e o o --------------------------------------- #d 99 o --------------------------------------- #c 99 99 99 --------------------------------------- #b 99 99 --------------------------------------- #a 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aji4 ,cz>ne ,biae 7#a7 e#c-;d#d d#f-;c#e 7#b7 f#b-;e#c f#f-;g#e 7#c7 g#a-;f#b g#g-;f#f 7#d7 c#c-;b#d g#e-;h#d 7#e7 b#d-;d#f e#g-;c#e 7#f7 d#b-;c#c h#h-;g#g 7#g7 c#c-;b#d f#f-;g#e 7#h7 b#d-;d#f c#g-;c#c 7#i7 b#b-;d#d b#f-;c#e 7#aj7 d#d-;b#f a#g-;c#e 7#aa7 a#a-;b#b g#g-;f#f 7#ab7 b#b-;c#c d#h-;e#g 7#ac7 c#a-;d#b f#f-;e#e 7#ad7 g#c-;f#d e#e-;g#c 7#ae7 h#b-;f#d ,kami5ie na f#b1 e#c1 h#d1 f#d1 g#e i h#f =muj okie1 ktrego sia /anie si widoczna w #ai posuniciu4 7#ae7 444 e#g-;d#f 7#af7 c#c-;d#d b#h-;a#g 7#ag7 d#d-;b#f a#g-;c#e 7#ah7 d#b-;c#c f#h-;e#g 7#ai7 e#a-;d#b c#e-;b#d 7#bj7 a#c-;c#e d#f-;b#d 7#ba7 c#c-;a#e e#g-;d#f 7#bb7 d#b-;c#c z wygran4 ,niebezpiecze/wa kryjce si w okciu1 ktry nie je/ wy/>czajco wsp>ty ukazuje na/pujca p>tia4 ,cz>ne ,biae 7#a7 e#c-;d#d d#f-;c#e 7#b7 d#b-;e#c f#f-;g#e 7#c7 c#a-;d#b g#g-;f#f 7#d7 g#c-;f#d h#h-;g#g 7#e7 h#b-;g#c g#e-;h#d 7#f7 g#a-;h#b f#f-;g#e 7#g7 c#c-;b#d e#g-;f#f 7#h7 b#d-;d#f c#g-;c#c 7#i7 d#b-;b#d d#h-;e#g 7#aj7 b#b-;c#c b#f-;c#e 7#aa7 b#d-;d#f e#g-;c#e 7#ab7 c#c-;d#d f#h-;e#g i biae wygrywaj poprzez grob wzicia dw* za j$nego poprzez c#e-;d#d po wymianie4 ,cz>ne nie mog zapobiec utracie bi]ki4 ,czytelnik1 ktry dogbnie zaznajomi si z pod/aw[ymi kocwkami nie bdzie mia problemw z zagraniem dobrej p>tii w>cabw jeeli w kadym posuniciu bdzie prze/rzega omwiony* w tym rozdziale g5]alny* zasad4 ,jeeli bdzie analiz[a niezliczone w>ianty podawane w wikszoci podrcznikw d gry w w>caby1 przekona si1 e ilu/ruj "o po pro/u te zasady w p>tia* rozpoczty* rnymi otw>ciami4 ,przytocz dalej dwie p>tie grane przez mi/rzw1 ktry* dogbne /udium przyniesie czytelnik[i wicej poytku ni przegldanie niezliczonej iloci p>tii zbyt skompo skom5t[any*4 ,cz>ne ,biae 7#a7 g#c-;f#d ,prawdopodobnie najlepszym posuniciem otwi]ajcym je/ c#c-;d#d poniewa pozwala na szybki rozwj kami5ia a#a1 ktry jak to zo/ao ju zaznaczone nie p[9i5 pozo/awa w pi]wszym rzdzie4 ,w>ianty p[/ae po c#c-;d#d zo/ay tak wycz]pujco przeanaliz[ane1 e praktycznie niemoliwe je/ pokonanie gracza1 ktry opan[a je wszy/kie pamici[o4 ,koniecznym wic okazao si ogranicz5ie graczy w mecza* i turnieja* poprzez los[anie pi]wszego posunicia w celu uniknicia zbyt wielu remisw4 ,je/ to p[ana wada poniewa ogranicza swobody wyboru gracza1 a tak by nie p[9no4 7#a7 444 f#f-;g#e 7#b7 c#c-;d#d ,trudno je/ p[i$zie czy lepsze je/ posunicie c#c-;b#d czy te h#b-;g#c4 f#b-;g#c i e#c-;d#d s uwaane za sabe4 7#b7 444 g#g-;f#f ,b>dziej agresywne ni d#f-;c#e1 ktre rwnie mona bezpiecznie zagra4 7#c7 d#d-;c#e b#b-;c#c1 h#d-;g#e lub c#e-;d#f byyby rwnie dobre4 7#c7 444 b#f-;d#d 7#d7 e#c-;c#e d#f-;b#d 7#e7 a#c-;c#e g#e-;e#c 7#f7 f#b-;d#d h#f-;g#e 7#g7 h#b-;g#c h#h-;g#g 7#h7 b#b-;a#c g#g-;h#f 7#i7 d#b-;e#c g#e-;h#d --------------------------------------- #h o o o --------------------------------------- #g o o o --------------------------------------- #f o o --------------------------------------- #e 99 --------------------------------------- #d 99 o --------------------------------------- #c 99 99 99 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a 99 99 99 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aaj4 7#aj7 g#a-;f#b ,na pi]wszy rzut oka ni]ozsdnym moe wydawa si prz]ywanie damk[ego rzdu ki$y mona byo zagra g#c-;f#d2 j$nak korzy wynikajca z pozo/ania bi]ki na h#d zamia/ komplikacji wyniky* po h#d-;g#c bior gr nad wad porusz5ia kami5iem z pi]wszego rzdu4 ,cz>ne mogyby rwnie zagra 7#aj7 e#a-;f#b1 ale spotka si to moe z silnym atakiem3 7#aj7 e#a-;f#b1 c#g-;d#f2 7#aa7 a#a-;b#b1 d#f-;b#d2 7#ab7 a#c-;c#e1 b#h-;c#g2 7#ac7 g#c-;f#d1 c#g-;b#f2 7#ad7 c#a-;d#b 7b#b-;a#c przegrywa71 f#f-;g#e2 7#ae7 f#d-;e#e 7i zn[u b#b-;a#c przegrywa71 g#e-;f#d2 7#af7 e#c-;g#e1 h#f-;f#d2 7#ag7 g#a-;h#b1 d#h-;c#g2 7#ah7 f#b-;e#c1 b#f-;a#e2 7#ai7 e#c-;g#e1 e#g-;f#f2 7#bj7 e#e-;g#g1 f#h-;f#d27ba7 d#b-;c#c 7,prawdopodobnie j$yne posunicie pr[adzce d remisu --b#b-;a#c przegrywa ze wzgldu na a#e-;b#d74 7#aj7 444 c#g-;b#f 7#aa7 a#a-;b#b b#h-;c#g mona byo zagra rwnie f#f-;e#e4 7#ab7 g#c-;f#d c#g-;d#f lub f#f-;g#e albo b#f-;a#e4 7#ac7 c#a-;d#b d#f-;b#d 7#ad7 a#c-;c#e f#f-;g#e 7#ae7 d#b-;c#c e#g-;d#f d#h-;c#g przegrywa ze wzgldu na 7#af7 b#b-;a#c1 e#g-;f#f2 7#ag7 c#c-;b#d1 b#f-;a#e2 7#ah7 c#e-;b#f1 a#e-;c#c2 7#ai7 b#f-;d#h1 c#c-;b#b2 7#bj7 f#d-;e#e4 --------------------------------------- #h o o --------------------------------------- #g o --------------------------------------- #f o o o --------------------------------------- #e 99 o --------------------------------------- #d 99 99 o --------------------------------------- #c 99 99 --------------------------------------- #b 99 99 --------------------------------------- #a 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aaa4 7#af7 c#e-;e#g f#h-;d#f 7#ag7 b#b-;a#c b#f-;a#e 7#ah7 d#d-;e#e d#f-;c#e ,nie mona gra a#e-;b#d ze wzgldu na 7#ai7 a#e-;c#g1 b#d-;d#b2 7#bj7 e#a-;c#c1 d#h-;b#f2 7#ba7 a#c-;b#d4 7#ai7 c#c-;d#d a#e-;b#d ,biae mog oczywicie zremis[a w tym miejscu posuniciem d#h-;e#g2 a#e-;b#d rwnie remisuje mimo niewidzialnego okcia cz>ny*4 7#bj7 d#d-;b#f a#g-;c#e 7#ba7 e#a-;d#b d#h-;e#g 7#bb7 e#e-;d#f ,gdyby na/pio e#e-;f#f1 biae remisuj c#e-;d#d2 7#bc7 a#c-;c#e1 h#d-;g#c4 7#bc7 444 e#g-;f#f --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f 99 o o --------------------------------------- #e o o --------------------------------------- #d o 99 o --------------------------------------- #c 99 99 --------------------------------------- #b 99 99 --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aab4 ,gra na byskotliw kocwk4 ,remisuje rwnie b#d-;c#c2 7#bd7;d#b-;b#d1 e#g-;f#f2 7#be7 f#d-;e#e1 f#f-;d#d2 7#bf7 d#f-;e#g1 g#e-;f#d4 7#bd7 d#f-;c#g b#d-;c#c 7#be7 d#b-;d#f f#f-;e#e ,remis mimo rnicy dw* bi]ek4 ,na/pujca p>tia /an[i ilu/racj pi]wszej pozycji3 ,cz>ne ,biae 7#a7 c#c-;d#d f#f-;e#e ,to posunicie nie je/ tak silne jak d#f-;c#e4 7#b7 d#d-;f#f g#g-;e#e 7#c7 b#b-;c#c ,mona byo rwnie zagra a#c-;b#d 7#c7 444 h#h-;g#g 7#d7 a#a-;b#b g#g-;f#f b#f-;a#e je/ take dobre4 7#e7 a#c-;b#d ,gdyby cz>ne zagray zamia/ tego e#c-;d#d1 biae zapewni sobie atw gr posuniciem d#f-;c#e4 7#e7 444 b#f-;a#e ,uwaane za najlepsze4 ,mona rwnie gra b#f-;c#e or f#f-;g#e4 7#f7 b#b-;a#c ,cz>ne mogy przygot[a puapk posuniciem 7#f7 e#c-;d#d4 ,po odp[i$zi biay* c#g-;b#f lub a#g-;b#f1 cz>ne wygrywaj poprzez 7#g7 d#d-;c#e1 b#f-;d#d2 7#h7 b#d-;c#e1 d#f-;b#d2 7#i7 g#c-;f#d4 7#f7 444 c#g-;b#f 7#g7 e#c-;f#d b#f-;c#e --------------------------------------- #h o o o --------------------------------------- #g o o --------------------------------------- #f o o o --------------------------------------- #e o o o --------------------------------------- #d 99 99 --------------------------------------- #c 99 99 99 --------------------------------------- #b 99 99 99 --------------------------------------- #a 99 99 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aac4 ,w razie d#h-;c#g1 cz>ne wygrywaj poprzez 7#h7 d#b-;e#c1 b#f-;c#e2 7#i7 g#c-;h#d1 e#e-;g#c2 7#aj7 h#b-;f#d1 a#g-;b#f2 7#aa7 h#d-;g#e1 f#f-;h#d2 7#ab7 c#a-;d#b lub 7#aj7 4441 c#g-;b#f2 7#aa7 g#a-;h#b1 f#f-;e#e2 7#ab7 c#a-;d#b4 7#h7 d#b-;e#c a#g-;b#f ,za silniejsze uwaa si b#h-;c#g lub c#e-;d#d 7#i7 c#a-;d#b b#h-;a#g ,to posunicie przegrywa4 ,moliwo remisu zapewnia tylko f#h-;g#g4 ,cz>ne ,biae 7#aj7 g#c-;h#d e#e-;g#c 7#aa7 h#b-;f#d f#f-;e#e --------------------------------------- #h o o --------------------------------------- #g o o --------------------------------------- #f o o o --------------------------------------- #e o o o --------------------------------------- #d 99 99 99 --------------------------------------- #c 99 99 99 --------------------------------------- #b 99 99 --------------------------------------- #a 99 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aad4 ,moliwe s tutaj czt]y w>ianty4 ,jeeli na/pi d#h-;c#g lub f#h-;g#g1 cz>ne wygrywaj dziki 7#ab7 h#d-;g#e1 f#f-;h#d2 7#ac7 f#d-;e#e1 etc4 7#aa7 4441 f#f-;g#e przegrywa ze wzgldu na 7#ab7 h#d-;f#f1 e#g-;g#e2 7#ac7 f#d-;e#e4 ,powic5ie 7#aa7 4441 h#f-;g#e2 7#ab7 f#d-;h#f1 f#f-;e#e je/ p>[ane poprzez 7#ac7 e#c-;f#d1 e#e-;g#c2 7#ad7 g#a-;h#b1 e#g-;f#f2 7#ae7 h#b-;f#d1 d#h-;e#g2 7#af7 h#d-;g#e4 ,cz>ne ,biae 7#ab7 h#d-;g#e e#e-;g#c 7#ac7 f#b-;h#d h#f-;f#d 7#ad7 e#c-;g#e e#g-;f#f ,w odp[i$zi na f#h-;g#g cz>ne wygrywaj poprzez 7#ae7 d#b-;e#c1 g#g-;f#f2 7#af7 e#a-;f#b2 ale grajc d#h-;c#g biae mog duej si broni4 --------------------------------------- #h o o --------------------------------------- #g o --------------------------------------- #f o o o --------------------------------------- #e o o 99 --------------------------------------- #d 99 99 --------------------------------------- #c 99 99 --------------------------------------- #b 99 --------------------------------------- #a 99 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aae4 7#ad7 4441 d#h-;c#g2 7#ae7 g#e-;f#f1 e#g-;g#e2 7#af7 h#d-;f#f1 c#e-;d#d2 7#ag7;c#c-;e#e1 d#f-;f#d2 7#ah7 g#a-;f#b1 a#e-;c#c2 7#ai7 d#b-;b#d1 c#g-;d#f2 7#bj7 b#d-;c#e1 d#f-;b#d27ba7 a#c-;c#e1 b#f-;d#d2 7#bb7 f#b-;e#c1 d#d-;f#b2 7#bc7 e#a-;e#e1 a#g-;b#f2 7#bd7 e#e-;d#f1 b#f-;c#e2 7#be7 d#f-;c#g1 c#e-;d#d2 7#bf7 c#g-;b#h1 d#d-;e#c2 7#bg7 b#h-;c#g1 e#c-;f#b2 7#bh7 c#g-;d#f1 f#b-;g#a2 7#bi7 f#f-;e#g1 g#a-;f#b2 7#cj7 e#g-;d#h1 f#b-;g#c2 7#ca7 f#h-;e#g1 g#c-;h#d2 7#cb7 e#g-;f#f1 h#d-;g#c2 7#cc7 d#f-;e#e4 ,cz>ne uzyskay w t5 sposb pi]wsz pozycj i wygrywaj4 ,cz>ne ,biae 7#ae7 g#e-;e#g d#h-;f#f 7#af7 d#b-;e#c f#h-;g#g 7#ag7 e#a-;f#b g#g-;h#f 7#ah7 f#b-;g#c f#f-;e#e 7#ai7 g#a-;h#b e#e-;d#d ,aby wybrn z tej sytuacji biae musz odda bi]k1 a cz>ne mog wt$y wymi5i i bez problemu wygra 7#bj7 c#c-;c#g1 etc4 ,v ,,problemy ,,w>cab[e ,problemy w>cab[e w odrni5iu od sza*[y* s zawsze cile zwizane z typ[ym przebiegiem gry i nie pozwalaj na kompon[anie komb9acji1 ktre zasadniczo rniyby si od tego co dzieje si w trakcie prawdziwej p>tii4 ,,problem ,nr4 #a4 ,,bia,e ,,zaczynaj ,i ,,wygrywaj --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g o --------------------------------------- #f o o --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d 99 99 --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aaf4 ,zwykle zacz]pnite s z gry koc[ej1 a odrniaj si od zwyky* kocwek tylko nieoczekiwanym pi]wszym posuniciem1 zwykle polegajcym na powic5iu kilku bi]ek4 ,diagramy #aaf1 #aag i #aah do/>czaj przykadw3 ,,problem ,nr4#b4 ,,bia,e ,,zaczynaj ,i ,,wygrywaj4 --------------------------------------- #h 9999 --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f oo o o --------------------------------------- #e o --------------------------------------- #d 99 --------------------------------------- #c 99 --------------------------------------- #b 99 --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aag4 ,jeeli w pozycji prz$/awionej na diagramie #aaf biae sprb[ayby osign rzd przemiany bi]k z c#g1 cz>ne mog wygra dziki pi]wszej pozycji3 7#a7 4 4 41 c#g-;d#f1 7#b7 b#d-;a#e1 b#f-;c#e2 7#c7 a#e-;b#f1 c#e-;d#d2 7#d7 b#f-;c#g1 d#f-;c#e2 7#e7 c#g-;b#f1 c#e-;b#d2 7#f7 b#f-;c#e1 etc4 ,j$ynym sposobem na osignicie remisu je/ powic5ie bi]ki z h#f posuniciem h#f-;g#e2 na/pnie mona kontynu[a jak wyej4 ,pozwala to biaym zagra d#f-;e#e zamia/ c#e-;d#d z wymian damki na kamie4 ,pi]wsze posunicie w pozycji prz$/awionej na diagramie #aag to b#f-;a#g4 ,cz>ne musz na nie odp[i$zie 7#b7 h#h-;g#g4 ,na/pnie biae powicaj trzy kami5ie poprzez g#e-;f#d i po 7#c7 g#g-;c#g 7lub g#c-;c#g7 graj a#g-;b#h4 ,cz>ne musz wzi trzeci kamie i biae odbijaj dwa kami5ie poprzez b#h-;f#d wic obie pozo/ae bi]ki cz>ny*4 ,,problem ,nr4#c4 ,,cz>ne ,,zaczynaj ,i ,,wygrywaj4 --------------------------------------- #h o o o --------------------------------------- #g o o o --------------------------------------- #f o o 99 --------------------------------------- #e 99 o 99 --------------------------------------- #d 99 o o --------------------------------------- #c o 99 99 --------------------------------------- #b 99 99 99 --------------------------------------- #a 99 99 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aah4 ,to najdusza sekw5cja ataku po*odzca z prawdziwej gry4 ,p>tia1 z ktrej po*odzi ta pozycja przebiegaa jak na/puje3 ,cz>ne ,biae 7#a7 a#c-;b#d h#f-;g#e 7#b7 b#d-;a#e g#e-;h#d 7#c7 e#c-;f#d d#f-;c#e 7#d7 f#d-;g#e c#e-;b#d 7#e7 g#e-;h#f b#d-;a#c 7#f7 c#c-;b#d f#f-;e#e 7#g7 b#b-;c#c g#g-;f#f 7#h7 d#b-;e#c e#g-;d#f 7#i7 e#c-;f#d b#f-;c#e 7#aj7 f#d-;g#e d#h-;e#g 7#aa7 a#a-;b#b c#e-;d#d ,osignita zo/aje pozycja prz$/awiona na diagramie1 w ktrej cz>ne wygrywaj poprzez3 7#ab7 h#f-;g#g f#h-;f#d 7#ac7 b#d-;c#e d#f-;d#b 7#ad7 c#a-;c#e a#c-;c#a 7#ae7 c#e-;b#f a#g-;c#e 7#af7 e#a-;d#b c#a-;e#c 7#ag7 f#b-;d#h h#d-;f#b 7#ah7 g#a-;g#e f#f-;h#d 7#ai7 d#h-;d#d ,koczc bicie usuwajce z sza*[nicy #ah kami5i4 7#ai7 444 b#h-;c#g 7#bj7 d#d-;e#c h#h-;g#g 7#ba7 h#b-;g#c ,aby uzyska posunicie 7#ba7 444 h#d-;f#b 7#bb7 e#c-;g#a g#g-;f#f 7#bc7 g#a-;f#b f#f-;e#e 7#bd7 f#b-;e#c c#g-;d#f 7#be7 a#e-;b#f d#f-;c#e 7#bf7 b#f-;c#g e#e-;d#d 7#bg7 e#c-;d#b c#e-;b#d 7#bh7 c#g-;d#h d#d-;c#c 7#bi7 d#b-;c#a b#d-;a#c 7#cj7 d#h-;c#g c#c-;b#b 7#ca7 c#g-;b#f b#b-;a#a 7#cb7 b#f-;c#e a#a-;b#b 7#cc7 c#e-;d#d b#b-;a#a 7#cd7 d#d-;c#c z wygran4