,,droga ,,do ,,mistrzostwa999999 ,copyright 7,c7 #bjje ,wojciech ,ozimiski4 ,this etext was translated and produced by ,wojciech ,ozimiski wojozimil4waw4pl1 ,warszawa1 ,polska ,tytu3 ,szachy i ,warcaby3 ,droga do mistrzostwa ,kompletne instrukcje dla pocztkujcych i wartociowe sugestie dla zaawansowanych graczy4 ,autor3 ,edward ,lasker ,,spis ,,tre,,ci ,,informacje ,o ,,wydaniu ,,elektronicznym ,,uwagi ,t,,umacza ,,edycji ,,polskiej ,,przedmowa ,,wprowadzenie ,,historia ,,szach,w ,,historia ,,warcab,w ,,cz ,i3 ,,szachy ,i4 ,,zasady ,,gry ,plansza i bierki ,ruchy bierek ,specyficzne okrelenia ,symbole posuni ,prawa i zwyczaje szachowe ,,ii4 ,,elementarna ,,taktyka ,fundamentalne kocwki ,wzgldna warto bierek ,jak wsppracuj rne bierki ,powicenia ,,iii4 ,,generalne ,,zasady ,,strategii ,,szachowej ,otwarcia pionem krlewskim ,otwarcia pionem hetmaskim ,gra rodkowa ,,iv4 ,,partie ,,ilustracyjne ,partia nr4 #a3 ,jackson ,showalter vs4 ,edward ,lasker1 ,lexington1 ,ky41 #aiag ,partia nr4 #b3 ,edward ,lasker vs4 ,jose ,r4 ,capablanca1 ,new ,york1 #aiae ,v4 ,,problemy ,,szachowe ,,cz ,,ii3 ,,warcaby ,i4 ,,regu,y ,,gry ,,ii4 ,,elementy ,,taktyki ,,iii4 ,,pi ,,podstawowych ,,pozycji ,pierwsza pozycja ,druga pozycja ,trzecia pozycja ,czwarta pozycja ,pita pozycja ,,iv4 ,g,,wne ,,zasady ,i ,,partie ,,ilustracyjne ,v4 ,,problemy ,,warcabowe ,,informacj ,o ,,wydaniu ,,elektronicznym ,nastpujcy tekst jest elektroniczn wersj 7e-text7 tumaczenia ksiki ,edwarda ,laskera ,szachy i ,warcaby3 ,droga do mistrzostwa1 copyright #aiah1 wydrukowanej w ,nowym ,jorku4 ,ten e-text zawiera #aah diagramw szachowych i warcabowych1 ktre zostay zamieszczone w oryginalnym wydaniu ksiki oraz dodatkowe diagramy szachowe1 ktre obecne byy na okadce ksiki1 wszystkie w formie znakw ,,ascii w wersji txt i w formie graficznej w wersji pdf4 ,oto legenda do odczytywania diagramw ,,ascii3 ,bierki szachowe1 ,w ,wiea ,s ,skoczek ,g ,goniec ,h ,hetman ,k ,krl ,pion nie posiada symbolu literowego4 ,czarne bierki maj po lewej stronie znak 1 natomiast biae znak 4 ,na przykad ,g oznacza czarnego goca1 podczas gdy ,g oznacza goca biaego4 ,s to czarny skoczek1 ,s - biay4 ,pozwoli to czytelnikowi na bieco orientowa si z diagramw ,,ascii1 ktre bierki s czarne1 a ktre biae4 ,czarny pion ma oznaczenie 1 biay 4 ,bierki warcabw1 99 czarny kamie o biay kamie 9999 czarna damka oo biaa damka ,osoby1 ktrym odczytywanie diagramw ,,ascii sprawia trudnoci mog studiowa pozycje przedstawione na diagramach graficznych 7w pliku pdf7 lub ustawiajc je na szachownicy4 ,,uwagi ,t,,umacza ,,edycji ,,polskiej ,w moim tumaczeniu stosowan przez autora skrcon notacj algebraiczn 7np4 ,s-c#c7 zastpiem notacj pen 7np4 ,sb#a-;c#c7 wychodzc z zaoenia1 e bdzie ona wygodniejsza dla pocztkujcych4 ,dodatkowo w wersji pdf zastpiem diagramy pozycji szachowych ,,ascii diagramami graficznymi1 ktre niewtpliwie s znacznie bardziej czytelne i atwiejsze do studiowania4 ,mam nadziej1 e obecno w ,internecie cakowicie darmowego podrcznika do nauki gry w szachy1 przyczyni si do popularyzacji krlewskiej gry1 a czytelnikom polskim tumaczenie na jzyk ojczysty uatwi studiowanie tej pasjonujcej ksiki4 ,w czci dotyczcej warcabw zastpiem notacj liczbow pl notacj szachow algebraiczn1 tak jak to jest obecnie przyjte w warcabach klasycznych #fd polowych4 ,reguy gry warcabw amerykaskich zaprezentowane przez autora do znacznie rni si od regu stosowanych powszechnie w naszym kraju4 ,zdecydowaem si jednak na przetumaczenie rwnie tej czci ksiki1 poniewa w wersji amerykaskiej warcaby s jeszcze silniej nasycone elementami taktyczno-strategicznymi i ich studiowanie moe przynie wiele korzyci i satysfakcji4 -- ,wojciech ,ozimiski wojozimil4waw4pl ,,przedmowa becna wojna wiatowa nadaa grze w szachy ogromny impet4 ,przyp4tum43 ksika powstaa w roku #aiah1 mowa o ,i ,wojnie wiatowej4 ,w obozach jenieckich1 szpitalach polowych1 obozach treningowych1 a nawet w okopach1 szachy stay si ulubionym zajciem w czasie wolnym1 nie tylko dlatego1 e oferuj najbardziej fascynujc rozrywk1 ale rwnie z tego wzgldu1 e bez wtpienia rozwijaj to1 co jest obecnie przedmiotem zainteresowania kadego onierza -- uchwycenie zasad okrelajcych wojskow strategi oraz zdolno do wyobraenia sobie i przeprowadzenia operacji wojskowych na wielk skal4 ,fryderyk ,wielki1 ,napoleon i ,moltke1 wielcy uczeni wojny byli zdeklarowanymi wielbicielami szachw i czerpali z nich wiele inspiracji1 ktre pomogy im w tworzeniu planw wojskowych4 ,istotnie1 adna inna gra nie oferuje tak penej analogii do wojny4 ,dwie armie ustawione naprzeciw siebie na szachownicy1 zoone z rnych jednostek1 ktre mona z powodzeniem odnie do piechoty1 kawalerii i artylerii4 ,sukces operacji przeprowadzanych na szachownicy w aden sposb nie zaley od przypadku1 a jedynie od umiejtnoci graczy bdcych gwnodowodzcymi swoich si4 ,aczkolwiek gra w szachy rni si od rzeczywistej bitwy tym1 e sia materiau obu stron jest identyczna1 kolejno wydarze w szachach jest taka sama jak na wojnie4 ,wojska zostaj najpierw w jak najkrtszym czasie zmobilizowane i postawione w gotowoci do dziaania1 nastpnie zajmuj one strategiczne pozycj1 co pozwala na swobod ich ruchw i zabezpiecza linie odwrotu1 a ostatecznie1 kiedy formacja nieprzyjaciela jest ju rozpoznana1 zostaje opracowany plan strategiczny1 ktry generaowie prbuj wcieli w ycie przy pomocy rnych manewrw taktycznych4 ,zwaywszy te podobiestwa szachw i wojny1 nie zaskakuje fakt zdobycia przez szachy wielkiej popularnoci wrd wszystkich tych1 na ktrych prac czy przemylenia wojna miaa wpyw wicej ni powierzchowny4 ,szachy s gr1 ktrej studiowanie moe przynie wiele znaczcych korzyci1 niezalenie od doskonalenia zdolnoci strategicznych4 ,umiejtnoci rozwijane przez szachy s przydatne wszdzie tam gdzie istnieje potrzeba logicznego mylenia i koncentracji1 a nie mona zaprzeczy1 e wartoci te s jak najbardziej podane w praktyce codziennego dnia1 gdzie praca umysowa w tak duym stopniu zastpuje obecnie prac fizyczn4 ,granie w szachy w sposb przemylany1 nie tylko rozwija jako logicznego mylenia i si wyobrani1 ale rwnie zmierza w kierunku rozwijania siy charakteru4 ,uczy nas aby nie by pochopnym w swoich decyzjach lecz aby nieustannie doskonali zdolno przewidywania1 poniewa musimy liczy si z konsekwencjami naszych poczyna4 ,co wicej1 uczymy si ostronoci1 ktra kae nam bada ca scen akcji1 zamiast gubi si w szczegach2 uczymy si take tego aby nie zniechca si porakami1 lecz zawsze poszukiwa drg wyjcia z sytuacji4 ,szachy s korzystne zarwno dla ludzi modych jak i starszych4 ,dla dziecka bd fascynujc rozrywk1 w nieuwiadomiony sposb rozwijajc podczas gry jego intelekt i dajc wietne przygotowanie dla nadchodzcych yciowych wyzwa1 niezalenie od tego czym si oka4 ,dla osoby dorosej szachy rwnie warte s nauki1 poniewa bd najlepszym towarzyszem w czasie wolnym od zaj4 ,przyczyna1 dla ktrej wiele osb nie decyduje si na nauk tej gry czy te na nauczanie jej swoich dzieci jest taka1 e szachy bdnie przedstawiane s jako gra bardzo trudna do opanowania4 ,to faszywe wraenie powstao gwnie na skutek stosowania niewaciwych metod nauki gry w szachy4 ,wikszo autorw podrcznikw szachowych analizuje labirynt wariantw i oczekuje1 e czytelnik bdzie zapamitywa posunicia majce na celu kontrowanie manewrw przeciwnika1 zamiast po prostu rozwin kilka zdroworozsdkowych zasad1 ktre s zrozumiae i w zupenoci wystarczaj aby z kadego uczyni dobrego gracza4 ,to1 e szachy bazuj na stosowaniu oglnych prawide1 ktre kady moe opanowa i cieszy si nimi bez zapamitywania czegokolwiek poza zasadami poruszania si bierek1 stanowi o ich wielkiej przewadze nad innymi grami planszowymi4 ,podjem prb rozwinicia tych oglnych zasad i opisania ich w na tyle prosty sposb1 aby mie pewno1 e bd one atwo przyswajalne4 ,bardzo wspomagali mnie w tych dziaaniach ,pani ,helen ,dvorak i ,pan ,eugene ,fuller1 ktrzy nie majc adnej uprzedniej znajomoci zasad gry1 nauczyli si jej czytajc manuskrypt tej ksiki4 ,dali mi oni wiele wartociowych wskazwek dotyczcych treci nie bdcych atwo zrozumiaymi dla umysu pocztkujcego gracza4 ,wyjaniajc gr w warcaby1 ktrej powicona jest druga cz tej ksiki1 rwnie usiowaem rozwija generalne zasady strategii1 a nie podawa zwyk klasyfikacj zanalizowanych linii gry1 ktre czytelnik mgby zapamita chcc rywalizowa z ekspertami4 ,niewtpliwym szczciem byo nawizanie wsppracy z ,mistrzem ,warcabw ,alfredem ,jordanem1 ktry entuzjastycznie zaadoptowa nowe idee nauczania i opracowa wikszo materiaw1 ktre zamieciem dla zilustrowania wanych aspektw gry4 ,,edward ,,lasker4 ,,wprowadzenie ,historia szachw ,gra w szachy w takiej formie1 w jakiej znana jest obecnie uwaana jest zwykle za znacznie starsz ni mona to z pewnoci udowodni na podstawie posiadanych dokumentw4 ,najstarsza wzmianka dotyczca szachw znajduje si w perskim romansie napisanym w roku #fjj n4e41 lokujcym pocztki gry w ,indiach4 ,wiele europejskich okrele szachowych stosowanych w redniowieczu1 ktrych korzeni mona doszukiwa si w jzyku hinduskim1 rwnie zdaje wskazywa na to1 e to ,indie s kolebk szachw4 ,moemy do bezpiecznie przyj zaoenie1 e szachy maj ok4 #acjj lat4 ,oczywicie moglibymy i dalej1 rozwaajc stopniowe rozwijanie si szachw hinduskich z prostszych gier planszowych4 ,rzeczywicie1 na podstawie odkry dokonanych w egipskich grobowcach zbudowanych ok4 #djjj lat p4n4e4 wiemy1 e grano w gry planszowe ju ok4 #fjjj lat temu2 nie ma niestety moliwoci poznania regu wedug ktrych je rozgrywano4 ,gra w szachy rozprzestrzenia si z ,indii do ,persii1 ,arabii i innych krajw ,islamu1 a nastpnie rozpowszechnia si w ,europie w czasie1 gdy dokonywaa si mauretaska inwazja na ,hiszpani4 ,dotara rwnie na ,daleki ,wschd1 a gry podobne do szachw do tej pory istniej w ,japonii1 ,chinach1 ,centralnej i ,pnocnej ,azji4 ,ich nazwy i zasady wiadcz o pochodzeniu od starych1 hinduskich szachw4 ,w ,europie szachy rozprzestrzeniay si z ,hiszpanii w kierunku pnocnym1 do ,francji1 ,niemiec1 ,anglii1 krajw skandynawskich i ,islandii4 ,szachy byskawicznie zdobyway szerok popularno1 mimo i na pocztku ich znajomo ograniczona bya do klas wyszych1 dworw krlewskich i arystokracji4 ,z biegiem czasu1 gdy rola arystokracji ulegaa zmniejszeniu1 a wiodc rol przejmowali mieszkacy miast1 gra w szachy stawaa si znana wrd wszystkich klas spoecznych i wkrtce osigna poziom popularnoci nieporwnywalny z adn inn gr4 ,podczas gdy we wczesnym redniowieczu w ,europie stosowano te same zasady gry co w krajach ,dalekiego ,wschodu1 pewne innowacje poczynione przez europejskich graczy w pnym redniowieczu okazay si tak znaczcymi ulepszeniami1 e w cigu kilkuset lat zostay zaadoptowane we wszystkich pastwach1 wczajc w to ,daleki ,wschd4 ,przyczyn wprowadzenia zmian by fakt zbyt dugiego trwania otwarcia w starej wersji gry4 ,nowa wersja gry1 ktrej powstanie datujemy na rok #aejj ,a4,d4 z jej nowymi cechami charakterystycznymi wzmocnieniem siy hetmana i goca1 to wanie wspczesne szachy1 znane w caym cywilizowanym wiecie4 ,w siedemnastym wieku gra w szachy przeywaa swj rozkwit gwnie we ,woszech1 co zaowocowao tym1 e kraj tej syn z najsilniejszych szachistw4 ,niektrzy z nich podrowali po ,europie1 rywalizujc z najlepszymi graczami z innych krajw i w wikszoci przypadkw wychodzc z tych pojedynkw zwycisko4 ,w tamtych czasach szachy cieszyy si wysok estym1 zwaszcza na dworach krlewskich idcych za przykadem ,filipa ,drugiego1 wadcy ,hiszpanii1 ktry przyjmowa z honorami podrujcych mistrzw i sowicie ich wynagradza za wystpy turniejowe4 ,na pocztku osiemnastego wieku gra osigna wysokie stadium rozwoju we ,francji1 ,anglii i ,niemczech4 ,najsynniejszym mistrzem tamtych czasw by ,francuz1 ,andre ,philidor1 ktry przez ponad czterdzieci lat bez problemw pokonywa wszystkich przeciwnikw1 ktrych napotka i ktrego sawa rwna si moe tylko sawie amerykaskiego arcymistrza ,paula ,morphy'ego oraz niemieckiego arcymistrza ,emanuela ,laskera4 ,na przestrzeni wiekw osiemnastego i dziewitnastego liczba graczy o midzynarodowej renomie gwatownie wzrosa i w kocu w #ahea roku staraniem angielskiego arcymistrza ,stauntona zosta ustanowiony midzynarodowy turniej szachowy w ,londynie1 ktry mia wyoni mistrza ,europy4 ,zwycizc zosta niemiecki arcymistrz ,andersen1 ktry utrzyma swj tytu przez nastpne pitnacie lat1 do czasu a zosta pobity przez modego ,morphyego4 ,ten ostatni1 majc dwadziecia lat1 by pierwszym amerykaskim arcymistrzem1 ktry odwiedzi ,europ i pokona w byskotliwym stylu wszystkich europejskich arcymistrzw1 z ktrymi stoczy pojedynki4 ,po powrocie do ,ameryki ,morphy wycofa si z czynnego udziau w turniejach szachowych i nie wzi udziau w turnieju z udziaem ,czecha ,steinitza1 ktry w midzyczasie pokona rwnie przybyego do ,ameryki ,andersena4 ,steinitz przyj tytu mistrza wiata i broni go a do roku #ahid1 kiedy to zosta pokonany przez ,emanuela ,laskera1 ktry nie przegrawszy nigdy meczu do chwili obecnej jest mistrzem wiata ,lasker panowa na szachowym tronie do roku #aiba1 gdy straci tytu na rzecz ,capablanki4 ,nastpnym kandydatem do tytuu mistrza wiata jest mody ,kubaczyk ,jose ,raoul ,capablanca1 ktry udowodni swoj wyszo nad wszystkimi arcymistrzami oprcz ,laskera4 ,wkroczy on na aren midzynarodowych turniejw w wieku #bb lat i w roku #aiaa w ,san ,sebastian w ,hiszpanii uzyska pierwsze miejsce mimo udziau prawie wszystkich europejskich arcymistrzw4 ,w ostatnim turnieju midzynarodowym1 ktry mia miejsce w ,piotrogrodzie w #aiad roku1 uzyska drug lokat1 za ,emanuelem ,laskerem4 ,obecna lista rankingowa arcymistrzw szachowych wyglda nastpujco3 #a4 ,emanuel ,lasker1 ,berlin1 ,mistrz wiata4 #b4 ,j4 ,r4 ,capablanca1 ,hawana1 ,mistrz ,obu ,ameryk4 #c4 ,a4 ,rubinstein1 ,warszawa1 ,mistrz ,rosji ,przyp4tum43 ksika bya pisana gdy ,polska bya pod ,zaborami4 #d4 ,k4 ,schlechter1 ,wiede1 ,mistrz ,austrii4 #e4 ,frank ,marshall1 ,nowy ,jork1 ,mistrz ,,usa4 #f4 ,r4 ,teichmann1 ,berlin4 #g4 ,a4 ,aljechin1 ,moskwa4 ,inni gracze o midzynarodowej sawie to3 ,niemcy - ,tarrasch i ,spielman1 ,austriacy - ,duras1 ,marocy i ,vidmar1 ,rosjanie - ,bernstein i ,nimzowitsch1 ,francuz ,janowski i ,anglik ,burn4 ,a do wybuchu wojny wiodce kluby szachowe z rnych krajw1 organizoway doroczne krajowe i midzynarodowe turnieje1 ktre umoliwiay rywalizacj graczom szachowym z caego wiata4 ,umidzynarodowienie szachw jest bardzo korzystne dla gracza szachowego1 podrujcego za granic4 ,istniej niezliczone kluby szachowe ustanowione w rnych zaktkach wiata1 a znajomo gry w szachy jest wszystkim czego potrzeba aby by tam gocinne przyjtym i nawiza odpowiednie osobiste oraz subowe znajomoci4 ,prba przedstawienia nawet w zarysie niezwykle interesujcej roli jak szachy odegray we francuskiej1 angielskiej i niemieckiej literaturze1 od redniowiecza1 a po czasy obecne wykraczaaby poza ramy tego podsumowania historii szachw4 ,wystarczy stwierdzi1 e objto literatury szachowej zdecydowanie przerosa wszystko co zostao napisane o innych grach4 ,na temat szachw zostao napisanych ponad pi tysicy woluminw1 a tygodniki i miesiczniki powicone wycznie szachom s publikowane we wszystkich krajach1 czynic z szachw1 mona by rzec1 uniwersalny jzyk midzynarodowy4 ,historia warcabw ,literatura dotyczca warcabw jest bardzo skpa i nie ma niezbitych dowodw na to1 e warcaby byy znane przed wiekiem szesnastym4 ,istniej obecnie dwie teorie na temat pochodzenia tej gry4 ,jedna utrzymuje1 e warcaby s uproszczonymi szachami1 druga twierdzi1 e powstay one z przeniesienia hiszpaskiej gry ,alquerque de doze na szachownic4 ,h4 ,j4 ,r4 ,murray1 najwikszy autorytet w historii gier1 uwaa za najbardziej prawdopodobne1 e warcaby wyewoluoway z poczenia szachw z ,alquerque4 ,sposb zbijania bierek i zasada zdejmowania bierki1 ktra nie wykonaa przymusowego bicia w niekwestionowany sposb wskazuj na hiszpask gr1 podczas gdy szachownica1 ukony ruch bierek i idea koronacji kamienia na damk s wzite z szachw4 ,we ,francji1 ,niemczech1 ,woszech i ,hiszpanii nazwa warcabw wci pochodzi od ,hetmana 7,krlowej7 z szachw 7,dame1 ,dama71 ktrego sposb poruszania si by w redniowieczu taki sam jak damki warcabowej4 ,warcabom nigdy nie udao si uzyska midzynarodowego ujednolicenia i w kadym kraju s rozgrywane wedug innych regu4 ,w ,,usa s one bardziej popularne ni w jakimkolwiek innym pastwie i pewna liczba graczy cieszy si narodow saw4 ,za najlepszych graczy obecnie uwaa si ,newella ,banksa i ,alfreda ,jordana4 ,przyp4tum43 wszystkie biece informacje zawarte w tym rozdziale odnosz si do roku #aiah - roku opublikowania ksiki ,,cz ,i3 ,,szachy ,i ,,zasady ,,gry ,,plansza ,i ,,bierki ,partia szachw rozgrywana jest pomidzy dwoma armiami ustawionymi naprzeciw siebie na kwadratowej planszy1 bdcej polem bitwy4 ,plansza skada si z szedziesiciu czterech rozmieszczonych naprzemiennie biaych i czarnych pl4 ,kada z armii liczy #af bierek2 jest jeden krl1 jeden hetman1 dwie wiee1 dwa goce1 dwa skoczki i osiem pionw4 ,generaami obu armii s gracze we wasnej osobie4 ,bierki jednej ze stron s jasnego koloru i nazywane s biaymi1 a drugiej - ciemnego koloru i nazywane s czarnymi4 ,celem gry jest pojmanie krla przeciwnika4 ,kiedy to si stanie1 bitwa zostaje zakoczona1 a przegrywa strona1 ktrej krl zosta pojmany4 ,aby zrozumie na czym to waciwie polega1 konieczne jest na pocztek zapoznanie si z prawidami1 wedug ktrych poruszaj si po szachownicy rne bierki4 ,po pierwsze1 szachownica musi zosta tak ustawiona1 aby grajcy mieli w swoim prawym1 dolnym rogu biae pole4 ,nastpnie bierki zostaj ustawione na pozycjach przedstawionych na diagramie #a4 ,wiee ustawione s w rogach2 obok nich stoj skoczki2 nastpnie goce1 a w centrum krl i hetman4 --------------------------------------- #h ,w ,s ,g ,h ,k ,g ,s ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,k ,g ,s ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #a ,biay hetman musi znajdowa si na biaym polu1 a czarny hetman na czarnym4 ,te osiem bierek nazywa si zwykle figurami dla odrnienia od pionw4 ,te ostatnie zajmuj rzd pl znajdujcy si bezporednio przed rzdem figur4 ,rzdy pl zajmowane przez bierki oraz pozostae cztery puste rzdy nazywamy ,,liniami lub ,,rz,,dami4 ,kolumny pionowe prostopade do poziomych rwnierz nazywamy ,,liniami4 ,linie ukone1 ktre cz naronikami pola o tym samym kolorze1 nazywamy ,,diagonalami lub przektnymi4 ,aby okreli ruchy bierek na planszy1 konieczne jest opisanie w prosty sposb kadego pola i kadej bierki za pomoc krtkiego symbolu4 ,aby to osign1 w rnych okresach czasu1 zostao zaproponowanych kilka systemw1 ale tylko dwa z nich zostay oglnie uznane4 ,starszy1 zwany notacj opisow1 nadal dominuje w krajach ,anglo-1 ,francusko- i ,hiszpaskojzycznych1 ale poniewa ,angielscy i ,amerykascy publicyci szachowi stosuj ostatnio znacznie prostsz notacj algebraiczn1 wanie ni posuymy si w tej ksice4 ,dalej zostanie przedstawiona rwnie notacja opisowa4 ,przyp4tum43 ,obecnie stosowana jest wycznie notacja algebraiczna1 notacja opisowa ma znaczenie jedynie historyczne ,w notacji algebraicznej kolumnom przypisane s litery od a do h1 od lewej do prawej strony4 ,rzdy s ponumerowane liczbami od #a do #h1 poczynajc od rzdu1 w ktrym stoj figury biaych na pocztku gry4 ,kade pole mona okreli jako przecicie odpowiedniej kolumny i rzdu4 ,na przykad wiea na diagramie #b stoi na polu e#d1 goniec na c#d1 piony na h#d i g#g1 skoczek na f#g1 hetman na d#f1 a krle na c#a i g#c4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g ,s --------------------------------------- #f ,h --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,g ,w --------------------------------------- #c ,k --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #b ,jako symbole bierek uyte zostay pierwsze litery ich nazw4 ,tak wic ,k oznacza krla1 ,h hetmana1 ,w wie1 ,g goca1 ,s skoczka4 ,pion nie posiada oznaczenia literowego1 a jedynie symbol lub 4 ,,ruchy ,,bierek ,kada z szeciu rodzajw bierek porusza si inaczej4 ,zapamitanie szeciu rnych sposobw poruszania si wymaga oczywicie wicej wysiku ni zapamitanie jednego rodzaju ruchu1 jak to ma miejsce w wikszoci innych gier planszowych4 ,wystarczy jednak tylko niewielka liczba wicze praktycznych aby zapozna si ze sposobem w jaki poruszaj si rne bierki szachowe1 a wtedy mona si przekona1 e rnorodno ruchw pozwala na zadziwiajc gbi i bogactwo kombinacji1 co daj bardziej intensywn i gbsz satysfakcj pync z szachw w porwnaniu do jakiejkolwiek innej gry4 ,wiea ,wiea moe porusza si do przodu1 do tyu i w boki wzdu prostej linii nie zablokowanej przez bierk tego samego koloru4 ,innymi sowy moe porusza si do kadego pola rzdu czy te kolumny1 na ktrej stoi1 jeeli na drodze nie stoi inna bierka tego samego koloru4 ,jeeli na drodze znajduje si bierka przeciwnika1 to wiea moe j zbi i zaj jej miejsce na szachownicy4 ,na przykad na diagramie #b wiea moe przesun si na pola e#e1 e#f1 e#g1 e#h1 e#c1 e#b1 e#a1 f#d1 g#d1 d#d i c#d4 ,w tym ostatnim posuniciu zbije czarnego goca4 ,wiea nie moe przemieci si na pole h#d poniewa znajduje si tam bierka tego samego koloru1 ani te nie moe przemieci si na pola b#d lub a#d poniewa nie wolno jej przeskoczy ponad gocem4 ,moe oczywicie przesun si na ktre z tych pl w nastpnym ruchu po zbiciu goca4 ,goniec ,goniec porusza si wzdu diagonali1 to znaczy1 moe przesun si na ktrekolwiek z pl przektnej1 na ktrej si znajduje1 chyba e1 tak jak w przypadku wiey1 droga jest zablokowana przez bierk tego samego koloru4 ,jeeli na drodze znajdzie si wroga bierka1 goniec moe j zbi4 ,tak wic1 na diagramie #b1 goniec moe przesun si na pola a#b1 b#c1 d#e1 e#f1 lub1 zbijajc skoczka1 na f#g4 ,nie moe jednak przemieci si na g#h1 chyba1 e w nastpnym ruchu po zbiciu skoczka4 ,na drugiej diagonali wszystkie pola1 to znaczy1 f#a1 e#b1 d#c1 b#e i a#f1 s dla niego dostpne4 ,poniewa goniec jest ograniczony do pl tego samego koloru jak to1 na ktrym sta na pocztku gry1 ma on dostp tylko do #cb pl szachownicy i z tego punktu widzenia wyranie wida1 o ile silniejsz figur jest wiea1 majca dostp do wszystkich #fd pl4 ,hetman ,hetman ma si zarwno wiey1 jak i goca1 mogc porusza si na dowolne pole linii poziomej1 pionowej lub diagonali1 na ktrej si znajduje1 jeeli tylko droga jest wolna4 ,na diagramie #b1 pola1 na ktre moe przemieci si hetman to a#c1 b#d1 c#e1 e#g1 f#h1 f#d1 e#e1 c#g1 b#h1 d#a1 d#b1 d#c1 d#d1 d#e1 d#g1 d#h1 a#f1 b#f1 c#f1 e#f1 f#f1 g#f i h#f4 ,tak samo jak wiea i goniec1 hetman posiada moliwo zbicia figury nieprzyjaciela poprzez zajcie jej miejsca4 ,hetman jest z pewnoci najpotniejsz figur na szachownicy4 ,pniej przekonamy si1 e jego sia w przyblieniu jest porwnywalna z si dwch wie4 ,krl ,krl1 tak jak hetman1 porusza si i bije w dowolnym kierunku1 ale jest znacznie mniej potny1 poniewa moe porusza si tylko o jedno pole4 ,mimo wszystko jest najwaniejsz figur poniewa celem gracza jest pojmanie krla przeciwnika4 ,aby nie naraa krla na przedwczesn mier1 obowizuje zasad1 e krl nie moe porusza si na pole1 znajdujce si w zasigu raenia bierki przeciwnika4 ,tak wic1 na diagramie #b1 czarny krl moe wykona posunicie na pola f#b1 g#b1 h#b1 f#c i h#c1 ale nie moe przej na f#d lub g#d1 ani te nie moe zbi piona na h#d1 poniewa na kadym z tych pl mgby zosta zbity przez bia wie4 ,biay krl na diagramie #b ma tylko trzy pola1 na ktre moe si przesun1 to znaczy1 b#a1 b#b i c#b1 poniewa pola d#a i d#b1 mimo i znajduj si w jego zasigu1 s pod kontrol czarnego hetmana4 ,skoczek ,skoczek nie porusza si ani wzdu linii1 ani diagonali1 tak wic1 zwykle sprawia pocztkujcemu graczowi wicej trudnoci ni inne figury4 ,ruch skoczka moe by najlepiej opisany jako skok na pole kolejne po najbliszym1 ale o innym kolorze ni to1 na ktrym sta skoczek4 ,nota3 ,pomocnym moe by rozpatrywanie ruchu skoczka jako litery ,l zoonej z czterech pl - trzech w jednym kierunku i jednego pod ktem prostym do nich4 ,na przykad1 na diagramie #b1 skoczek moe wykona ruch na pola d#h1 d#f1 e#e1 g#e1 h#f i h#h4 ,przechodzc na d#f1 zbije hetmana4 ,jego ruch nie ulega zablokowaniu przez bierki1 czy to wasne1 czy nieprzyjacielskie1 stojce na jego drodze4 ,to pozwala skoczkowi1 jako jedynej figurze1 wykona posunicie na pocztku gry1 jeszcze przed wykonaniem ruchu pionami4 ,sia skoczka porwnywalna jest z si goca4 ,zasig tego ostatniego jest wikszy1 ale skoczek ma dostp do wszystkich pl szachownicy1 niezalenie od ich koloru4 ,pion ,pozostaje jeszcze opisa ruch piona1 jedynej bierki1 ktra zbija inaczej ni si porusza4 ,pion porusza si tylko do przodu wzdu linii1 w ktrej stoi i tylko o jedno pole za kadym razem4 ,wyjtkiem jest jego pierwsze posunicie1 w ktrym moe przesun si o dwa pola4 ,tak wic na diagramie #b1 biay pion moe przemieci si tylko na h#e1 podczas gdy czarny pion moe przej zarwno na g#f1 jak i g#e4 ,pion zbija ukonie1 tylko do przodu i tylko o jedno pole w danym posuniciu4 ,przywilej podwjnego ruchu w pierwszym posuniciu nie dotyczy zbijania4 ,tak wic1 na diagramie #b1 biay pion mgby zbi tylko czarn bierk na g#e1 czarny pion mgby zbi tylko bia bierk na f#f lub h#f1 ale nie na e#e4 ,jeeli jaka bierka staaby na h#e1 pion z h#d zostaby zablokowany4 ,podobnie pion z g#g byby zablokowany bierk stojc na g#f4 ,jest jedna szczeglna zasada1 ktr naley zapamita w zwizku z pionem4 ,jeeli pion chciaby skorzysta ze swego przywileju ruchu o dwa pola w celu uniknicia bicia przez wrogiego piona1 moe zosta zawrcony o jedno pole i zbity4 ,na przykad na diagramie #b1 jeeli biay pion stanie na h#e1 a czarny pion przemieci si na g#e1 biae mog zawrci czarnego piona o jedno pole i zbi go swoim pionem4 ,ten sposb zbijania nazywa si en passant 7francuskie okrelenie w przelocie7 i moe by dokonany tylko przez piona1 nigdy przez figur4 ,na koniec naley wspomnie o promocji 7przemianie7 piona w figur4 ,dzieje si to automatycznie kiedy pion osignie ostatni 7pierwszy7 rzd szachownicy4 ,gracz musi wtedy zdj piona z szachownicy i pooy na jego miejsce dowoln figur 7z wyjtkiem krla74 ,tak wic moe si zdarzy1 e gracz bdzie gra trzema lub wicej wieami1 gocami1 skoczkami czy hetmanami4 ,z tego wzgldu1 e hetman jest najsilniejsz figur1 piony praktycznie zawsze promuje si do hetmana4 ,mimo i pion ma wzgldnie niewielk warto mierzon jego mobilnoci -- zasigiem ruchu -- jest bardzo wartociow bierk1 poniewa zawsze istnieje moliwo jego przemiany w hetmana4 ,roszada ,tylko raz w trakcie gry wolno graczowi poruszy dwie figury w jednym ruchu4 ,to posunicie nazywane jest roszad i bior w nim udzia krl oraz wiea4 ,w trakcie roszady krl porusza si o dwa pola w kierunku wiey1 a wiea przechodzi ponad krlem i staje obok niego4 ,w pozycji na diagramie #c obaj gracze mog wykona roszady na dowolnym skrzydle4 ,biae roszujc na skrzydle krlewskim powinny postawi krla na g#a1 a wie na f#a2 roszujc na skrzydle hetmaskim krl powinien przesun si na pole c#a1 a wiea na d#a4 ,analogicznie1 czarne powinny roszowa przesuwajc krla na g#h i wie na f#h1 lub krla na c#h i wie na d#h4 --------------------------------------- #h ,w ,k ,w --------------------------------------- #g ,h --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e ,g ,g --------------------------------------- #d ,g ,g --------------------------------------- #c ,s ,s --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a ,w ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #c4 --------------------------------------- #h ,w ,s ,k ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #d4 ,roszada jest dozwolona tylko wtedy1 gdy ani krl ani wiea majca wzi udzia w roszadzie nie wykonyway jeszcze adnych ruchw1 adne z pl midzy krlem i wie nie jest zablokowane i adne z trzech pl1 po ktrych ma przemieci si krl nie jest kontrolowane przez bierk nieprzyjaciela4 ,jeeli krl jest szachowany1 gracz nie moe wykona roszady4 ,na diagramie #d ani biae1 ani czarne nie mog wykona roszady4 ,,specyficzne ,,okre,,lenia ,atak i obrona4 ,mwimy1 e bierka ,,atakuje inn bierk1 jeeli w wyniku wykonanego ruchu ta pierwsza staje na pozycji pozwalajcej w nastpnym posuniciu zbi t drug4 ,tak wic1 w pozycji na diagramie #e1 biae mog zaatakowa czarnego goca przesuwajc swoj wie na d#a lub e#f4 ,mwimy1 e bierka ,,broni inn bierk1 jeeli stoi w ten sposb1 e w razie1 gdyby jaka bierka przeciwnika zbia bierk bronion1 zostanie zbita przez bierk bronic4 ,tak wic1 w pozycji na diagramie #e1 czarne mog obroni swojego goca przesuwajc skoczka na e#d lub e#h w razie1 gdyby biae zaatakoway go wie z d#a4 ,jeeli biae zaatakuj z e#f1 czarne nie bd mogy broni goca skoczkiem1 dlatego1 e na e#d1 jak rwnie na e#h skoczek bdzie bezbronny i moe zosta zbity przez wie4 ,czarne maj znacznie prostsz moliwo obronienia si przed atakiem wiey z e#f poprzez zbicie jej pionem f#g4 ,z tego wzgldu biae nie powinny atakowa wie z e#f4 ,szach i mat ,jeeli bierka wykona ruch1 w wyniku ktrego atakuje krla przeciwnika1 mwimy1 e krl jest zaszachowany4 ,gracz1 ktrego krl jest w szachu musi wykona posunicie1 w wyniku ktrego krl przestanie by szachowany1 inaczej przegrywa parti4 --------------------------------------- #h ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,g ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #e4 ,jest to jedyna sytuacja1 w ktrej gracz nie ma wolnego wyboru posunicia4 ,jeeli nie ma moliwoci zbicia atakujcej bierki1 s tylko dwie moliwoci wyjcia z szacha4 ,jedna z nich to wprowadzenie swojej bierki midzy krla1 a szachujc figur1 a druga to zejcie krlem z linii ataku4 ,na diagramie #e czarne mog da szacha przesuwajc goca na c#e4 ,w odpowiedzi1 biae maj do dyspozycji cztery ruchy4 ,mog albo przesun krla na f#a1 h#a lub h#b1 albo zasoni krla stawiajc wie na e#c4 ,skorzystanie z tej ostatniej moliwoci byoby bardzo nierozwane1 poniewa czarne po prostu zbiyby wie gocem1 szachujc ponownie biaego krla4 ,sytuacja nie ulegaby wic zmianie1 za wyjtkiem tego1 e biae straciyby wie4 ,krl biaych nie moe przesun si na f#b1 poniewa nadal byby szachowany przez goca4 ,zamiast szachowa z c#e czarne mogyby zaatakowa krla biaych na h#b4 ,ale w tym przypadku krl mgby po prostu zbi goca4 ,jeeli byoby teraz posunicie biaych1 mogyby da szacha wie na e#h4 ,ale czarne mog zbi wie skoczkiem4 ,z pewnoci by tak postpiy zamiast odchodzi krlem na h#g czy osania go gocem na f#h4 ,gdy krl jest szachowany i nie istnieje posunicie1 ktre mogoby go od tego szacha uwolni1 mwimy1 e jest on zamatowany i gra dobiega koca4 ,na diagramie #f mamy przykad mata w jednym posuniciu4 ,jeeli teraz byoby posunicie biaych1 mogyby one zbi piona na g#f hetmanem4 ,teraz krl czarnych jest zaszachowany1 poniewa w kolejnym ruchu zagraa mu zbicie4 ,krl nie moe przesun si ani na g#g ani h#g1 poniewa te dwa pola znajduj si pod kontrol hetmana biaych4 --------------------------------------- #h ,w ,s ,k ,w --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f ,h ,g --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,s ,s --------------------------------------- #c ,g ,h --------------------------------------- #b ,k --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #f4 ,co wicej1 ten ostatni nie moe zosta zbity przez piona f#g1 poniewa wtedy czarny krl zostaby zbity przez goca z b#c4 ,pion jest zwizany przez goca4 ,czarny skoczek rwnie nie moe zbi biaego hetmana1 poniewa jest zwizany przez wie biaych4 ,ostatecznie1 nie ma bierki1 ktr mona by wstawi midzy biaego hetmana i czarnego krla2 innymi sowy3 czarne s zamatowane1 przegray parti4 ,jeeli teraz byoby posunicie czarnych1 powinny zbi piona na g#b swoim hetmanem4 ,teraz krl biaych jest szachowany przez hetmana czarnych4 ,nie moe on zbi hetmana poniewa zostaby zbity przez goca z b#g4 ,rwnie skoczek z f#d nie moe zbi hetmana1 poniewa jest zwizany gocem z d#f4 ,co wicej1 krl nie moe uciec na g#a1 h#a czy g#c1 dlatego1 e te trzy pola znajduj si w zasigu dziaania czarnego hetmana1 a wic nie istnieje posunicie1 ktre uwolnioby biaego krla z szacha3 jest zamatowany1 biae przegray4 ,pat ,jeeli gracz nie bdc szachowanym1 nie moe wykona poprawnego posunicia 7ktre nie wprowadzaoby krla pod szacha71 mwimy1 e nastpi ,,pat4 ,w tym przypadku gra koczy si remisem4 ,diagram #g pokazuje przykadow pozycj4 ,biae bdc na posuniciu1 mog zakoczy gr remisem szachujc wie na f#c1 mimo1 i ich siy s duo sabsze4 ,czarne nie mog wykona w odpowiedzi dobrego posunicia1 poniewa i tak wiea biaych zbije hetmana4 ,czarne zbijaj wic wie biaych hetmanem1 powodujc tym posuniciem powstanie sytuacji patowej1 poniewa biae nie maj teraz posunicia1 ktre nie wprowadzaoby ich krla pod bicie4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,h ,k --------------------------------------- #b ,w --------------------------------------- #a ,w ,s ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #g4 ,jeeli to czarne byyby na posuniciu1 mogyby atwo wygra4 ,waciwie maj one dwie moliwoci dania biaym mata w trzech posuniciach4 ,jedna z nich to zbicie skoczka wie1 zaatakowanie krla i zmuszenie wiey biaych do bicia 7poniewa krl nie ma adnego pola do odejcia71 nastpnie szach hetmanem na g#c zmuszajcy krla biaych do odejcia na h#a i mat hetmanem na g#b lub h#b4 ,inny sposb zaczyna si od szacha na g#c4 ,poniewa skoczek biaych jest zwizany1 nie moe zbi hetmana4 --------------------------------------- #h ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,h --------------------------------------- #c ,h --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #h ,przesunicie wiey na g#b rwnie nie pomaga1 poniewa hetman j po prostu zbije1 matujc jednoczenie krla4 ,jedynym sensownym posuniciem biaych bdzie wic ucieczka krlem do naronika2 wtedy jednak czarne doprowadz do mata1 najpierw zbijajc wie1 a nastpnie przesuwajc hetmana na g#b lub h#b4 ,wieczny szach ,jeeli gracz jest w stanie szachowa krla przeciwnika w sposb cigy i zgosi1 e bdzie tak robi1 parti uwaa si za zremisowan4 ,na przykad w pozycji przedstawionej na diagramie #h biae majc ruch1 mog wywalczy remis1 dajc wiecznego szacha hetmanem na e#h i h#e4 ,czarne nie mog nic na to poradzi i musz porusza si krlem tam i z powrotem pomidzy h#g i g#h4 ,gdyby biaym nie nadarzya si ta okazja wiecznego szacha1 przegrayby1 poniewa nie mog zapobiec promocji piona a#b1 a z dwoma hetmanami przeciwko jednemu czarne z atwoci wygrayby1 co zostanie wykazane dalej1 w omwieniu podstawowych kocwek4 ,wymiana ,z wymian mamy do czynienia wtedy1 gdy jedna ze stron zbija bierk1 a przeciwnik zbija bierk o takiej samej wartoci4 ,mylce moe by to1 e termin wymiana stosowany jest rwnie w przypadku wymiany bierek o rnej wartoci np4 wiey i goca czy skoczka4 ,wygra wymian oznacza w tym przypadku zbi wie1 tracc jedynie goca czy skoczka4 ,zdwojone piony ,dwa piony tego samego gracza stojce w jednej kolumnie1 nazywamy zdwojonymi4 ,trzy piony w jednej kolumnie nazywamy strojonymi4 ,pion przechodni 7wolny7 ,pion1 ktrego ruch do linii przemiany nie jest blokowany przez innego piona1 i ktry nie jest zagroony zbiciem przez mijanego w ssiedniej kolumnie piona przeciwnika1 nazywany jest pionem przechodnim 7wolnym74 ,pion izolowany ,piona nazywamy izolowanym jeeli w ssiednich kolumnach nie ma pionw tego samego gracza1 ktre mogyby go broni4 ,pion odstay ,piona nazywamy odstaym jeeli nie jest on w stanie dogoni innych pionw z ssiednich kolumn1 tak1 by by przez nie bronionym4 ,wideki ,mwimy1 e dwie figury s w widekach piona1 jeeli s przez niego jednoczenie atakowane4 ,lekka figura ,goniec i skoczek nazywane s lekkimi figurami1 dla odrnienia od wiey i hetmana1 ktre s figurami cikimi4 ,powicenie ,powicenie oznacza dobrowolne oddanie bierki1 bez bicia bierki przeciwnika1 lub z biciem sabszej4 ,odkryty szach i podwjny szach ,odkryty szach ma miejsce wtedy1 gdy odchodzimy bierk1 zasaniajc inn1 i ta ostatnia szachuje krla4 ,jeeli dodatkowo odchodzca bierka rwnie szachuje1 mamy do czynienia z podwjnym szachem4 ,,symbole ,,posuni ,oprcz symboli stosowanych do oznaczania pl i bierek1 nastpujcych symboli uywa si dla oznaczania posuni3 - oznacza przesuwa si do 3 lub x oznacza bije o-o oznacza roszada na skrzydle krlewskim o-o-o oznacza roszada na skrzydle hetmaskim oznacza szach lub _/- oznacza mat ,a wic ,wf#a-;f#e oznacza1 e wiea porusza si z pola f#a na pole f#e4 ,se#c3;d#e oznacza1 e skoczek stojcy na e#c bije bierk stojc na d#e4 o-o-o oznacza1 e gracz roszuje na skrzydle hetmaskim 7duga roszada74 ,przypis3 ,w notacji opisowej kade pole szachownicy ma dwie rne nazwy1 kady gracz liczy rzdy od swojej wasnej strony4 ,nazwy kolumn pochodz od figur1 ktre stoj w nich na pocztku rozgrywki4 ,tak wic pole c#d bdzie si nazywao ,,hg#d 7hetmaski goniec #d7 lub ,,hg#e w zalenoci od tego czy patrzymy od strony biaych czy czarnych4 ,jeeli mwimy o jakim polu1 nie podajc przy tym posunicia1 konieczne jest podanie od jakiej strony patrzymy4 ,jest w zwyczaju powiedzie wtedy hetman biaych na ,h#d lub hetman czarnych na ,h#d1 etc4 ,zamiast nazw pl1 na ktrych ma miejsce bicie1 podaje si symbole bierek biorcych udzia w biciu1 tak wic wymagane s dodatkowe informacje1 jeeli mogoby doj do niejednoznacznoci4 ,dla porwnania poniej podane jest dziesi pierwszych posuni pewnej partii w obu notacjach4 6 oznacza dobre posunicie4 8 oznacza ze posunicie4 7#a7 d#b-;d#d d#g-;d#e 7#b7 c#b-;c#d e#g-;e#f 7#c7 ,sb#a-;c#c c#g-;c#e 7#d7 ,sg#a-;f#c ,sb#h-;c#f 7#e7 c#d3;d#e e#f3;d#e 7#f7 ,g-f#d ,sg#h-;f#f 7#g7 e#b-;e#c ,gc#h-;e#f 7#h7 ,gf#a-;d#c ,gf#h-;e#g 7#i7 o-o o-o 7#aj7 ,wa#a-;c#a ,sf#f-;h#e 7#a7 ,p-,h#d ,p-,h#d 7#b7 ,p-,,hg#d ,p-,k#c 7#c7 ,s-,,hg#c ,p-,,hg#d 7#d7 ,s-,g#c ,s-,,hg#c 7#e7 ,px,h,p ,k,px,p 7#f7 ,g-,,kg#d ,s-,g#c 7#g7 ,p-,k#c ,g-,k#c 7#h7 ,g-,h#c ,g-,k#g 7#i7 ,roszada ,roszada 7#aj7 ,w-,g ,s-,,kw#d ,,prawa ,i ,,zwyczaje ,,szachowe ,jeeli gracz majcy wykona posunicie1 dotknie swojej bierki1 ma obowizek wykona ni posunicie2 jeeli dotknie bierki przeciwnika musi j zbi4 ,to prawo nie obowizuje jednak wtedy1 gdy dotknita w ten sposb bierka nie moe wykona poprawnego ruchu czy te nie moe zosta zbita4 ,bierka moe zosta postawiona na dowolnym polu dostpnym dla niej tak dugo1 jak dugo nie zostaa puszczona4 ,jeeli zosta wykonany niedozwolony ruch1 musi zosta wycofany1 a wykona naley ruch poprawny1 w miar moliwoci t sam bierk4 ,jeeli gracz w niedozwolony sposb roszowa1 krl i wiea musz zosta wycofane na pozycje wyjciowe i jeeli jest taka moliwo1 krl powinien wykona posunicie4 ,jeeli gracz dotyka bierki jedynie w celu poprawienia jej pozycji na polu1 musi to zgosi1 mwic najpierw j'adoube 7po francusku3 poprawiam74 ,w trakcie wykonywania roszady najpierw naley poruszy krla1 a nie wie1 inaczej moe powsta wtpliwo czy zamierzona bya roszada1 czy tylko ruch wie4 ,parti uznaje si za niewan1 jeeli doszo do bdu podczas ustawiania szachownicy czy bierek lub jeeli w trakcie gry pozycja czy te liczba bierek zostaa zmieniona w sposb niezgody z reguami gry i nie mona odtworzy pozycji sprzed wystpienia tego bdu4 ,jeeli gracz poddaje si1 zanim zostanie zamatowany1 przyznaje1 e ostatecznie mat byby nie do uniknicia i parti liczy si jako jego przegran4 ,jeeli aden z graczy nie ma wystarczajcej iloci materiau1 aby da przeciwnikowi mata1 parti uznaje si za remisow4 ,remis moe zosta rwnie ogoszony przez jednego z graczy1 jeeli nastpi trzykrotne powtrzenie takiej samej pozycji lub jeeli ma miejsce #ej posuni1 w trakcie ktrych nie doszo do zbicia adnej bierki ani do posunicia pionem4 ,,ii ,,elementarna ,,taktyka ,pocztkujcy gracz1 ktry uwaa1 e bdzie w stanie rozegra dobr parti szachw po nauczeniu si zasad poruszania si bierek jest jak onierz1 ktry nauczywszy si kroku marszowego nabiera przekonania1 e jest w stanie przewodzi armii4 ,moe on posiada wielkie naturalne zdolnoci strategiczne1 ale nie bdzie w stanie ich zastosowa dla swojej korzyci1 dopki nie stanie si biegy w umiejtnoci wykorzystywania taktycznej wsppracy rnych bierek1 z ktrych zoona jest jego armia1 oraz terenu1 na ktrym toczy si bitwa4 ,sytuacja gdy rne warunki polowe panujce na wojnie1 powoduj1 e pewne pozycje s atwiej dostpne dla piechoty ni dla artylerii i vice versa1 maj swj odpowiednik na szachownicy w takim sensie1 e rne bierki poruszaj si w odmienny sposb1 co powoduje1 e pewne pola s dostpne dla jednych1 a niedostpne dla innych4 ,tak wic pierwsz rzecz1 ktr powinien zrobi pocztkujcy szachista jest dogbne zaznajomienie si z charakterystycznymi waciwociami poszczeglnych bierek1 tak aby wiedzie dokadnie jakich dziaa mona od nich oczekiwa4 ,najlepszym sposobem na dokonanie tego jest studiowanie elementarnych problemw obecnych w kocwkach1 to znaczy1 pozycjach1 w ktrych kadej ze stron zostao tylko kilka bierek4 ,,fundamentalne ,,ko,c,,wki ,zwaywszy na to1 e celem gry jest pojmanie krla1 wydaje si1 e najwaniejsze jest odkrycie pozycji1 w ktrych dokonanie tego bdzie moliwe1 mimo najlepszej moliwej obrony przeciwnika4 ,naturalnie gracz musi posiada pewn przewag materiau1 aby mc wymusi mata i pierwszym pytaniem jakie przychodzi na myl jest to1 jaka musi by ,,minimalna przewaga materialna wymagana do otoczenia krla1 ktrego caa armia polega w trakcie gry4 ,aby zamatowa samotnego krla naley atakowa pole1 na ktrym stoi oraz wszystkie ssiadujce pola1 na ktre mgby uciec4 ,najbardziej niekorzystnym miejscem na szachownicy jest dla krla oczywicie naronik1 gdzie ma on do dyspozycji tylko trzy pola1 na ktre moe odej1 podczas gdy na rodku szachownicy ma tych pl a osiem4 ,wynika z tego1 e w kocwce1 w ktrej jeden z graczy ma tylko krla1 drugi bdzie prbowa zepchn go do naronika1 gdzie bdzie musia kontrolowa tylko trzy dodatkowe pola4 ,nietrudno jest wykaza1 e mona tego dokona bez trudu przy uyciu krla i hetmana lub krla i wiey4 ,przypumy1 e biay krl znajduje si na c#c1 a hetman na h#c1 podczas gdy krl czarnych stoi na d#f1 jak to jest pokazane na nastpujcym diagramie4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,k --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,k ,h --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #i4 ,jak powinny dziaa biae w celu zapdzenia krla czarnych do naronika i zamatowania go 8 ,bezporednia szara hetmanem na e#f lub d#g nie jest oczywicie wskazana poniewa hetman nie bdzie broniony na tych polach1 tak wic1 krl mgby go po prostu zbi4 ,atak z duej odlegoci1 z h#b1 g#c1 d#c lub h#f rwnie nie bdzie efektywny1 poniewa nie ograniczy moliwoci poruszania si krla1 ktry moe przesun si zarwno na d#e1 jak i na e#f lub e#e1 czyli nie do naronika1 gdzie naleaoby go skierowa4 ,waciwy sposb manewrowania dla biaych polega bdzie na staym ograniczaniu krla czarnych do coraz to mniejszego terytorium1 a ostatecznie bdzie on zmuszony wycofa si do krawdzi1 a nastpnie do naronika szachownicy4 ,te rozwaania prowadz do nastpujcej linii gry3 7#a7 ,hh#c-;f#e ,kd#f-;c#f 7#b7 ,hf#e-;e#e ,kc#f-;d#g 7#c7 ,kc#c-;c#d ,kd#g-;c#f 7#d7 ,he#e-;e#g ,kc#f-;b#f 7#e7 ,he#g-;d#g ,kb#f-;a#f ,biae musz teraz bardzo uwaa aby nie doprowadzi do pata1 ktry powstaby1 jeeli pozbawiyby krla czarnych moliwoci ruchu1 nie szachujc go jednoczenie4 ,tak si stanie jeeli wykonaj ruch ,hd#g-;c#g4 ,wtedy czarne nie bd mogy postawi krla na b#e1 poniewa to pole kontrolowane jest przez krla biaych1 nie bd mogy rwnie wykona ruchu na ktre z pozostaych czterech pl bdcych w zasigu krla1 ze wzgldu na hetmana biaych1 ktry wszystkie je kontroluje4 ,waciwe posunicie to 7#f7 ,kc#d-;c#e4 ,pozostawia ono dla czarnego krla tylko pole a#e i biae matuj 7#g7 ,hd#g-;a#g lub 7#g7 ,hd#g-;b#e4 ,jeeli na diagramie #i biae dysponowayby wie1 a nie hetmanem1 proces zamatowania trwaby o kilka ruchw duej1 ale i tak dla czarnych nie byoby ratunku4 ,i znowu zadaniem biaych jest ograniczanie czarnych do coraz to mniejszych zakresw pl4 ,najlepszym posuniciem pocztkowym bdzie wic 7#a7 ,wh#c-;e#c4 ,niezalenie od tego jak odpowiedz czarne1 nie zdoaj zapobiec zapdzeniu ich krla do krawdzi szachownicy w sposb podobny do podanego w nastpujcym przykadzie3 7#a7 444 ,kd#f-;d#e 7#b7 ,we#c-;e#a4 ,to jest ,,posuni,,cie ,,wyczekuj,,ce4 ,czarne musz opuci d#e1 pozwalajc w ten sposb przesun si do przodu biaemu krlowi lub zaj pole e#e biaej wiey4 7#b7 444 ,kd#e-;c#e 7#c7 ,we#a-;e#e ,kc#e-;d#f 7#d7 ,kc#c-;d#d ,kd#f-;c#f 7#e7 ,we#e-;d#e ,kc#f-;b#f 7#f7 ,wd#e-;c#e ,kb#f-;b#g 7#g7 ,kd#d-;d#e ,kb#g-;b#f 7#h7 ,kd#e-;d#f ,kb#f-;b#g 7#i7 ,wc#e-;b#e ,kb#g-;a#f 7#aj7 ,kd#f-;c#f ,ka#f-;a#g 7#aa7 ,kc#f-;c#g ,ka#g-;a#f 7#ab7 ,wb#e-;h#e ,ka#f-;a#g 7#ac7 ,wh#e-;a#e mat4 ,przedstawione poniej przypadki wiadcz o tym1 e zapdzenie krla do naronika nie jest niezbdne1 e przy pomocy hetmana czy wiey mona zamatowa go na dowolnym polu na skraju szachownicy4 ,mona zauway1 e w pozycji mata trzy z szeciu pl bdcych w dyspozycji czarnych s kontrolowane przez biaego krla1 a pozostae trzy przez wie 7lub hetmana4 ,jeeli biae miayby do pomocy krlowi tylko goca lub skoczka1 nigdy nie byyby w stanie da mata1 poniewa ani goniec ani skoczek nie mog jednoczenie atakowa krla oraz kontrolowa pola przylegego do tego1 na ktrym stoi krl4 ,jest to warunek konieczny do wymuszenia mata1 nawet w najbardziej niekorzystnej dla matowanego krla pozycji w naroniku4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b ,k ,k --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aj4 ,istnieje moliwo zamatowania krla tylko jednym gocem lub skoczkiem ale potrzebna jest do tego bierka przeciwnika blokujca krlowi drog ucieczki4 ,diagram #aj przedstawia przykad takiej sytuacji4 ,nastepuje 7#a7 ,sa#f-;c#e2 ,kh#b-;h#a2 7#b7 ,sc#e-;e#d4 ,teraz czarne nie mog przesun piona na h#b1 poniewa biae mogyby da mata posuniciem ,se#d-;g#c4 ,tak wic musz gra 7#b7 4441 ,kh#a-;h#b4 ,biae ustawiaj wtedy skoczka w pozycji uniemoliwiajcej czarnemu krlowi ucieczk na h#b oraz utrzymuj w gotowoci dla skoczka pole g#c3 7#c7 ,se#d-;d#b 7nie ,se#d-;g#c bo bdzie pat71 ,kh#b-;h#a2 7#d7 ,sd#b-;f#a4 ,jedynym posuniciem jakie pozostao czarnym jest teraz ruch pionem na h#b i ostatecznie biae matuj 7#e7 ,sf#a-;g#c4 ,jeeli w pozycji przedstawionej na diagramie czarne miayby ruch1 gra zakoczya by si remisem1 poniewa po 7#a7 4441 ,kh#b-;h#a2 7#b7 ,sa#f-;c#e1 pion idzie na h#b i jeeli biae nie odejd krlem czynic pole g#a dostpnym dla czarnych1 te ostatnie s w pacie4 ,jednak biae nie zrobi tego ze wzgldu ma moliwo promocji piona czarnych i wygrania przez nie partii4 ,w kocwce typu krl i goniec przeciw krlowi i jakiej innej bierce1 do mata doj moe tylko w wyniku popenienia bdu4 ,przypumy1 e krl biaych stoi na polu f#c1 goniec na d#e1 a czarne maj krla na h#a1 a na h#b goca lub piona4 ,jeeli byby ruch biaych1 matuj posuniciem ,kf#c-;f#b4 ,ale wyranie wida1 e czarne musiay popeni pomyk1 poniewa posuniciem poprzedzajcym sytuacj na diagramie albo wprowadziy krla do naronika1 albo przesuny goca lub piona na h#b1 a adne z tych posuni nie mogo by w jakikolwiek sposb wymuszone4 ,zamatowanie samotnego krla przeciwnika krlem i dwoma gocami lub krlem1 gocem i skoczkiem nie przedstawia trudnoci4 --------------------------------------- #h ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,k ,g ,g --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aa4 ,jedyn spraw1 o ktrej matujcy musi pamita jest to1 e potrzebuje pomocy swojego krla4 ,dwie lekkie figury nie s w stanie same zapdzi wrogiego krla do naronika4 ,na przykad w pozycji przedstawionej na diagramie #aa1 najlepsz lini gry dla biaych bdzie szybki marsz do przodu krlem w celu zapobiegnicia ucieczce czarnego krla do centrum szachownicy4 ,gra moe potoczy si tak3 7#a7 ,ka#a-;b#b ,ka#h-;b#g 7#b7 ,kb#b-;c#c ,kb#g-;c#f 7#c7 ,kc#c-;d#d ,kc#f-;d#f 7#d7 ,gb#a-;f#e ,kd#f-;c#f 7#e7 ,gc#a-;f#d ,kc#f-;b#e 7#f7 ,gf#e-;e#d ,kb#e-;b#d 7#g7 ,ge#d-;d#c ,kb#d-;b#c 7#h7 ,gf#d-;d#b ,kb#c-;b#b 7#i7 ,kd#d-;c#d ,kb#b-;a#c 7#aj7 ,kc#d-;c#c ,ka#c-;a#d 7#aa7 ,kc#c-;c#b7nie ,kc#c-;b#b bo nastpi pat7 7#aa7 444 ,ka#d-;a#c 7#ab7 ,gd#c-;b#e ,ka#c-;a#b 7#ac7 ,gd#b-;c#a ,ka#b-;a#a 7#ad7 ,gc#a-;b#b ,ka#a-;a#b 7#ae7 ,gb#e-;c#d mat4 ,w przypadku walki krla1 goca i skoczka przeciwko krlowi1 mat musi by wymuszony w naroniku kontrolowanym przez goca1 jeeli samotny krl wybiera zawsze najlepsze posunicia4 ,diagram #ab moe posuy jako przykad takiej kocwki4 ,biae posiadajc czarnopolowego goca1 chc zepchn krla czarnych do h#h lub a#a1 poniewa przy bezbdnej grze czarnych1 nie bdzie moliwe zamatowanie ich krla w biaym naroniku a#h4 ,na przykad po 7#a7 ,gc#c-;e#e1 czarne nie mog i do naronika poniewa nastpi mat ,sd#e-;b#f4 ,wybior ,kb#h-;c#h1 a biae bd musiay zapobiec ucieczce czarnego krla na rodek szachownicy4 atwo mona zauway1 e skoczka nie mona tak ustawi1 aby kontrolowa pole c#h1 zmuszajc krla do pjcia do naronika i jednoczenie zagraa matem na b#f4 ,jest tak dlatego1 e moe on kontrolowa c#h tylko z czarnego pola1 podczas gdy powinien sta na biaym polu1 aby by w stanie osign b#f jednym posuniciem4 ,po 7#a7 ,gc#c-;e#e1 ,kb#h-;c#h2 7#b7 ,ka#f-;b#f1 ,kc#h-;d#g2 7#c7 ,sd#e-;f#d ruch czarnego krla jest ograniczony do rzdw sidmego i smego i pozostaje tylko kwesti czasu1 kiedy zostanie zmuszony do przejcia na h#h4 --------------------------------------- #h ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,k --------------------------------------- #e ,s --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,g --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ab4 ,poniewa goniec biaych jest czarnopolowy1 trzeba bdzie uy skoczka do zmuszenia krla do odejcia z biaych pl4 ,na przykad3 ,kd#g-;c#h 7#d7 ,kb#f-;c#f ,kc#h-;d#h 7#e7 ,sf#d-;g#f ,kd#h-;c#h 7#f7 ,sg#f-;e#g ,kc#h-;d#h 7#g7 ,kc#f-;d#f ,kd#h-;e#h 7#h7 ,kd#f-;e#f ,ke#h-;d#h 7#i7 ,ge#e-;h#b4 ,posunicie wyczekujce4 ,biae chc umieci goca na c#g1 aby uczyni d#h niedostpnym dla czarnych4 7#i7 444 ,kd#h-;e#h 7#aj7 ,gh#b-;c#g ,ke#h-;f#h 7#aa7 ,se#g-;f#e ,kf#h-;e#h 7#ab7 ,sf#e-;g#g ,ke#h-;f#h 7#ac7 ,ke#f-;f#f ,kf#h-;g#h 7#ad7 ,kf#f-;g#f ,kg#h-;f#h 7#ae7 ,gc#g-;d#f ,kf#h-;g#h 7#af7 ,sg#g-;f#e ,kg#h-;h#h 7#ag7 ,gd#f-;a#c4 --------------------------------------- #h ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,k ,s --------------------------------------- #e ,s --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ac4 ,znowu posunicie wyczekujce4 ,biae nie mog od razu gra ,sf#e-;h#f poniewa dadz czarnym pata4 7#ag7 4441 ,kh#h-;g#h2 7#ah7 ,sf#e-;h#f1 ,kg#h-;h#h2 7#ai7 ,ga#c-;b#b mat4 ,wymuszenie mata przy pomocy krla i dwch skoczkw nie jest moliwe nawet1 gdy pozycja bdzie podobna do tej z diagramu #ac4 ,krl moe w tej pozycji zosta zepchnity do naronika1 ale skoczek1 ktry zapobiega ucieczce krla nie bdzie w stanie da mu mata1 a dla zapobieenia patowi1 drugi skoczek musi pozwoli krlowi opuci naronik4 ,jeeli czarne maj do dyspozycji dodatkowe posunicie1 np4 pionem1 biae mog wygra4 7#a7 ,sc#e-;a#f1 ,kb#h-;a#h2 7#b7 ,sd#f-;e#h1 ruch piona2 7#c7 ,se#h-;c#g mat4 ,,wzgl,,dna ,,warto ,,bierek ,studiujc powysze przykady mona nabra pewnego wyczucia dotyczcego siy rnych jednostek4 ,hetman jest oczywicie bierk najsilniejsz4 ,ze wzgldu na jego najwiksz mobilno moe on osaczy wrogiego krla w kilku posuniciach i skierowa go w matujc sie4 ,z pozostaych figur najsilniejsza jest bez wtpienia wiea1 poniewa wystarcza do wymuszenia mata w poczeniu z wasnym krlem1 podczas gdy goniec czy skoczek nie potrafi tego dokona4 ,dwa goce s w widoczny sposb silniejsze od dwch skoczkw1 ale nie sposb wypowiedzie si tak kategorycznie o wzgldnej wartoci jednego goca w porwnaniu do jednego skoczka4 ,powysze wartociowanie zachowuje jednake wano tylko w przypadku wzgldnie niezatoczonej szachownicy1 kiedy bierki mog zrobi peen uytek ze swojej mobilnoci4 ,to wanie mobilno decyduje o wartoci bierki i czsto zdarzaj si pozycje1 w ktrych skoczek jest bardziej wartociowy ni wiea1 czy te w ktrych pion moe by lepszy od goca1 etc4 ,przyczyna tego stanu rzeczy jest taka1 e czasami sabsza bierka zajmuje pole1 na ktrym moe dziaa1 podczas gdy silniejsza bierka jest zablokowana w ten czy inny sposb i nie mona ni aktywnie dziaa4 ,przykady takich pozycji omwione bd w rozdziale dotyczcym kombinacji4 ,mimo i nie jest moliwe dokadne okrelenie wzgldnej wartoci bierek w kadej pozycji1 dowiadczenie pozwala na zadowalajce oszacowanie ich redniej siy4 ,hetman jest w przyblieniu tak silny jak dwie wiee lub trzy lekkie figury 7goce lub skoczki74 ,lekka figura odpowiada w przyblieniu trzem pionom1 a wiea odpowiada lekkiej figurze i jednemu lub dwm pionom4 ,warto piona jest spraw najtrudniej uchwytn dla pocztkujcego gracza4 ,ze wzgldu na swoj ograniczon mobilno pion wydaje si tak mao uyteczny1 e prby ratowania atakowanego piona wydaj si strat czasu1 kiedy o tyle doniolejsze sprawy zaprztaj uwag gracza4 ,przeocza on jednak potencjaln warto piona zwizan z moliwoci jego pniejszej przemiany w hetmana4 ,aby uwiadomi sobie znaczenie piona1 konieczne jest dokadne zrozumienie tego1 jakie warunki musz by spenione1 aby ,m,g on przemieni si w hetmana4 ,ta wiedza jest tym bardziej potrzebna szachicie1 e wikszo gier ostatecznie przechodzi do fazy kocwki pionowej1 w ktrej przewaga jednego piona moe mie decydujce znaczenie4 ,w wikszoci takich przypadkw na szachownicy oprcz pionw obecne s figury i czasami tylko po przeprowadzeniu ich wymiany mona parti wygra4 ,najbardziej elementarny przypadek pokazany jest na nastpujcym diagramie4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,h --------------------------------------- #c ,k --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,h ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ad4 ,biae maj przewag piona i ich celem bdzie jego przemiana w hetmana4 ,pocztkujcy gracz1 w swoim popiesznym deniu do przemiany piona1 zagra prawdopodobnie od razu e#d-;e#e i straci piona1 poniewa czarne mog odpowiedzie ,ha#d-;d#d szach z jednoczesnym atakiem na piona4 ,waciwy sposb gry dla biaych to 7#a7 ,hc#a-;d#a1 ,kb#c-;a#c lub ,kb#c-;b#d2 7#b7 ,hd#a3;a#d1 ,ka#c3;a#d4 ,teraz1 kiedy wymieniono hetmany1 biae nie musz si ju martwi o adne prby pokrzyowania ich planw odnonie przemiany piona w hetmana1 z wyjtkiem manewrw czarnego krla1 ktry nadal moe doprowadzi do zbicia lub blokady piona4 ,natychmiastowy marsz pionem do przodu nie bdzie dobrym rozwizaniem4 ,waciwy sposb gry wskazuj proste kalkulacje4 ,pion potrzebuje czterech posuni1 aby osign pole przemiany4 ,ale czarny krl przybdzie tam w takiej samej liczbie ruchw1 tak wic bdzie mg zbi piona natychmiast po jego przemianie w hetmana4 ,w konsekwencji biae bd w stanie przeforsowa bezpieczn przemian swojego piona tylko1 jeeli bd w stanie zdoby kontrol nad polem przemiany za pomoc swojego krla1 zapewniajc tym samym ochron swojego piona w czasie przemiany4 ,biae potrzebuj trzech posuni na doprowadzenie swojego krla na f#d1 w poblie piona4 ,w midzyczasie czarne osign pole d#f i po ruchu biaych 7#d7 ,kf#d-;f#e czarne zablokuj dalszy marsz biaego krla posuniciem ,kd#f-;e#g4 ,jednak biae s w stanie zmusi czarne do ustpienia z drogi4 ,manewr1 za pomoc ktrego dokonaj tego1 wystpuje w podobnej formie w praktycznie wszystkich kocwkach pionowych1 tak wic jego gruntowne zrozumienie jest kluczowe4 ,diagram #ae pokazuje krytyczn pozycj4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g ,k --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,k --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ae4 ,biae mog wygra parti tylko posuniciem 7#e7 ,kf#e-;e#e4 ,techniczne okrelenie tego posunicia to i w ,,opozycj4 ,dwa krle staj w opozycji1 naprzeciw siebie1 w jednej linii na polach tego samego koloru i ten ktry ma teraz ruch1 powodujcy wyjcie z opozycji -- w tym przypadku czarny krl -- jest zmuszony pozwoli na ruch naprzd do nastpnej linii wrogiemu krlowi4 ,jeeli czarne zagraj ,ke#g-;d#g1 biae odpowiedz 7#f7 ,ke#e-;f#f1 a jeeli czarne zagraj ,ke#g-;f#g1 nastpi 7#f7 ,ke#e-;d#f4 ,nastpnie1 po posuniciu czarnych ,kf#g-;e#h1 biae powtrz manewr zajmujc opozycj 7#g7 ,kd#f-;e#f i znowu czarne musz wycofa si ,ke#h-;d#h lub ,ke#h-;f#h1 co pozwoli biaym na zdobycie kolejnej linii posuniciem na f#g lub d#g4 ,to zabezpiecza woln drog pionowi1 ktry teraz bez przeszkd maszeruje na pole przemiany4 ,wana rola1 jak odgrywa w kocwkach pionowych opozycja krla jest jeszcze jaskrawiej uwypuklona w sytuacjach1 ktre powstayby gdyby w sytuacji przedstawionej na diagramie #ae biae zagray 7#e7 e#d-;e#e zamiast ,kf#e-;e#e4 ,czarne mogyby wtedy zremisowa parti utrzymujc opozycj dla siebie4 ,mogyby zagra ,ke#g-;f#g i mimo pniejszego 7#f7 e#e-;e#f1 ,kf#g-;e#g2 7#g7 ,kf#e-;e#e biae odzyskay opozycj ale nie s w stanie jej utrzyma jeeli czarne graj bezbdnie4 ,posuniciem1 ktre ratuje gr dla czarnych jest ,ke#g-;e#h4 ,ke#g-;d#h lub ,ke#g-;f#h spowoduj przegran poniewa wtedy biae mog wej w opozycj ruchem ,ke#e-;d#f lub ,ke#e-;f#f4 ,gra w tych trzech przypadkach mogaby potoczy si tak3 ,a3 7#g7 4441 ,ke#g-;e#h1 7#h7 ,ke#e-;f#f1 ,ke#h-;f#h2 7#i7 e#f-;e#g1 ,kf#h-;e#h2 7#aj7 ,kf#f-;e#f i mamy pat czyli nastpuje remis4 ,b3 7#g7 4441 ,ke#g-;d#h2 7#h7 ,ke#e-;d#f1 ,kd#h-;e#h2 7#i7 e#f-;e#g i czarne musz wykona posunicie ,ke#h-;f#g pozwalajce uzyska biaym kontrol nad polem przemiany poprzez 7#aj7 ,kd#f-;d#g4 ,c3 7#g7 4441 ,ke#g-;f#h1 7#h7 ,ke#e-;f#f1 ,kf#h-;e#h1 etc41 podobnie do przebiegu gry w ,b4 ,podsumowujc analiz tej kocwki pionowej3 ,decydujcym czynnikiem jest opozycja krli w #f i #h linii4 ,jeeli sabszej stronie uda si uzyska opozycj z pionem na #f linii1 gra zakoczy si remisem4 ,jeeli pion nie doszed jeszcze do #f linii1 opozycja krli nie jest jeszcze dostpna dla sabszej strony poniewa nadchodzcy pion wytrci krla z opozycji4 ,zamy1 na przykad1 e krl biaych stoi na e#f1 a pion na e#e1 podczas gdy czarny krl stoi na e#h i jest teraz ruch biaych4 ,biae musz wyj z opozycji grajc ,ke#f-;f#f lub ,ke#f-;d#f i czarne utrzymuj opozycj grajc ,ke#h-;f#h lub ,ke#h-;d#h4 ,ale wtedy biae maj w zapasie posunicie1 ktre zmusza czarne do wyjcia z opozycji i w ten sposb wygrywa parti4 ,graj e#e-;e#f i gra koczy si w omwiony uprzednio sposb4 ,znajomo kocwkek typu krl i pion przeciw krlowi jest szczeglnie wana dla kadego gracza szachowego1 nie tylko dlatego1 e wielka liczba pozycji moe zosta zredukowana do tej kocwki przez wymian wszystkich innych bierek obecnych na szachownicy1 ale rwnie dlatego1 e daje wgld w specyficzne manewry1 ktre musi wykona krl majc na uwadze zdobywanie lub tracenie opozycji i ktre1 jak bdzie to dalej widoczne1 stanowi zasadnicz tre najczciej spotykanych kocwek pionowych4 ,pocztkujcemu graczowi trudno jest uchwyci specyfik manewrw opozycyjnych1 ale na szczcie ogromna wikszo kocwek pionowych ma znacznie prostsz posta4 ,wygrywajcy manewr w tych kocwkach1 w ktre przechodzi wikszo gier szachowych1 moe by atwo wyjaniony1 a po zrozumieniu go1 pocztkujcy gracz atwo moe przyswoi fundamentalne zasady stojce za kad parti4 ,diagram #af pokazuje typow pozycj1 na ktrej mona studiowa wygrywajcy manewr4 ,biae maj przewag piona1 ale tak jak to byo na pozycji ,diagramu #ae1 nie mog przemieni przechodniego piona poniewa krl stoi za nim1 a nie przed nim4 ,z drugiej strony nie ma prawdopodobnie sensu i do przodu pionami z drugiej strony szachownicy1 poniewa czarne maj tam tak sam liczb pionw i nie ma szans aby ktry z biaych pionw mg przebi si do przodu4 ,cakiem atwo jest poprowadzi biae ku zwycistwu1 a strategia1 jak naley zastosowa1 bdzie dobrze widoczna po nastpujcych rozwaaniach3 krl czarnych jest znaczco ograniczony w swoich ruchach1 poniewa musi nieustannie monitorowa przechodniego piona biaych4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,k --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b ,k --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #af4 ,biay krl ma wolny wybr i moe przemieci si tam1 gdzie chce nie bdc bezporednio zagroonym4 ,nic wic nie przeszkodzi mu w zaatakowaniu i zbiciu czarnych pionw1 poniewa1 gdy czarny krl sprbuje powstrzyma marsz biaego1 przechodni pion biaych ruszy do przodu i zmusi nieprzyjacielskiego krla do podjcia prby przechwycenia go1 dajc tym samym woln drog swojemu krlowi4 ,zgodnie z tym schematem gra moe przebiega w nastpujcy sposb3 7#a7 ,kc#b-;d#c ,kc#e-;d#e 7#b7 ,kd#c-;e#c ,kd#e-;e#e 7#c7 b#c-;b#d g#f-;g#e 7#d7 b#d-;b#e ,ke#e-;d#e 7#e7 b#e-;b#f ,kd#e-;c#f 7#f7 ,ke#c-;d#d ,kc#f3;b#f 7#g7 ,kd#d-;e#e f#e-;f#d 7#h7 ,ke#e-;f#e ,kb#f-;c#f 7#i7 ,kf#e3;g#e ,kc#f-;d#f 7#aj7 ,kg#e3;f#d ,kd#f-;e#f 7#aa7 ,kf#d-;g#e ,ke#f-;f#g4 ,teraz biae wygraj nawet bez piona g#b grajc 7#ab7 ,kg#e-;f#e etc41 jak to wyjaniono przy okazji diagramu #ae4 ,z powyszego wynika wniosek1 e jeeli jednemu z graczy uda si uzyska przewag piona1 moe wygra parti1 jeeli bdzie w stanie wymieni wszystkie bierki1 tak1 aby pozostay jedynie piony4 ,jednak nie wida jeszcze sposobu1 w jaki mona wymusi t wymian4 ,oczywiste jest1 e gracz1 ktry straci piona bdzie stara si zapobiec wymianom1 w nadziei1 e uda mu si nadrobi strat piona prowadzc gr swoimi bierkami4 ,bdzie unika wymiany z wyjtkiem sytuacji1 kiedy unikanie jej spowodowaoby dodatkowe straty4 ,prostego przykadu dostarcza pozycja przedstawiona na diagramie #ag4 ,biae1 majc ruch1 graj ,we#b-;e#e1 proponujc wymian wie4 ,jeeli czarne sprbuj unikn wymiany grajc ,wb#e-;b#f1 biae mog zbi piona f#e wie i po tym jak krl czarnych odejdzie z szachowanego pola1 wezm rwnie piona g#d4 ,tak wic czarne musz przyj ofert wymiany wie1 a wtedy biae wygrywaj idc naprzd pionem z linii c1 ktry zmusza czarnego krla do odejcia na skrzydo hetmaskie i pozostawia piony ze skrzyda krlewskiego bez wsparcia4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,w ,k --------------------------------------- #d ,k --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b ,w --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ag4 ,pocztkujcy gracz moe pomyle1 e poniewa strata piona w wikszoci przypadkw oznacza przegran parti ze wzgldu na przemian piona w hetmana w kocwce1 wskazane moe by powicenie figury jeeli mona w ten sposb unikn straty piona4 ,ten pomys jest jednak cakowicie bdny1 poniewa majc przewag figury przeciwnik z atwoci zdobdzie przewag tylu pionw ilu tylko zechce w dalszym przebiegu partii4 ,pozycja na diagramie #ah moe suy za przykad4 ,w przytoczonej dalej sekwencji posuni przyjto1 e czarne wykonuj najlepsze moliwe posunicia1 ale zastosowana metoda sprawdza si rwnie w przypadku gdyby czarne gray pasywnie1 z t tylko rnic1 e wtedy biae wygrayby szybciej4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,k --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,g ,k --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b ,g --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ah4 7#a7 ,sd#c-;c#e ,ga#d-;c#f 7#b7 ,ge#b-;f#c ,gc#f3;f#c 7#c7 ,kf#d3;f#c b#g-;b#f 7#d7 ,sc#e-;e#f c#g-;c#e 7#e7 a#b-;a#d ,to posunicie zatrzymuje czarne piony1 tak1 aby skoczek mg zaatakowa je z lepszym efektem4 7#e7 444 c#e-;c#d 7#f7 ,se#f-;c#g ,kh#f-;g#g 7#g7 ,sc#g-;b#e a#g-;a#f 7#h7 ,sb#e-;d#f ,kg#g-;f#f 7#i7 ,sd#f3;c#d b#f-;b#e 7#aj7 a#d3;b#e a#f3;b#e 7#aa7 ,sc#d-;a#c b#e-;b#d 7#ab7 ,sa#c-;c#b b#d-;b#c 7#ac7 ,sc#b-;d#d etc4 ,czsto zdarza si1 e gracz moe odda figur za jednego czy dwa piony1 forsujc kocwk1 ktr moe wygra ze wzgldu na pozycj pionw4 ,diagram #ai dostarcza przykadu4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,g ,k --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,s ,k --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ai4 ,czarne maj o jedn figur mniej1 ale ich poczone1 wolne piony stanowi powan grob4 ,najlepsze co mog zrobi biae1 to powici skoczka za dwa piony1 poniewa wtedy zostan z dwoma pionami przeciwko jednemu4 ,czarne musz ostatecznie odda goca za piona biaych z linii a1 ktry zagraa przemian w hetmana1 a wtedy biae wygraj zbijajc czarnego piona z linii g i przemieniajc w hetmana swojego wasnego piona4 ,gra moe toczy si nastpujco3 7#a7 ,sa#c3;c#b b#c3;c#b 7#b7 ,sb#d3;c#b ,ge#f-;d#e 7#c7 ,sc#b-;b#d ,gd#e-;a#h 7#d7 a#e-;a#f ,kh#f-;g#f 7#e7 a#f-;a#g ,kg#f-;f#f 7#f7 ,sb#d-;a#f ,kf#f-;e#g 7#g7 ,sa#f-;c#g ,ga#h-;h#a 7#h7 a#g-;a#h;,h ,gh#a3;a#h 7#i7 ,sc#g3;a#h ,ke#g-;f#f 7#aj7 ,sa#h-;c#g ,kf#f-;g#f 7#aa7 ,sc#g-;d#e ,kg#f-;h#f 7#ab7 ,kf#d-;f#e ,kh#f-;h#g 7#ac7 ,kf#e-;g#e ,kh#g-;h#h 7#ad7 ,kg#e-;g#f ,kh#h-;g#h 7#ae7 ,sd#e-;e#g ,kg#h-;h#h 7#af7 ,se#g-;f#e ,kh#h-;g#h 7#ag7 ,sf#e3;g#g ,kg#h-;h#h 7#ah7 ,kg#f-;f#g ,kh#h-;h#g 7#ai7 g#d-;g#e ,kh#g-;h#h 7#bj7 ,sg#g-;f#e1 biae nie powinny gra g#e-;g#f poniewa spowoduj pata4 7#bj7 444 ,kh#h-;h#g 7#ba7 g#e-;g#f ,kh#g-;h#h 7#bb7 g#f-;g#g ,kh#h-;h#g 7#bc7 g#g-;g#h;,h mat4 ,kocwki omwione do tego momentu pokazay metod zwycistwa przy pomocy przewaajcych si i pocztkujcy gracz moe teraz zrozumie1 e wiodc zasad przywiecajc wszystkim manewrom musi by ,,unikanie ,,strat ,,materia,u -- niezalenie od tego jak niewielkich -- poniewa ostatecznie mog doprowadzi one do przegranej partii z powodu przemiany jednego piona w hetmana4 ,nastpnym etapem bdzie odkrycie1 w jakich warunkach moliwe jest zdobycie przewagi materialnej i uniknicie strat wasnych4 ,aby zrozumie manewry ataku i obrony1 przy pomocy ktrych ten cel osigniemy1 niezbdne jest najpierw zapoznanie si ze sposobami wsppracy rnych bierek ze sob1 zrozumienie1 gdzie ley ich sia1 a gdzie sabo4 ,zanim to wszystko1 przynajmniej w zarysie1 nie stanie si dla pocztkujcego gracza jasne1 nie bdzie on w stanie rozegra sensownej partii czy nawet zrozumie najbardziej elementarnych zasad strategii4 ,czytelnik jest wic proszony o pilne przestudiowanie nastpnego rozdziau1 w ktrym omwione s charakterystyczne cechy rnych bierek4 ,w ten sposb szybciej osignie znaczn si gry1 ni gdyby opiera si tylko na dowiadczeniu zdobytym podczas grania duej liczby partii i prbach dojcia do wszystkiego samemu4 ,naley korzysta z wiedzy zgromadzonej przez wiele pokole szachistw4 ,,jak ,,wsp,,pracuj ,r,,ne ,,bierki ,s dwa podstawowe rodzaje ataku4 ,z pierwszym z nich mamy do czynienia1 gdy jedna bierka jednoczenie atakuje dwie lub wicej bierek przeciwnika2 z drugim1 gdy do ataku na bierk przeciwnika skierowanych zostaje wicej bierek1 ni moe on zgromadzi do jej obrony4 ,pocztkujcy1 z reguy1 przeprowadza ataki wycznie w celu wyeliminowania bierki przeciwnika2 jasnym wydaje si wic1 e tego rodzaju ataki w wikszoci przypadkw s daremne1 poniewa pozwalaj atakowanej bierce przemieci si na inne pole1 by moe bardziej nawet dla niej korzystne4 ,przewaga jednoczesnego atakowania dwch bierek jest oczywista1 choby z tego wzgldu1 e prawdopodobnie tylko jedn bdzie mona uratowa4 ,z kolei korzy wynikajca z atakowania wiksz liczb bierek ni jest ich zgromadzonych do obrony jest nie mniej oczywista1 ale trudniej jest taki atak przeprowadzi4 ,poczenie obu tych metod ataku stanowi sekret udanej wsppracy bierek4 ,na kolejnych diagramach przedstawione s proste ilustracje elementarnych przypadkw takich atakw4 ,takie pozycje czsto pojawiaj si w partiach pocztkujcych z racji czstego ustawiania przez nich bierek na niekorzystnych pozycjach4 ,podczas studiowania tych przypadkw oko pocztkujcego zaznajomi si z tymi niebezpiecznymi formacjami bierek i nauczy si przewidywa zagroenia z nimi zwizane4 --------------------------------------- #h ,w ,k ,s ,w --------------------------------------- #g ,g ,g --------------------------------------- #f ,s ,h --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s ,g ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #bj4 ,jest to szczeglnie prawdziwe w przypadku pozycji matujcych1 przedyskutowanych dalej1 w poczeniu z atakami hetmana w grze rodkowej4 ,s to w dziewidziesiciu przypadkach na sto te ataki1 ktrych ofiar staje si pocztkujcy gracz w pocztkowych stadiach gry1 grajc z dowiadczonym przeciwnikiem4 ,w pozycji przedstawionej na diagramie #bj1 biae majc ruch1 wygrywaj wymian i w zasadzie ca gr1 grajc 7#a7 ,sc#c-;d#e4 ,tym posuniciem atakuj hetmana i jednoczenie piona c#g4 ,czarne1 aby nie straci hetmana1 musz go przesun1 ale nie s w stanie umieci go na polu1 na ktrym broniby on piona c#g4 --------------------------------------- #h ,w ,s ,g ,k ,g ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,h --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,h ,k ,g ,s ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ba4 ,tak wic w nastpnym ruchu biae wezm piona1 szachujc jednoczenie krla i atakujc wie na a#h4 ,krl musi odej na inne pole i skoczek zbija wie4 ,cakiem czsto taki atak skoczkiem wygrywa hetmana1 jeeli przeciwnik nie jest biegy w tego rodzaju sytuacjach4 ,jeeli w pozycji z diagramu #ba biae zagraj 7#a7 ,sc#c-;d#e1 czarne musz chroni piona c#g przesuwajc hetmana na d#h lub d#f1 ale nie na c#f2 to ostatnie posunicie spowodowaoby nastpujc kontynuacj 7#b7 ,gf#a-;b#e1 ,hc#f3;b#e2 7#c7 ,sd#e3;c#g i 7#d7 ,sc#g3;b#e4 --------------------------------------- #h ,w ,s ,g ,k ,g ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,h --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b ,g --------------------------------------- #a ,w ,h ,k ,s ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #bb4 ,czasami dwie bierki bior udzia w podwjnym ataku w ten sposb1 e linia ataku jednej z nich zostaje odkryta przez drug4 ,tak wic1 w pozycji na diagramie #bb1 do ktrej moe doj po serii posuni3 7#a7 e#b-;e#d d#g-;d#e 7#b7 e#d3;d#e ,hd#h3;d#e 7#c7 ,sb#a-;c#c ,hd#e-;a#e 7#d7 d#b-;d#d ,sg#h-;f#f 7#e7 ,gf#a-;c#d e#g-;e#f 7#f7 ,gc#a-;d#b biae gro zagraniem 7#g7 ,sc#c-;d#e1 odkrywajcym atak goca z d#b na czarnego hetmana i w tym samym momencie atakujc piona na c#g1 ktrego czarne nie s w stanie dalej broni4 ,zagroenia tego typu czsto wystpuj w poczeniu z odkrytym szachem4 ,jako przykad moe posuy nastpujce otwarcie3 7#a7 e#b-;e#d e#g-;e#e 7#b7 ,sg#a-;f#c ,sg#h-;f#f 7#c7 ,sf#c3;e#e ,sf#f3;e#d 7#d7 ,hd#a-;e#b ,se#d-;f#f ,ostatnie posunicie czarnych wystawia ich krla na odkrytego szacha i biae wykorzystujc szans wygrywaj hetmana posuniciem 7#e7 ,se#e-;c#f4 ,po skoczku1 drugi pod wzgldem czstoci wystpowania pozycji odpowiednich dla podwjnego ataku jest hetman4 ,dwa typowe przykady s pokazane na nastpnych diagramach4 ,po otwarciu3 7#a7 e#b-;e#d e#g-;e#e 7#b7 f#b-;f#d ,gf#h-;c#e 7#c7 f#d3;e#e88 osignita zostaje pozycja przedstawiona na diagramie #bc1 w ktrej czarne wygrywaj wie posuniciem ,hd#h-;h#d4 ,biae nie mog odpowiedzie 7#d7 ,ke#a-;e#b ze wzgldu na ,hh#d3;e#d i mat4 ,ich jedyna obrona to 7#d7 g#b-;g#c1 po czym nastpi ,hh#d3;e#d1 z jednoczesnym atakiem na krla i wie4 ,to otwarcie oferuje kolejn moliwo zademonstrowania niebezpiecznej mobilnoci hetmana4 ,zamiast 7#c7 f#d3;e#e biae mog zagra 7#c7 ,sg#a-;f#c4 ,gra moe dalej przebiega w nastpujcy sposb3 7#c7 444 d#g-;d#f 7#d7 ,gf#a-;c#d ,sg#h-;f#f 7#e7 f#d3;e#e d#f3;e#e i znowu biae nie mog wygra piona e#e ze wzgldu na to1 e 7#f7 ,sf#c3;e#e spotka si z odpowiedzi ,hd#h-;d#d1 z jednoczesnym atakiem hetmana na skoczka i goca oraz grob mata na f#b4 --------------------------------------- #h ,w ,s ,g ,h ,k ,s ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,k ,g ,s ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #bc4 ,diagram #bd pokazuje typowy przypadek podwjnego ataku hetmana w poczeniu z inn figur4 ,biae graj ,gb#e-;d#c i czarne nie mog roszowa ze wzgldu na ,hf#c-;e#d z grob mata ,he#d3;h#g i jednoczesnym atakiem na goca e#g po raz drugi1 podczas gdy goniec ten jest broniony tylko raz4 ,czarne musz broni si przed matem albo posuniciem g#g-;g#f albo f#g-;f#e lub te ,hc#e-;h#e1 a wtedy biae bior goca4 ,podczas roszady na stronie krlewskiej gracz musi zawsze by wiadomym zagroenia atakiem hetmana czy innej figury na piona linii h4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,k ,w --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,g ,h --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,h --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,g ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #bd4 ,w przedstawionym powyej przypadku hetmanowi asystowa goniec4 ,w ataku na h#g moe pomaga skoczek z pola g#e czy te f#f4 ,czciej dziaa on z g#e1 poniewa zwykle f#f jest dla niego niedostpne z racji piona g#g1 ktry broni tego pola4 ,w wikszoci przypadkw skoczek przemieszcza si na g#e z f#c1 a hetman atakuje pole h#g z h#e1 na ktre to pole przybywa ze swojej pozycji pocztkowej d#a4 ,tak wic1 jeeli czarne nie mog broni h#g swoim skoczkiem z f#f lub gocem1 na przykad z f#e lub g#f1 jedynym zabezpieczeniem z reguy jest przesunicie piona na h#f4 ,pozycja na diagramie #be moe suy za przykad4 --------------------------------------- #h ,w ,s ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- #g ,s --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #be ,ostatnim posuniciem czarnych byo ,sg#h-;e#g1 podczas gdy generalnie preferowane w otwarciach jest ,sg#h-;f#f1 zabezpieczajce piona h#g przed przyszymi atakami4 ,biae mog teraz zagra ,sf#c-;g#e1 atakujc piona f#g drugi raz1 poniewa jest on ju atakowany gocem z c#d4 ,adept szachowy1 w swojej obecnej fazie szachowego rozwoju1 moe jeszcze nie rozumie1 dlaczego czarne powinny by tak zatroskane obron piona f#g1 majc na uwadze1 e czarne maj przewag piona1 tak wic ewentualna jego strata tylko wyrwna warto materiau obu stron1 zamiast da biaym przewag4 ,jednak pniej1 w trakcie dyskusji powiconej otwarciom1 stanie si jasne1 e w pozycji przedstawionej na diagramie czarne musz ze wszystkich si broni piona f#g1 inaczej ich pooenie wkrtce stanie si beznadziejne z uwagi na odsonit pozycj krla4 ,s tylko dwa sposoby1 jakimi czarne mog obroni piona na f#g4 ,jeden polega na ruchu piona z linii d na pole d#e1 co spowoduje zablokowanie diagonali goca biaych2 drugi polega na wykonaniu roszady1 przez co wiea zapewnia wymagan ochron piona f#g4 ,wtedy niekorzystne stanie si dla biaych zbicie piona1 poniewa bd musiay odda skoczka i goca za wie i piona4 ,z dwch wymienionym moliwoci1 tylko pierwsza jest odpowiednia4 ,gdyby czarne wykonay roszad1 dayby biaym okazj do przeprowadzenia ataku na sabego piona h#g1 skoczkiem lub hetmanem1 przeciwko czemu czarne nie s w stanie wystawi satysfakcjonujcej obrony4 ,partia moe przebiega nastpujco3 7#a7 ,sf#c-;g#e o-o 7#b7 ,hd#a-;h#e h#g-;h#f ,jest to jedyny sposb obrony przeciwko grobie mata ,hh#e3;h#g4 ,ale posunicie hetmana biaych zawiera podwjn grob4 ,niesie ze sob trzeci atak na piona f#g i obrona tego ostatniego w kocu upada1 powodujc1 e czarne musz odda jednak wicej materiau4 7#c7 ,sg#e3;f#g ,wf#h3;f#g ,czarne musz powici materia w tej wymianie4 ,jeeli wykonayby ruch hetmanem1 atakowanym przez skoczka1 wystawiyby krla na zabjczego podwjnego szacha3 7#d7 ,sf#g3;h#f1 ,kg#h-;h#h lub h#g2 7#e7 ,sh#f-;f#g 7odkryty71 ,kh#h-;g#h2 7#f7 ,hh#e-;h#h mat4 ,po oddaniu wiey za skoczka w trzecim posuniciu czarne przegrywaj parti1 z tego wzgldu1 e1 jak to zostao wyjanione w poprzednim rozdziale1 biae mog po prostu wymieni wszystkie bierki i wymusi wygran w kocwce1 majc przewag materiau4 ,innym polem1 ktre czsto po roszadzie na skrzydle krlewskim jest punktem ataku hetmana w poczeniu ze skoczkiem lub gocem jest g#g4 ,diagram #bf ukazuje kilka moliwoci tego rodzaju ataku4 ,biae maj ruch i mog zagra 7#a7 ,hd#b-;g#e1 atakujc drugi raz piona g#g1 ktry jest broniony tylko raz4 ,posunicie to zagraa jednak nie tylko wygraniem piona1 ale rwnie caej partii1 poniewa zbijajc piona hetmanem biae zamatuj krla czarnych4 --------------------------------------- #h ,w ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,g --------------------------------------- #e ,h ,s --------------------------------------- #d ,s ,g --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #bf ,jedyn obron w dyspozycji czarnych jest g#g-;g#f1 ale to posunicie pomaga tylko na krtk met4 ,biae mog wymusi mata w kilku posuniciach na kilka sposobw4 ,oto jeden z nich3 7#b7 ,sf#e-;h#f ,kg#h-;g#g ,jeeli krl odejdzie na h#h biae matuj ,hg#e-;f#f4 7#c7 ,hg#e-;f#f ,kg#g3;h#f 7#d7 ,gh#d-;g#e ,kh#f-;h#e 7#e7 h#b-;h#c i nie mona zapobiec matowi pionem g#d4 ,oto inny sposb3 7#b7 ,hg#e-;h#f g#f3;f#e 7#c7 ,gh#d-;f#f i nie mona unikn mata ,hh#f-;g#g4 ,pozycja na diagramie #bf umoliwia biaym jeszcze innym atak matujcy1 pokazujcy moliwoci matowania gocem i skoczkiem w grze rodkowej1 ku czemu okazja nadarza si czciej ni wikszo graczy sdzi4 ,biae mog zagra 7#a7 ,gh#d-;f#f zamiast ,hd#b-;g#e jak to uprzednio sugerowalimy4 ,czarne nie mog zbi goca poniewa biae mog kontynuowa ,hd#b-;h#f i ,hh#f-;g#g mat4 ,czarne nie mog rwnie przsun piona na g#f1 poniewa wtedy biae mog da natychmiast mata ,sf#e-;h#f4 ,tego ostatniego mata skoczkiem i gocem biae mog przeforsowa1 nawet jeeli czarne nie przesun piona na g#f1 ale wykonaj jakiekolwiek inne posunici1 jak na przykad ,hc#e3;c#b4 ,biae mog wtedy wykona zaskakujce posunicie ,hd#b-;h#f1 pozwalajc czarnym zbi hetmana4 ,bijc hetmana czarne1 jednak znowu sprowadzaj grob mata ,sf#e-;h#f4 ,jedynym posuniciem1 ktre mog wyprbowa czarne w odpowiedzi na 7#a7 ,gh#d-;f#f jest h#g-;h#f1 zapobiegajce zajciu pola g#e przez hetmana4 ,teraz nie bdzie moliwe ,hd#b3;h#f poniewa po g#g3;h#f biae nie dadz mata ,sf#e3;h#f1 bo pole h#g pozostanie wolnym dla czarnego krla4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- #g ,s --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,s ,w --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,g ,h ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #bg4 ,biae mog jednak atwo wygra poprzez 7#b7 ,sf#e3;h#f4 ,jeeli czarne wezm skoczka1 biae matuj ,hd#b3;h#f i ,hh#f-;g#g4 ,jeeli czarne nie wezm skoczka ale zagraj ,kg#h-;h#g1 biae wracaj skoczkiem na f#e1 ponownie groc ,hd#b-;g#e i ,hg#e3;g#g4 7#c7 4441 ,wf#h-;g#h nie ratuje ze wzgldu na 7#d7 ,hd#b-;g#e z grob mata na h#e1 czemu zapobiec mona jedynie poprzez ruch pionem na g#f lub posunicie wie1 po ktrym biae i tak matuj ,hg#e-;h#f lub ,hg#e3;g#g4 ,pozostaje przedstawienie przykadw wsppracy wie z innymi figurami4 ,diagram #bg pokazuje jedn z pozycji1 w jakiej czsto moe znale si pocztkujcy gracz4 --------------------------------------- #h ,w ,k --------------------------------------- #g ,w --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,g ,s --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b ,k --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #bh4 ,biae graj 7#a7 ,hd#a-;h#e i jeeli czarne wykonaj jakie neutralne posunicie1 biae matuj poprzez 7#b7 ,hh#e3;h#g1 ,kh#h3;h#g2 7#c7 ,we#e-;h#e4 ,czarne mog prbowa obrony 7#a7 4441 g#g-;g#f4 ,biae kontynuuj wtedy 7#b7 ,hh#e-;h#f i znowu czarne nie mog wykona neutralnego posunicia takiego jak na przykad d#g-;d#f1 ze wzgldu na to1 e biae mog wtedy wymusi innego mata w dwch posuniciach1 to znaczy 7#c7 ,we#e-;h#e 7zagraajce ,hh#f3;h#g71 g#f3;h#e2 7#d7 ,hh#f-;f#f i mat4 ,czciej ni pokazany powyej mat wie i skoczkiem1 wystpuje inny przypadek1 czsto spotykany w kocwkach i zilustrowany diagramem #bh4 ,biae graj ,se#d-;f#f i czarne nie mog odej krlem do naronika poniewa wiea matuje na h#g4 ,po ,kg#h-;f#h biae remisuj z powodu wiecznego szacha2 poniewa po 7#b7 ,sf#f-;h#g1 ,kf#h-;e#h2 7#c7 ,sh#g-;f#f krl musi wrci na f#h1 bo na d#h zostaby zamatowany po ,wa#g-;d#g4 ,w konsekwencji1 biae mog w nieskoczono szachowa krla skoczkiem na h#g i f#f4 --------------------------------------- #h ,w ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,h --------------------------------------- #d ,s ,g --------------------------------------- #c ,w --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #bi4 ,przykad wsppracy wiey i goca pokazuje diagram #bi4 ,biae graj ,gh#d-;f#f i nie ma sposobu na to by czarne zapobiegy matowi grocemu w wyniku posuni ,wf#c-;h#c i ,wh#c-;h#h4 ,oczywistym jest1 e sia wie bdzie rosa w miar pustoszenia szachownicy w wyniku wymiany bierek1 poniewa powstanie wtedy wicej otwartych linii1 w ktrych bd one mogy operowa4 ,jednymi z najwaniejszych linii1 jakie powinny -- zwaszcza w kocwce -- zajmowa wiee1 s te1 w ktrych stoj najatwiejsze do zaatakowania piony przeciwnika1 to znaczy w wikszoci przypadkw1 druga lub odpowiednio sidma linia4 ,jeeli obie wiee wsppracuj ze sob w tej linii1 zwykle w krtkim czasie decyduj o zwycistwie4 ,nastpujcy przykad pochodzi z gry mistrzowskiej4 ,jeeli chodzi o materia1 gracze s praktycznie w takiej samej sytuacji1 poniewa hetman wart jest tyle co dwie wiee1 podczas gdy skoczek i goniec s w przyblieniu rwne czarnej wiey i pionowi 7czarne maj przewag piona74 ,pion na a#d jest do grony dla biaych1 poniewa potrzebuje tylko trzech ruchw aby przemieni si w figur4 ,z drugiej strony zdwojone wiee w sidmej linii daj biaym moliwo tak silnego ataku na czarnego krla1 e mog wymusi mata zanim czarne skonsumuj korzyci wynikajce z posiadania przechodniego piona4 --------------------------------------- #h ,w ,k --------------------------------------- #g ,w ,w --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,s --------------------------------------- #c ,g --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #cj4 ,posunicie maj biae4 ,jeeli hetman czarnych nie obroni piona f#g1 biae mog da mata w piciu posuniciach3 7,i7 ,wd#g3;f#g1 ,kf#h-;g#h2 7#b7 ,wf#g3;g#g1 ,kg#h-;h#h 7nie ,kg#h-;f#h ze wzgldu na ,wc#g-;f#g mat72 7#c7 ,wg#g3;h#g1 ,kh#h-;g#h2 7#d7 ,wh#g-;g#g i ,sf#d-;g#f mat4 ,tak wic biae sprbuj zablokowa diagonal1 na ktrej hetman broni groby mata1 a mog tego dokona grajc 7#a7 ,sf#d-;d#e4 ,czarne nie s w stanie obroni f#g i musz broni g#g lub h#g1 albo zostan zamatowane4 ,w analizowanej partii czarne zagray ,ha#b-;a#a2 7#b7 ,kg#a-;g#b1 a#d-;a#c4 ,po 7#c7 ,wd#g3;f#g1 ,kf#h-;g#h nie byoby korzystne dla biaych wzi na g#g i odda dwie wiee za hetmana1 poniewa nie miayby wtedy ju moliwoci ataku1 podczas gdy czarne w dalszym cigu posiadayby gronego piona w linii a4 ,w miar moliwoci powinny raczej stara si ponownie zablokowa diagonal czarnego hetmana4 ,powysze rozwaania podsuwaj posunicie 7#d7 ,sd#e-;f#f4 ,po g#g3;f#f wiee biaych mog dziaa bez przeszkd w sidmej linii i skorzystaj z tego z zabjczym skutkiem4 ,biae wymuszaj mata poprzez 7#e7 ,wf#g-;g#g1 ,kg#h-;h#h2 7#f7 ,wg#g3;h#g1 ,kh#h-;g#h2 7#g7 ,wh#g-;g#g1 ,kg#h-;h#h2 7#h7 ,gh#c-;f#e6 ,teraz grozi ,wg#g-;g#d i nastpnie ,wc#g-;h#g mat1 a czarne nie maj ju na to obrony4 ,w otwarciu i grze rodkowej1 najwikszym zagroeniem ze strony wie jest wizanie figur przeciwnika4 ,co to oznacza1 pokazuje diagram #ca4 ,przypumy1 e czarne1 aby ocali skoczka na f#f1 ktrego biae wanie zaatakoway pionem e#e1 graj ,sf#f-;g#d i po 7#b7 h#b-;h#c bior piona e#e skoczkiem z g#d4 ,wtedy biae wygrywaj figur poprzez 7#c7 ,sf#c3;e#e1 ,sc#f3;e#e2 7#d7 ,wf#a-;e#a4 ,to posuniecie zwizuje czarnego skoczka z zajmowanym przez niego polem1 poniewa1 jeeli skoczek odszedby z tego miejsca1 krl byby wystawiony na atak wiey biaych4 7#d7 4441 d#g-;d#f lub ,hd#h-;e#g nie stanowi wystarczajcej obrony1 poniewa biae ponownie atakuj skoczka posuniciem 7#e7 f#b-;f#d4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ca4 ,figurami1 ktre zastosowa mona do wizania bierek nieprzyjaciela s oprcz wie1 hetman i goce2 waciwie1 wizanie stanowi gwne pole aktywnoci goca w trakcie gry4 ,ju po kilku pierwszych posuniciach1 z reguy1 jeden z gocw znajduje sposobno zwizania wrogiego skoczka4 ,na przykad3 7#a7 e#b-;e#d e#g-;e#e 7#b7 ,sg#a-;f#c ,sb#h-;c#f 7#c7 ,gf#a-;b#e i gdy tylko pion d#g przesunie si dajc wyjcie gocowi z c#h1 skoczek na c#f jest zwizany4 ,lub te3 7#a7 d#b-;d#d d#g-;d#e 7#b7 ,sg#a-;f#c ,sg#h-;f#f 7#c7 c#b-;c#d e#g-;e#f 7#d7 ,gc#a-;g#e i skoczek na f#f jest zwizany1 poniewa w przypadku jego odejcia zostanie zbity hetman4 --------------------------------------- #h ,w ,w ,k --------------------------------------- #g ,g ,h --------------------------------------- #f ,g ,s ,s --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,g ,s ,s --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #cb4 ,niekorzystne pooenie zwizanej bierki bierze si std1 e czsto przeciwnik dla jej zaatakowania moe zgromadzi wicej bierek ni mona zgromadzi dla jej obrony4 ,pozycja na diagramie #cb moe suy za ilustracj4 ,dwie bierki czarnych s zwizane - skoczek na f#f i pion na e#e i z obu tych zwiza biae mog odnie dla siebie korzyci4 ,pion na e#e jest atakowany dwukrotnie i broniony dwukrotnie4 ,biae nie mog go zbi1 poniewa strac skoczka i wie1 a wezm tylko skoczka i piona4 ,ale mog wygra piona grajc 7#a7 d#c-;d#d4 ,w ten sposb atakuj piona po raz trzeci i mimo i czarne mog go obroni rwnierz po raz trzeci wie na e#h1 taka obrona nie jest skuteczna1 poniewa czarne strac piona1 skoczka i hetmana za piona1 skoczka i wie4 ,posunicie e#e-;e#d w odpowiedzi na d#c-;d#d rwnie na niewiele si zda2 poniewa na e#d pion jest atakowany dwukrotnie1 a tylko raz broniony 7nie mona liczy skoczka na f#f1 bo jest zwizany gocem na g#e74 ,wszystko1 czego biae musz dokona to najpierw wzi skoczka na f#f i dopiero wtedy zbi piona na e#d4 ,pozostaje ustali czy w odpowiedzi na 7#a7 d#c-;d#d czarne mog wzi piona gocem lub skoczkiem4 ,najwidoczniej jest to moliwe1 poniewa pion d#d jest chroniony tylko przez skoczka f#c i hetmana4 ,istotnie1 kombinacja bdzie prawidowa1 jeeli goniec na d#g bdzie dostatecznie broniony4 ,poniewa tak nie jest1 biae wygrywaj figur w nastpujcy sposb3 7#a7 d#c-;d#d ,gb#f3;d#d 7#b7 ,sf#c3;d#d ,sc#f3;d#d 7#c7 ,hd#b3;d#d e#e3;d#d 7#d7 ,we#a3;e#g d#d3;c#c ,do tego momentu miaa miejsce wyrwnana wymiana bierek1 ale teraz czarne trac goca1 atakowanego przez wie biaych1 poniewa biae mog usun skoczka bronicego goca4 7#e7 ,gg#e3;f#f g#g3;f#f 7#f7 ,we#g3;d#g etc4 ,zamiast gra 7#a7 d#c-;d#d i korzysta z przewagi jak daje zwizanie piona e#e1 biae mog skierowa swj atak przeciwko innej zwizanej bierce czarnych1 to znaczy skoczkowi na f#f4 ,mog gra 7#a7 ,sc#c-;d#e1 zaatakowa hetmana i jednoczenie po raz drugi skoczka na f#f4 ,jak biae mog osign korzy z tego podwjnego ataku nie bdzie oczywiste dla pocztkujcego1 poniewa czarne mog odpowiedzie ,he#g-;d#f lub ,he#g-;d#h bronic swojego skoczka rwnie dwa razy4 ,rzeczywicie1 biae nic nie zyskuj na f#f1 na polu1 wzgldem ktrego skierowane jest zwizanie1 ale wykorzystuj zwizanie dla wymuszenia rozerwania acucha pionw chronicych czarnego krla1 poprzez wymian na f#f1 zmuszajc czarne do odbicia pionem z g#g4 ,przewaga pozycyjna osignita dziki przerwaniu acucha czarnych pionw bdzie omwiona dalej1 podczas omawiania strategii gry rodkowej4 ,,po,,wi,,cenia ,mwimy1 e gracz dokonuje ,,po,,wi,,cenia1 jeeli pozwala na zbicie pewnej iloci swojego materiau nie uzyskujc rekompensaty w postaci materiau nieprzyjaciela4 ,oczywicie nikt nie bdzie postpowa wiadomie w ten sposb1 jeeli nie przewiduje uzyskania jakich innych korzyci w zamian za strat materiau4 ,ta rekompensata moe mie posta przewagi pozycyjnej4 ,poniewa przewaga pozycyjna ma miejsce wtedy1 gdy powstaje moliwo dania mata lub zdobycia materiau1 jasne jest1 e powicajc materia intencj gracza nigdy nie jest dawa wicej ni bra1 przeciwnie oczekuje1 e uzyska wicej ni straci4 ,innymi sowy powicenie1 prawidowo wykonane1 jest strat tylko ,,tymczasowy i bardzo szybko zwraca si w postaci takiej samej iloci materiau1 jeeli nie wikszej1 lub te w postaci ataku1 ktrego ofiar stanie si nieprzyjacielski krl4 ,im mniej oczywisty jest sposb1 w jaki gracz odzyska powicony materia1 czy te urzeczywistni inny rodzaj przewagi1 tym pikniejszy wydaje si manewr powicenia4 ,jeeli skutkiem powicenia jest bezporedni atak matujcy na krla1 nietrudno jest taki rozwj wypadkw przewidzie1 zakadajc znajomo przez graczy typowych pozycji matujcych1 z ktrych wiele zostao omwionych w poprzednim rozdziale4 ,nastpne diagramy pokazuj przykady powice1 jakie czsto maj miejsce w rzeczywistych partiach4 ,w pozycji przedstawionej na diagramie #cc jeeli biae maj ruch1 mog wymusi mata podobnego do tego1 objanionego przy okazji diagramu #bi grajc wie na g#c4 ,najlepszym zabezpieczeniem przed posuniciem ,wg#c3;g#g jest ruch pionem3 f#g-;f#f4 ,ale grajcy czarnymi1 nie znajcy pozycji matujcej z diagramu #bi1 moe by skonny zagra pionem g#g-;g#f1 a wtedy biae forsuj mata powicajc hetmana na h#g4 7#a7 ,wf#c-;g#c g#g-;g#f 7#b7 ,hh#e3;h#g ,kg#h3;h#g 7#c7 ,wg#c-;h#c ,kh#g-;g#h 7#d7 ,wh#c-;h#h ,czarne mog przeduy swoj agoni o jeden ruch ustawiajc swojego hetmana na h#d w trzecim posuniciu4 --------------------------------------- #h ,w ,k --------------------------------------- #g ,w ,h --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,h --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,w --------------------------------------- #b ,g --------------------------------------- #a ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #cc ,w pozycji przedstawionej na diagramie #cd biae rozpoczynaj atak matujcy posuniciem 7#a7 f#e-;f#f4 ,jedynym posuniciem pozwalajcym unikn mata na g#g jest ruch pionem g#g-;g#f4 ,celem biaych bdzie teraz wejcie hetmanem na pole h#f z ponown grob mata na g#g4 ,zagraj wic ,hg#c-;f#d bd ,hg#c-;g#e4 ,czarne nie maj innego sposobu obrony ni ,kg#h-;h#h1 a potem ,wf#h-;g#h4 ,ale po ,kg#h-;h#h2 ,hf#d-;h#f1 ,wf#h-;g#h biae graj ,wf#a-;f#c i czarne nie s w stanie powstrzyma biaych przed powiceniem hetmana na h#g i daniem mata wie3 ,wf#c-;h#c4 ,jeeli hetman czarnych staby na c#e1 zamiast b#e1 mogyby one zapobiec matowi odchodzc wie z f#h1 i stawiajc tam hetmana4 ,w ten sposb pole g#g zostaoby obronione4 --------------------------------------- #h ,w ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,h --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,h --------------------------------------- #b ,g --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #cd4 ,mat wie i skoczkiem przedstawiony w pozycji na diagramie #bh pojawia si w kilku wariantach gry bdcych rezultatami nastpujcej sytuacji3 --------------------------------------- #h ,w ,s ,k --------------------------------------- #g ,g ,h ,w --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,h --------------------------------------- #d ,g ,s ,w --------------------------------------- #c ,w --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ce4 ,biae zaczynaj swj atak matujcy od 7#a7 ,se#d-;f#f4 ,grozi powicenie hetmana na h#f i mat wie na g#h4 ,posunicie skoczkiem biaych trudno jest nazwa powiceniem z tego wzgldu1 e czarne nie mog wzi skoczka ze wzgldu na ,hh#e3;h#f1 ,sf#h-;h#g2 ,hh#f-;g#g mat4 ,jedynym sposobem na oddalenie groby biaych jest 7#a7 4441 ,sf#h-;g#f4 ,jednak rozwizanie to jest tylko tymczasowe poniewa biae kontynuuj 7#b7 ,wd#c-;h#c groc ,hh#e-;g#e1 ,wh#c3;h#f i ,hg#e3;h#f mat1 a jest to groba1 przed ktrym czarne nie s w stanie si obroni4 ,biae mog powicajc na h#f hetmana zamiast wiey1 bardzo wczenie wymusi mata4 ,ale po 7#c7 ,hh#e3;h#f1 g#g3;h#f2 7#d7 ,wh#c3;h#f1 ,kh#h-;g#g2 7#e7 ,wh#f-;h#g1 ,kg#g-;f#h2 7#f7 ,wh#g-;h#h czarne nie wezm wiey poniewa biae dadz mata ,wg#d-;g#h1 wracaj wic krlem na g#g i biae nie mog zrobi nic lepszego ni da wiecznego szacha wie na h#g i h#h4 --------------------------------------- #h ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,g ,s --------------------------------------- #b ,s --------------------------------------- #a ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #cf4 ,w pozycji przedstawionej na diagramie #cf biae mog przeprowadzi atak1 ktry w pewien sposb przypomina sposb gry pokazany przy okazji diagramu #be4 7#a7 ,sf#c-;g#e nie prowadzi do niczego1 poniewa czarne obroni si posuniciami pionw na g#f lub h#f4 ,biae maj moliwo przeprowadzenia znacznie bardziej bezporedniego ataku na krla czarnych4 ,dokona tego mog przez powicenie 7#a7 ,gd#c3;h#g4 ,po ,kg#h3;h#g2 7#b7 ,sf#c-;g#e1 ,kh#g-;g#h2 7#c7 ,hd#a-;h#e czarne mog uchroni si przed matem tylko powicajc swojego hetmana za skoczka biaych4 7#c7 4441 ,wf#h-;e#h z perspektyw ucieczki krla na e#g przez f#h1 jeeli zostaby zaatakowany poprzez ,hh#e-;h#g i ,hh#g-;h#h1 moe zosta udaremnione przez biae poprzez 7#d7 ,hh#e3;f#g1 ,kg#h-;h#h2 7#e7 ,hf#g-;h#e1 ,kh#h-;g#h2 7#f7 ,hh#e-;h#g1 ,kg#h-;f#h2 7#g7 ,hh#g-;h#h1 ,kf#h-;e#g2 7#h7 ,hh#h3;g#g mat4 ,przed dokonaniem powicenia goca1 biae powinny oczywicie upewni si1 e czarne nie mog si uratowa1 unikajc ataku grocego po ,hf#g-;h#e4 ,czarne istotnie mog unikn tego wariantu odchodzc krlem na g#f zamiast na g#h w drugim posuniciu4 ,ale rwnie i w tym przypadku biae maj wygrywajc kontynuacj4 ,mog zagra 7#c7 ,hd#a-;g#d groc biciem hetmana czarnych i odkrytym szachem poprzez ,sg#e3;e#f4 ,jeeli czarne przesun hetmana1 biae i tak dadz odkrytego szacha1 zmuszajc krla do odejcia na h#g co prowadzi do zamierzonego oryginalnie wariantu4 ,jeeli1 z drugiej strony1 czarne sprbuj 7#c7 4441 f#g-;f#e1 atakujc hetmana biaych i czynic odkrytego szacha nieefektywnym1 biae mog najpierw wzi piona en passant i po 7#d7 e#e3;f#f e4p41 ,kg#f3;f#f hetman matuje na e#f4 ,czsto powicenie przeprowadzane jest w celu utrzymania zwizania1 ktre wczeniej czy pniej zaowocuje uzyskaniem przewagi figury4 ,pozycja na diagramie #cg jest typowa dla przypadkw tego rodzaju4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,g ,g --------------------------------------- #c ,s ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #cg4 ,przypumy1 e czarne graj 7#a7 4441 h#g-;h#f2 7#b7 ,gg#e-;h#d1 g#g-;g#e1 aby uwolni si od wicego goca4 ,biae mog powici skoczka z f#c za dwa piony1 utrzymujc tym samym zwizanie z grob natychmiastowego odbicia skoczka po ,sc#c-;d#e4 ,dalej moe wic nastpi3 7#c7 ,sf#c3;g#e1 h#f3;g#e2 7#d7 ,gh#d3;g#e1 ,gb#d3;c#c2 7#e7 b#b3;c#c4 ,teraz biae gro posuniciem f#b-;f#d i f#d3;e#e1 otwierajc lini dla wiey i skutkiem tego atakujc zwizanego skoczka po raz drugi4 ,tej groby nie da si efektywnie odeprze4 ,czarne mog sprbowa wyzwoli si ze zwizania 7#e7 4441 ,kg#h-;g#g2 7#f7 f#b-;f#d1 ,hd#h-;e#h4 ,rzeczywicie1 mog ocali w ten sposb swojego skoczka1 ale odsonita pozycja krla doprowadza do szybkiej katastrofy4 ,na przykad3 7#g7 f#d3;e#e1 ,sf#f-;h#g2 7#h7 ,gg#e-;f#f1 ,sh#g3;f#f2 7#i7 e#e3;f#f1 ,kg#g-;h#g2 7#aj7 ,hd#a-;h#e1 ,kh#g-;g#h2 7#aa7 ,hh#e-;g#f1 ,kg#h-;h#h2 7#ab7 ,hg#f-;g#g mat4 ,czarne nie mog zbi hetmana pionem w #aa-tym posuniciu1 ze wzgldu na zwizanie piona f#g gocem z c#d4 ,jeeli zamiast zbicia goca na f#f w #h-mym posuniciu1 czarne odeszyby krlem na g#h lub g#f1 biae mogyby wymusi mata powicajc wie na f#e i w ten sposb odcinajc goca c#h i dajc swojemu hetmanowi dostp do pola g#d4 ,powicenie1 z perspektyw wykorzystania zwizania wystpuje rwnie w innych ni przedstawione powyej wersjach4 ,dalej przedstawione zostan trzy najczstsze przypadki4 ,w pozycji przedstawionej na diagramie #ch czarne nie powinny bi piona e#d mimo i w razie zwizania skoczka wie poprzez ,wd#a-;e#a czarne mog broni skoczka gocem ,gc#h-;f#e --------------------------------------- #h ,w ,g ,k ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,s --------------------------------------- #c ,g --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ch4 ,oto sposb1 w jaki biae mog uzyska przewag3 7#a7 ,wd#a-;e#a ,gc#h-;f#e 7#b7 ,we#a3;e#d ,gf#e3;e#d 7#c7 ,wa#a-;e#a ,powicajc wie za skoczka1 biae zwolniy pole e#a dla drugiej wiey1 wicej czarnego goca4 ,czarne nie maj moliwoci obrony goca4 ,pozycj na diagramie #ci mona w jaki sposb odnie do tej z diagramu #ch w kontekcie przeprowadzania powicenia dla zwizania4 ,jeeli biae zagraj ,gf#a-;b#e czarne nie powinny zasania si gocem1 poniewa biae oddadz wie za goca aby przeforsowa zwizanie wiey d#h i nastpnie zbi j wie z d#a4 --------------------------------------- #h ,w ,k ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,g --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,k ,w ,g ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ci4 ,w pozycji diagramu #dj rwnie istnieje moliwo powicenia ze wzgldu na zwizanie figury1 ktra chroni przed grob1 dopki jest mobilna4 ,biae graj 7#a7 ,hd#a-;d#e1 i czarne nie mog wzi skoczka biaych hetmanem ze wzgldu na moliw kontynuacj biaych 7#b7 ,hd#e3;f#g1 ,wf#h3;f#g2 7#c7 ,we#d-;e#h mat4 ,czarne mog sprbowa 7#a7 4441 ,sf#e-;h#f4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,s ,s --------------------------------------- #d ,g ,w --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,h ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #dj4 ,pion na f#g byby wtedy trzykrotnie atakowany i trzykrotnie broniony1 tak wic biae nie mog go zbi poniewa wtedy zwizanie wiey spowodowane przez ,sg#e3;f#g1 ,sh#f3;f#g2 ,hd#e3;f#g1 ,wf#h3;f#g nie prowadzi do niczego1 pole e#h jest chronione przez hetmana4 ,ale biae mog wymusi zwycistwo ruchem 7#b7 ,wa#a-;e#a1 zagraajc znowu powiceniem na f#g1 poniewa teraz dwukrotnie kontroluj pole e#h4 ,jeeli czarne odpowiedz 7#b7 4441 ,hd#h-;f#f1 bronic f#g po raz czwarty i czynic niemoliwym powicenie biaych na tym etapie1 biae kontynuuj 7#c7 ,we#d-;e#h4 ,powstaje groba ,we#h3;f#h1 ,kg#h3;f#h2 ,sg#e3;h#g wygrywajca hetmana4 ,czarne nie mog si obroni ruchem ,hf#f-;g#f ze wzgldu na 7#d7 ,gc#d-;d#c z nastpujcym ,gd#c3;h#g i ,we#h3;f#h1 etc41 nie mog tez zagra 7#c7 4441 ,hf#f-;f#d ze wzgldu na g#b-;g#c i ,hd#e3;d#f z atakiem na bezbronn wie z f#h4 ,powicenie majce na celu przeprowadzenie matujcego ataku poprzez wspprac wie i goca1 podobne do omwionych przykadw1 jest moliwe w pozycji na diagramie #da1 ktra miaa miejsce w czasie partii turniejowej w ,londynie1 w ktrej autor gra czarnymi4 ,kombinacja czarnych zaczyna si od powicenia hetmana na f#c4 ,po 7#a7 4441 ,hf#f3;f#c2 7#b7 g#b3;f#c1 ,gc#h-;h#c2 7#c7 ,kf#a-;g#a krl biaych jest utrzymywany w bezruchu przez czarnego goca4 ,w tej sytuacji szach jedn z wie w linii g bdzie zabjczy4 ,ale biae mog tymczasowo zabezpieczy si przed wszelkimi prbami zamatowania przez czarne4 ,jeeli czarne kontynuuj 7#c7 4441 ,we#b-;e#f1 biae mog zbi piona d#c hetmanem bronic si przed matem ,we#f-;g#f4 ,po oddaniu hetmana za jedn z czarnych wie1 biae w dalszym cigu bd miay przewag materiau4 ,waciwy sposb przeprowadzenia ataku wyglda nastpujco3 7#c7 4441 ,wa#h-;e#h1 wtedy biae nie mog wzi piona d#c ze wzgldu na ,we#b-;e#a2 ,hd#c-;f#a1 ,we#a3;f#a2 ,wa#a3;f#a1 ,we#h-;e#f i ,we#f-;g#f mat4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,h --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b ,w --------------------------------------- #a ,w ,h ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #da4 ,gwnym zagroeniem zwizanym z trzecim posuniciem czarnych jest ,we#h-;e#f-;g#f mat4 ,inn grob jest d#c-;d#b z nastpujcym ,we#b-;e#a4 ,jedynym sposobem obrony dla biaych jest 7#d7 f#c-;f#d4 ,jeeli teraz nastpi d#c-;d#b1 biae zagraj 7#e7 f#b-;f#c1 ,we#b-;e#a2 i po 7#f7 ,kg#a-;f#b krl uzyskuje wystarczajc ochron4 ,a jeeli 7#d7 4441 ,we#h-;e#f1 nastpi 7#e7 f#d-;f#e nie pozwalajce wiey na przemieszczenie si na g#f4 ,ale1 po ponowieniu groby mata 7#e7 4441 ,we#f-;e#d1 biae zmuszone s do obrony g#d poprzez 7#f7 f#b-;f#c i czarne otwieraj drug lini dla poczonej napaci wie1 podobnej do tej zilustrowanej diagramem #cj4 ,co gorsze dla biaych1 po posuniciu 7#f7 4441 ,we#b-;g#b s zmuszone do wejcia krlem na lini goca h#c1 co wystawia go na odkrytego szacha4 ,po 7#g7 ,kg#a-;f#a1 ,wg#b3;b#b odkryty szach2 7#h7 ,kf#a-;g#a1 ,we#d-;e#b i biae musz natychmiast odda hetmana za wie1 inaczej czarne przeforsuj mata w czterech posuniciach3 ,we#b-;g#b1 ,kg#a-;f#a1 ,wg#b3;h#b1 ,kf#b-;g#a1 ,wb#b-;g#b2 ,kg#a-;f#a1 ,wh#b3;h#a_/-4 ,mimo i biae w dalszym cigu maj przewag materialn po 7#i7 ,hd#a3;e#b1 ,wb#b3;e#b nie zdoaj unikn przegrania partii ze wzgldu na kontynuacj groby jak egzekwuj czarne poprzez wspprac wiey i goca4 ,jedynym posuniciem mogcym zabezpieczy wie z a#a przed zbiciem poprzez ,we#b-;g#b1 z nastpujcym odkrytym szachem z jednoczesnym atakiem czarn wie na bia wie jest 7#aj7 ,wa#a-;d#a majce na celu obron wiey krlem1 7#aj7 4441 ,we#b-;g#b2 7#aa7 ,kg#a-;f#a1 ,wg#b-;d#b2 7#ab7 ,kf#a-;e#a2 ten plan zawodzi jednak ze wzgldu na to1 e czarne matuj 7#ab7 4441 ,wd#b-;e#b4 ,pozycja matujca1 ktra nie bya dotychczas omawiana1 a do ktrej dochodzi na tyle czsto w rzeczywistych partiach1 aby powici jej wzmiank1 polega na utracie moliwoci ruchu przez krla na skutek otoczenia go wasnymi bierkami1 z nastpujcym zamatowaniem go skoczkiem4 ,przykad przedstawiony jest na diagramie #db4 --------------------------------------- #h ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,g --------------------------------------- #e ,w ,s --------------------------------------- #d ,h --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #db4 ,biae majc posunicie mog wymusi mata poprzez 7#a7 ,wd#e-;d#h1 co jest naprawd zaskakujcym powiceniem1 z tego wzgldu1 e czarne nie tylko mog wzi wie hetmanem lub wie1 ale mog rwnie zbi hetmana biaych4 ,w tym ostatnim przypadku jednak1 zostan zamatowane w dwch posuniciach 7#b7 ,wd#h3;e#h1 ,hc#d-;g#h2 7#c7 ,sg#e-;f#g4 ,to jeden z przykadw zdawionego mata skoczkiem4 ,przyp4tum43 w ,polsce funkcjonuje nazwa ,mat ,beniowskiego4 ,inny przykad1 ktry jest naprawd typowy1 ma miejsce1 gdy czarne wezm wie zamiast hetmana4 ,do mata dochodzi w sposb nastpujcy3 7#b7 ,sg#e-;f#g1 ,kh#h-;g#h2 7#c7 ,sf#g-;h#f1 ,kg#h-;h#h2 7#d7 ,hc#d-;g#h1 ,we#h3;g#h2 7#e7 ,sh#f-;f#g4 ,biae nie mogyby gra ,hc#d-;g#h od razu w drugim posuniciu poniewa czarne mogyby zbi hetmana krlem1 czego nie mog zrobi gdy skoczek biaych jest na h#f4 ,powicenia zwizane z bezporednim atakiem matujcym s z reguy najatwiejsze do zauwaenia1 poniewa nie trzeba w ich przypadku rozszyfrowywa celu powicena4 ,w tych przypadkach gracz nie musi zastanawia si1 czy pozycja uzyskana po dokonaniu powicenia bdzie wystarczajco silna dla zdobycia materiau co najmniej rwnowanego temu powiconemu4 eby poprawnie odpowiedzie na to pytanie trzeba wielkiego instynktu popartego przez dowiadczenie2 wszystko czego potrzeba w tym przypadku to upewni si1 e mona zamatowa przeciwnika w okrelonej liczbie posuni4 ,jeeli nie mona w sposb jasny przewidzie mata1 nie naley robi powicenia4 ,powicenie z nastpujcym po nim matem jest wskazane1 jeeli w czci szachownicy1 gdzie przebywa wrogi krl mamy lokalnie du przewag materiau4 ,taki przykad widnieje na okadce ksiki4 ,notatka edytora ,e-text3 ,pozycja na okadce to3 --------------------------------------- #h ,w ,s ,w ,k --------------------------------------- #g ,g ,h --------------------------------------- #f ,g --------------------------------------- #e ,s ,h --------------------------------------- #d ,s --------------------------------------- #c ,g --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,pozycja ta powstaa w partii midzy ,sir ,g4 ,a4 ,thomasem z ,londynu i autorem4 ,bezporednio przed t pozycj miao miejsce posunicie czarnych ,hd#h-;e#g majce na celu obron przed matem1 ktry grozi po ,se#d3;f#f z nastpujcym ,hh#e3;h#g4 ,jeeli w pozycji przedstawionej na diagramie biae zagrayby ,se#d-;f#f1 czarne odbij pionem1 tym samym uzyskujc obron piona h#g hetmanem4 ,jednake1 biae mog wymusi mata eleganckim powiceniem hetmana1 ktre skieruje czarnego krla prosto w ramiona pozostaych bierek biaych4 ,partia przebiegaa dalej w sposb nastpujcy3 7#a7 ,hh#e3;h#g ,kg#h3;h#g 7#b7 ,se#d3;f#f ,kh#g-;h#f ,krl nie moe odej na h#h ze wzgldu na ,se#e-;g#f mat4 ,biae nastepnie stale szachuj czarnego krla w taki sposb1 e ma on zawsze tylko jedno pole do odejcia1 a do momentu gdy ostatecznie jest doprowadzony do pierwszej linii przez wszystkie figury biaych4 7#c7 ,se#e-;g#d ,w odpowiedzi na ,sf#f-;g#d czarne mogyby zagra ,kh#f-;h#e2 7#d7 ,gd#c-;g#f1 ,kh#e-;h#d2 7#e7 g#b-;g#c1 ,kh#d-;h#c i nie ma mata4 7#c7 444 ,kh#f-;g#e 7#d7 h#b-;h#d ,kg#e-;f#d 7#e7 g#b-;g#c ,kf#d-;f#c 7#f7 ,gd#c-;e#b ,kf#c-;g#b 7#g7 ,wh#a-;h#b ,kg#b-;g#a 7#h7 ,ke#a-;d#b mat4 ,biae mogy wymusi mata w siedmiu1 zamiast omiu posuniciach grajc 7#f7 ,ke#a-;f#a lub 7#f7 o-o1 poniewa nie byo obrony przed 7#g7 ,sg#d-;h#b4 ,,iii ,,generalne ,,zasady ,,strategii ,,szachowej ,czytajc rozdzia ,elementarna taktyka pocztkujcy szachista zapozna si ze wzgldn wartoci rnych bierek oraz uzyska pewien pogld na moliwoci ich wzajemnej wsppracy4 ,niemniej1 podstawowa zasada strategii szachowej odpowiednie wykorzystywanie specyficznych dla danej bierki waciwoci w celu umoliwienia jej maksymalnie efektywnego dziaania1 pozostaje dla niego wci sekretem4 ,na pocztku partii skoczki s jedynymi figurami1 ktre mog porusza si swobodnie1 tak wic inne figury nie przedstawiaj siy bojowej1 dopki piony nie otworz dla nich drg wyjcia4 ,pierwsz rzecz1 o ktrej naley pamita jest zasada nakazujca wykonywa w otwarciu tylko takie ruchy pionami1 ktre otwieraj drog wasnym figurom1 bd blokuj drog figurom przeciwnika4 ,powody ku temu s nastpujce3 ,w kadej walce przewag zyskuje ten gracz1 ktry posiada wicej figur zdolnych do dziaania na polu bitwy4 ,kiedy analizujemy typowe pozycje omawiane w poprzednim rozdziale1 uderza fakt zdecydowanej lokalnej przewagi materialnej strony wygrywajcej4 ,w pewnych przypadkach moe ona dokona powicenia duej iloci materiau i mimo wszystko posiada jeszcze na tyle du przewag 7lokalnie71 aby przeprowadzi finalny atak na krla nieprzyjaciela4 ,to samo odnosi si do kombinacji1 ktrych cele s czsto skromniejsze ni mat2 gracz dysponujcy wiksz liczb bierek mogcych bra udzia w potyczce1 wyjdzie z niej zwycisko2 gracz atakujcy mniejsz liczb bierek ni posiada do obrony strona przeciwna1 nie powinien mie nadziei na sukces4 ,wanym czynnikiem jest wic takie rozmieszczenie si1 aby byy w gotowoci do skoncentrowania si w tej czci szachownicy1 gdzie bd akurat najbardziej potrzebne4 ,co wicej1 istotne jest umieszczenie tych si na stosownych pozycjach w najkrtszym moliwym czasie - to znaczy przy uyciu najmniejszej moliwej liczby posuni - jako1 e marnotrawienie posuni na ruchy nie majce zwizku z planowan koncentracj wojsk da przeciwnikowi moliwo zgromadzenia przewaajcych si w odpowiednim miejscu szachownicy i przeprowadzenia kontrataku z du szans powodzenia1 zanim nadejd nasze posiki4 ,majc te cele na uwadze1 atwo mona zrozumie1 e nie bez znaczenia jest rodzaj ruchw wykonywanych pionami w otwarciu4 ,sam fakt umoliwienia figurze wyjcia to jeszcze za mao4 ,w miar moliwoci naley poszukiwa takich posuni pionami1 ktre otwieraj drog wyjcia od razu dla wicej ni jednej figury1 poniewa daj one przewag w rozwoju 7chyba1 e przeciwnik wykonuje rwnie dobre posunicia74 ,jedynymi ruchami pionw1 speniajcymi powysze wymagania s posunicia pionem krlewskim lub hetmaskim1 jako1 e otwieraj one drog dla hetmana oraz goca - oprcz stworzenia dodatkowego pola dla skoczka - natomiast inne piony nie mog udostpni drogi wyjcia dla wicej ni jednej figury4 ,trudno jest powiedzie czy lepsze jest posunicie pionem krlewskim czy hetmaskim4 ,w adnym z tych przypadkw nie mona definitywnie stwierdzi1 e biae uzyskay przewag wystarczajc do wygrania partii4 ,jeeli obie strony graj bezbdnie i nie marnuj temp posuniciami nie przyczyniajcymi si do zwikszenia mobilnoci wasnych bierek1 biae maj przez cay czas przewag jednego posunicia4 ,przyczyn tego stanu rzeczy jest fakt rozpoczynania partii zawsze przez biae4 ,przez mobilno bierki rozumie si liczb dostpnych dla niej pl4 ,goniec czy wiea stojce na wolnej diagonali czy linii s warte naturalnie wicej1 ni gdyby ich droga bya czciowo zablokowana4 ,to jednak nie oznacza1 e goniec czy skoczek1 ktre w pewnym momencie maj dostp do trzech czy czterech pl1 s wicej warte ni wiea1 ktra ma w tym momencie dostp do tylko jednego czy dwch pl2 po kilku posuniciach wiea moe dysponowa cakowit swobod dziaania na swoich liniach1 a mobilno goca czy skoczka moe zosta ograniczona4 ,tak wic najlepiej ocenia warto bierek jako ich warto nominaln1 czyli tak1 jak bd miay w kocwce1 po ostatecznym usuniciu wszystkich tymczasowych przeszkd4 ,relatywna warto bierek podana na stronie #db moe by w wikszoci przypadkw dobr wskazwk4 ,nie jest jednak rzecz godn polecenia oddanie lekkiej figury za trzy piony lub te dwch lekkich figur za wie i jednego piona1 dopki hetmany oraz inne lekkie figury s na szachownicy1 poniewa majc przewag figury1 przeciwnik ma wszelkie szanse na wygran1 jeeli przeprowadzi bezporedni atak na krla1 zanim bdzie mona wykorzysta posiadan niewielk przewag materiau4 ,rozmieszczenie figur na polach1 na ktrych bd dysponoway najwiksz mobilnoci1 musi by zaplanowane indywidualne w kadej partii4 ,to1 ktre linie wyjcia dla gocw1 wie i hetmana mog by otwarte oraz gdzie mog by stworzone dobre pola akcji dla skoczkw1 jest przecie zalene rwnie od ruchw wykonywanych przez przeciwnika4 ,mona jednak poda kilka podstawowych regu1 ktrych poprawno w wikszoci sytuacji1 w ktrych obaj gracze graj dobrze1 potwierdza zdrowy rozsdek4 ,oczywicie1 jeeli gracz wykonuje ze posunicia w otwarciu1 to znaczy posunicia1 ktrych celem nie jest szybka mobilizacja wszystkich figur1 wtedy przeciwnik stosujc posunicia1 ktre nie s zgodne ze wspomnianymi zdroworozsdkowymi reguami1 ale ktre forsuj pewne manewry zwykle nie spotykane w otwarciach1 a raczej w grze rodkowej1 zyskuje szans szybkiej wygranej4 ,jest to moment czsto przeoczany przez wikszo graczy szachowych4 ,mimo i zasadniczo naley postpowa zgodnie z zasadami strategii dla otwar1 istniej przypadki1 gdy amic te zasady zyskujemy bardzo wiele za spraw jakiej kombinacji4 ,kiedy nawet pewien mistrz szachowy powiedzia1 e oglne zasady nie maj zastosowania w szachach i naley rozwaa kade posunicie wraz ze wszystkimi wariantami1 do ktrych ono prowadzi1 aby przekona si czy jest dobre4 ,jako przykad poda nastpujce otwarcie3 7#a7 f#b-;f#c1 e#g-;e#e2 7#b7 g#b-;g#d4 ,a teraz1 zapyta1 czy czarne nie powinny skorzysta z moliwoci dania mata ,hd#h-;h#d poniewa jest to niezgodne z ogln zasad rozgrywania otwar1 mwic1 e nie naley zbyt wczenie wyprowadza hetmana 8 ,pytko tego argumentu jest oczywista4 ,przyczyna1 dla ktrej istnieje zasada nie wyprowadzania zbyt wczenie hetmana1 jest taka1 e jest to figura podatna na atak lekkich figur przeciwnika4 ,w trakcie ewentualnej ucieczki bdzie on musia wykonywa dodatkowe ruchy1 ktre mogyby zosta wykorzystane dla rozwoju innych figur4 ,oczywicie1 jeeli przeciwnik nie rozwin swoich figur1 hetman moe uczyni sporo spustosze zanim zostanie zmuszony do wycofania si4 ,formuujc generalne zasady strategii czynimy wic zaoenie1 e obie strony bd ich przestrzega4 ,jeeli jeden z graczy tego nie robi i czyni odstpstwa od regu osabiajc w ten sposb w pewnym momencie swoj pozycj1 przeciwnik powinien z ca stanowczoci wykorzysta bd w takim zakresie jak to jest moliwe4 ,okazuje si1 e zasady wskazuj rwnie na ten fakt1 jeeli tylko inteligentnie je zastosujemy4 ,jak zostao ju powiedziane1 najwaniejszym celem otwarcia jest rozwj figur bez straty tempa1 to znaczy ustawienie ich na pozycjach1 na ktrych maj najwiksz moliw mobilno1 bez wykonywania ruchw spowalniajcych rozwj4 ,jest kilka rodzajw spowolnienia rozwoju i wszystkich ich naley unika4 ,na przykad nie naley wykonywa adnego posunicia pionem1 ktre nie jest absolutnie konieczne dla otwarcia drogi wyjcia dla figury2 czy te - adna figura nie powinna wykonywa dwch posuni jeeli s jeszcze figury1 ktre nie wykonay adnego posunicia2 albo - nie naley ustawia figury na polu1 z ktrego moe by atwo przepdzona przez przeciwnika posuniciem1 ktre rozwija jego figur2 czy te - nie naley uniemoliwia sobie roszady poprzez ruch krlem1 czy w inny sposb1 poniewa roszada rozwija wie i umieszcza krla w bezpiecznym miejscu za pomoc jednego posunicia1 itd4 ,pocztkujcy gracz przyswajajc sobie w odpowiednim stopniu powysze podstawowe zasady rozwoju uczyni najtrudniejszy krok w swojej drodze do mistrzostwa4 ,uchwycenie dalekosinych skutkw mobilnoci bierek w otwarciu dla dalszego rozwoju caej partii jest tym1 co faktycznie odrnia mistrza od amatora4 ,oczywicie bdzie rzecz zbyt trudn dla pocztkujcego gracza samodzielne okrelenie1 ktre pola s najlepsze dla poszczeglnych bierek4 ,w kadym bd razie1 zdobycie tej wiedzy przez dowiadczenie zabierze mu duo czasu4 ,na szczcie dysponujemy dowiadczeniami kilku generacji mistrzw1 co pozwala nam znacznie przyspieszy proces adaptacji umysu uczcego si do wymaga strategii szybkiego rozwoju4 ,w duym stopniu strategia ta moe rwnie by w prosty sposb wyjaniona z punktu widzenia dawania bierkom jak najwikszej mobilnoci1 co pozwoli atwo zrozumie je czytelnikowi podajcemu za argumentacj poprzednich akapitw4 ,spotyka si istotne rnice w konfiguracji bierek w zalenoci od tego czy partia zostaa otwarta poprzez 7#a7 e#b-;e#d1 e#g-;e#e czy 7#a7 d#b-;d#d1 d#g-;d#e4 ,tak wic te dwa otwarcia naley omwi osobno4 ,wszystkie inne otwarcia mona odnie do jednej z tych dwch gwnych gazi1 tak wic wymaga bd tylko niewielkiej liczby dodatkowych uwag4 ,,otwarcia ,,pionem ,,kr,,lewskim ,po 7#a7 e#b-;e#d1 e#g-;e#e1 jedynym pionem1 ktrym obie strony powinny wykona posunicie w celu umoliwienia rozwoju wszystkich figur1 jest pion w linii d1 blokujcy goca na skrzydle hetmaskim4 ,moliwe jest oczywicie otwarcie drogi wyjcia dla tego goca poprzez ruch pionem b tylko o jedno pole2 na dugiej przektnej goniec nie jest jednak ustawiony dobrze1 ze wzgldu na to1 e rozwj hetmaskiego skoczka na jego najbardziej naturalne pole - c#c1 bdzie blokowa ruch goca4 ,hetmaskiego skoczka najlepiej jest ustawi na linii c1 poniewa na krawdzi szachownicy - na linii a jest mniej mobilny2 dostpnych jest dla niego mniej pl szachownicy4 ,aby postawi skoczka na linii d naley rwnie przesun hetmaskiego piona1 a poniewa stworzy to take moliwo wyjcia gocowi1 posunicie pionem d jest bardzo dobre4 ,przed wykonaniem posunicia pionem hetmaskim gracz powinien upewni si1 e nie zablokuje tym ruchem drogi innym bierkom4 ,w drugim posuniciu biae nie zagraj wic d#b-;d#c4 ,najpierw rozwin krlewskiego goca4 ,oczywicie nie mona postawi goca na d#c1 blokujc hetmaskiego piona i w ten sposb hetmaskiego goca4 ,nie zagramy rwnie ,gf#a-;b#e poniewa czarne mog szybko zmusi go do wycofania si posuniciem c#g-;c#f1 otwierajc kolejn diagonal dla hetmana4 ,dokonanie wyboru midzy pozostaymi polami e#b i c#d1 nie jest trudne4 ,na e#b goniec znajdzie si na drodze hetmana1 a jego droga zostanie z kolei zablokowana wkrtce przez krlewskiego skoczka1 ktry z powodw podanych ju dla skoczka hetmaskiego stanie na polu f#c4 ,tak wic jedynym dobrym polem jakie pozostaje dla krlewskiego goca na tym etapie gry jest c#d4 ,biae nie s w aden sposb zmuszone w drugim posuniciu rozwija goca4 ,mog zagra albo 7#b7 ,sg#a-;f#c albo 7#b7 ,sb#a-;c#c lub te 7#b7 d#b-;d#d4 ,wad tego ostatniego posunicia jest to1 e po 7#b7 4441 e#e3;d#d2 7#c7;,hd#a3;d#d biay hetman jest naraony na atak skoczka z b#h1 co oznacza strat tempa4 ,sg#a-;f#c lub ,sb#a-;c#c s prawdopodobnie lepsze ni ,gf#a-;c#d w drugim posuniciu1 poniewa z pewnoci skoczki nie znajd w swoim pierwszym ruchu lepszych pl4 ,gocowi jednake moe nadarzy si okazja do ustawienia si na b#e zamiast na c#d i dobrze jest1 mwic oglnie1 pozostawia sobie moliwo ustawienia bierki w rnych moliwych pozycjach tak dugo1 jak pozostaje to w zgodzie z ide danego otwarcia4 ,to1 e korzystne moe by ustawienie goca na b#e mona zobaczy w nastpujcym wariancie4 ,przypumy1 e biae graj 7#b7 ,sg#a-;f#c4 ,zaatakowany zostaje pion e#e4 ,jedyn sensown obron jest 7#b74441 ,sb#h-;c#f2 f#g-;f#f nie bierzemy pod uwag1 jako1 e jest to posunicie pionem1 ktre nie wnosi nic do rozwoju figur2 d#g-;d#f blokuje goca z f#h2 ,gf#h-;d#f blokuje hetmaskiego piona1 a ,hd#h-;f#f czy ,hd#h-;e#g spowalnia rozwj skoczka czy goca4 ,teraz wyranie wida1 e po 7#b74441 ,sb#h-;c#f zamiarem biaych moe by ustawienie swojego krlewskiego goca na b#e1 poniewa tym posuniciem powtarzaj porednio atak na krlewskiego piona poprzez grob zbicia bronicego go skoczka4 ,prawd jest1 e groba ta nie wymaga uwagi jeeli krlewski pion biaych nie jest chroniony 7na przykad po 7#c7 4441 ,sg#h-;f#f2 7#d7 ,gb#e3;c#f1 d#g3;c#f2 7#e7 ,sf#c3;e#e nastapi ,hd#h-;d#d z jednoczesnym atakiem na skoczka i piona71 ale kiedy tylko biae zaczn broni tego piona1 by moe posuniciem d#b-;d#c1 czarne musz szuka dodatkowej ochrony dla piona e#e ze wzgldu na goca na b#e4 ,jeeli biae w drugim ruchu graj ,gf#a-;c#d1 atakuj piona f#g4 ,pion ten broniony jest przez czarnego krla i nie musi mie zapewnionej dalszej ochrony2 ale czarne musz uwaa na mogc nastpi dalsz koncentracj si biaych wok pola f#g4 ,biae mog sprbowa zagra7#c7 ,hd#a-;f#c lub ,hd#a-;h#e4 ,jednak czarne bd miay w tym przypadku czas na obron ,sg#h-;f#f lub ,hd#h-;e#g4 ,tak wic w drugim ruchu czarne musz wykona jakie rozwojowe posunicie2 mog oczywicie zagra 7#b7 4441 ,sg#h-;f#f nie pozwalajc biaemu hetmanowi na wdrwk na h#e1 ale nie jest to konieczne1 poniewa ,hd#a-;h#e byoby bardzo zym posuniciem i ustawiao by hetmana na polu1 na ktrym szybko rozpoczaby si na niego nagonka4 ,na przykad3 7#b7 4441 ,gf#h-;c#e2 7#c7 ,hd#a-;h#e1 ,hd#h-;e#g 7nie g#g-;g#f ze wzgldu na ,hh#e3;e#e z jednoczesnym atakiem na krla i wie74 ,w tej sytuacji1 niezalenie od posunicia wykonanego przez biae1 bd one zmuszone wycofa si swoim hetmanem1 gdy tylko czarne zaatakuj go skoczkiem ,sg#h-;f#f4 ,biae strac w ten sposb przynalene im od pocztku partii prawo pierwszestwa w ataku4 ,teraz to czarne bd miay inicjatyw4 ,jeeli obaj gracze nie bd atakowa w pocztkowej fazie gry1 partia moe rozwija si w sposb nastpujcy3 7#b7 ,gf#a-;c#d1 ,gf#h-;c#e2 7#c7 ,sg#a-;f#c1 ,sb#h-;c#f2 7#d7 d#b-;d#c1 ,sg#h-;f#f2 7#e7 ,sb#a-;c#c1 d#g-;d#f2 7#f7 o-o1 o-o2 7#g7 ,gc#a-;g#e4 ,to posunicie jest pierwszym1 ktre narusza zasad umownej granicy mwic1 e gra w otwarciu toczy si na pierwszych czterech liniach4 ,goce s jedynymi bierkami1 ktre ju w pierwszych posuniciach mog dziaa w obozie wroga4 ,wi one wrogiego skoczka i wywieraj w ten sposb pewien nacisk na przeciwnika1 ktry oczywicie nie chce aby jakiekolwiek jego bierki byy pozbawione mobilnoci4 ,to1 e czarne mog poprzez h#g-;h#f zmusi biaego goca do wycofania si1 nie prowadzi do spowolnienia rozwoju biaych poniewa goniec moe wycofa si na h#d w dalszym cigu utrzymujc zwizanie1 podczas gdy czarne nie przyspieszyy swojego rozwoju poprzez ruch pionem2 w rzeczywistoci nawet osabiy swoj pozycj1 a jak to zostanie wyjanione podczas omwienia pozycji na diagramie #cg dalsze ewentualne posunicie g#g-;g#e wie si z ryzykiem1 e biae utrzymaj zwizanie nawet za cen figury i przeprowadz przytaczajcy atak4 ,fakt stworzenia posuniciem h#g-;h#f saboci 7nawet jeeli nie nastpi po nim g#g-;g#e7 wykazany bdzie dalej1 podczas dyskusji dotyczcej gry rodkowej4 ,waciw odpowied na sidme posunicie biaych mona znale przy pomocy regu rozwoju4 ,jeeli biae niczemu nie zagraaj1 czarne powinny myle tylko o rozwoju hetmaskiego goca1 jedynej lekkiej figury1 ktra dotychczas si nie poruszya4 ,tak wic pierwsz rzecz1 ktr czarne powinny uwzgldni rozwaajc grob zawart w ostatnim ruchu biaych jest ochrona przy pomocy posunicia wykonanego hetmaskim gocem4 ,biae gro posuniciem 7#h7 ,sc#c-;d#e1 po raz drugi atakujc skoczka na f#f4 ,mimo i skoczek jest podwjnie broniony czarne bd oczywicie prboway zapobiec akumulacji wrogich si na f#f1 a mog dokona tego naprawd atwo posuniciem 7#g7 4441 ,gc#h-;e#f majc na uwadze zbicie skoczka jeeli stanie na d#e4 ,wymiana 7#h7 ,sc#c-;d#e1 ,ge#f3;d#e2 7#i7 ,gc#d3;d#e nie bdzie korzystna dla biaych1 poniewa nie poprawia w aden sposb mobilnoci ich jednostek4 ,biae trac take posunicie1 poniewa rezultatem caej operacji jest tylko zmiana lokacji krlewskiego goca1 ktry by ju rozwinity1 a zasada szybkiego rozwoju sprzeciwia si wykonywaniu dwch ruchw t sam bierk zanim ,,wszystkie figury nie zostan rozwinite4 ,poniewa posunicie czarnych nie zawiera groby1 na ktr biae powinny natychmiast odpowiedzie1 powinny one rozway tylko te ruchy1 ktre zapewni rozwj wie1 to znaczy manewry1 ktre mog stworzy gdzie na szachownicy otwarte linie4 --------------------------------------- #h ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,g ,s --------------------------------------- #e ,g ,g --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #dc4 ,mona tego dokona tylko przez wymian pionw1 a poniewa jedynym pionem w zasigu jest e#e1 linie ktre mona otworzy to linie d i f4 ,w pozycji przedstawionej na tym diagramie nieatwo jest dokona otwarcia ktrej z linii bez wyszukanego przygotowania4 ,nie mona zagra d#c-;d#d zanim pole d#d nie bdzie trzykrotnie kontrolowane przez biae1 a jeeli biae sprbuj to osign poprzez 7#h7 ,sc#c-;e#b1 czarne pokrzyuj ich plan posuniciem ,ge#f3;c#d moliwym ze wzgldu na ustanie groby ,sc#c-;d#e1 ktra istniaa dopki skoczek by na polu c#c4 ,jeeli1 z drugiej strony1 biae wymieni najpierw goca ma e#f1 pomog w ten sposb w rozwoju czarnym otwierajc lini f dla wiey4 ,aby unikn tych komplikacji biae mog wycofa goca z c#d na b#c i wtedy zagra ,sc#c-;e#b1 a nastpnie c#b-;c#c i d#c-;d#d4 ,ale manewr ten zakada udzia dwch figur1 ktre wykonyway ju posunicia1 tak wic preferowany jest raczej ruch wie z a#a1 ktra powinna zosta rozwinita na linii hetmaskiej1 a dopiero w nastpnej kolejnoci wykonanie opisanych posuni4 ,innymi sowy najlepiej jest zagra biaymi 7#h7 ,hd#a-;d#b i 7#i7 ,wa#a-;d#a4 ,czarne1 w tym czasie1 powinny oczywicie rwnie skoncentrowa si na rozwiniciu swoich wie4 ,w pozycji pokazanej na diagramie jest im nawet atwiej ni biaym przygotowa otwarcie linii d1 z tego wzgldu1 e nie ma przeciwwskaza dla zagrania od razu ,sc#f-;e#g1 c#g-;c#f i d#f-;d#e4 ,jedyn przyczyn wstrzymujc czarne od zagrania ,sc#f-;e#g moe by obawa1 e biae w odpowiedzi zagraj ,gg#e3;f#f zmuszajc czarne do odbicia pionem g#g i w ten sposb stwarzajc wyrw w acuchu pionw chronicych krla4 ,przyczyna dla ktrej nie naley si tego obawia1 zostanie wyjaniona podczas omawiania gry rodkowej4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #dd4 ,marsz do przodu pionami w linii d1 poza moliwoci otwarcia linii d dla wiey1 ma rwnie inn wan przyczyn4 ,zachca1 a czsto zmusza przeciwnika do wzicia tego piona pionem e1 co powoduje utrat kontroli nad centrum4 ,co rozumiemy przez centrum w otwarciach pionem krlewskim1 stanie si zrozumiae po analizie diagramu #dd1 na ktrym przedstawiono tylko szkielet pionowy partii krlewskiego piona1 zakadajc1 e czarne wymieniy piona e#e za piona d#d4 ,ta formacja pionw jest korzystniejsza dla biaych poniewa pion e#d1 centralny pion biaych1 kontroluje dwa pola d#e i f#e1 podczas gdy dwa pola analogiczne w obozie biaych1 czyli d#d i f#d1 nie s pod kontrol czarnych i mog zosta zajte przez bierki biaych4 ,korzy pynca z sytuacji1 gdy moemy ustawi bierki w centrum szachownicy jest oczywista1 poniewa maj one wtedy w naturalny sposb wiksz mobilno ni wtedy gdy znajduj si blisko krawdzi szachownicy1 gdzie cz ich promienia dziaania jest obcita4 ,na przykad skoczek ustawiony na d#d bdzie mia moliwo ruchu na f#e1 skd nastpnie moe zaatakowa g#g4 ,pole f#d moe by uyteczne dla hetmana podczas prb szybkiego osignicia skrzyda krlewskiego i skoncentrowania tam przewaajcych si4 ,te i inne zalety panowania w centrum stan si lepiej zrozumiae po omwieniu manewrw gry rodkowej1 dla ktrych pola centralne stanowi baz4 ,konieczne jest jednak choby powierzchowne zaznajomienie si z tymi zagadnieniami ju teraz1 poniewa w wielu otwarciach gracz ju po kilku pierwszych posuniciach staje w obliczu dylematw1 ktrych podstawowym problemem jest utrzymanie piona centralnego4 ,oto kilka przykadw3 ,przypumy1 e biae po 7#a7 e#b-;e#d1 e#g-;e#e1 graj 7#b7 d#b-;d#d4 ,w tej sytuacji czarnym ju w tej chwili zagraa utrata piona centralnego1 ktrego nie mog obroni posuniciem d#g-;d#f1 poniewa po 7#c7 d#d3;e#e1 d#f3;e#e biae mog wymieni hetmany i pozbawi czarne moliwoci wykonania roszady i szybkiego uaktywnienia wie4 7#b7 4441 ,sb#h-;c#f rwnie nie wchodzi w rachub2 nie ze wzgldu na 7#c7 d#d-;d#e1 co tylko pomogoby czarnym w przeprowadzeniu skoczka na skrzydo krlewskie przez e#g i pozwolioby na utrzymanie piona centralnego1 ale ze wzgldu na 7#c7 d#d3;e#e1 ,sc#f3;e#e2 7#d7 f#b-;f#d1 ktre zapewnia biaym kontrol centrum i nie pozostawia czarnym cienia szansy na ruch hetmaskiego piona na d#e i perspektyw pozbawienia biaych ich centralnego piona4 ,z wymienionych powyej powodw czarne nie maj innego wyboru ni bicie 7#b7 4441 e#e3;d#d4 ,wprawdzie1 poprzez t wymian czarne oddaj swojego piona centralnego1 ale biae nie mog zapobiec w dalszej perspektywie d#g-;d#e1 tak wic rwnie trac swojego piona centralnego i nie osigaj w porwnaniu do czarnych adnych korzyci w tym wzgldzie4 ,nastpujce warianty s typowe dla prezentowanego przypadku4 ,biae prbuj powstrzymywa hetmaskiego piona tak dugo jak si da1 ale w kocu czarne wymuszaj jego marsz naprzd4 ,i4 7#c7 ,hd#a3;d#d ,sb#h-;c#f 7#d7 ,hd#d-;e#c ,teraz nie jest moliwe d#g-;d#e ze wzgldu na e#d3;d#e szach4 7#d7 444 ,sg#h-;f#f 7#e7 ,sb#a-;c#c ,gf#h-;e#g 7#f7 ,gc#a-;d#b d#g-;d#e ,zagroenie zdobycia bierki poprzez d#e-;d#d4 7#g7 e#d3;d#e ,sf#f3;d#e ,teraz biae rwnie nie posiadaj centralnego piona2 czarne maj doskona gr4 ,,ii4 7#c7 ,sg#a-;f#c ,sb#h-;c#f ,wikszo graczy ulegnie pokusie zagrania c#g-;c#e4 ,nie jest to jednak dobre1 poniewa jest to niepotrzebny ruch pionem4 ,czarne nie musz broni piona d#d1 bowiem maj ju przewag jednego piona2 rozwinicie figur jest znacznie bardziej wartociowe ni przewaga jednego piona4 ,biae uzyskaj znaczn przewag pozycyjn po 7#d7 c#b-;c#c1 d#d3;c#c2 7#e7 ,sb#a3;c#c1 po czym czarne nie mog mie nadziei na otwarcie swojej gry posuniciem d#g-;d#e4 7#d7 ,sf#c3;d#d ,sg#h-;f#f ,niedobr rzecz bdzie wymiana skoczkw na d#d1 poniewa wprowadzi to biaego hetmana na dominujc pozycj1 z ktrej nieatwo go bdzie przepdzi4 7#e7 ,sb#a-;c#c ,gf#h-;b#d ,w ten sposb po raz koleiny zaatakowany zostaje pion e#d4 ,uwolnienie si od zwizania poprzez 7#f7 ,gc#a-;d#b nie stanowi ochrony poniewa czarne mog zrobi wymian na c#c i wzi piona4 ,tak wic biae musz broni piona inn bierk4 ,goniec z f#a1 ktry i tak musi zosta rozwinity1 wydaje si w sposb naturalny predysponowany do tego zadania1 ale nie mona wykona posunicia ,gf#a-;d#c1 poniewa skoczek na d#d musi by chroniony przez hetmana4 ,tak wic najpierw naley wymieni skoczka4 7#f7 ,sd#d3;c#f b#g3;c#f 7#g7 ,gf#a-;d#c d#g-;d#e6 ,czarnym znowu udao si przemieci hetmaskiego piona w kierunku przeciwnego piona centralnego i biae nie unikn wymiany4 ,ruch e#d-;e#e byby sprzeczny z zasad mwic1 e w otwarciu nie wykonujemy pionami ruchw jeeli nie s absolutnie konieczne4 ,jak atwo 7#h7 e#d-;e#e moe wpdzi biae w kopoty moe nas przekona nastpujcy wariant3 7#h7 4441 ,sf#f-;g#d2 7#i7 o-o1 o-o2 7#aj7 f#b-;f#d881 ,gb#d-;c#e2 7#aa7 ,kg#a-;h#a1 ,hd#h-;h#d2 7#ab7 h#b-;h#c1 ,hh#d-;g#c2 7#ac7 h#c3;g#d1 ,hg#c-;h#d mat4 ,,iii4 7#c7 c#b-;c#c ,tym posuniciem biae skaniaj przeciwnika do powicenia kilku temp w zamian za piona lub dwa1 podczas gdy ich wasne figury zostan byskawicznie rozwinite4 ,jeeli czarne zaakceptuj gambit ,przypis3 ,gambit jest otwarciem1 w ktrym ma miejsce powicenie piona w zamian za szybki rozwj figur4 moemy mie do czynienia z nastpujc kontynuacj4 7#c7 444 d#d3;c#c 7#d7 ,gf#a-;c#d c#c3;b#b 7#e7 ,gc#a3;b#b lub 7#d7 444 ,sb#h-;c#f 7#e7 ,sg#a-;f#c d#g-;d#f 7#f7 ,sb#a3;c#c lub ,hd#a-;b#c lub o-o ,we wszystkich tych przypadkach biae maj o wiele bardziej swobodn gr i pozostaj w posiadaniu swojego piona centralnego4 ,z tego wzgldu zaleca si czarnym nieprzyjmowanie oferowanego gambitu i przyspieszenie rozwoju poprzez natychmiastowy ruch hetmaskiego piona3 7#c7 c#b-;c#c d#g-;d#e6 7#d7 e#d3;d#e ,ruch do przodu krlewskim pionem bdzie nie na miejscu poniewa nie przysuy si rozwojowi biaych1 tak wic czarne nie musz martwi si strat posunicia z racji bicia piona na c#c4 ,przyszy rozwj czarnych nie jest w aden sposb zagroony1 poniewa maj one piona w centrum oraz lini wyjcia dla swojego hetmaskiego goca4 7#d7 444 ,hd#h3;d#e 7#e7 c#c3;d#d ,sb#h-;c#f 7#f7 ,sg#a-;f#c ,gc#h-;g#d 7#g7 ,sb#a-;c#c ,hd#e-;h#e i czarne bez wtpienia maj inicjatyw4 ,jeeli biae zamiast gra 7#b7 d#b-;d#d1 poprowadz do przodu piona f przeciw centrum czarnych1 ci ostatni maj wystarczajco duo czasu1 aby uczyni wszelkie konieczne przygotowania potrzebne dla utrzymania piona centralnego1 poniewa ze strony biaych nie grozi f#d3;e#e bo nie miayby obrony przed ,hd#h-;h#d i dalej ,hh#d3;e#d4 ,najlepsze posunicie czarnych to oczywicie ,gf#h-;c#e1 a wtedy w odpowiedzi na 7#c7 ,sg#a-;f#c mog zagra d#g-;d#f nie blokujc przy tym drogi gocowi4 ,biae nie mog zgodzi si na obecno czarnego goca na c#e1 poniewa przeszkadza on im w roszadzie4 ,naturalny bieg takiego otwarcia moe przedstawia si nastpujco3 7#b7 f#b-;f#d ,gf#h-;c#e 7#c7 ,sg#a-;f#c d#g-;d#f 7#d7 ,gf#a-;c#d ,sg#h-;f#f ,mimo i to posunicie blokuje diagonal czarnemu hetmanowi1 uniemoliwiajc szachowanie na h#d1 nie pozwala biaym na wygranie piona e#e ze wzgldu na to1 e 7#e7 f#d3;e#e1 d#f3;e#e2 7#f7 ,sf#c3;e#e moe spotka si z odpowiedzi ,hd#h-;d#d4 7#e7 d#b-;d#c ,sb#h-;c#f 7#f7 ,sb#a-;c#c ,gc#h-;g#d ,czarne maj rozwinit o jedn figur wicej ze wzgldu na posunicie f#b-;f#d1 ktre z punktu widzenia rozwoju jest strat tempa1 zwaszcza1 e biae nie mog roszowa na skrzydle krlewskim i wykorzysta otwartej linii f dla wie4 ,dwie wymienione zasady a dokadnie1 rozwj figur bez niepotrzebnych ruchw pionami czy innej straty tempa oraz utrzymywanie pionw w centrum s absolutnie wystarczajcymi reguami we wszystkich otwarciach pionem krlewskim1 poniewa nie istniej adne szczeglne trudnoci dla ktrejkolwiek z figur w rozwoju na preferowan pozycj4 ,nawet jeeli czarne usiuj unikn dobrze znanych otwar1 z czym bdziemy mieli do czynienia po odpowiedzi 7#a7 4441 e#g-;e#f lub 7#a7 c#g-;c#e zamiast 7#a7 4441 e#g-;e#e2 lub te po jakimkolwiek z dwudziestu moliwych pierwszych ruchw1 biae znajd zawsze waciwy sposb na zmobilizowanie swoich si1 jeeli cile przestrzegaj tych dwch zasad i nie ulegn pokusie wystpienia z wczesnym atakiem4 ,kilka przykadw pokae jak proste jest zastosowanie tych dwch regu4 ,i4 7#a7 e#b-;e#d d#g-;d#e ,,ww ten sposb czarne atakuj biaego piona i biae musz zdecydowa czy go broni1 i naprzd czy wymieni go4 ,ruch naprzd e#d-;e#e czy te obrona f#b-;f#c nie wchodz w gr1 poniewa s to ruchy pionw nie dodajce nic do rozwoju i uwaane z tego wzgldu za zwyk strat czasu4 ,obrona 7#b7 d#b-;d#c nie jest wystarczajca1 poniewa czarne1 po wymianie na e#d1 przeszkodz w rozwoju biaych poprzez wymian hetmanw1 co spowoduje1 e biae strac moliwo roszady4 ,obrona 7#b7 ,sb#a-;c#c nie jest zalecana1 poniewa czarne pozbawi biae piona centralnego i ustawi swojego centralnego poprzez d#e3;e#d1 7#c7 ,sc#c3;e#d2 e#g-;e#e4 ,z tych wszystkich wzgldw biae nie mog uczyni niczego lepszego od wymiany na d#e4 ,na pierwszy rzut oka moe to wyglda na pogwacenie regu1 poniewa e#d3;d#e jest ruchem piona1 ktry nie przyczynia si do rozwoju1 podczas gdy czarne odbijajc piona rozwijaj hetmana4 ,ale1 jak to zostao powiedziane w kilku miejscach wczeniej1 szybki rozwj hetmana nie jest korzystny ze wzgldu na to1 e jest on wtedy bardzo naraony na atak ze strony lekkich figur4 ,rzeczywicie1 biae uzyskuj przewag poprzez 7#c7 ,sb#a-;c#c1 ,hd#e-;a#e2 7#d7 d#b-;d#d lub 7#d7 ,sg#a-;f#c1 nastpnie d#b-;d#d4 ,czarne nie mog doprowadzi swojego piona krlewskiego do centrum 7#d7 d#b-;d#d1 e#g-;e#e2 7#e7 ,hd#a-;h#e i s skazane na strat jeszcze kilku posuni hetmanem kiedy tylko biae rozwin goca na d#b zagraajc odkrytym atakiem poprzez odejcie skoczkiem z c#c4 ,,ii4 7#a7 e#b-;e#d e#g-;e#f ,tym posuniciem czarne zmieniaj podstaw centrum z linii e na lini d4 7#b7 d#b-;d#d d#g-;d#e ,biae nie musz zajmowa si obron swojego piona krlewskiego poprzez ,sb#a-;c#c1 poniewa czarne nie mog1 jak to zostao pokazane w przykadzie #a1 zdoby kontroli nad centrum poprzez wymian na e#d i granie e#f-;e#e4 ,ruch 7#c7 e#d-;e#e nie jest zalecany z powodw wymienionych w przykadzie ,i4 ,oczywicie biae bdc o jedno posunicie do przodu mog sobie pozwoli na ruch piona nie sucy bezporednio rozwojowi figur1 jeeli ruch ten do pewnego stopnia szkodzi rozwojowi przeciwnika4 ,tak si stanie po 7#c7 e#d-;e#e1 poniewa czarne nie bd mogy rozwin swojego krlewskiego skoczka na najbardziej naturalne miejsce1 tzn4 f#f4 ,jednak piony d#d i e#e mimo tworzenia silnego centrum1 tak dugo jak dugo oba pozostaj na pozycjach1 s podatne na atak1 ktry czarne mog uskuteczni poprzez c#g-;c#e lub f#g-;f#f1 a jeeli biae nie bd mogy utrzyma centrum1 wtedy ruch do przodu na e#e okae si zwyk strat czasu4 7#c7 ,sb#a-;c#c ,sg#h-;f#f ,znowu krlewski pion biaych zosta zaatakowany4 ,pierwsza kontynuacja1 ktr mog wzi pod uwag biae to 7#d7 ,gf#a-;d#c1 rozwijajca figur4 ,jednak czarne mog wtedy po prostu przeprowadzi podwjn wymian na e#d i zagra c#g-;c#e1 co spowoduje utrat centralnego piona przez biae4 e#d-;e#e rwnie nie wyglda zbyt dobrze4 ,nie powoduje straty czasu1 poniewa czarne rwnie musz straci jedno tempo uciekajc skoczkiem4 ,ale ten ostatni bdzie dobrze ustawiony na d#g1 skd bdzie asystowa przemylanemu ruchowi do przodu c#g-;c#e skierowanemu przeciw centrum biaych4 ,najlepsz kontynuacj wydaje si 7#d7 ,gc#a-;g#e1 ktre rozwija figur i chroni piona e#d poprzez zwizanie skoczka na f#f4 ,po 7#d7 ,gc#a-;g#e ,gf#h-;e#g biae musz ostatecznie albo ruszy naprzd pionem krlewskim1 albo wymieni go4 ,to drugie jest rozwizaniem preferowanym4 ,niekorzystne efekty ruchu naprzd zostay omwione ju uprzednio4 ,po wymianie biae mog rozwin krlewskiego goca na d#c1 gdzie bdzie on ustawiony znacznie lepiej1 ni analogiczny goniec czarnych4 ,,otwarcia ,,pionem ,,hetma,,skim ,te same dwie wiodce zasady1 ktre zostay przedstawione odnonie otwar pionem krlewskim1 maj zastosowanie w otwarciach pionem hetmaskim2 jest jednak pewna istotna rnica midzy tymi rodzajami otwar1 nie bdca wcale oczywist dla pocztkujcego4 ,polega ona na tym1 e w otwarciach pionem hetmaskim1 w wikszoci przypadkw1 aden z graczy nie ma szansy otwarcia linii w centrum szachownicy poprzez wymian jednego z pionw centralnych i tym samym konieczne jest w otwarciu dodatkowe posunicie pionem1 ktre pozwoli wieom pniej wkroczy do bitwy4 ,dodatkowo1 w wikszoci wariantw nieatwo jest znale bez zastosowania dodatkowych ruchw pionami dobre miejsce dla hetmaskiego goca i czsto si zdarza1 e pocztkujcy popeniaj tu bdy1 jeeli nie posiadaj odpowiedniej wiedzy4 ,w kwestii otwierania linii dla wie zaleci mona1 tak samo jak w otwarciach pionem krlewskim1 aby mie jednoczenie na celu likwidacj centralnego piona przeciwnika1 a mona tego dokona tylko poprzez marsz pionem z linii c4 ,tak wic1 strat czasu bdzie rozwinicie hetmaskiego skoczka na lini c1 przed wykonaniem ruchu pionem z tej linii2 powstanie wtedy konieczno wykonania powtrnego posunicia skoczkiem w celu otwarcia linii c4 ,rozwaania powysze stanowi klucz do zrozumienia najbardziej popularnego otwarcia pionem hetmaskim3 7#a7 d#b-;d#d d#g-;d#e 7#b7 ,sg#a-;f#c ,sg#h-;f#f 7#c7 c#b-;c#d ,biae oferuj swojego piona1 aby nakoni czarne do oddania ich piona centralnego1 std nazwa ,gambit ,hetmaski4 ,jeeli czarne byyby w stanie utrzyma przewag piona1 usprawiedliwione byoby przyjcie gambitu1 chyba e mona wykaza1 i korzyci rozwojowe biaych dadz w efekcie wygrywajcy atak4 ,biae mog z atwoci odzyska powiconego w gambicie piona1 tak wic nie ma absolutnie adnego powodu1 dla ktrego czarne miayby oddawa swojego piona centralnego 7i tym samym przyjmowa gambit74 ,oto sposb w jaki biae odzyskaj powiconego w ,gambicie piona3 7#c7 4441 d#e3;c#d2 7#d7 e#b-;e#c1 b#g-;b#e2 7#e7 a#b-;a#d1 c#g-;c#f 7jeeli czarne wezm piona na a#d1 biae bij piona na c#d odzyskujc w ten sposb piona a4 ,nie mona zagra 7#e7 4441 a#g-;a#f z uwagi na a#d3;b#e1 otwierajce lini a dla wiey biaych i zapobiegajce odbiciu piona przez czarne74 7#f7 b#b-;b#c1 c#d3;b#c2 7#g7 a#d3;b#e1 c#f3;b#e2 7#h7 ,gf#a3;b#e i dalej ,hd#a3;b#c4 ,w tym miejscu biae s znacznie bardziej zaawansowane w rozwoju i dodatkowo maj otwart lini dla hetmaskiej wiey1 a czarny pion stojcy na tej linii w kocu zostanie zbity4 ,co wicej1 czarne nie maj adnej rekompensaty za silne centrum pionowe biaych4 ,z tych wzgldw rzadko si zdarza przyjcie ,gambitu ,hetmaskiego1 a zamiast tego grany jest nastpujcy wariant obronny3 7#a7 d#b-;d#d d#g-;d#e 7#b7 ,sg#a-;f#c ,sg#h-;f#f 7#c7 c#b-;c#d e#g-;e#f 7#d7 ,sb#a-;c#c ,czarne maj teraz wybr midzy natychmiastowym przesuniciem do przodu piona c1 a daniem pierwszestwa rozwojowi figur ze skrzyda hetmaskiego4 ,w tym drugim przypadku nie mog hetmaskiego skoczka postawi na c#f1 poniewa zablokuje to drog pionowi c4 ,musz rozwin go na d#g4 ,wydaje si to zym posuniciem1 poniewa blokuje drog hetmaskiego goca1 ale ten goniec powinien zosta rozwinity i tak na inn diagonal1 poniewa pion e#f nie moe i do przodu otwierajc diagonale c#h-;h#c4 ,i4 7#d7 444 ,sb#h-;d#g 7#e7 ,gc#a-;g#e ,fakt bezproblemowego rozwinicia hetmaskiego goca przez biae1 podczas gdy czarne nie mog tego uczyni1 powoduje1 i ,gambit ,hetmaski jest jednym z najpopularniejszych otwar4 7#e7 444 ,gf#h-;e#g 7#f7 e#b-;e#c o-o 7#g7 ,gf#a-;d#c b#g-;b#f 7#h7 o-o ,gc#h-;b#g 7#i7 c#d3;d#e e#f3;d#e 7#aj7 ,wa#a-;c#a ,biae maj przewag dwch temp w rozwoju1 poniewa czarne musz jeszcze wykona posunicie pionem c zanim wprowadz do gry hetmask wie4 ,w midzyczasie biae mog zmobilizowa wie krlewsk posuniciem ,hd#a-;e#b i ,wf#a-;d#a z perspektyw otwarcia linii hetmana poprzez d#d3;c#e4 ,,ii4 7#d7 444 c#g-;c#e ,jeeli biae zagraj teraz e#b-;e#c1 utrzymujc swoje centrum pionw1 nastpi symetryczny rozwj po obu stronach4 ,jeeli jednak biae skorzystaj z okazji i rozwin hetmaskiego goca1 nastpi zupenie inny przebieg wypadkw4 ,nastpujce warianty ukazuj typowe przykady drg jakimi moe potoczy si rozgrywka3 ,a4 7#e7 e#b-;e#c ,sb#h-;c#f 7#f7 a#b-;a#c ,jeeli biae zagrayby 7#f7 b#b-;b#c przed wykonaniem roszady1 mogyby popa w tarapaty poniewa czarne mogyby zwiza hetmaskiego skoczka pionem c#e3;d#d1 a nastpnie ,gf#h-;b#d4 ,z tego wzgldu dla celw rozwoju hetmaskiego goca opracowano manewr3 a#b-;a#c1 d#d3;c#e1 b#b-;b#d i ,gc#a-;b#b4 ,prawd jest1 e manewr ten zawiera a dwa ruchy pionami1 co oznacza strat tempa1 zamiast jednego ruchu1 np4 7#f7 ,gf#a-;d#c1 7#g7 o-o1 7#h7 b#b-;b#c1 7#i7 ,gc#a-;b#b4 ,ale czarne rwnie nie mog unikn podobnej straty temp4 ,jeeli zagraj 7#f7 4441 ,gf#h-;d#f1 trac dwa tempa gocem poprzez odbicie na c#e 7po 7#g7 d#d3;c#e7 i wracajc na d#f2 a jeeli najpierw wymieni na d#d i nastpnie rozwin goca na d#f1 biae maj otwart diagonal dla hetmaskiego goca i nie musz ju wykonywa adnych ruchw pionami dla jego rozwinicia1 podczas gdy czarne w dalszym cigu musz wykona ruch hetmaskim skoczkiem1 aby wprowadzi swojego hetmaskiego goca do gry4 7#f7 444 a#g-;a#f 7#g7 d#d3;c#e ,gf#h3;c#e 7#h7 b#b-;b#d ,gc#e-;d#f 7#i7 ,gc#a-;b#b d#e3;c#d 7#aj7 ,gf#a3;c#d b#g-;b#e 7#aa7 ,gc#d-;d#c ,gc#h-;b#g ,b4 7#e7 c#d3;d#e e#f3;d#e ,ide tej wymiany jest stworzenie sabego piona na d#e1 ktrego bdzie mona pniej zaatakowa4 ,jednak jest spraw wysoce dyskusyjn1 czy pion na d#e jest rzeczywicie saby4 ,historia pokazuje1 e czarne wygrywaj w tym wariancie tyle samo partii co biae2 przyczyna jest prawdopodobnie taka1 e biae otwierajc lini hetmask w celu przypuszczenia ataku na d#e1 musz odda swojego piona centralnego1 a wtedy czarne maj wicej swobody dla swoich bierek w centrum4 7#f7 g#b-;g#c ,sb#h-;c#f 7#g7 ,gf#a-;g#b ,gc#h-;e#f 7#h7 ,gc#a-;g#e ,gf#h-;e#g 7#i7 o-o o-o 7#aj7 d#d3;c#e ,ge#g3;c#e 7#aa7 ,wa#a-;c#a ,gc#e-;e#g 7#ab7 ,sf#c-;d#d lub ,hd#a-;a#d z nastpujcym ,wf#a-;d#a4 ,zamiast rozwija krlewskiego goca na g#b1 biae mog rwnie zagra 7#f7 ,gc#a-;g#e lub f#d1 7#g7 e#b-;e#c i 7#h7 ,gf#a-;d#c4 ,w kadym z tych przypadkw sukces zaleny jest raczej od byskotliwych manewrw w grze rodkowej1 nie jest za rezultatem otwarcia4 ,wszystko to1 co zostao powiedziane odnonie nieregularnych odpowiedzi czarnych w otwarciach pionem krlewskim1 utrzymuje swoj wano rwnie w otwarciach pionem hetmaskim4 ,nie istniej sekwencje posuni w otwarciach1 ktre naley opanowa pamiciowo4 ,zasady szybkiego rozwoju i utrzymywania pionw w centrum prowadz we waciwy sposb we wszystkich nowoczesnych otwarciach1 ktre powinno si grywa1 aby unika popadania w rutyn utartych cieek1 wypracowanych przez kolejne generacje mistrzw4 ,oto kilka kolejnych przykadw ukazujcych zastosowanie omwionych zasad3 ,i4 7#a7 d#b-;d#d c#g-;c#e 7#b7 e#b-;e#c ,posuniciem d#dxc#e biae oddayby piona centralnego1 a czarne mogyby atwo odbi gambitowego piona po 7#b7 4441 e#g-;e#f4 ,biae mogyby zagra 7#b7 d#d-;d#e1 nie pozwalajc na zajcie przez hetmaskiego skoczka czarnych najlepszego dla jego rozwoju pola4 ,ale czynic w ten sposb strac tempo posuniciem piona1 ktre nie zwiksza mobilnoci ich wasnych bierek i w konsekwencji 7#b7 e#b-;e#c jest posuniciem preferowanym4 ,,ii4 7#a7 d#b-;d#d ,sg#h-;f#f 7#b7 ,sg#a-;f#c ,marsz pionem c#b-;c#d1 bdcy1 jak to zostao wyjanione1 czym normalnym w otwarciach pionem hetmaskim1 spenia swoj pierwotn funkcj1 tylko jeeli czarne posiadaj piona na d#e1 a wtedy biae mog otworzy lini c4 ,a wic korzystniej jest dla biaych1 jeeli poczekaj a czarne poka swoje intencje wobec piona hetmaskiego4 7#b7 444 d#g-;d#f 7#c7 ,sb#a-;c#c ,ostatnie posunicie czarnych jasno pokazuje1 e zamierzaj one gra e#g-;e#e1 a nie d#g-;d#e1 a w takim razie biae nie powinny oczekiwa1 e bd w stanie otworzy lini c dla swojej wiey4 ,w konsekwencji nie ma adnych przeciwwskaza dla rozwijania hetmaskiego skoczka na c#c i blokowania piona c4 7#c7 444 ,sb#h-;d#g 7#d7 ,gc#a-;f#d ,zapobiega to e#g-;e#e i czarne zmuszone s do raczej skomplikowanych przygotowa1 takich jak c#g-;c#f i ,hd#h-;c#g1 zanim mog przesun krlewskiego piona o dwa pola do przodu4 ,innymi sowy1 biae kocz rozwinicie swoich figur szybciej ni czarne i maj w konsekwencji wiksze szanse na wygran1 jeeli oczywicie bd umiay utrzyma swoj przewag w grze rodkowej i w kocwce4 ,,gra ,,rodkowa ,nie jest moliwe ustanowienie definitywnej granicy midzy dwiema czciami partii szachowej1 z ktrych jedn nazywamy ,,otwarciem1 a drug ,,gr ,,rodkow4 cile rzecz ujmujc1 otwarcie skada si tylko z ruchw1 ktre s ,,konieczne dla rozwoju figur i kady ruch1 wykonany przez gracza bez przymusu figur1 ktra zostaa ju rozwinita1 powinien by zaliczany do gry rodkowej4 ,na przykad3 jeeli po 7#a7 e#b-;e#d1 e#g-;e#e2 7#b7 ,sg#a-;f#c1 ,sb#h-;c#f2 7#c7 ,sb#a-;c#c1 ,sg#h-;f#f2 7#d7 ,gf#a-;b#e czarne zagraj ,sc#f-;d#d1 zbaczaj z linii otwarcia i wykonuj manewr z zakresu gry rodkowej2 skoczek hetmaski zosta ju przecie rozwinity4 ,nie oznacza to1 e niezalenie od warunkw panujcych na szachownicy1 wykonanie w trakcie otwarcia posunicia typowego dla gry rodkowej1 jest ze4 ,ale takie posunicia powinny by brane pod uwag tylko i wycznie wtedy1 gdy mamy pewno1 e ich wykonanie bdzie korzystne z punktu widzenia przyszej mobilnoci danej figury4 ,jest to najistotniejszy czynnik4 ,drugie posunicie wykonane figur musi poprawia jej pozycj1 inaczej zdrowy rozsdek podpowiada nam1 e jest to ze posunicie4 ,na przykad3 ,po 7#a7 e#b-;e#d1 e#g-;e#e2 7#b7 ,sg#a-;f#c1 ,sb#h-;c#f2 7#c7;,gf#a-;b#e1 ,sg#h-;f#f2 7#d7 o-o1 ,gf#h-;e#g nie mona mie zastrzee do posunicia biaych 7#e7 ,wf#a-;e#a poniewa wiea z pewnoci wczy si do gry w linii e1 kiedy tylko nastpi dalszy rozwj po d#b-;d#d1 ,sb#a-;c#c1 ,gc#a-;g#e1 etc4 ,ale jeeli w otwarciu w rodzaju 7#a7 e#b-;e#d1 e#g-;e#e2 7#b7 ,sg#a-;f#c1 ,sb#h-;c#f2 7#c7 ,gf#a-;c#d1 ,sg#h-;f#f biae zagraj np4 7#d7 ,sf#c-;g#e lub 7#d7 ,gc#d-;d#e wida wyranie1 e trac po prostu czas w pierwszym przypadku stawiajc skoczka na polu1 z ktrego niebawem bd musiay go wycofa1 kiedy tylko stworzona tym posuniciem groba bezporedniego ataku zostanie odparta1 a w drugim przypadku przesuwajc goca na pole1 ktre nie zapewni mu wikszej mobilnoci ni to1 na ktrym sta uprzednio4 ,z reguy tylko wiee i skoczki mog ewentualnie wykona w otwarciu drugie posunicie1 zwikszajce ich mobilno2 wiee zajmujc lini1 ktra moe zosta otwarta poprzez wymian pionw1 a skoczki poprzez zajcie pola w centrum szachownicy4 ,rzeczywicie skoczki czciej ni inne figury musz z koniecznoci wykona kilka posuni z rzdu1 z tego wzgldu1 e za jednym razem nie mog przekroczy wicej ni jednej linii1 a tak samo jak w przypadku innych figur1 moe zaistnie potrzeba przerzucenia ich z jednego skrzyda na drugie4 ,dlatego preferowanym miejscem dla skoczka s pola w centrum szachownicy2 jest on wtedy zawsze gotowy do przerzucenia na dowolne skrzydo4 ,ustawienia skoczka w centrum atwiej jest dokona w otwarciach pionem hetmaskim ni w otwarciach pionem krlewskim4 ,stanie si to jasne po nastpujcych rozwaaniach3 ,w otwarciach pionem hetmaskim pola e#e i e#d s polami atakowanymi przez odpowiednie skoczki4 ,jeeli przeciwnik wymienia naszego skoczka za swojego skoczka hetmaskiego lub swojego krlewskiego goca1 pion ktry zajmuje miejsce skoczka po odbiciu1 uzyskuje kontrol nad dwoma polami w sercu wrogiego obozu4 ,zilustrujmy to przypadkiem1 ktry czsto ma miejsce3 ,jeeli po 7#a7 d#b-;d#d1 d#g-;d#e2 7#b7 ,sg#a-;f#c1 ,sg#h-;f#f2 7#c7 e#b-;e#c1 c#g-;c#e2 7#d7 ,gf#a-;d#c1 ,sb#h-;c#f2 7#e7 o-o1 e#g-;e#f2 7#f7 b#b-;b#c1 ,gf#h-;d#f2 7#g7 ,gc#a-;b#b1 o-o2 7#h7 ,sb#a-;d#b1 b#g-;b#f2 7#i7 ,sf#c-;e#e czarne zagraj ,gd#f3;e#e1 biae odbijajc pionem d#d wyganiaj skoczka z f#f i pozbawiajc krlewskiego skrzyda wanej ochrony1 stwarzaj sabe pole na d#f1 na ktrym to polu mog w pniejszych etapach gry ustawi swojego skoczka4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,g ,s --------------------------------------- #e ,s --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,g --------------------------------------- #b ,g ,s --------------------------------------- #a ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #de4 ,inn korzystn cech pozycji biaych jest to1 e mog one wprowadzi do gry swoj wie sekwencj f#b-;f#d i ,w-f#c-;h#c1 podczas gdy wiea czarnych nie moe dosta si na f#f dopki biae posiadaj piona na e#e4 ,w otwarciach pionem krlewskim sytuacja jest inna4 ,tutaj pola d#e i d#d odpowiednio1 s celem skoczkw normalnie stojcych na c#c i c#f4 ,jednak tak dugo jak krlewski skoczek przeciwnika moe zosta wymieniony na idcego do przodu skoczka hetmaskiego1 zajmowanie centrum nie daje adnej korzyci4 ,pozycja na diagramie #df jest typowym przykadem4 ,jeeli biae zagraj ,sc#c-;d#e1 waciwie strac ruch1 poniewa po ,sf#f3;d#e1 e#d3;d#e nie poprawiy w aden sposb mobilnoci swoich bierek1 podczas gdy teraz ruch maj czarne4 ,dodatkowo1 biae przemieszczajc swojego piona na d#e oddaj piona centralnego i blokuj diagonal1 ktr mgby zaj ich goniec1 podczas gdy czarne uciekajc swoim skoczkiem na e#g1 zyskuj posunicie przybliajce je do efektywnego wykorzystania skoczka na skrzydle krlewskim4 ,z tego wzgldu1 postp hetmaskiego skoczka w kierunku centrum1 kiedy jest waciwie przygotowany1 jest jednym z najwaniejszych manewrw w otwarciu pionem krlewskim1 a jego konsekwencje wymagaj dogbnej dyskusji4 ,waciwe przygotowanie wymaga po pierwsze ustalenia obiektu1 ktry bdzie celem skoczka4 ,z punktu widzenia atakujcych biaych1 bdzie to skoczek na f#f4 ,rozwijajce posunicie ,gc#a-;g#e suy temu celowi w najbardziej naturalny sposb1 a powstaa pozycja podobna jest do tej z diagramu #dc1 gdzie czarne zapobiegy jakiejkolwiek przyszej akumulacji si na f#f posuniciem ,gc#h-;e#f4 ,w omawianym przykadzie posunicie to ma wtpliw warto z tego wzgldu1 e biae mog posuniciem d#c-;d#d zmusi czarne do oddania centralnego piona4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #df4 ,jeeli czarne uwaaj posunicie ,sc#c-;d#e za grob nie do przyjcia1 wymieni skoczka za swojego goca z b#d lub zagraj ,sc#f-;e#g aby mc zbi skoczka biaych po jego wejciu na d#e4 ,zwykle czarne graj najpierw ,gb#d3;c#c1 a potem ,sc#f-;e#g4 ,powd tego jest taki1 e manewr ten pozwala czarnym przemieci hetmaskiego skoczka na skrzydo krlewskie1 podczas gdy biay goniec na b#e znajduje si poza bezporednimi dziaaniami1 a wic czarne maj szanse na nawizanie walki na skrzydle krlewskim z przewag jednej figury 7lokalnie74 ,oczywicie biae mog ponownie wprowadzi swojego goca do walki ustawiajc go na c#d4 ,strac jednak w ten sposb jedno tempo rozwojowe4 ,w pozycji diagramu #df czarne nie powinny podejmowa adnych krokw w celu zapobieenia ,sc#c-;d#e1 chyba1 e posunicie to zawiera grob1 ktra nie moe by zniesiona najbardziej naturaln kontynuacj1 polegajc na rozwiniciu goca c#h4 ,w rzeczy samej1 nie ma powodu aby czarne nie odpowiedziay na 7#a7 ,gc#a-;g#e posuniciem ,gc#h-;g#d a na 7#b7 ,sc#c-;d#e posuniciem ,sc#f-;d#d2 teraz skoczek na f#f1 ktry po ,sc#c-;d#e jest atakowany dwa razy1 jest rwnie broniony dwa razy i biae nie maj moliwoci zaatakowania go jeszcze raz4 ,z drugiej strony atak na goca b#d jest rwnowaony atakiem na goca b#e i jeeli biae wycofaj swojego goca na c#d1 czarne powinny wycofa swojego na c#e4 ,jednak w pozycji powstaej na skutek tych manewrw 7diagram #dg7 okazuje si1 e biae maj przewag1 poniewa s o jeden ruch do przodu w ataku na krlewskiego skoczka przeciwnika4 ,niebezpieczestwo skoncentrowania dwch bierek na tym skoczku polega na tym1 e czarne bd musiay odbi pionem g jeeli biae wymieni na f#f1 a w ten sposb pola f#f i h#f strac swoj naturaln ochron4 --------------------------------------- #h ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,g ,s ,g --------------------------------------- #d ,g ,s ,g --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #dg4 ,tak wic powstay sabe punkty1 z ktrych biae mog prbowa zrobi uytek w podobny sposb1 jak zostao to opisane przy okazji diagramw #bf i #bi4 ,z drugiej strony1 kiedy pion g zejdzie z drogi1 czarne zyskaj otwart lini dla swoich wie1 w zwizku z tym nie powinny robi wymiany na f#f dopki nie zostan poczynione przygotowania do zajcia powstaych sabych punktw4 ,nastpujce warianty rzuc nieco wiata na ten raczej zoony problem4 ,przypumy1 e biae d do niezwocznej wymiany na f#f1 sdzc1 e w ten czy inny sposb bd w stanie wykorzysta powsta w punktach f#f i h#f sabo4 ,w wymianie mog odda albo swojego skoczka z d#e albo goca z g#e4 ,w obu przypadkach istniej obiecujce perspektywy ataku1 ale czarne poprzez waciw gr mog zapewni sobie dostateczn obron1 a nawet poprawi swoj pozycj4 ,jeeli biae zagraj 7#a7 ,sd#e3;f#f1 musz straci posunicie zanim przyprowadz inne figury do pomocy w ataku1 poniewa po g#g3;f#f musz najpierw przemieci goca z g#e4 ,jedynym dobrym polem dla tego goca jest h#d1 z ktrego utrzymuje on zwizanie na f#f1 ktre moe sta si bardzo grone dla czarnych1 jeeli nie bd w stanie powstrzyma biaego hetmana przed ustawieniem si na h#f czy te przeprowadzenia podwjnego ataku na f#f4 ,logiczn odpowiedzi czarnych na 7#b7 ,gg#e-;h#d jest ,kg#h-;h#h po to1 aby nastepnie zaj wie lini g tak szybko1 jak to jest moliwe4 ,w istocie jest to jednoczenie najlepsza obrona przed grob biaych1 poniewa jeeli biae zagraj teraz 7#c7 ,hd#a-;d#b2 czarne odpowiedz ,sd#d3;f#c2 7#d7;g#b3;f#c1 ,gg#d3;f#c2 i czarne jako pierwsze odnios korzy z otwartej linii g1 poniewa ich krl zrobi ju miejsce dla wiey4 ,niebezpiecznie byoby zagra 7#c7 4441 ,gg#d3;f#c zamiast ,sd#d3;f#c4 ,biae mogyby przeprowadzi nastpujc kontynuacj3 7#d7 ,hd#b-;h#f i jedynym sposobem dla czarnych na zapobieenie katastrofie na f#f bdzie oddanie dopiero co wygranej figury3 7#d7 4441 ,sd#d-;e#b2 7#e7 ,kg#a-;h#a1 ,gf#c3;g#b2 7#f7 ,kh#a3;g#b1 ,wf#h-;g#h2 lub 7#f7 4441 ,se#b-;f#d2 7#g7 ,kg#b-;h#a1 ,sf#d-;g#f4 ,w kadym z tych przypadkw obrona czarnych jest bardzo trudna4 ,sposb gry przedstawiony w ostatnim wariancie sugeruje lepsz metod przeprowadzenia ataku przez biae w pozycji diagramu #dg4 ,chodzi o ruch przygotowawczy 7#a7 ,hd#a-;d#b4 7#a7;,gg#e3;f#f nie jest oczywicie tak dobre poniewa czarne mog szybko przepdzi skoczka z d#e ruchem c#g-;c#f cakowicie uwalniajc pole f#f z opresji4 ,w odpowiedzi na 7#a7 ,hd#a-;d#b1 zagraajce 7#b7 ,gg#e3;f#f1 7#c7 ,hd#b-;h#f1 7#d7,sd#e3;f#f i 7#e7 ,hh#f-;h#g mat1 czarne maj trzy moliwoci3 7#a7444 1,gg#d3;f#c lub ,sd#d3;f#c lub c#g-;c#f4 ,o tym1 e posunicie 7#a7 4441 ,gg#d3;f#c nie jest wystarczajco dobre mona si atwo przekona4 ,biae kontynuuj 7#b7 ,gg#e3;f#f1 ,hd#h-;d#g2 7#c7,sd#e-;e#g_/- i czarne musz odda hetmana za skoczka poniewa po 7#c7 4441 ,kg#h-;h#h nastpi 7#d7 ,gf#f-;g#g1 7#e7 ,hd#b-;g#e i 7#f7 ,hg#e-;f#f mat4 ,ciekawym spostrzeeniem jest to1 e przewaga tylko jednego tempa biaych skutkuje w tym przypadku zwycistwem4 ,jeeli biae prbowayby matowa poprzez 7#c7 ,hd#b-;g#e1 g#g-;g#f2 7#d7 ,hg#e-;h#f same zostayby zamatowane3 7#d7 4441 ,sd#d-;e#b i nastpnie ,gf#c-;g#b1 ,hd#g-;g#d1 etc4 7#b7 4441 g#g3;f#f rwnie nie bdzie dobre4 ,nastpi3 7#c7 ,hd#b-;h#f1 ,sd#d-;e#b2 7#d7 ,kg#a-;h#a1 ,gf#c3;g#b2 7#e7 ,kh#a3;g#b1 ,se#b-;f#d2 7#f7 ,sd#e3;f#d1 e#e3;f#d2 7#g7 ,kg#b-;h#a1 ,kg#h-;h#h2 7#h7 ,wf#a-;g#a1 ,wf#h-;g#h2 7#i7 ,wg#a3;g#h1 ,hd#h3;g#h2 7#aj7 ,wa#a-;g#a i czarne mog unikn mata tylko powicajc hetmana za wie4 ,drugi sposb obrony1 ktrego mog sprbowa czarne to3 7#a7 4441 ,sd#d3;f#c2 7#b7 g#b3;f#c1 ,gg#d3;f#c4 ,teraz 7#c7 ,gg#e3;f#f1 g#g3;f#f2 7#d7 ,hd#b-;h#f bdzie posuniciem fatalnym dla biaych1 poniewa czarne zagraj ,kg#h-;h#h i nie ma zabezpieczenia przed grob ,wf#h-;g#h4 ,ale biae mog zamiast tego wykona posunicie przygotowawcze1 ktre zapewni im zwycistwo4 ,chodzi o posunicie 7#c7 h#b-;h#c majce na celu zrobienie miejsca dla wiey dalszym posuniciem ,kg#a-;h#b4 ,teraz jedynym sposobem przeciwstawienia si grobie biaych jest c#g-;c#f4 ,jednake po 7#d7 ,sd#e3;f#f1 g#g3;f#f2 7#e7;,gg#e-;h#d1 ,kg#h-;h#h2 7#f7 ,kg#a-;h#b1 ,wf#h-;g#h2 7#g7 ,wf#a-;g#a1 ,hd#h-;e#g2 7#h7 ,wg#a-;g#c czarne nie s w stanie duej si broni4 ,czegokolwiek by nie uczyniy1 biae bd w stanie zaatakowa po raz drugi f#f1 podczas gdy czarne nie maj moliwoci obrony pola f#f po raz drugi4 ,na przykad1 7#h7 4441 ,gf#c-;h#e2 7#i7 ,hd#b-;h#f1 ,gh#e-;g#f2 7#aj7 ,wg#c-;f#c lub te 7#h7 4441 ,wg#h3;g#c2 7#i7 f#b3;g#c i 7#aj7 ,wa#a-;f#a4 ,najbardziej interesujc lini obrony jest trzecia ze wspomnianych1 to znaczy 7#a7 4441 c#g-;c#f4 ,po 7#b7 ,sd#e3;f#f1 g#g3;f#f2 7#c7 ,gg#e-;h#d powstaje podobna sytuacja jak w wariancie zaczynajcym si 7#a7 ,sd#e3;f#f1 ale olbrzymi rnic stanowi fakt1 e biae s teraz o jedno posunicie do przodu w atakowaniu4 ,chodzi o posunicie ,hd#a-;d#b1 w odpowiedzi na ktre czarne zmuszone byy zagra c#g-;c#f1 a posunicie to nie polepsza w aden sposb rozmieszczenia czarnych bierek4 ,to jedno posunicie wystarcza1 aby zapewni biaym atwe zwycistwo4 ,po 7#c7 4441 ,gg#d3;f#c2 7#d7 ,hd#b-;h#f1 ,sd#d-;e#b2 7#e7 ,kg#a-;h#a1 ,gf#c3;g#b2 7#f7 ,kh#a3;g#b1 ,se#b-;f#d2 7#g7 ,kg#b-;h#a1 ,sf#d-;g#f osignita zostaje pozycja przedstawiona na diagramie #dh1 gdzie biae mog wymusi mata lub wygra hetmana czarnych w niezwykle pomysowy sposb4 ,jeeli biae sprbuj wygra poprzez 7#h7 ,wf#a-;g#a zagraajc matem w czterech posuniciach poprzez ,wg#a3;g#f1 ,hh#f3;g#f1 ,hg#f-;h#f i ,wa#a-;g#a1 czarne mog zastosowa wystarczajc obron poprzez 7#h7 4441 d#f-;d#e1 zdejmujc zwizanie z piona f#g i umoliwiajc ruch ,gc#e-;e#g1 ktry zapewni w wystarczajcym stopniu konieczn ochron pola f#f4 ,ale biae mog pokrzyowa plany czarnych grajc najpierw 7#h7 d#c-;d#d 66 ,jeeli czarne wezm piona1 nastpi 7#i7 e#d-;e#e wymuszajce d#f3;e#e1 po czym czarne nie bd ju w stanie przej diagonali goca c#d i nie bdzie obrony przed 7#a7 ,wf#a-;g#a4 --------------------------------------- #h ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,h --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,g ,g --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #dh4 ,jeeli1 z drugiej strony1 czarne wezm piona d#d gocem1 biae kontynuuj 7#i7 c#b-;c#c1 ,gd#d-;c#e2 7#aj7 ,wa#a-;d#a ponownie zapobiegajc przejciu diagonali goca c#d i groc ,wf#a-;g#a4 ,konsekwencj moe by3 7#aj7 4441 ,kg#h-;h#h2 7#aa7 ,wf#a-;g#a1 ,hd#h-;e#g2 7#ab7 ,wd#a-;d#c1 ,wf#h-;g#h2 7#ac7 ,wd#c-;h#c1 ,sg#f3;h#d2 7#ad7 ,hh#f3;h#g i 7#ae7 ,wh#c3;h#d mat1 lub te 7#ac7 4441 ,wg#h-;g#g2 7#ad7 ,wh#c-;f#c1 ,wa#h-;g#h2 7#ae7 ,gc#d3;f#g1 ,he#g-;d#g2 7#af7 ,wf#c-;h#c i mata na h#g mona uniknc tylko powicajc hetmana za wie4 ,nastpujce warianty jednoznacznie wskazuj1 e pozycja z diagramu #dg jest dla czarnych stracona4 ,atak1 ktry przeprowadzaj biae wykorzystujc sabo powsta na f#f na skutek usunicia piona g#g1 nie moe zosta skutecznie odparty4 ,powstaje pytanie1 czy czarne popeniy bd lekcewac grob ustawienia przez biae skoczka na d#e i rozwinicia hetmaskiego goca1 czy te miay szanse poprawienie pozycji jednym z dwch nastpnych ruchw prowadzcych do pozycji z diagramu #dg4 ,rzeczywicie1 moliwa jest prba takiego samego ataku1 jakim biae zagroziy poprzez posunicie ,hd#a-;d#b1 jeeli czarne zagraj o jedno posunicie wczeniej ,hd#h-;d#g zamiast ,gb#d-;c#e4 ,jednak to1 e goniec nie wsppracuje z figurami na skrzydle krlewskim czyni wielk rnic i waciwie wszystkim co czarne mog uzyska1 jest remis4 ,kontynuacja moe wyglda nastpujco3 7#a7,sd#e3;f#f1 g#g3;f#f2 7#b7 ,gg#e3;f#f1 h#g-;h#f2 7#c7 c#b-;c#c1 ,sd#d3;f#c2 7#d7 g#b3;f#c1 ,gg#d-;h#e2 7#e7 ,kg#a-;h#a1 ,kg#h-;h#g2 7#f7 ,wf#a-;g#a1 ,wf#h-;g#h2 7#g7 ,wg#a-;g#c4 ,jeeli goniec czarnych staby na c#e zamiast na b#d 1 biae nie mogyby zagra ,wg#a-;g#c ze wzgldu na ,gc#e3;f#b4 ,musiayby wprowadzi posunicie przygotowawcze ,hd#a-;e#b i przegrayby po ,wg#h-;g#f w ten sam sposb1 jak to zostao zademonstrowane w jednym z poprzednich wariantw z zamienionym atakiem i obron4 ,poniewa chodzi o czarne1 nie mog one wej hetmanem na h#c bez wymiany wie1 tak wic nie s w stanie wykorzysta saboci na f#c4 ,po 7#g7 4441 ,wg#h-;g#f1 7#h7 ,gf#f-;h#d1 ,gb#d-;a#e lub c#e1 7#i7 d#c-;d#d i ,hd#a-;d#c gra prawdopodobnie skoczy si remisem1 a biae raczej nie wykorzystaj przewagi piona ze wzgldu na to1 e jest on zdwojony4 ,pocztkujcemu graczowi1 linie gry omwione z zwizku z diagramami #dg i #dh wydadz si raczej skomplikowane4 ,jest to prawdziwe nawet w przypadku dowiadczonego gracza2 nie ma jednak w adnym przypadku potrzeby uczenia si na pami ktregokolwiek z wariantw4 ,wan rzecz1 ktr naley sobie uwiadomi jest to1 e w sytuacji1 gdy obaj gracze roszowali na stronie krlewskiej1 moe powsta grona sabo1 gdy pion g zostanie zmuszony do posunicia i zostanie stworzona presja na pola1 ktre byyby bronione przez niego1 gdyby by na swojej wyjciowej pozycji2 co wicej sposobem na stworzenie takiej saboci jest zwizanie krlewskiego skoczka przeciwnika i wypad skoczkiem hetmaskim do centrum4 ,innym wanym aspektem wynikajcym z dyskutowanych wariantw jest kolejno w jakiej wchodz do bitwy poszczeglne figury4 ,a wic najpierw figury lekkie1 potem hetman1 a nastpnie wiee4 ,nie jest to oczywicie zasada1 od ktrej nie wolno odstpowa pod adnym pozorem1 ale w wikszoci partii warta jest przestrzegania4 ,powd jest oczywisty4 ,wiee nie mog by uyteczne1 dopki nie zostanie otwarta jaka linia1 podczas gdy hetmanowi czsto nadarza si okazja do wejcia na pole bitwy po diagonali4 ,tylko w partiach1 w ktrych gracze nie roszowali na tym samym skrzydle1 wiee mog wkroczy do akcji na stosunkowo wczesnym etapie rozgrywki4 ,wtedy postp pionw przed wieami nie tworzy saboci zagraajcych wasnemu krlowi4 ,nastpujcy fragment gry rodkowej pochodzcy z partii mistrzw moe suy za przykad4 ,po sidmym posuniciu biaych osignita zostaa pozycja z diagramu #di4 ,czarne kontynuuj posuniciem b#g-;b#e z perspektyw ,gc#h-;g#d i ,sc#f-;d#d4 ,dalej nastpuje 7#h7 ,ga#d-;b#c1 ,gc#h-;g#d2 7#i7 ,sc#c-;e#b4 ,lepsze byoby oczywicie ,gc#a-;e#c poniewa rozwijaoby kolejn figur4 ,pozwolenie na wymian na f#c1 ktra zmusi do ruchu piona g jest niebezpieczne1 poniewa czarne mog roszowa na stron hetmask i ostro ruszy pionami ze skrzyda krlewskiego4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #di4 ,po ostatnim ruchu czarnych1 ,hd#h-;d#g wida1 e rzeczywicie zdecydoway si one na manewr tego rodzaju4 ,gra toczy si dalej3 7#aj7 c#b-;c#c1 ,gg#d3;f#c2 7#aa7 g#b3;f#c1 ,hd#g-;h#c2 7#ab7 ,se#b-;g#c1 h#g-;h#e2 7#ac7 ,gc#a-;e#c4 ,nie mona gra ,wf#a-;e#a ze wzgldu na ,gc#e3;f#b z dalszym ,hh#c3;h#b i ,hh#b3;g#c4 7#ac7 4441 h#e-;h#d2 7#ad7 ,sg#c-;h#a1 ,wh#h-;h#f z wygran1 ze wzgldy na to1 e jeeli biae wezm wie1 nastpi posunicie g#g3;h#f otwierajce lini g1 ktr druga wiea zajmie z zabjczym skutkiem4 ,w ostatnim przykadzie wieom atwo byo wzi aktywny udzia w bitwie poniewa otwarte zostay linie umoliwiajce im atakowanie krla przeciwnika4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- #g ,s ,g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s ,s --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a ,k ,w ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ej4 ,w wikszoci przypadkw na skrzydach nie jest dostpna adna otwarta linia i atak wieami jest znacznie utrudniony4 ,marsz do przodu pionami na skrzydle1 na ktrym przeciwnik dokona roszady ma niewielkie zastosowanie1 chyba1 e ktry z pionw moe zosta wymieniony w celu otwarcia linii1 ktr bdzie moga zaj wiea4 ,z reguy taka wymiana jest moliwa1 kiedy jeden z pionw stojcych przed krlem wykona posunicie4 ,na przykad w pozycji na diagramie #ej biae mog otworzy lini h maszerujc do przodu pionem h i wymieniajc go na piona g czarnych1 podczas gdy czarne chcc uy swoich wie w ataku na skrzydle hetmaskim nie maj zbyt wielu szans na otwarcie linii w tej czci szachownicy4 ,gdyby pion g czarnych sta na swoim pocztkowym polu1 marsz pionem h nie byby skuteczny4 ,czarne mogyby po prostu czeka1 a pion dojdzie do h#f1 a nastpnie zagra g#g-;g#f i wtedy wasny pion biaych zablokowaby lini h dla wiey4 ,w nastpujcej pozycji majcej miejsce w jednej z szeciu parti granych symultanicznie przez autora atak rozwin si w sposb nastepujcy3 7#a7 h#b-;h#d b#g-;b#e 7#b7 ,gc#d-;b#c ,sc#f-;a#e 7#c7 h#d-;h#e ,sa#e3;b#c 7#d7 a#b3;b#c ,hd#h-;a#e ,czarnym rwnie udao si otworzy lini1 ale nie byy w stanie sprawi by ich wiee j wykorzystay4 ,ich ostatnie posunicie zagraa matem w dwch posuniciach3 ,ha#e-;a#a2 ,sc#c-;b#a2 ,gg#g3;b#b2 jednak biae najpierw broni si przed t grob1 a nastpnie przeprowadzaj niepowstrzymany atak na skrzydle krlewskim4 7#e7 ,kc#a-;b#a ,se#g-;c#f 7#f7 h#e3;g#f f#g3;g#f 7#g7 ,gg#e-;h#f ,wf#h-;f#g 7#h7 ,gh#f3;g#g ,wf#g3;g#g ,poprzez t wymian biae osabiy obron wok czarnego krla1 ktry teraz w kwestii obrony moe polega tylko na sobie i wiey4 7#i7 ,sf#c-;g#e d#g-;d#e ,czarne otwieraj sidm lini w nadziei1 e pozwoli to przyj z pomoc ich wiey lub hetmanowi4 ,ale przewaga osignita przez biae za spraw otwarcia linii h jest tak dua1 e mog one powici swojego skoczka po to1 aby przerwa acuch obronny czarnych i wymusi mata zanim czarne bd miay szans poruszy hetmanem czy wie4 7#aj7 ,sg#e3;h#g ,wg#g3;h#g ,gdyby nastapio ,ha#e-;c#g lub ,wa#h-;a#g1 biae kontynuuj 7#aa7 ,hd#b-;h#f61 ,wg#g3;h#g82 7#ab7 ,hh#f3;g#f1 ,kg#h-;h#h2 7#ac7 ,hg#f-;e#h1 ,kh#h-;g#g2 7#ad7 ,wh#a3;h#g1 ,kg#g3;h#g2 7#ae7 ,wd#a-;h#a1 etc4 7#aa7 ,wh#a3;h#g ,kg#h3;h#g 7#ab7 ,wd#a-;h#a ,kh#g-;g#g 7#ac7 ,hd#b-;h#f ,kg#g-;f#g 7#ad7 ,hh#f-;h#g ,kf#g-;f#f 7#ae7 ,hh#g-;h#h ,kf#f-;e#g 7#af7 ,wh#a-;h#g ,ke#g-;d#f 7#ag7 ,hh#h-;f#h ,kd#f-;e#e 7#ah7 f#b-;f#d ,ke#e-;d#d 7#ai7 ,hf#h-;f#f ,kd#d-;e#c 7#bj7 ,wh#g-;h#c ,ke#c-;d#b 7#ba7 ,hf#f-;h#d i czarne poddayby ze wzgldu na brak moliwoci obrony przed ,hh#d-;f#b4 ,na diagramie #ea pokazany jest podobny przykad1 a jedyna rnica polega na tym1 e nie mamy do czynienia z poruszonym z wyjciowej pozycji pionem g1 tylko pionem h1 dajcym biaym moliwo otwarcia linii dla wie4 ,dokonaj tego poprzez marsz swojego piona g na pole g#e i wymian na piona h czarnych4 ,jeeli nie chc gra w pierwszym posuniciu g#b-;g#d ze wzgldu na moliwo zbicia piona przez skoczka czarnych1 mog wykona posunicie przygotowawcze ,wh#a-;g#a4 ,ale nie powinny obawia si straty piona1 poniewa biorc go czarne same otwaryby lini g dla wiey biaych i biae mogyby by pewne perspektywy przeprowadzenia przytaczajcego ataku4 ,niedobra byoby dla czarnych prba powstrzymania marszu piona g poprzez g#g-;g#e1 poniewa biae mogyby wtedy po prostu otworzy lini h posuniciami h#b-;h#d i h#d3;g#e1 niezalenie od tego1 e mog rwnie powici swojego goca z e#c za dwa piony1 cakowicie pozbawiajc czarnego krla ochrony4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- #g ,s ,g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,s ,g ,g ,s --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a ,k ,w ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ea4 ,gra mogaby potoczy si nastpujco3 7#a7 g#b-;g#d1 g#g-;g#e2 7#b7 ,ge#c3;g#e1 h#f3;g#e2 7#c7 ,hd#b3;g#e1 ,kg#h-;h#h2 7#d7 ,hg#e-;h#f1 ,kh#h-;g#h2 7#e7 g#d-;g#e1 ,sf#f-;e#d2 7#f7 ,sc#c3;e#d1 d#e3;e#d2 7#g7 g#e-;g#f1 f#g3;g#f2 7#h7 ,hh#f3;g#f1 ,kg#h-;h#h2 7#i7 ,wh#a-;g#a1 etc4 ,zwykle obaj gracze roszuj po tej samej stronie szachownicy1 tak wic aden z nich nie moe maszerowa swoimi pionami przeciwko krlowi przeciwnika nie osabiajc przy tym pozycji swojego wasnego krla4 ,tylko kiedy gracz posiada wicej przestrzeni i ma wicej bierek na skrzydle krlewskim ni przeciwnik1 moe przeprowadzi atak obejmujcy postp pionw sprzed wasnego krla4 ,diagram #eb moe suy za typowy przykad4 --------------------------------------- #h ,w ,w ,k --------------------------------------- #g ,h ,g ,g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,s --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,g ,s --------------------------------------- #b ,g --------------------------------------- #a ,w ,h ,w ,s ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #eb4 ,czarne maj przewag na skrzydle hetmaskim1 podczas gdy bierki biaych s bardziej mobilne na skrzydle krlewskim4 ,zwaywszy te fakty1 czarne nie mog w prosty sposb przerzuci swoich si na skrzydo krlewskie1 biae natomiast mog zaryzykowa strat swoich pionw na tym skrzydle bez obaw1 e czarne uzyskaj punkt zaczepienia w sabych polach1 ktre niewtpliwie zostan utworzone za spraw marszu biaych pionw4 ,biae zaczn atak od 7#a7 g#b-;g#d i 7#b7 ,sf#a-;g#c4 ,zagro w ten sposb zajciem dominujcego pola f#e swoim skoczkiem1 czarnym natomiast trudno bdzie znale posunicie inne ni g#g-;g#f2 jeeli pozwol na ,sg#c-;f#e z widokiem na wymian skoczka na swojego goca to otworz lini g dla wie biaych4 ,z drugiej strony g#g-;g#f pozwoli biaym na otwarcie linii h poprzez postp piona h po niezbdnych przygotowaniach obejmujcych posunicia ,kg#a-;g#b1 ,we#a-;h#a1 g#d-;g#e1 etc4 ,w ogromnej wikszoci partii1 jak to zostao wyjanione przy okazji omawiania otwar1 linie dla wie nie s otwierane na skrzydach tylko w czci centralnej4 ,wiele korzyci wynikajcych z kontrolowania przez wiee linii centralnych bdzie bardziej wyczerpujco przeanalizowane w partiach ilustracyjnych4 ,oglnie mwic1 atwiej jest doprowadzi do wsppracy obu wie w centrum szachownicy ni po jej bokach4 ,to wspdziaanie zwykle polegajce na operowaniu na tej samej linii jest oczywicie bardzo wane i jest gwn przyczyn tego1 e warto roszowa tak wczenie jak to jest moliwe4 ,midzy wieami gracza1 ktry nie moe roszowa1 nie ma1 mona powiedzie1 naturalnych linii komunikacyjnych1 a stworzenie sztucznych zabiera tak wiele czasu1 e przeciwnik moe w tym czasie wymusi zwycistwo dziki poczonym wysikom swoich wie4 ,pozycja na diagramie #ec moe suy za przykad4 --------------------------------------- #h ,h ,k ,g ,w --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f ,w --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,h ,g ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ec4 ,biae s na posuniciu i naturalne bdzie w tym miejscu manewrowanie wieami1 jako e wszystkie pozostae figury zostay ju rozwinite4 ,najlepszym posuniciem jest prawdopodobnie 7#a7 ,wf#a-;d#a4 ,mona rwnie wzi pod uwag ,wa#a-;d#a1 ale ta wiea moe by potrzebna pniej na linii c1 podczas gdy wiea krlewska na pewno nie bdzie moga by rozwinita na inn lini ni d1 poniewa piony e i f biaych s nadal na szachownicy4 ,czarne w partii1 z ktrej wzita zostaa przedstawiona pozycja odpowiedziay ,gf#h-;c#e1 po czym biae kontynuoway 7#b7 ,hb#c-;c#c z jednoczesnym atakiem na goca c#e i piona g#g4 ,czarne miay wybr tylko pomidzy wycofaniem goca na f#h lub biciem na e#c4 ,oczywicie wybray to drugie1 jako1 e nie mona poprawi swojej pozycji pasywn gr1 ktra powstrzymuje rozwj4 ,po ,gc#e3;e#c1 7#c7 ,hc#c3;g#g1 ,ge#c3;f#b2 7#d7 ,kg#a3;f#b1 ,wc#f-;c#b2 7#e7 ,kf#b-;g#a1 ,wh#h-;f#h2 czarne nie maj zbyt wielu zudze odnonie doprowadzenia do kontaktu krlewskiej wiey z pozostaymi bierkami1 podczas gdy biae mog zdwoi swoje wiee w linii d1 co moe zadecydowa o ich zwycistwie jako1 e czarne nie s w stanie na dusz met odparowa groby ,w-d#h4 ,biae zagray 7#f7 ,sf#c-;e#e z zamiarem powicenia skoczka na f#g w razie gdyby czarne ruszyy swojego goca4 ,po ,wf#h3;f#g nastpi ,hg#g-;g#h i ,hg#h3;b#h lub ,hg#h3;e#f mat4 ,tak wic czarne musz wycofa swoj wie poprzez 7#f7 4441 ,wc#b-;c#g1 a biae po prostu graj 7#g7 ,wd#a-;d#b zagraajc zdwojeniem wie4 ,czarne zapobiegaj temu posuniciem ,gd#g-;a#d jednoczenie groc f#g-;f#f1 ale po 7#h7 ,se#e-;g#d1 ,wc#g-;c#b2 7#i7 ,wd#b-;d#d1 ,hb#h-;c#h2 7#aj7 ,sg#d-;f#f1 ,ke#h-;e#g2 7#aa7 ,hg#g-;g#e zrezygnoway1 jako1 e obecnie pole c#a jest wystarczajco bronione1 podczas gdy groby ,sf#f-;g#h nie mona odparowa4 ,powysze przykady pokazuj1 e generalnie skoczki i wiee wymagaj kilku ruchw dla ustawienia ich w pozycjach odpowiednich dla aktywnego udziau w ataku4 ,w przypadku gocw jest inaczej4 ,zwykle ju w pierwszym posuniciu mog by rozwinite na pole1 na ktrym bd potrzebne w grze rodkowej do ataku czy te obrony4 ,zarwno w otwarciach pionem krlewskim jak i w otwarciach pionem hetmaskim1 hetmaski 7czarnopolowy7 goniec biaych w wikszoci przypadkw jest uywany do zwizania krlewskiego skoczka czarnych i jest w tym celu ustawiany na g#e4 ,krlewski goniec czarnych staje wtedy na e#g1 aby uwolni skoczka od zwizania4 ,nie zaleca si wizania krlewskiego skoczka w pozycjach pozwalajcych na roszowanie na skrzydo hetmaskie4 ,na przykad po 7#a7 e#b-;e#d1 e#g-;e#e2 7#b7 ,sg#a-;f#c1 ,sb#h-;c#f2 7#c7 ,gf#a-;c#d1 ,sg#h-;f#f2 7#d7 ,sb#a-;c#c1 ,gf#h-;c#e2 7#e7 d#b-;d#c1 d#g-;d#f2 biae powinny wstrzyma si z ,gc#a-;g#e1 dopki czarne nie zrobi roszady na skrzydle krlewskim4 ,jeeli nie czekajc biae zagraj 7#f7 ,gc#a-;g#e czarne odpowiedz ,gc#h-;e#f2 7#g7o-o1 ,hd#h-;d#g2 i w tej sytuacji biae tylko zaszkodz swojej wasnej grze poprzez wymian na f#f1 poniewa otwarta linia g pomoe czarnym1 po roszadzie na skrzydle hetmaskim1 w ataku na skrzydo krlewskie biaych4 ,w otwarciach pionem hetmaskim posunicie ,gc#a-;g#e zawsze jest dobre z tego wzgldu1 e roszada na skrzydo hetmaskie nie jest dobra dla czarnych z uwagi na otwart lini c1 poprzez ktr biae mog szybko poprowadzi przytaczajcy atak4 ,innym dobrym miejscem dla hetmaskiego goca jest w otwarciach pionem hetmaskim pole b#b1 z ktrego goniec wspiera wypad krlewskiego skoczka na e#e4 ,w tym przypadku hetmaski skoczek powinien by rozwinity na d#b1 a nie na c#c aby nie blokowa linii goca4 ,to samo tyczy si rozwoju hetmaskiego goca czarnych4 ,w otwarciach pionem krlewskim niebezpiecznie jest1 gdy hetmaski goniec opuszcza dug diagonal1 na ktrej pocztkowo sta1 poniewa przeciwnik moe zagrozi uzyskaniem punktu zaczepienia dla swojego skoczka w linii f prowokujc osabiajce posunicie pionem g4 ,przykadem niech bdzie pozycja przedstawiona na diagramie #ed1 ktra pochodzi z partii rozgrywanej pomidzy ,teichmannem i ,rubinsteinem na ,turnieju w ,karlsbad w #aiaa4 ,biae zagray 7#a7 a#b-;a#d prbujc wykorzysta zaawansowanego w ruchu czarnego piona do otwarcia linii a dla swojej wiey1 a czarne odpowiedziay ,gc#h-;b#g4 ,to pokrzyowao plan biaych1 poniewa po 7#b7 a#d3;b#e1 a#f3;b#e2 to nie biae lecz czarne uzyskay kontrol nad lini a4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b ,g ,s --------------------------------------- #a ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ed4 ,jednak czarne nie powinny wycofywa swojego goca ze skrzyda krlewskiego1 poniewa biae mog teraz przej swoim hetmaskim skoczkiem przez f#a i g#c lub e#c do f#e1 chyba1 e czarne osabi swoj struktur pionw posuniciem g#g-;g#f4 ,waciw odpowiedzi na pierwszy ruch biaych byo ,gc#h-;e#f lub b#e-;b#d4 ,to drugie jest posuniciem pionem1 ale w obecnej sytuacji nie moe by postrzegane jako strata tempa1 poniewa biae rwnie wykonay posuniciem pionem1 ktre nie przyczynia si do ich rozwoju4 ,gra potoczya si dalej nastpujco3 7#b7 ,sd#b-;f#a1 ,hd#h-;c#g2 7#c7 ,sf#a-;g#c1 g#g-;g#f2 cel biaych zosta osignity4 ,sprowokoway sabo1 ktra bdzie punktem ich ataku4 ,sposobem na przeprowadzenie ataku po dokoczeniu rozwoju posuniciem ,gc#a-;g#e bdzie otwarcie linii f dla wiey ruchem piona f4 ,marsz ten moe by przygotowany posuniciami h#b-;h#c i ,sf#c-;h#b4 ,oczywicie biae wolayby unikn posunicia pionem h2 h#b jest jednak jedynym dobrym polem dla skoczka z f#c1 poniewa ani na d#b ani na h#d nie ma on moliwoci pomocy w ataku1 podczas gdy z h#b moe przej na g#d jednoczenie atakujc oba sabe pola f#f i h#f4 ,czarne maj niewielkie szanse na kontratak4 ,jedyn rzecz jak mog zrobi jest zajcie wieami linii hetmaskiej i otwarcie jej poprzez d#f-;d#e i d#e3;e#d4 ,jednak ich hetmaski goniec jest le ustawiony i nie ma adnej otwartej diagonali1 na ktrej mgby dziaa4 ,musi on wrci do gry poprzez swoje wyjciowe pole c#h4 ,krlewski goniec biaych rwnie nie jest dobrze ustawiony i waciwie jest ograniczony do roli piona chronicego pole d#c i niczego nie atakujcego4 ,ma oczywicie szans na stanie si uytecznym na diagonali a#b-;g#h4 ,mona powiedzie1 e w otwarciach pionem krlewskim1 krlewski goniec biaych nieczsto ma moliwo wzicia aktywnego udziau w bitwie4 ,najczciej jest on wymieniany we wczesnym stadium gry na hetmaskiego skoczka albo goca czarnych4 ,jednak w otwarciach pionem hetmaskim ma on do dyspozycji wietne pole akcji w postaci niezablokowanej diagonali b#a-;h#g4 ,moe by uyty na tej diagonali rwnie we wszystkich otwarciach zaczynajcych si e#b-;e#d1 w ktrych czarne nie id swoim krlewskim pionem na e#e1 dziki czemu biae mog otworzy diagonal posuniciem e#d-;e#e4 ,generalnie mwic1 goce nie powinny by stawiane na diagonalach zablokowanych pionami nalecymi do wasnego obozu4 ,powinno si rwnie unika takich posuni pionami1 ktre blokuj diagonal wasnego goca4 ,uderzajc ilustracj tej reguy znajdziemy w pozycji przedstawionej na diagramie #ee1 pochodzcej z partii ,teichmanna i ,dusa ,chotimirskiego rozegranej na turnieju w ,pradzie w #aijh roku4 ,czarne zagray 7#a7 4441 ,sc#f-;e#e1 zaburzajc symetri pozycji i otwierajc dla siebie diagonal hetmaskiego goca1 nie pozwalajc jednoczenie wykona podobnego manewru biaym4 ,po 7#b7 ,sf#c3;e#e1 ,gd#f3;e#e2 7#c7 ,hd#a-;e#b1 o-o2 7#d7 ,wa#a-;d#a1 ,hd#h-;e#g2 biae ulegy pokusie usunicia goca z e#e posuniciem 7#e7 f#b-;f#d4 ,ruch ten powinien pociga za sob marsz piona e1 inaczej pozostanie on bardzo saby1 nie bdc chronionym przez innego piona4 --------------------------------------- #h ,w ,h ,k ,w --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f ,s ,g ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,s ,g ,s --------------------------------------- #b ,g --------------------------------------- #a ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ee4 ,gra potoczya si nastpnie w taki sposb3 7#e7 4441 ,ge#e-;c#g2 7#f7 e#c-;e#d1 ,gc#g-;b#f2 7#g7 ,kg#a-;h#a1 ,wf#h-;d#h2 7#h7 ,gd#c-;b#a1 ,wa#h-;c#h2 7#i7 ,wd#a3;d#h1 ,he#g3;d#h2 7#aj7 ,wf#a-;d#a1 ,hd#h-;e#g2 7#aa7 e#d-;e#e4 ,ponownie otwarta zostaje diagonala krlewskiego goca1 ale zamknita zostaje diagonala goca hetmaskiego i przewaga wynikajca z operacji goca hetmaskiego na niezablokowanej diagonali1 zapewni czarnym zwycistwo1 7#aa7 4441 ,sf#f-;d#e2 7#ab7 ,sc#c3;d#e1 ,gb#g3;d#e2 7#ac7 ,he#b-;g#d1 ,he#g-;b#g2 7#ad7 f#d-;f#e1 ,wc#h-;c#d2 7#ae7 ,hg#d-;g#c1 ,wc#d-;f#d64 ,biae nie mog zbi wiey ze wzgldu na ,gd#e3;g#b mat4 7#af7 f#e-;f#f1 g#g-;g#f4 ,nie istnieje teraz obrona przed ,wf#d-;f#b z jednoczesnym atakiem na g#b i b#b4 7#ag7 ,gb#a-;a#b1 ,wf#d-;f#b2 7#ah7 ,ga#b3;d#e1 ,hb#g3;d#e6 ,i biae poddaj si ze wzgldu na strat goca wynik z groby mata4 ,pozostaje przyjrze si typowym manewrom hetmana i pionw w grze rodkowej4 ,niewiele regu mona poda odnonie hetmana4 ,ze wzgldu na jego niezwyk mobilno jest on w stanie w kadej chwili zainicjowa niebezpieczny atak w poczeniu z jedn lub kilkoma innymi figurami1 a wikszo przykadw typowych manewrw wie1 gocw czy skoczkw pokazuje rwnie sposoby1 jakimi mona osign kooperacj tych figur z hetmanem4 ,gwnym terenem dziaa hetmana jest skrzydo1 na ktrym przeciwnik przeprowadzi roszad4 ,w partiach1 w ktrych obaj gracze roszowali na to samo skrzydo1 ktre stanowi przytaczajc wikszo przypadkw1 niebezpiecznie jest wyprawia si hetmanem w rejony odlege od krla1 poniewa wtedy hetmaska odsiecz moe zosta odcita w razie1 gdyby przeciwnik zainicjowa atak po stronie krlewskiej przy uyciu swojego wasnego hetmana4 --------------------------------------- #h ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,g ,g --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,h --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ef4 ,na przykad w pozycji z diagramu #ef wzicie piona a#f byoby dla biaych bardzo ryzykowne4 ,czarne mogyby zagra c#e-;c#d1 odcinajc odwrt biaego hetmana1 a nastpnie rozpocz brutalny atak swoim hetmanem w poczeniu z dwoma gocami4 ,inny przykad widzimy na diagramie #eg4 ,pozycja pochodzi z partii rozegranej pomidzy ,capablanc i ,bernsteinem na turnieju w ,san ,sebastian w #aiaa4 ,biae zagray 7#a7 ,sd#d-;e#b i czarne majc na uwadze gron akumulacj biaych bierek na skrzydle krlewskim nie powinny ryzykowa zbicia piona na a#b1 co skutkuje wyczeniem z gry ich hetmana4 --------------------------------------- #h ,w ,w --------------------------------------- #g ,g ,k --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,h ,s --------------------------------------- #d ,s --------------------------------------- #c ,h --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #eg ,nie doceniy one jednak tego zagroenia i bardzo szybko przegray4 ,atak rozwin si nastpujco3 7#a7 4441 ,ha#e3;a#b2 7#b7 ,se#b-;g#c1 ,ha#b3;c#b4 ,biorc drugiego piona czarne straciy kolejne tempo4 ,mogy sprbowa ,ha#b-;a#e1 groc wymian hetmanw po ,ha#e-;b#f4 ,ale moliwo uratowania partii wydaje si wtpliwa4 ,biae oczywicie uniknyby wymiany hetmanw odchodzc krlem do naronika4 7#c7 ,wd#a-;c#a1 ,hc#b-;b#b2 7#d7 ,sg#c-;h#e2 nie pozwala wczy si hetmanowi ponownie do gry poprzez pole f#f4 ,teraz grozi ,wc#a-;c#c1 odcinajce hetmana czarnych od g#g1 a nastpnie ,sh#e3;g#g i ,he#c3;h#f4 ,czarne broni si przed t grob poprzez 7#d7 4441 ,wf#h-;h#h z zamiarem odpowiedzi ,kh#h-;g#h na ,wc#a-;c#c2 ale pozycja biaych stwarza tak liczb grb1 e czarne nie s w stanie efektywnie si przed nimi broni4 7#e7 ,we#a-;e#b1 ,hb#b-;e#e2 7#f7 f#c-;f#d1 ,he#e-;b#e2 7#g7 ,sf#e3;g#g6 daje wygran1 poniewa po ,se#f3;g#g nastpuje 7#h7 ,sh#e-;f#f1 7#i7 ,sf#f3;d#g i 7#aj7 f#d-;f#e lub e#d-;e#e z przytaczajcym atakiem4 ,najtrudniejszym problemem gry rodkowej jest manewrowanie we waciwym czasie pionami4 ,aczkolwiek nie jest moliwe podanie generalnej zasady1 ktra ma zastosowanie we wszystkich przypadkach1 dobr regu jest staranne unikanie ruchw pionami 7tak samo jak w otwarciu7 przynajmniej w pocztkach gry rodkowej4 ,w otwarciach argumentem przeciwko ruchom pionami bya1 z punktu widzenia rozwoju figur1 strata tempa4 ,w grze rodkowej chodzi gwnie o sabe pola powstae po ruchach pionami w miejscach1 ktre piony broniy przed swoim ruchem4 ,pole moe by okrelone jako sabe1 jeeli moe by bezpiecznie zajmowane przez bierk przeciwnika1 ktra moe wzi udzia w ataku4 ,generalnie sytuacja taka zachodzi1 gdy dane pole nie jest bronione przez adnego piona4 ,powana groba powstaa po zajciu takiego pola przez wrog figur unaocznia si najwyraniej1 gdy sytuacja taka ma miejsce w pobliu krla1 a przykady tego jak moe rozwin si atak s omwione w nawizaniu do diagramw #dh1 #di1 #ej i #eb4 ,mniej oczywista jest przyczyna1 dla ktrej ruch pionem miaby stworzy sabo w odniesieniu do pionw centralnych lub pionw ze skrzyda hetmaskiego4 ,w tym drugim przypadku moliwo odniesienia korzyci przez przeciwnika w grze rodkowej jest naprawd niewielka2 ale sabo powstaa na skutek ruchw pionami niezmiennie daje o sobie zna w kocwce4 ,na przykad w pozycji z diagramu #eh1 biae wygrywaj ze wzgldu na sabo na polach a#f1 c#f1 d#e i b#e1 z ktrych ich krl moe atakowa czarne piony gdy tylko hetman i wiea zostan wymienione4 ,moliwy jest nastpujcy przebieg gry3 7#a7 ,we#e-;e#h1 ,wd#h3;e#h2 7#b7 ,he#c3;e#h1 ,hg#g-;f#h2 7#c7 ,he#h3;f#h1 ,kg#h3;f#h2 7#d7 ,ke#b-;d#c1 ,kf#h-;e#g2 7#e7 ,kd#c-;c#d1 ,ke#g-;d#g2 7#f7 ,kc#d-;b#e1 ,kd#g-;c#g2 7#g7 ,kb#e-;a#f1 ,kc#g-;b#h2 7#h7 a#c-;a#d1 ,kb#h-;a#h2 7#i7 a#d-;a#e1 b#f3;a#e2 7#aj7 ,ka#f3;a#e i biae wygrywaj piona c4 ,lub te3 7#e7 4441 a#g-;a#f2 7#f7 ,kc#d-;d#e1 ,ke#g-;d#g4 --------------------------------------- #h ,w ,k --------------------------------------- #g ,h --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,w --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,h --------------------------------------- #b ,k --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #eh4 ,w tym momencie czarne maj opozycj1 tak wic krl biaych nie moe dalej i do przodu2 biae maj jednak do dyspozycji o tyle wicej moliwych ruchw pionami1 e czarne bd wkrtce zmuszone wykona posunicie swoim krlem1 pozwalajc biaym wedrze si swoim krlem z jednej czy drugiej strony4 ,na przykad3 7#g7 a#c-;a#d1 a#f-;a#e2 7#h7 f#b-;f#d1 f#g-;f#f2 7#i7 g#b-;g#d1 h#g-;h#f2 7#aj7 h#b-;h#c1 g#f-;g#e2 7#aa7 f#d-;f#e2 ruch krla i biae wygrywaj piona f lub piona b4 ,ten przykad ukazuje jeszcze inn przyczyn1 dla ktrej warto powstrzymywa si z ruchami pionw na skrzydach4 ,w kocwkach czsto powstaj pozycje1 w ktrych dobrze jest mie w zapasie kilka posuni po to1 aby mc utrzyma opozycj krli2 gracz1 ktrego piony s bardziej cofnite ma oczywicie wicej posuni do dyspozycji4 ,sabo powstaa na skutek ruchw pionami na skrzydle1 ktra manifestuje si zarwno w grze rodkowej jak i w kocwkach wieowych1 a polegajca na otwieraniu ssiedniej linii dla wrogiej wiey1 pokazana jest na diagramach #ej1 #ea i #ed4 ,w grze rodkowej jest to rwnie prawdziwe dla pewnych pionw1 jak na przykad w nastpujcej pozycji powstaej po3 7#a7 e#b-;e#d1 e#g-;e#e2 7#b7 ,sg#a-;f#c1 ,sb#h-;c#f2 7#c7 d#b-;d#d1 e#e3;d#d2 7#d7 ,gf#a-;c#d1 ,sg#h-;f#f2 7#e7 o-o1 ,gf#h-;e#g 7,diagram #ei74 ,teraz waciw kontynuacj jest 7#f7 ,wf#a-;e#a1 chronice centralnego piona4 ,dalszy ruch tym pionem jest cakowicie przeciwwskazany4 ,nie tylko pozwoli czarnym na otwarcie linii f dla wiey poprzez marsz pionem f1 ale pozbawi rwnie biaych najwikszej korzyci bdcej konsekwencj posiadania piona centralnego1 a polegajcej na kontroli dwch pl centralnych4 ,dopki biae posiadaj piona na e#d1 pola d#e i f#e s niedostpne dla figur czarnych2 kiedy jednak pion przesunie si do przodu nie uczyni czarnym adnej krzywdy poniewa pola1 ktre bdzie wtedy kontrolowa d#f i f#f i tak s w rkach czarnych ze wzgldu na dwa piony f#g i d#g4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ei4 ,oto dalsza kontynuacja partii3 7#f7 e#d-;e#e1 ,sf#f-;e#d2 7#g7 ,gc#d-;d#e1 ,se#d-;c#e2 7#h7 ,sf#c3;d#d1 ,sc#f3;d#d2 7#i7 ,hd#a3;d#d1 o-o2 7#aj7 ,sb#a-;c#c1 d#g-;d#f2 7#aa7 ,gc#a-;e#c1 c#g-;c#f2 7#ab7 ,gd#e-;b#c1 d#f-;d#e2 7#ac7 ,wa#a-;d#a1 ,kg#h-;h#h2 7#ad7 ,hd#d-;f#d1 f#g-;f#f4 ,te posunicia decyduj o przewadze czarnych w grze rodkowej4 ,nie tylko bd one miay bardziej mobilne wiee1 ale rwnie ich goce s znacznie silniejsze ni lekkie figury biaych1 zwaszcza gdy zbity zostanie biay goniec4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,k ,g ,s ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,h --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,k ,g ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fj4 ,co wicej1 czarne maj wiksze szanse rwnie w kocwce1 poniewa maj wikszo pionw na skrzydle hetmaskim4 ,kiedy wszystkie figury zostan wymienione1 z pionw tych powstanie w kocu wolny pion 7przechodni71 ktrego biae bd musiay powstrzyma swoim krlem1 podczas gdy czarne bd mogy spokojnie zaatakowa piony na skrzydle krlewskim4 ,niekorzystn cech poruszania pionami1 ktra dotychczas nie bya omawiana jest sabo tak zwanych pionw odstaych4 ,pion odstay to taki pion1 ktrego ssiedzi pomaszerowali do przodu1 a on nie jest w stanie przesun si na tyle daleko1 aby uzyska ochron od frontowego czy diagonalnego ataku4 ,na przykad w pozycji przedstawionej na diagramie #fj czarne uczyni swojego hetmaskiego piona odstaym1 jeeli zagraj c#g-;c#e4 ,stanie si tak1 poniewa gdy biae dobrze poprowadz rozgrywk1 czarne nigdy nie bd w stanie przej swoim pionem d poza d#f czynic go atwym celem ataku na linii d lub diagonali h#b-;b#h1 jak rwnie utrudniajc przemieszczanie si czarnych figur w centrum4 ,dla biaych waciw metod zorganizowania swoich bierek jest zagranie c#b-;c#d1 a nastpnie po rozwiniciu lekkich figur zdwojenie wie w linii d4 ,najlepszym miejscem dla hetmaskiego goca biaych bdzie f#d1 skd bdzie on pomaga naciska na d#f4 ,diagram #fa pokazuje pozycj1 ktra powstaa w trakcie jednej z partii meczu pomidzy ,emanuelem ,laskerem i ,s4 ,tarraschem podczas ,mistrzostw wiata w #aijh roku4 ,przykad ten jest dobr ilustracj problemw wynikajcych z posiadania odstaego piona4 ,gra toczya si jak nastpuje3 7#a7 ,se#d3;d#f1 c#g3;d#f2 7#b7 ,wa#a-;d#a1 ,hd#h-;f#f2 7#c7 c#b-;c#d1 ,wf#h-;e#h2 7#d7 ,he#b-;g#d 7grozi ,hg#d-;d#g71 ,gb#g-;c#f2 7#e7 ,we#a-;e#b1 ,we#h-;e#d2 7#f7 ,hg#d-;g#c1 ,hf#f-;e#f 7grozi ,we#d-;g#d72 7#g7 h#b-;h#c1 ,wa#h-;d#h4 ,czarne nie s w stanie broni piona d#f tyle razy1 ile razy biae go atakuj4 ,wyglda na to1 e mogyby wzi piona c#d hetmanem1 ale prawdopodobnie obawiaj si saboci jak biae mogyby sprowokowa grajc ,ge#c-;h#f1 7#h7 ,we#b-;d#b1 ,we#d-;e#e2 7#i7 ,ge#c-;h#f6 ,czarne nie mog wzi goca ze wzgldu na ,hg#c3;e#e4 7#i7 4441 ,he#f-;g#f2 7#aj7 ,gh#f-;f#d z wygran1 poniewa piony d#f i c#e s na straconych pozycjach4 --------------------------------------- #h ,w ,h ,w ,k --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f ,g --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,s --------------------------------------- #c ,g --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fa4 ,w pozycji takiej jak na diagramie #de1 biae mogyby zagra f#b-;f#d nie czynic swojego piona krlewskiego odstaym1 poniewa nie jest moliwy ani atak frontowy1 ani diagonalny na e#c4 ,oczywicie powinny uwaa1 aby moliwo takiego ataku nie powstaa w przyszoci4 ,na przykad nie mog bra piona c#e pionem d#d1 poniewa pozwolio by to czarnym uy diagonali a#g-;g#a dla operacji przeciwko e#c4 ,gracz starajcy si stosowa w kadej sytuacji do zasad strategii szachowej naszkicowanych w tym rozdziale bdzie szybko zwiksza si swojej gry i nabdzie w krtkim czasie znacznie wicej zrozumienia dla gry1 ni inni gracze majcy lata praktyki1 a nie posiadajcy jasnoci co do zasadniczych praw rzdzcych kad pozycj na szachownicy4 ,partie ilustracyjne przeanalizowane w tym rozdziale nie zawieraj adnych nowych treci4 ,s po prostu przykadami zastosowania generalnych zasad strategii do serii kombinacji1 z ktrych skada si partia szachw4 ,autor wybra partie z turniejw1 w ktrych bra udzia1 jako1 e pozwala to na znacznie bardziej dogbn analiz1 ni w przypadku komentowania partii innych graczy4 ,,iv4 ,,partie ,,ilustracyjne ,,partia ,nr4 #a ,partia miaa miejsce w trakcie w trakcie ,turnieju ,mistrzw ,stanw ,zachodnich w ,lexington1 ,ky w #aiag roku4 ,biae ,czarne ,jackson ,showalter ,edward ,lasker 7#a7 e#b-;e#d e#g-;e#e 7#b7 ,sg#a-;f#c ,sb#h-;c#f 7#c7 ,gf#a-;b#e a#g-;a#f ,jak to ju zostao wyjanione wczeniej1 ostatnie posunicie nie moe by postrzegane jako strata tempa poniewa biae musz albo wycofa si gocem1 co nie wspomaga ich rozwoju1 albo wymieni goca za skoczka z c#f pomagajc w rozwoju czarnych poprzez otwarcie linii dla goca z c#h4 7#d7 ,gb#e-;a#d ,sg#h-;f#f ,posunicia ,gf#h-;c#e1 ktre czarne mogyby rozwaa zamiast ,sg#h-;f#f nie mona poleca1 poniewa biae mogyby odpowiedzie c#b-;c#c1 a nastpnie wymusi wymian centralnego piona czarnych poprzez d#b-;d#d4 ,pena kontrola centrum1 ktr biae uzyskayby w trakcie dalszej gry wkrtce zaowocowaaby przytaczajcym atakiem4 ,na przykad3 7#d7 4441 ,gf#h-;c#e2 7#e7 c#b-;c#c1 ,sg#h-;f#f2 7#f7 o-o1 o-o2 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,k ,g ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fb4 7#g7 d#b-;d#d1 e#e3;d#d2 7#h7 c#c3;d#d1 ,gc#e-;b#f2 7#i7;e#d-;d#e1 ,sf#f-;e#h2 7#aj7 d#e-;d#f1 ,sc#f-;e#g2 7#aa7 d#e-;d#f1 c#g3;d#f2 7#ab7 e#e3;d#f1 ,se#g-;g#f2 7#ac7 ,gc#a-;g#e1 etc4 7#e7 d#b-;d#c ,zwykle biae w tym momencie roszuj4 d#b-;d#c jest oczywicie dobrym posuniciem1 poniewa umoliwia rozwinicie hetmaskiego goca1 ale o-o jest lepsze1 poniewa zachowuje w rezerwie opcj marszu hetmaskiego piona o jedno lub dwa pola4 ,kiedy poruszamy nim o dwa pola naley unikn nastpujcej puapki3 7#e7 o-o1 ,gf#h-;e#g2 7#f7 d#b-;d#d1 b#g-;b#e2 7#g7 ,ga#d-;b#c1 e#e3;d#d 7nie ,sc#f3;d#d ze wzgldu na 7#h7 ,gb#c3;f#g i 7#i7 ,sf#c3;e#e72 7#h7 ,sf#c3;d#d881 ,sc#f3;d#d2 7#i7 ,hd#a3;d#d1 c#g-;c#e i nastpnie c#e-;c#d wygrywajce goca4 ,biae mog w tym wariancie sprbowa powicenia piona 7#h7 c#b-;c#c1 d#d3;c#c poprzez ktre uzyskaj znaczc przewag w rozwoju figur4 ,po 7#e7 o-o biae gro wygraniem piona e#e poprzez 7#f7 ,ga#d3;c#f i 7#g7 ,sf#c3;e#e1 poniewa nie mona teraz zagra ,hd#h-;d#d2 7#h7 ,se#e-;f#c1 ,hd#d3;e#d ze wzgldu na 7#i7 ,wf#a-;e#a4 ,czarne maj wiele moliwoci odparcia tej groby4 ,mog obroni piona poprzez d#g-;d#f lub zagra ,gf#h-;e#g z perspektyw zbicia piona e#d w przypadku1 gdyby biae wziy piona e#e1 ostatecznie mog od razu zbi piona e#d4 ,wszystkie te trzy warianty mog by grane przez czarne aczkolwiek wydaje si1 e biae uzyskuj nieznaczn przewag niezalenie od kontynuacji czarnych4 ,to otwarcie cieszy si wic du popularnoci we wspczesnych turniejach4 ,uwaga3 ,dalej podaje dwa gwne warianty1 ktre stosuj w swoich partiach mistrzowie3 ,a4 7#e7 o-o1 ,gf#h-;e#g2 7#f7 ,wf#a-;e#a 7chroni piona e#d tak wic czarne musz same broni si przed ,ga#d3;c#f i ,sf#c3;e#e71 b#g-;b#e2 7#g7 ,ga#d-;b#c1 d#g-;d#f2 7#h7 c#b-;c#c 7chronice goca przed wymian zagraajc ze strony ,sf#f-;a#e71 ,sf#f-;a#e2 7#i7 ,gb#c-;c#b1 c#g-;c#e2 7#aj7 d#b-;d#d1 ,hd#h-;c#g4 ,teraz pion e#e jest chroniony dostatecznie i czarne zagraaj zwikszeniem presji na d#d poprzez ,gc#h-;g#d i ,sa#e-;c#f4 ,moe wydawa si1 e biae mog zignorowa t grob i kiedy tylko d#d zostaje zaatakowane wymieni piona na e#e lub ruszy d#d-;d#e4 ,jednak ten pierwszy manewr otworzy lini d dla czarnych wie1 a drugi rwnie nie bdzie dobry1 zanim czarne nie wykonaj roszady4 ,ruch do przodu piona d na stae zamyka lini d dla wie1 tak wic krl czarnych bdzie bezpieczny w centrum1 podczas gdy biae mog spotka si z atakiem na skrzydle krlewskim1 ktry czarne mog uskuteczni szturmujc pionami h i g4 ,z tych wszystkich wzgldw usprawiedliwione jest wykonanie przez biae posunicia wyczekujcego 7#aa7 h#b-;h#c1 ktre zabezpiecza pole d#d przed porednim atakiem ,gc#h-;g#d i jednoczenie przygotowuje atak wedug dyskutowanych linii w poczeniu z diagramem #eb4 ,po 7#aa7 4441 ,sa#e-;c#f2 7#ab7 ,gc#a-;e#c1 o-o2 biae mog bezpiecznie ruszy do przodu pionem hetmaskim1 a nastpnie przypuci atak1 o ktrym bya mowa4 ,b4 ,drugi wariant mogcy wzi pocztek z pozycji na diagramie #fb1 to 7#e7 o-o1 ,sf#f3;e#d4 ,wydaje si raczej niebezpiecznym dla czarnych wzicie piona1 gdy ich krl stoi nadal w linii e1 ktr biae mog zaj swoj wie1 ale po 7#f7 ,wf#a-;e#a1 ,se#d-;c#e2 7#g7 ,sf#c-;e#e1 ,sc#f3;e#e2 7#h7 ,we#a3;e#e1 ,sc#e-;e#f biae nie maj zbyt wiele moliwoci ataku i z tego wzgldu wariant ten generalnie rozgrywa si inaczej4 ,za najsilniejsze posunicie uwaa si 7#f7 d#b-;d#d4 ,czarne nie mog wzi tego piona1 poniewa nastpi ,wf#a-;e#a i ,sf#c3;d#d zagraajce wygraniem figury2 mog jednak prbowa utrzyma swojego skoczka na dominujcym polu e#d grajc 7#f7 4441 b#g-;b#e2 7#g7 ,ga#d-;b#c1 d#g-;d#e4 ,po 7#h7 d#d3;e#e1 ,gc#h-;e#f2 7#i7 c#b-;c#c 7ponownie zapewniajce odwrt dla goca71 ,gf#h-;e#g2 7#aj7 ,sb#a-;d#b1 najlepsz kontynuacj czarnych jest prawdopodobnie ,se#d3;d#b2 7#aa7 ,hd#a3;d#b 7nie ,gc#a3;d#b ze wzgldu na ,ge#f-;g#d72 ,sc#f-;a#e lub o-o4 ,manewr 7#aj7 4441 ,se#d-;c#e2 7#aa7 ,gb#c-;c#b1 d#e-;d#d1 ktrego prbowano w kilku ostatnich turniejach ma wtpliw warto1 poniewa czarne trac kontrol nad wanym polem centralnym e#d4 ,biae mog uy tego pola do ataku na saby punkt c#f w nastpujcy sposb3 7#ab7 ,sd#b-;e#d1 d#d3;c#c2 7#ac7 ,se#d3;c#e1 ,ge#g3;c#e2 7#ad7 ,gc#b-;e#d1 ,hd#h-;d#g2 7#ae7 ,hd#a-;c#b1 ,ge#f-;d#e 7w celu zagrania ,gd#e3;e#d gdyby nastapio ,wf#a-;d#a72 7#af7 ,gc#a-;g#e i wydaje si1 e czarne nie maj zadowalajcej obrony4 ,na przykad 7#af7 4441 ,gc#e-;b#f2 7#ag7 ,wa#a-;d#a1 ,gd#e3;e#d2 7#ah7 ,hc#b3;e#d1 ,hd#g-;e#f2 7#ai7 ,wd#a-;d#f lub 7#af7 4441 ,gd#e3;e#d2 7#ag7 ,hc#b3;e#d1 c#c3;b#b2 7#ah7 ,wa#a-;d#a1 b#b-;b#a;,h2 7#ai7 ,wd#a3;b#a i dalej ,wb#a-;c#a4 7#e7 444 b#g-;b#e ,najprostsz i prawdopodobnie najlepsz metod obrony piona e#e przed grobami ,ga#d3;c#f i ,sf#c3;e#e jest d#g-;d#f bez b#g-;b#e4 7#f7 ,ga#d-;b#c d#g-;d#f ,alternatyw byo ,gf#h-;c#e4 ,biae nie mogyby wtedy wzi piona e#e poprzez 7#g7 ,gb#c-;d#e1 o-o2 7#h7 ,gd#e3;c#f1 d#g3;c#f2 7#i7 ,sf#c3;e#e ze wzgldu na ,hd#h-;d#d zagraajce matem na f#b i atakiem na skoczka4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,k ,g ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,g ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fc4 7#g7 ,sf#c-;g#e ,ten atak dwoma figurami we wczesnym stadium otwarcia jest sprzeczny z generalnymi zasadami strategii4 ,biae zdobywaj piona1 ale nie moe to by postrzegane jako korzy wiksza ni strata tempa1 ktr ten ruch ze sob pocign4 ,biae zaniedbay rozwj swoich figur i przyjdzie im za to zapaci1 zanim zd wykorzysta przewag piona4 7#g7 444 d#f-;d#e 7#h7 e#d3;d#e ,czarne nie mog odbi piona1 poniewa daoby to biaym okazj do zainicjowania brutalnego ataku zaczynajcego si od powicenia skoczka na f#g3 7#h7 4441 ,sf#f3;d#e2 7#i7 ,sg#e3;f#g1 ,ke#h3;f#g2 7#aj7 ,hd#a-;f#c1 ,kf#g-;e#f 7skoczek na d#e musi by obroniony72 7#aa7 ,sb#a-;c#c1 ,sc#f-;e#g2 7#ab7 o-o1 nastpnie ,wf#a-;e#a1 d#c-;d#d1 etc4 ,odsonita pozycja czarnego krla warta jest powicenia przez biae figury4 --------------------------------------- #h ,w ,g ,h ,k ,g ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s ,s --------------------------------------- #e ,s --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,g --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fd4 7#h7 444 ,sc#f-;d#d ,tym posuniciem czarne krzyuj plany biaych poprzez wymian goca1 ktry mia odgrywa gwn rol w ataku1 a w konsekwencji skoczek na g#e nie bdzie mia szansy wykona adnego uytecznego zadania4 7#i7 d#e-;d#f ,ponownie otwiera diagonal goca i pozbywa si izolowanego piona poprzez wymian zanim czarne bd miay okazj do zbicia go4 7#i7 444 ,sd#d3;b#c 7#aj7 d#f3;c#g ,hd#h3;c#g --------------------------------------- #h ,w ,g ,k ,g ,w --------------------------------------- #g ,h --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,s --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,s ,g ,h ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fe4 ,czarne mogyby odzyska piona przez ,hd#h-;d#e2 7#aa7 a#b3;b#c1 ,hd#e3;g#b2 7#ab7 ,hd#a-;f#c1 ,hg#b3;f#c2 7#ac7 ,sg#e3;f#c1 ,gc#h-;b#g2 7#ad7 ,ke#a-;e#b1 ,gf#h-;d#f i ,gd#f3;c#g2 ale czynic tak straciyby swoj przewag rozwoju1 ktra1 jak pokae to pniejszy przebieg partii1 jest duo waniejsza4 7#aa7 a#b3;b#c ,gc#h-;b#g 7#ab7 o-o h#g-;h#f6 ,jeeli czarne bez wzgldu na wszystko rozwijaby tylko figury1 straciyby wkrtce przewag4 ,biae potrzebuj tylko dwch ruchw ,wf#a-;e#a i ,sg#e-;e#d1 aby sparaliowa efekt silnego hetmaskiego goca czarnych i aby odzyska kontrol nad centrum1 ktre obecnie kontroluj czarne ze wzgldu na swojego centralnego piona4 7#ac7 ,sg#e-;f#c ,gf#h-;d#f 7#ad7 ,wf#a-;e#a o-o 7#ae7 ,sb#a-;d#b ,wa#h-;d#h 7#af7 c#b-;c#c ,biae nie ryzykuj ,sd#b-;e#d1 poniewa po ,sf#f3;e#d2 7#ag7 d#c3;e#d czarne mogyby odsoni wie posuniciem ,gd#f-;b#d jednoczenie atakujc hetmana i wie biaych4 ,jedyn obron biaych byoby 7#ah7 ,gc#a-;d#b lub ,sf#c-;d#b1 ale w kadym z tych przypadkw same by si zwizay i czarne mogyby rozpocz przytaczajcy atak poprzez f#g-;f#e1 co pozwolioby wczy si do akcji krlewskiej wiey4 ,posuniciem c#b-;c#c biae chroni si przed ,gd#f-;b#d i zagraaj przerwaniem diagonali hetmaskiego goca czarnych4 ,czarne naturalnie bd staray si temu zapobiec1 a pierwszym posuniciem temu sucym bdzie e#e-;e#d otwierajce lini jednoczenie dla goca d#f dla hetmana4 ,na pierwszy rzut oka posunicie nie wydaje si dobrym poniewa na polu e#d pion jest atakowany trzykrotnie1 a broniony tylko dwa razy2 ale biae nie mog wycofa zarwno skoczka z d#b jak i piona d#c z linii hetmaskiej ze wzgldu na grob ,gd#f3;h#b wygrywajc hetmana za wie i goca4 ,czarne mog wic bezpieczne maszerowa pionem4 --------------------------------------- #h ,w ,w ,k --------------------------------------- #g ,g ,h --------------------------------------- #f ,g ,s --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b ,s --------------------------------------- #a ,w ,g ,h ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ff4 7#af7 444 e#e-;e#d 7#ag7 d#c3;e#d ,sf#f3;e#d 7#ah7 ,hd#a-;c#b ,teraz1 gdy hetman opuci lini d1 uwalniajc ze zwizania skoczka1 naley co przedsiwzi w celu obrony skoczka na e#d1 ktry jest atakowany dwa razy1 a broniony tylko raz4 ,wchodz w rachub dwa posunicia4 ,jednym z nich jest f#g-;f#e utrzymujce skoczka w dominujcej pozycji centralnej1 poniewa biae nie mog go zbi bez otwierania linii f dla wiey czarnych i utraty piona h#b1 ktry musi by chroniony skoczkiem na f#c4 ,inn moliwoci jest bicie ,se#d3;d#b wygrywajce piona h#b niezalenie od tego czy biae odbij skoczka gocem czy skoczkiem4 ,trudno jest jednoznacznie stwierdzi1 ktre z tych dwch posuni jest lepsze jest to kwestia raczej temperamentu4 ,gracz preferujcy powolny i pewny postp wybierze f#g-;f#e4 ,gracz lubicy szybsz akcj zacznie bez opnie bezporedni walk poprzez ,se#d3;d#b4 ,czarne wybray wanie t drug moliwo4 7#ah7 444 ,se#d3;d#b ,biae staj teraz przed problemem1 czy odbi gocem czy skoczkiem4 ,jeeli odbij gocem1 czarne wymieni na f#c przerywajc acuch pionw biaych i odzyskaj piona posuniciem ,gd#f3;h#b4 ,jeeli odbij skoczkiem1 czarne rwnie zbij piona h#b ale inne piony przed krlem pozostan nietknite4 ,wad tej ostatniej kontynuacji jest jednak to1 e rozwj biaych jest opniony o kolejne dwa posunicia1 poniewa goniec hetmaski zostanie zablokowany4 ,z tego wzgldu biae decyduj si na ,gc#a3;d#b prawdopodobnie sdzc1 e wynagrodz to sobie wyomem w linii pionw poprzez atak w linii g lub h1 ktre otworzy manewr czarnych4 --------------------------------------- #h ,w ,w ,k --------------------------------------- #g ,g ,h --------------------------------------- #f ,g --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,s --------------------------------------- #b ,h ,s --------------------------------------- #a ,w ,g ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fg4 7#ai7 ,gc#a3;d#b ,gb#g3;f#c ,fakt1 i czarne w celu wygrania piona h#b bd musiay wymieni swojego dobrze ustawionego goca hetmaskiego1 prawdopodobnie by kolejnym powodem decyzji biaych o odbiciu gocem4 7#bj7 g#b3;f#c ,gd#f3;h#b 7#ba7 ,kg#a-;g#b --------------------------------------- #h ,w ,w ,k --------------------------------------- #g ,h --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b ,h ,g ,k ,g --------------------------------------- #a ,w ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fh4 ,generalna ocena pozycji ukazuje wyranie przewag czarnych4 ,wiea na d#h jest gotowa do wzicia udziau w bitwie1 podczas gdy biae musz wykona kilka ruchw przygotowawczych swoimi wieami zanim bd mogy ich uy na skrzydle krlewskim na jedynej czci szachownicy1 gdzie maj szans by skuteczne4 ,na linii e kontrolowanej przez wie biaych nie ma adnych celw1 ktre mogaby ona zaatakowa4 ,co wicej1 krl biaych jest odsonity1 podczas gdy krl czarnych jest bezpiecznie okopany za swoimi pionami4 ,dobr kontynuacj dla czarnych1 ktra od razu przychodzi na myl jest ,wd#h-;d#f pozwalajca zdwoi wiee w linii d lub wzi udzia wiey d#f w walce na skrzydle krlewskim4 7#ba7 444 ,wd#h-;d#f 7#bb7 ,we#a-;e#d ,biae nie mog zbi goca na h#b poniewa ,wd#f3;d#b wygrywa hetmana4 7#bb7 f#c-;f#d rwnie nie byoby dobre ze wzgldu na odpowied czarnych ,hc#g-;d#g1 groc ,wd#f3;d#b jak rwnie ,hc#g-;g#d2 ,kg#b3;h#b1 ,wd#f-;g#f i mat w dwch posuniciach4 ,manewrem ,we#a-;e#d biae prbuj chroni swojego krla poprzez ,we#d-;g#d skierowane przeciwko atakom na linii g4 ,czarne naturalnie bd si staray udaremni t prb4 7#bb7 444 f#g-;f#e 7#bc7 ,we#d-;h#d ,czarne musz teraz zdecydowa1 czy wycofywa swojego goca na e#e czy kontratakowa biaego goca poprzez ,hc#g-;d#g lub ,hc#g-;d#h lub ,wf#h-;d#h4 ,kontratak wyglda lepiej1 poniewa zagraa wymuszonym wejciem wie do drugiego rzdu1 wyparciem hetmana biaych i zaatakowaniem krla z flanki4 ,wycofanie goca da biaym czas na zagranie hetmask wie na skrzydo krlewskie4 ,najsilniejszym posuniciem z tych trzech jest ,hc#g-;d#h1 poniewa atakuje rwnie wie h#d pozbawiajc w locie biae moliwoci ocalenia ich goca4 7#bc7 444 ,hc#g-;d#h 7#bd7 ,wh#d3;h#b ,wd#f3;d#b 7#be7 ,hc#b-;c#a ,hetman biaych jest teraz w znikomym stopniu mobilny i dodatkowo odci hetmask wie od skrzyda krlewskiego4 ,czarne1 z drugiej strony1 mog atwo doprowadzi do kooperacji swoich wie poprzez zdwojenie ich w linii d lub w drugim rzdzie4 ,decyduj si na to pierwsze rozwizanie1 poniewa kontrola linii hetmaskiej d utrzymuje wojska biaych rozdzielone na dwie czci1 ktre w niewielkim lub adnym stopniu komunikuj si ze sob1 podczas gdy figury czarnych s gotowe do koncentracji na skrzydle krlewskim w dowolnej chwili4 7#be7 444 ,hd#h-;g#e 7#bf7 ,kg#b-;h#a ,wf#h-;d#h 7#bg7 ,hc#a-;e#a ,z zamiarem grania ,he#a-;e#f dla uzyskania czasu na przemieszczenie si hetmask wie na skrzydo krlewskie4 7#bg7 444 ,kg#h-;h#g 7#bh7 ,he#a-;c#a --------------------------------------- #h ,w --------------------------------------- #g ,k --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,h --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b ,w ,w --------------------------------------- #a ,w ,h ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #fi4 ,hetman nie moe opuci pierwszego rzdu ze wzgldu na grob ,wd#b-;d#a4 ,w zasigu czarnych jest prba wyparcia hetmana poprzez zaatakowanie pola d#a po raz kolejny hetmanem i w ten sposb zagraajc wygraniem hetmana za wie poprzez szach na d#a4 ,czarne mog tego dokona stawiajc hetmana na linii d za wie4 7#bh7 444 ,wd#h-;d#f 7#bi7 c#c-;c#d ,widocznie biae nie odgady zamiarw czarnych poniewa wtedy zagrayby 7#bi7 ,hc#a-;f#a w odpowiedzi na ,hg#e-;d#h i 7#cj7 ,wa#a-;e#a1 ,wd#b-;d#a2 7#ca7 ,kh#a-;g#b4 ,ale rwnie wtedy czarne atwo wygrayby poprzez 7#bi7 4441 ,wd#b3;b#b i zdwojenie wie w drugim rzdzie4 7#bi7 444 ,hg#e-;d#h 7#cj7 ,hc#a-;c#c ,jedyn alternatyw ratujc hetmana byo ,kh#a-;g#b1 ale nastpujce po nim ,wd#b-;d#a wygrywa za darmo wie4 ,czarne forsuj mata w dziesiciu posuniciach3 ,wd#b-;d#a2 7#ca7 ,wa#a3;d#a1 ,wd#f3;d#a2 7#cb7 ,kh#a-;g#b1 ,hd#h-;g#e2 7#cc7 ,kg#b-;h#c1 ,wd#a-;g#a2 7#cd7 ,hc#c-;d#d1 ,hg#e-;h#e2 7#ce7 ,hd#d-;h#d1 ,hh#e3;f#c2 7#cf7 ,hh#d-;g#c1 ,wg#a3;g#c2 7#cg7 f#b3;g#c1 f#e-;f#d2 7#ch7 ,kh#c-;h#d1 ,hf#c3;g#c2 7#ci7 ,kh#d-;h#e1 ,hg#c-;g#e mat4 ,ta partia nie zostaa przegrana za spraw bdnej kombinacji1 ale ze wzgldu na strat temp w otwarciu1 ktrej nie udao si nastpnie nadrobi4 ,,partia ,nr4 #b ,grana w trakcie ,turnieju ,mistrzw ,nowego ,jorku #aiae ,biae ,czarne ,edward ,lasker ,jose ,raoul ,capablanca 7#a7 d#b-;d#d d#g-;d#e 7#b7 ,sg#a-;f#c ,sg#h-;f#f 7#c7 c#b-;c#d e#g-;e#f 7#d7 ,sb#a-;c#c ,sb#h-;d#g 7#e7 ,gc#a-;g#e ,gf#h-;b#d ,zwykle goca rozwija si na e#g1 poniewa po roszadzie biaych b#d nie bdzie dla niego odpowiednim polem4 7#f7 e#b-;e#c c#g-;c#e ,tym posuniciem czarne stwarzaj grob zaatakowania poprzez ,hd#h-;a#e skoczka na c#c po raz drugi i zdjcia zwizania ze skoczka f#f1 ktry zostaje wtedy uwolniony i bdzie mg wsppracowa z gocem b#d i hetmanem idc na pole e#d4 ,prbujc odparowa groby czarnych biae zrobi co w ich mocy dla rozwoju swoich figur czc atak z obron4 ,krlewski goniec nie zosta jeszcze rozwinity1 a jego najbardziej naturalne pole docelowe pokrywa kontrol pole1 na ktrym czarne chc postawi swojego skoczka4 7#g7 ,gf#a-;d#c ,hd#h-;a#e 7#h7 ,hd#a-;b#c --------------------------------------- #h ,w ,g ,k ,w --------------------------------------- #g ,s --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,h ,g --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,h ,s ,g ,s --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,k ,w --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #gj4 ,biae musz by bardzo ostrone ze wzgldu na rne wymiany moliwe w centrum4 ,czarne zagraaj na przykad wymian najpierw na d#d1 a nastpnie posuniciem ,sf#f-;e#d i jeeli wtedy biae zbij skoczka gocem1 to goniec na g#e bdzie atakowany przez hetmana1 co pozwoli pionowi d#e zwolni szsty rzd4 ,mog te najpierw zagra ,sf#f-;e#d i dopiero wymieni na d#d4 ,refleksja1 e wszystkie te groby bazuj na fakcie1 e skoczek c#c jest zwizany tak dugo1 jak dugo biae nie wykonaj roszady1 prowadzi do pomysu 7#h7 o-o4 ,prawd jest1 e czarne mog wtedy wygra piona biorc podwjnie na c#c2 jednak czynic w ten sposb opni swj rozwj i biae mog poprowadzi silny atak wprowadzajc szybko do akcji wszystkie swoje figury1 podczas gdy hetman czarnych jest oddzielony od reszty swoich wojsk4 sme posunicie biaych1 ,hd#a-;b#c ma kilka wad4 ,po pierwsze czarne mog zagra b#g-;b#e6 wygrywajc figur za trzy piony1 poniewa biae nie mog zrobi nic lepszego ni 7#i7 c#d3;b#e lub c#d3;d#e pozwalajc na c#e-;c#d4 ,po drugie1 czarne mog przeprowadzi uprzednio wspomnian kombinacj1 mogc otworzy pity rzd1 tak wic hetman zaatakuje g#e4 ,ta sama kombinacja byaby moliwa1 gdyby biae zagray 7#h7 ,hd#a-;c#b4 7#h7 444 ,sf#f-;e#d 7#i7 o-o ,oferta powicenia piona ,se#d3;c#c2 7#aj7 b#b3;c#c1 ,gb#d3;c#c z perspektyw ataku poprzez 7#aa7 ,wa#a-;c#a1 etc41 jak to wskazano uprzednio4 ,czarne wol jednak skoncentrowa swj atak na g#e4 7#i7 444 ,se#d3;g#e 7#aj7 ,sf#c3;g#e c#e3;d#d 7#aa7 ,sc#c-;b#e 7#aa7 e#c3;d#d spowodowaoby utrat figury ze wzgldu na d#e3;c#d z jednoczesnym atakiem na goca na d#c i skoczka na g#e4 ,czarne mog teraz wygra piona poprzez wzicie na d#c1 ale byoby to bardzo niebezpieczne1 poniewa otwieraoby lini f dla wiey biaych4 7#aa7 444 ,sd#g-;c#e --------------------------------------- #h ,w ,g ,k ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,h ,s ,s ,s --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,h ,g --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ga4 ,pozycja staje si naprawd bardzo skomplikowana4 ,pierwsz moliwoci jak rozwa biae jest 7#ab7 ,sb#e-;d#f2 ale po ,ke#h-;e#g wydaje si1 e nie ma satysfakcjonujcej kontynuacji4 ,na przykad3 7#ac7 ,hb#c-;c#b1 ,sc#e3;d#c2 7#ad7 ,sd#f3;f#g1 ,wh#h-;f#h wygrywa dwa skoczki za wie4 ,lub3 7#ad7 ,sd#f3;c#h81 ,wa#h3;c#h2 7#ae7 ,hb#c3;d#c1 d#e3;c#d wygrywa figur4 ,tak wic biae nie maj innej moliwoci1 ni wycofa hetmana4 7#ab7 ,hb#c-;c#b ,sc#e3;d#c 7#ac7 ,hc#b3;d#c a#g-;a#f --------------------------------------- #h ,w ,g ,k ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,h ,s ,s --------------------------------------- #d ,g --------------------------------------- #c ,h --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #gb4 ,nieatwo jest czarnym utrzyma zdobycznego piona4 ,jeeli zagraj 7#ac7 4441 ,gb#d-;e#g2 7#ad7 ,sg#e-;f#c1 d#d3;e#c2 biae mog kontynuowa 7#ae7 c#d3;d#e z dobrymi szansami ataku ze wzgldu na otwarte linie w centrum szachownicy1 z ktrych czarne nie mog jeszcze zrobi uytku1 poniewa nie zroszoway4 ,posuniciem a#g-;a#f czarne znowu otwieraj pity rzd w celu prowadzenia operacji przeciwko skoczkowi na g#e4 7#ad7 ,sb#e3;d#d d#e3;c#d 7#ae7 ,hd#c3;c#d ,gc#h-;d#g 7#af7 ,sd#d-;b#c ,jest to bardzo ze posunicie naruszajce podstawowe zasady strategii4 ,wycofujc skoczka z dominujcego pola centralnego biae zmniejszaj jego mobilno zamiast j zwiksza4 ,logiczn kontynuacj byoby tutaj ,wf#a-;d#a lub ,wa#a-;c#a1 rozwijajce jedn z wie4 7#af7 444 ,ha#e3;g#e 7#ag7 ,hc#d3;b#d ,gd#g-;c#f ,gdyby biae nie wycofay swojego skoczka z d#d1 czarne nie byyby w stanie zaj gocem tego preferowanego miejsca4 7#ah7 e#c-;e#d a#f-;a#e ,pion wypycha hetmana poza diagonal a#c-;f#h1 poniewa pion e#d musi by broniony4 7#ai7 ,hb#d-;d#b ,hg#e3;d#b ,czarne w bardzo prosty sposb pokazuj1 e wymiana hetmanw jest niekorzystna dla biaych4 ,fakt ten biae powinny byy przewidzie1 poniewa niebroniony skoczek na d#b pozwala czarnym przej kontrol nad lini d poprzez roszad na stronie hetmaskiej4 7#bj7 ,sb#c3;d#b o-o-o 7#ba7 ,sd#b-;c#d ,biae nie mog gra ,wa#a-;d#a ze wzgldu na ,wd#h-;d#d z grob ,wh#h-;d#h4 7#ba7 444 ,gc#f3;e#d 7#bb7 ,wf#a-;c#a ,to posunicie po prostu zapewnia czarnemu krlowi bezpieczne miejsce4 ,wskazuje na majce nastpi ,sc#d3;a#e4 ,wd#h-;d#b powinno spotka si z odpowiedzi 7#bc7 ,wf#a-;c#a i 7#bd7 ,wc#a-;c#d4 7#bb7 444 ,kc#h-;b#h 7#bc7 f#b-;f#c ,znowu posunicie pomagajce przeciwnikowi1 poniewa prowadzi goca tam gdzie chce on si znale4 7#bc7 444 ,ge#d-;d#e 7#bd7 ,sc#d3;a#e ,wd#h-;c#h 7#be7 b#b-;b#c ,ta sytuacja dostarcza przykadu szkoleniowego dotyczcego wagi regu rzdzcych formacjami pionw1 co zostao uprzednio omwione4 ,poprzez zaatakowanie skoczka krlem czarne mog wymusi wymian goca za skoczka na c#d4 --------------------------------------- #h ,k ,w ,w --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,s ,g --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,w ,w ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #gc4 ,biae pozostawione bd z pionem c#d1 ktry jest saby ze wzgldu na swoj zaawansowan pozycj4 ,czarne mog zaatakowa go krlem i krl biaych w konsekwencji bdzie zmuszony do pozostania na skrzydle hetmaskim dla obrony tego piona1 podczas gdy czarne mog uzyska piona przechodniego na skrzydle krlewskim4 ,te manewry byyby moliwe oczywicie tylko wtedy1 gdyby na szachownicy nie byo wie4 ,dlatego czarne prbuj wymusi wymian1 a biae powinny zrobi wszystko1 aby tego unikn4 7#be7 444 ,wc#h3;c#a 7#bf7 ,wa#a3;c#a ,wh#h-;c#h 7#bg7 ,wc#a3;c#h ,z punktu widzenia beznadziejnego pooenia piona najlepiej byoby porzuci go i kontynuowa 7#bg7 ,wc#a-;d#a1 b#g-;b#f2 7#bh7 ,sa#e-;c#d1 ,gd#e3;c#d2 7#bi7 b#c3;c#d1 ,wc#h3;c#d2 7#cj7 ,wd#a-;d#b aby utrzyma wie na szachownicy i zachowa szans na remis4 7#bg7 444 ,kb#h3;c#h 7#bh7 ,kg#a-;f#b ,kc#h-;c#g 7#bi7 ,kf#b-;e#c ,kc#g-;b#f 7#cj7 ,sa#e-;c#d ,gd#e3;c#d 7#ca7 b#c3;c#d ,kd#f-;c#e 7#cb7 ,ke#c-;d#c e#f-;e#e ,jasno wida strategi czarnych w tej kocwce4 ,zagraj f#g-;f#e i wypchn do przodu piona e1 gdy tylko biae zagraj ,kd#c-;c#c4 ,zamiast tego ostatniego posunicia biae mogyby zagra a#b-;a#c1 co rwnie bdzie utrzymywao czarnego krla z dala od b#d2 ale gdy wkrtce piony biaych bd potrzebowa zapasowych ruchw krla zabraknie ich4 ,na przykad3 7#cb7 a#b-;a#c1 f#g-;f#e2 7#cc7 g#b-;g#d1 g#g-;g#f2 7#cd7 h#b-;h#c1 h#g-;h#f2 7#ce7 h#c-;h#d1 h#f-;h#e2 7#cf7 g#d-;g#e1 b#g-;b#f62 7#cg7 ,kd#c-;c#c1 e#e-;e#d2 7#ch7 f#c-;f#d1 e#d-;e#c2 7#ci7 ,kc#c-;d#c1 e#c-;e#b2 7#dj7 ,kd#c3;e#b1 ,kc#e3;c#d2 7#da7 ,ke#b-;e#c1 b#f-;b#e4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,k --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,k --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #gd4 ,czarne potrzebuj teraz tylko szeciu posuni aby promowa piona b#e1 podczas gdy biae w tym czasie nie mog zrobi nic poza zbiciem pionw g i h1 a czarny hetman bdzie oczywicie w stanie bez problemu powstrzyma przechodnie piony biaych4 ,partia miaa dalej nastpujcy przebieg3 7#cc7 g#b-;g#d f#g-;f#f 7#cd7 h#b-;h#d g#g-;g#f 7#ce7 ,kd#c-;e#d ,kc#e-;d#f ,czarne mogyby rwnie zbi piona c#d i pozwoli na 7#cf7 g#d-;g#e1 f#f3;g#e2 7#cg7 h#d3;g#e --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,k --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,k --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ge4 ,miayby wtedy hetmana w kolejnych omiu posuniciach1 podczas gdy biae nie mogyby doj swoimi pionami dalej ni do g#g1 tak wic czarne atwo wygrayby4 ,marsz na piona b#g zamiast na piony ze skrzyda krlewskiego rwnie nie pomgby biaym1 poniewa nie zdyyby wrci na czas na skrzydo krlewskie w celu ochrony pionw f i g4 7#cf7 f#c-;f#d e#e3;f#d 7#cg7 ,ke#d3;f#d ,kd#f-;c#e 7#ch7 h#d-;h#e ,kc#e3;c#d 7#ci7 ,kf#d-;e#d b#g-;b#e 7#dj7 a#b-;a#c ,kc#d-;c#e 7#da7 ,biae podday si4 ,v ,,problemy ,,szachowe ,obszerne omwienie rnorodnych rodzajw problemw szachowych wykracza poza ramy tej ksiki4 ,intencj autora jest ukazanie w jasny sposb1 e problem szachowy w oderwaniu od ruchw bierek nie ma adnego odniesienia do gry i pokazanie na przykadzie kilku prac mistrzw kompozycji1 ogromnej rnicy midzy ,,problemowymi kombinacjami i pozycjami1 a kombinacjami i pozycjami majcymi miejsce w ,,rzeczywistych ,,partiach4 ,metody matowania i pozycje matujce w rzeczywistych partiach bardzo rzadko zawieraj element zaskoczenia4 ,wszystkie one s znane z wczeniejszych dowiadcze i mona tylko postawi pytanie1 czy dany gracz jest z nimi zaznajomiony4 ,z problemami jest cakiem inaczej4 ,tutaj zamatowa naley w odpowiedniej liczbie posuni poczwszy od danej pozycji w pewien niekonwencjonalny sposb nie znany z praktyki lub te ,,metoda matowania moe by niezwyka1 a ,,pozycja matujca musi by zaskakujca i nieoczekiwana4 ,co wicej1 w trakcie kompozycji problemu naley omin wiele zasad1 co za spraw generalnego porozumienia problemistw1 czy raczej za spraw naturalnej ewolucji wyrafinowanego smaku1 stao si w tej dziedzinie norm4 ,po pierwsze prawo ekonomicznego wykorzystywania materiau wymaga1 aby idea wyraana w problemie bya przedstawiona przy pomocy jak najmniejszej liczby bierek i aby nie dodawa dodatkowych bierek by niepotrzebnie nie zwiksza liczby wariantw4 ,po drugie1 problem powinien mie tylko jedno rozwizanie4 ,pozycja1 w ktrej mona wykona wicej ni jedno posunicie kluczowe nie jest uwaana za problem1 poniewa istot problemu nie jest ,,liczba posuni przy pomocy ktrych mona da mata1 ale ,,metoda1 ktr tego dokonujemy1 a z dwch moliwych rozwiza jedno zawsze bdzie bardziej eleganckie1 tak wic istnienie drugiego stanowi pewnego rodzaju skaz4 ,bardzo istotna jest zasada mwica1 e pierwsze posunicie biaych 7ktre za ogln zgod zawsze s stron atakujc7 nie moe pozbawia czarnego krla moliwoci ucieczki1 bo byoby to zbyt brutalne i zbyt oczywiste4 ,im wicej moliwoci obrony pozostawi si czarnym1 tym bardziej zaskakujce jest rozwizanie i doskonalszy problem4 ,wiele osb rozwizujcych problemy bdnie sdzi1 e pierwsze posunicie nie moe by szachem4 ,mona si z tym zgodzi tylko w przypadku1 gdy szach ogranicza liczb posuni defensywnych1 ale tak wcale by nie musi1 co wida na przykadzie problemu nr4 #b1 gdzie czarne mog odej krlem gdziekolwiek1 a na szachownicy nie ma adnej innej czarnej bierki4 ,przykad z diagramu #gf pokazuje1 jak problemu ,,nie naley konstruowa4 ,na szachownicy znajduje si ogromna liczba bierek1 ktre nie maj adnego zwizku z ide problemu4 ,ta ostatnia naley do najprostszych pomysw stosowanych w kompozycji problemw i zostaa przedstawiona przez wielu twrcw problemistycznych w zachwycajcy sposb1 tak wic nie ma potrzeby dodawa tego monstrum do ju istniejcej literatury problemw4 ,kluczowym posuniciem jest ,hh#h-;h#g wice wie f#e w razie zagrania przez czarne ,kc#c-;d#c i pozwalajce na danie mata poprzez 7#b7 ,wf#d3;f#c4 ,jednak gdy odpowiedzi czarnych bdzie 7#a7 4441 d#d-;d#c lub ,gd#b3;e#a nie s potrzebne ani hetman1 ani wiea na f#d1 a mata mona da innymi biaymi bierkami hojnie rozmieszczonymi na szachownicy4 --------------------------------------- #h ,h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,s --------------------------------------- #e ,w --------------------------------------- #d ,g ,w --------------------------------------- #c ,k ,s --------------------------------------- #b ,g --------------------------------------- #a ,k ,s ,w ,g --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #gf4--,mat w dwch posuniciach ,uderzajcy kontrast znajdziemy w nastpujcym przykadzie bazujcym na tej samej idei1 ale pozbawionym niepotrzebnego materiau4 ,kluczowym posuniciem jest ,ge#c-;c#a i jeeli czarne zbij wie a#c1 nastpuje mat hetmanem na b#c4 ,jeeli natomiast przesun wie1 biae matuj ,he#f3;b#f2 jeeli przesun piona b#f nastpi 7#b7;,he#f3;e#g mat4 --------------------------------------- #h ,k --------------------------------------- #g ,g --------------------------------------- #f ,h --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,k --------------------------------------- #c ,w ,g --------------------------------------- #b ,w --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #gg4--,problem ,nr4 #a4 ,mat w dwch posuniciach4 ,w problemie ,nr4 #b matujcy manewr nie zawiera adnego specjalnego triku2 ide twrcy byo po prostu zakoczenie w typowej pozycji matujcej4 ,autor zwikszy warto swojego problemu poprzez umoliwieniu mata w tej samej pozycji w kilku wariantach4 ,kluczowym posuniciem jest ,gd#a-;b#c4 ,czarne w odpowiedzi maj trzy posunicia4 ,jeeli ,kd#e-;e#d1 biae matuj 7#b7 ,ha#g-;f#b1 ,ke#d-;d#c2 7#c7 ,hf#b-;f#c4 ,jeeli ,kd#e-;c#f1 biae matuj poprzez 7#b7 ,gc#c-;b#d1 ,kc#f-;b#e2 7#c7 ,ha#g-;b#g2 trzecia moliwo to ,kd#e-;d#f i biae matuj 7#b7 ,gb#c-;c#d1 ,kd#f-;c#f2 7#c7 ,ha#g-;c#g4 --------------------------------------- #h ,k --------------------------------------- #g ,h --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,k --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c ,g --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,g --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #gh4--,problem ,nr4 #b4 ,mat w trzech posuniciach ,ulubionym trikiem twrcw problemw jest umoliwienie pata1 poprzez zablokowanie drogi jednej z bierek uczestniczcych w pacie4 ,posunicie1 ktre przysuguje czarnemu krlowi wystawia go na odkrytego mata4 ,kluczowym posuniciem problemu no4#c jest g#g-;g#h,s 7promocja do skoczka74 ,po b#f-;b#e czarne s w pacie1 ale biae unikaj go poprzez 7#b7 ,sg#h-;e#g pozwalajc czarnym zbi skoczka na b#d1 a nastpnie matujc poprzez ,se#g-;c#f4 ,podczas prby rozwizywania problemu dobrze jest sprawdzi najpierw posunicia czarnych4 ,czsto okazuje si1 e niezalenie od tego1 gdzie rusz si czarne1 biae mog w odpowiedzi da mata1 tak wic wszystko czego trzeba dokona to znalezienie pierwszego posunicia biaych1 ktre w kwestii grb matujcych1 pozostawi pozycj niezmienion4 ,jeeli czarne maj w dyspozycji jedno lub wicej posuni1 po ktrych nie ma mata1 wskazuje to na drog obrony4 --------------------------------------- #h ,g --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d ,s --------------------------------------- #c ,k --------------------------------------- #b ,k --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #gi4--,problem ,nr4 #c4 ,mat w trzech posuniciach4 ,w problemie ,nr4 #d wida1 e czarne musz broni pl b#h i b#d poniewa jeeli na jedno z nich dostanie si skoczek z a#f1 nastpi mat4 ,oczywicie czarne mog zbi goca f#e unikajc groby mata1 ale biae mog przesun goca na inne pole na diagonali h#c-;c#h4 ,cigle jeszcze czarne maj obron w postaci ,hf#d-;f#h4 ,sugeruje to pierwsze posunicie biaych ,gf#e-;c#h1 przerywajce lini f#h b#h4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g ,k ,s --------------------------------------- #f ,s ,k --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,h --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #hj4--,problem ,nr4 #d4 ,mat w dwch posuniciach ,jedynym polem1 z ktrego czarny hetman moe kontrolowa zarwno b#d jak i b#h jest wic d#f2 ,ale czarny hetman blokuje tam drog ucieczki swojego krla1 uwalniajc skoczka b#g i umoliwiajc mata ,sb#g-;a#e4 ,najtrudniejszymi problemami s oczywicie te1 w ktrych nie ma pocztkowego zagroenia matem i wydaje si1 e czarne mog storpedowa wszystkie prby zbudowania matujcej siatki4 ,przykadem jest nastpujca pozycja ilustrujca tak zwan ,ide ,rzymsk4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g ,s ,g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,g --------------------------------------- #d ,k --------------------------------------- #c ,k --------------------------------------- #b ,h --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ha4--,problem ,nr4 #e4 ,mat w czterech posuniciach4 ,czarny krl jest w pacie1 tak wic jakikolwiek szach skoczkiem usidli go ostatecznie4 ,ale czarny goniec broni pl c#e i d#f1 z ktrych skoczek mgby zagrozi matem4 ,jeeli biae wykonaj hetmanem posunicie wyczekujce w drugim rzdzie1 majce przepdzi czarnego goca z jego pozycji obronnej1 czarne odpowiedz ,ge#g-;g#e i wezm piona e#c w nastpnym posuniciu powodujc pata4 ,ten sam manewr uniemoliwi prb mata poprzez 7#a7 ,hf#b-;e#b1 7#b7 ,gb#e-;d#c i 7#c7 ,he#b-;c#b4 ,pozycja nie zdradza adnych innych moliwoci matowania4 ,kluczem do tego wyjtkowo wyrafinowanego i trudnego problemu jest posunicie 7#a7 ,sb#g-;d#f wymuszajce ,ge#g3;d#f4 ,ide tego powicenia jest zmiana linii obrony czarnego goca z diagonali h#d-;d#h na diagonal h#b-;b#h1 gdzie zmuszony bdzie broni si przed wskazan poprzednio grob ,hf#b-;e#b1 etc41 przesuwajc si na f#d1 czyli na pole1 na ktrym moe zosta zbity4 ,po 7#b7 ,hf#b-;e#b1 ,gd#f-;f#d2 7#c7 e#c3;f#d groba pata jest odsunita i czarne mog wzi piona d#d4 ,ale teraz moliwy staje si zaskakujcy w najwikszym stopniu mat1 ktrego nie mona byo przewidzie w pozycji pocztkowej3 7#d7 ,he#b-;e#e4 ,problemy1 w ktrych nie jest podana liczba posuni prowadzcych do mata nazywane s ,,studiami lub ,,ko,c,,wkami4 ,nie s one niczym innym1 ni pozycjami z partii1 w ktrych manewr wymuszajcy zwycistwo jest tak dobrze ukryty1 e prawdopodobnie nie zosta dostrzeony przez grajcych dan parti4 ,nastpujce dwie pozycje s przykadami tego rodzaju kompozycji4 ,pierwsze posunicie jest oczywiste4 ,biae musza zagra 7#a7 c#f-;c#g1 poniewa inaczej czarne czarne wycofaj swoj wie z linii d i zajm lini c1 umoliwiajc sobie w kadej chwili powicenie wiey za niebezpiecznego piona4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,k --------------------------------------- #e ,w --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #hb4--;,biae zaczynaj i wygrywaj4 ,po 7#a7 4441 ,wd#e-;d#f biae nie mog odej na b#g ze wzgldu na ,wd#f-;d#g1 ani zagra ,kb#f-;c#e ze wzgldu na ,wd#f-;d#a z nastpujcym ,wd#a-;c#a1 co zapewni czarnym remis4 ,jedynym sposobem na zwycistwo jest 7#b7 ,kb#f-;b#e1 ,wd#f-;d#e2 7#c7 ,kb#e-;b#d1 ,wd#e-;d#d2 7#d7 ,kb#d-;b#c1 ,wd#d-;d#c2 7#e7 ,kb#c-;c#b4 ,ostatecznie biaym udao si zabezpieczy tyy i wydaje si1 e czarne nie mog duej zapobiec promocji piona4 ,ale czarne graj 7#e7 4441 ,wd#c-;d#d i jeeli biae wypromuj pionka na hetmana nastpi szach na c#d wymuszajcy ,hd#h3;c#d co spowoduje pata4 ,w tym miejscu naley uciec si do triku4 ,biae nie promuj piona do hetmana1 ale do wiey unikajc pata i groc matem na a#h4 ,jedyn obron czarnych jest ,wd#d-;a#d1 co daje wygran biaych po 7#g7 ,kc#b-;b#c z jednoczesnym atakiem na wie i grob mata na c#a4 --------------------------------------- #h ,k --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f ,g ,g --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b ,s --------------------------------------- #a ,k --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #hc4--;,biae zaczynaj i remisuj4 ,w pozycji na diagramie #hc czarne gro promocj swoich pionw4 ,biae mog zagra 7#a7 ,sc#b-;e#c1 ,kd#a-;e#b2 7#b7 ,gd#f3;h#b1 ale po ,ke#b3;e#c wydaje si1 e nie ma sposobu na powstrzymanie piona f#b4 ,i znowu niezwyka sztuczka doprowadzi do nieoczekiwanego finau4 ,biae graj 7#c7 ,kg#h-;h#h groc promocj piona i wymuszaj ,gc#f-;d#e4 ,nastpnie oddaj piona po 7#d7 g#g-;g#h;,h i po ,gd#e3;g#h ratuj parti grajc 7#e7 ,gh#b-;g#a 66 ,jeeli czarne wezm goca i wypromuj piona do hetmana lub wiey1 biae s w pacie4 ,w innym przypadku remis zostaje wymuszony poprzez ,kh#h3;g#h lub ,gg#a3;f#b4 --------------------------------------- #h ,k ,g ,h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e ,s --------------------------------------- #d ,s --------------------------------------- #c ,k --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #hd4--,samomat w #f posuniciach ,pozostaje wyjani znaczenie tak zwanego samomata4 ,samomat polega na tym1 e biae graj w taki sposb1 aby wymusi na czarnych zamatowanie ich 7biaych7 w pewnej liczbie posuni4 ,jednym z najpikniejszych przykadw literaturowych jest powysza #f-;chodwka1 ktrej rozwizanie wyglda nastpujco3 7#a7 ,sd#d-;b#e1 a#f3;b#e2 7#b7 ,sc#e-;a#f1 b#g3;a#f4 ,kto mgby pomyle1 e biae nie zmusz czarnych do zamatowania ich w kolejnych #d posuniciach1 ale nastpuje3 7#c7 ,ke#c-;d#d1 ,ka#h-;b#g2 7#d7 ,hd#h-;d#e1 ,kb#g-;c#h2 7#e7 b#f-;b#g1 ,kc#h-;c#g2 7#f7 ,kd#d-;c#e i czarne nie maj innego ruchu ni ,gb#h-;a#g1 czym matuj biae4 ,,cz ,,ii ,,warcaby ,,regu,y ,,gry ,w warcabach amerykaskich na #cb czarnych pola szachownicy walczy ze sob dwch graczy1 dysponujcych dwunastoma kamieniami tego samego koloru4 ,celem gry jest zbicie wszystkich bierek przeciwnika lub ich zablokowanie1 tak1 aby uniemoliwi wykonanie ruchu4 ,wyjciowa pozycja planszy i kamieni jest pokazana na diagramie #he4 ,wida1 e szachownica jest ustawiona w taki sposb1 e gracze maj puste pole w prawym dolnym rogu4 ,ten rg jest zwany ,,podw,,jnym ,,naro,,nikiem poniewa w jego najbliszym ssiedztwie znajduj si dwa kamienie1 podczas gdy lewy naronik zwany jest ,,pojedynczym ,,naro,,nikiem z tego wzgldu1 e zajmuje go tylko jeden kamie4 ,pola szachownicy opisywane s zwykle liczbami1 lub te literami i liczbami1 tak samo jak w notacji szachowej - diagramy #he i #hf4 ,dla wygody bdziemy posugiwali si tym drugim sposobem zapisu4 ,przyp4tum43 obecnie w warcabach klasycznych1 #fd polowych stosuje si zapis algebraiczny1 szachowy1 natomiast w warcabach midzynarodowych1 #ajj polowych1 zapis liczbowy4 ,czarne kamienia ustawione s na polach od a#a do g#c1 a biae na polach od b#f do h#h4 ,pierwszy ruch naley zawsze do osoby grajcej czarnymi kamieniami4 a b c d e f g h --------------------------------------- #h o o o o #h --------------------------------------- #g o o o o #g --------------------------------------- #f o o o o #f --------------------------------------- #e #e --------------------------------------- #d #d --------------------------------------- #c 99 99 99 99 #c --------------------------------------- #b 99 99 99 99 #b --------------------------------------- #a 99 99 99 99 #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #he4 ,ruch kamienia polega na przesuniciu go skonie o jedno pole do przodu4 ,jeeli na drodze znajduje si wroga bierka1 a pole za wrog bierk jest puste to naley zbi bierk poprzez przeskoczenie ponad ni na puste miejsce1 a jeeli moliwe jest dalsze bicie1 to gracz ma obowizek kontynuowa je tak dugo1 jak to jest moliwe zgodnie z podan zasad4 ,zbite bierki s usuwane z szachownicy4 ,,bia,e --------------------------------------- b#h d#h f#h h#h --------------------------------------- a#g c#g e#g g#g --------------------------------------- b#f d#f f#f h#f --------------------------------------- a#e c#e e#e g#e --------------------------------------- b#d d#d f#d h#d --------------------------------------- a#c c#c e#c g#c --------------------------------------- b#b d#b f#b h#b --------------------------------------- a#a c#a e#a g#a --------------------------------------- ,,czarne ,,diagram #hf4 ,po osigniciu przez kamie przeciwnego skraju szachownicy automatycznie staje si damk i musi zosta ukoronowany przez przeciwnika poprzez pooenie na jego wierzchu drugiego kamienia4 ,damka moe zbija zarwno do przodu jak i do tyu4 ,kamie1 ktry osignie rzd przemiany w damk w trakcie bicia nie moe kontynuowa bicia jako damka w tym samym ruchu4 ,w takim przypadku zbija nadal bez przemienia w damk4 ,pozycja na diagramie #hg moe suy jako ilustracja powyszych regu4 ,biae wykonuj ruch f#d-;g#c4 ,czarne musz zbi ten kamie swoim kamieniem h#b1 ktry skacze na f#d4 --------------------------------------- #h o --------------------------------------- #g 99 o --------------------------------------- #f o o 99 --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d 99 o o --------------------------------------- #c 99 --------------------------------------- #b 99 99 99 --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #hg4 ,nastpnie biae powicaj inny kamie d#f-;e#e zmuszajc czarne do odpowiedzi f#d-;d#f4 ,teraz biae zbijaj trzy kamienie na d#f1 d#d i d#b kamieniem na e#g1 a czarne zanim wykonaj swj nastpny ruch musz ukoronowa kamie biaych1 ktry osign pole przemiany4 ,przesun oczywicie kamie b#b poniewa inaczej biae zbiyby go damk z c#a4 ,jeeli gracz przeoczy moliwo bicia jego przeciwnik ma prawo usunicia kamienia1 ktry mia bi4 ,zamiast tego gracz moe poprosi przeciwnika o cofnicie ruchu i wykonanie bicia4 ,kiedy aden z graczy nie moe wygra uznany zostaje remis4 ,kiedy jedna strona wydaje si by silniejsza i odrzuca ofert remisu gracza sabszego stosuje si wymg rozstrzygnicia gry w #dj ruchach4 ,inaczej nastpuje remis4 ,,ii ,,elementy ,,taktyki ,pierwsza rzecz jakiej wiadomy musi by warcabista to specyfika przewagi materialnej czy pozycyjnej1 pozwalajca ,,wymusi wygran w kocwce4 ,najbardziej elementarny przypadek jest pokazany na diagramie #hh1 gdzie biae wygrywaj posuniciem b#h-;c#g4 ,tym posuniciem biae przyjmuj opozycj czy jak mawiaj warcabici1 biae maj ruch4 ,jaka by nie bya odpowied czarnych1 s one zmuszone przemieci si do krawdzi szachownicy i ostatecznie musz pozwoli czarnym zbi damk4 ,przypumy1 e czarne zagraj 7#b7 e#g-;f#f1 po to1 by dosta si do podwjnego naronika1 gdzie byyby bezpieczne1 mogc w nieskoczono przemieszcza si po przektnej od h#b do g#a1 a nastpnie od g#a do h#b4 ,biae kontynuuj ruchem 7#b74441 c#g-;d#f1 zapobiegajc 7#c7 f#f-;e#e dajcemu drog do podwjnego naronika4 ,po 7#c7 f#f-;g#e1 d#f-;e#e2 czarne musz ucieka do krawdzi posuniciami g#e-;h#d lub g#e-;h#f1 a biae1 grajc e#e-;f#d lub e#e-;f#f zwizuj czarn damk1 w ten sposb1 e nie moe ju porusza si tak1 by nie by zbit4 ,jeeli w pozycji diagramu byby ruch czarnych1 mogyby uzyska opozycj poprzez e#g-;d#h i to biae byyby zmuszone do wycofania si do podwjnego naronika i zremisowania poprzez b#h-;a#g1 a#g-;b#h1 etc4 --------------------------------------- #h oo --------------------------------------- #g 9999 --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #hh4 ,jeeli jedna strona ma damk w podwjnym naroniku1 to druga strona potrzebuje dwch damek aby wymusi wygran4 ,w pozycji na diagramie #hi1 na przykad1 biae wygraj w nastpujcy sposb3 ,czarne ,biae 7#a7 444 c#e-;b#f 7#b7 b#h-;a#g d#f-;c#e 7#c7 a#g-;b#h b#f-;a#g 7#d7 b#h-;c#g a#g-;b#h 7#e7 c#g-;d#h c#e-;d#d 7#f7 d#h-;e#g d#d-;e#e 7#g7 e#g-;d#h e#e-;f#f ,w przypadku kocwki ,,trzy ,,damki ,,przeciwko ,,dw,m1 najlepsze miejsca dla sabszego gracza to dwa podwjne naroniki2 ale trzy damki zawsze wygraj jeeli grajcy nimi bdzie dobrze gra4 --------------------------------------- #h 9999 --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f oo --------------------------------------- #e oo --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #hi ,metoda1 ktr naley zastosowa jest oczywista gdy spojrzymy na diagram #ij4 ,aby wygra czarne musz wymieni jedn damk2 pozycja zostanie wtedy zredukowana do tej z diagramu #hi4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g oo --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e 9999 --------------------------------------- #d 9999 --------------------------------------- #c 9999 oo --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ij ,jeeli jest teraz posunicie biaych1 czarne mog atwo wygra2 bo po 7#a7 4441 c#g-;b#h2 7#b7 c#e-;b#f1 g#c-;h#b2 7#c7 e#c-;f#b1 biae nie mog unikn wymiany4 ,na przykad3 7#c7 4441 h#b-;g#a2 7#d7 b#f-;c#e4 ,problem sam si redukuje jeeli jest ruch czarnych4 ,wyglda to tak3 ,czarne ,biae 7#a7 d#d-;e#e c#g-;b#h 7#b7 c#e-;b#f g#c-;h#b 7#c7 e#c-;f#d ,zagraa b#f-;c#g4 ,biae mog tylko odpowiedzie 7#c7 444 b#h-;a#g 7#d7 b#f-;c#g h#b-;g#a 7#e7 f#d-;g#c1 etc41 jak powyej4 ,jeeli sabsza strona nie kontroluje obydwu podwjnych naronikw wymiana moe by wymuszona znacznie prociej1 jak to za chwil pokae krtki eksperyment4 --------------------------------------- oo --------------------------------------- 9999 oo --------------------------------------- --------------------------------------- 9999 --------------------------------------- 9999 --------------------------------------- --------------------------------------- --------------------------------------- --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ia4 ,czasami silniejsza strona ma okazj odda dwie damki za jedn i tym samym forsowa pozycj podobn do tej z diagramu #hh4 ,diagram #ia przedstawia taki przykad3 ,czarne maj ruch i wygrywaj w #e posuniciach3 ,czarne ,biae 7#a7 b#d-;c#e c#g-;d#h 7#b7 a#e-;b#f b#h-;c#g 7#c7 a#g-;b#h c#gxa#e 7#d7 c#e-;b#f a#exc#g 7#e7 b#hxd#f i biae s zwizane4 ,majc trzy damki przeciw czterem gracz czasami moe duej si broni4 ,ale ostatecznie silniejszy gracz bdzie zawsze w stanie wymusi wymian co zapewni wygran4 ,na przykad w pozycji z diagramu #ib czarne zagraj nastpujco3 7#a7 e#e-;d#d c#e-;b#f ,nic nie pomoe zagranie c#g-;b#f1 poniewa czarne odpowiedz f#d-;g#e i przeprowadz wymian w nastpnym ruchu e#c-;f#d4 7#b7 c#c-;b#d ogranicza mobilno biaych4 7#b7 444 d#f-;e#g ,w odpowiedzi na b#f-;a#e czarne mogyby zagra d#d-;c#e4 7#c7 b#d-;c#e b#f-;a#g 7#d7 f#d-;e#e e#g-;f#h 7#e7 c#e-;d#f a#g-;b#h 7#f7 d#d-;c#e c#g-;d#h --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g oo --------------------------------------- #f oo --------------------------------------- #e oo 9999 --------------------------------------- #d 9999 --------------------------------------- #c 9999 9999 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ib4 ,nie f#h-;g#g1 ze wzgldu na e#e-;f#f4 7#g7 e#c-;f#d d#h-;e#g 7#h7 f#d-;g#e e#g-;d#h 7#i7 g#e-;f#f d#h-;c#g 7#aj7;c#e-;b#d c#g-;b#f 7#aa7;b#d-;c#e wygrywa4 ,gdyby w #aj posuniciu biae zagray c#g-;d#h zamiast c#g-;b#f gra mogaby potoczy si nastpujco3 7#aa7 e#e-;d#d b#h-;a#g 7#ab7 d#d-;c#e a#g-;b#h 7#ac7 f#f-;e#g d#hxf#f 7#ad7 d#f-;c#g b#hxd#f 7#ae7 c#exg#e ,zawsze naley poszukiwa takich moliwoci wymian dwa na dwa1 poniewa czsto jest to moliwe1 a zapewnia zwycistwo w kilku ruchach4 ,,iii ,,pi ,,podstawowych ,,pozycji ,podczas gdy w przykadach elementarnych kocwek podanych w poprzednim rozdziale1 waciwy sposb gry by stosunkowo atwy do odgadnicia1 czsto powstajce pozycje z kilkoma bierkami wygldaj bardzo prosto1 a w rzeczywistoci wymagaj znaczcego wkadu pracy w celu poprowadzenia ich we waciwym kierunku4 ,znajomo tych piciu rnych pozycji ma znaczenie podstawowe dla kadego kto chce zosta silnym graczem4 ,s one dalej omwione na piciu charakterystycznych przykadach4 ,,pierwsza ,,pozycja ,z punktu widzenia metody gry nie ma adnej rnicy czy czarny kamie ustawiony jest tak jak na diagramie #ic czy te na c#a1 a#a1 d#b1 b#b1 e#c1 c#c1 b#d1 a#e czy b#f4 ,istot jest to1 e nie moe by on w stanie maszerowa do rzdu przemiany unikajc przechwycenia przez biae4 ,wygrywajcy manewr wyglda nastpujco3 biae wycigaj czarn damk z podwjnego naronika w sposb pokazany w grze na podstawie diagramu #hi i zmumuszaj w ten sposb czarne do marszu naprzd1 ostatecznie wymuszajc wymian ktra zapewnia opozycj4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g 9999 --------------------------------------- #f oo --------------------------------------- #e oo --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c 9999 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ic4--;,biae zaczynaj i wygrywaj 4 ,ten manewr1 jak to bdzie widoczne po uwanym przestudiowaniu tej pozycji jest moliwy tylko w przypadku gdy biae maj ruch4 ,jeeli ruch maj czarne1 nastapi remis4 ,czarne ,biae 7#a7 444 d#f-;c#g 7#b7 a#g-;b#h c#e-;d#f 7#c7 b#h-;a#g ,czarne nie mog gra a#c-;b#d poniewa c#g-;b#f wygrywa damk4 7#c7 444 c#g-;b#h 7#d7 a#g-;b#f ,znowu nie mona zagra a#c-;b#d ze wzgldu na b#h-;c#g wygrywajce kamie w trzech posuniciach4 7#d7 444 d#f-;e#e --------------------------------------- #h oo --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f 9999 --------------------------------------- #e oo --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c 99 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #id4 ,gdyby biae zagray b#h-;a#g1 czarne mogyby wymieni po b#f-;c#e i zremisowa4 ,w pozycji przedstawionej na diagramie czarne maj wybr midzy b#f-;a#e1 a#c-;b#d1 b#f-;c#e lub b#f-;a#g1 ale i tak przegrywaj niezalenie od tego ktre posunicie wybior4 7,a7 7#e7 b#f-;a#e b#h-;c#g 7#f7 a#e-;b#d e#e-;d#d 7#g7 b#d-;a#e d#d-;e#e 7#h7 a#c-;b#d e#e-;d#d 7,b7 7#e7 a#c-;b#d e#e-;d#d ,teraz czarne nie mog gra 7#f7 b#d-;c#e ze wzgldu na wymian po b#h-;c#g2 7#f7 b#d-;a#e rwnie szybko doprowadzi do przegranej za spraw d#d-;e#e1 7#g7 b#f-;c#e1 b#h-;a#g1 7#h7 c#e-;b#d1 e#e-;d#f4 ,najlepszym wyjciem jest 7#f7 b#f-;a#g4 ,przeciw d#d-;e#e czarne zagraj 7#g7 b#d-;c#e1 b#h-;c#g2 7#h7 c#e- d#f osigajc remis4 ,jedynym sposobem na wygran jest 7#f7 444 d#d-;c#c po ktrym czarne nie mog zrobi nic lepszego ni 7#g7 b#d-;c#e b#h-;c#g 7#h7 a#g-;b#h c#g-;d#h 7#i7 b#h-;a#g c#c-;b#d 7#aj7;c#e-;b#f b#d-;c#e1 etc4 7,c7 7#e7 b#f-;c#e b#h-;a#g 7#f7 a#c-;b#d a#g-;b#h 7#g7 c#e-;b#f e#e-;d#d i biae kontynuuj jak to zostao pokazane wczeniej 7,d7 7#e7 b#f-;a#g e#e-;d#d 7#f7 a#g-;b#f b#h-;a#g 7#g7 b#f-;c#g d#d-;e#e 7#h7 a#c-;b#d a#g-;b#h 7#i7 c#g-;b#f e#e-;d#d i wygrywaj jak przedtem poprzez d#d-;e#e w odpowiedzi na 7#aj7 b#d-;a#e lub d#d-;c#c w odpowiedzi na b#f-;a#g4 ,,druga ,,pozycja 7,patrz ,diagram #ie7 ,przewaga biaych polega na tym1 e mog one koronowa swoje dwa kamienie podczas gdy czarne pozostaj tylko z jedn damk i dwoma kamieniami4 ,przyczyn1 dla ktrej czarne nie mog wykorzysta tych dwch kamieni dla swojej przewagi jest to1 e s one zwizane z jednej strony szachownicy podczas gdy kamienie biaych s ulokowane w centrum gdzie maj duo wicej mobilnoci4 ,tak samo jak poprzednio biae1 aby wygra1 musz by na posuniciu4 ,czarne ,biae 7#a7 444 f#h-;e#g 7#b7 g#c-;f#d e#g-;d#f 7#c7 f#d-;e#c d#f-;e#e --------------------------------------- #h o --------------------------------------- #g o --------------------------------------- #f oo 99 --------------------------------------- #e 99 --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c 9999 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ie4--;,biae zaczynaj i wygrywaj4 7#d7 e#c-;f#b e#e-;f#d 7#e7 f#b-;g#a f#d-;g#c 7#f7 g#a-;h#b g#c-;f#b 7#g7 h#b-;g#c f#b-;e#a 7#h7 g#c-;h#b e#a-;f#b 7#i7 h#b-;g#a f#b-;g#c 7#aj7 g#a-;h#b g#c-;f#d 7#aa7 h#b-;g#a f#d-;e#e 7#ab7 g#a-;f#b e#e-;d#d 7#ac7 f#b-;g#c d#d-;c#e 7#ad7 g#c-;f#d c#g-;d#f 7#ae7 f#d-;e#c d#f-;e#e 7#af7 e#c-;f#b e#e-;f#d 7#ag7 f#b-;g#a f#d-;g#c 7#ah7 g#a-;h#b g#c-;f#b 7#ai7 h#b-;g#c f#b-;e#a 7#bj7 g#c-;h#b e#a-;f#b 7#ba7 h#b-;g#a f#b-;g#c 7#bb7 g#a-;h#b g#c-;f#d 7#bc7 h#b-;g#a f#d-;e#e 7#bd7 g#a-;f#b e#e-;d#f 7#be7 f#b-;e#c d#f-;c#g 7#bf7 e#c-;f#d c#e-;d#f 7#bg7 f#d-;e#c d#f-;e#e 7#bh7 e#c-;f#b e#e-;f#d 7#bi7 f#b-;g#a f#d-;g#c 7#cj7 g#a-;h#b f#f-;g#e ,ostatecznie biae osigaj pozycj1 w ktrej mog zredukowa kocwk do jednego z fundamentalnych przypadkw poprzez wymian4 7#ca7 h#b-;f#d g#e-;e#c 7#cb7 h#f-;g#g ,mona zauway1 e dziki wymianie czarne zyskay posunicie4 ,biae odzyskuj to posunicie poprzez drug wymian4 7b#h7 444 e#c-;d#d 7#cc7 g#g-;f#h d#d-;c#e 7#cd7 f#h-;e#g c#g-;b#h 7#ce7 e#g-;f#f c#e-;b#f 7#cf7 a#e-;c#g b#h-;d#f i wygrywaj4 ,druga pozycja z reguy jest rezultatem pozycji mostka1 np4 czarne kamienie na a#e1 h#f1 d#f1 czarna damka na e#g4 ,biae kamienie na f#h i b#h1 biae damki na d#d i c#e4 ,czarne maj posunicie3 7#a7 e#g-;d#h c#e-;e#g 7#b7 d#h-;f#f b#h-;c#g i biae wygrywaj poprzez drug pozycj4 ,,zmiana ,,strony ,b,d,,cej ,,na ,,posuni,,ciu ,z powodu wymian kamieni w poprzednim przykadzie1 w kolejnych posuniciach nastpoway cige zmiany strony bdcej na posuniciu4 ,czsto jednak mamy do czynienia z wymianami1 ktre ,,nie zmieniaj strony bdcej na posuniciu1 a poniewa wygrana lub poraka w ogromnej liczbie kocwek zaley od tego1 ktry gracz ma posunicie1 wane jest aby pocztkujcy mia jasny pogld na omawiane zagadnienia4 ,wymiana zawsze zmienia posunicie jeeli zbijajcy kamie jest odbijany w nastpnym ruchu4 ,jeeli odbijany jest inny kamie ktry z graczy bdzie na posuniciu zaley od wzgldnej pozycji zbijanych kamieni4 ,na potrzeby oblicze posuni dobrze jest wyobrazi sobie szachownic jako zoon z dwch systemw pl -- czarnego systemu zawierajcego rzdy zaczynajce si od pl a#a1 a#c1 a#e i a#g i biaego systemu zawierajcego pozostae cztery rzdy4 ,jeeli kady z tych systemw zawiera ,,parzyst liczb kamieni1 gracz1 ktrego ruch teraz wypada1 traci opozycj czyli jego przeciwnik jest na posuniciu4 ,jeeli liczba kamieni w kadym systemie jest ,,nieparzysta1 gracz1 ktry ma ruch1 zyskuje opozycj czyli jest na posuniciu4 ,poniewa obliczenie posunicia dotyczy tylko systemw w ktrych obaj gracze maj tak sam ilo bierek1 aby uzyska podan informacj1 wystarczy skorygowa liczb kamieni w jednym z systemw4 ,diagram #if suy za przykad4 ,po policzeniu kamieni w systemie czarnym na przykad1 okazuje si1 e ich liczba jest nieparzysta4 ,tak wic gracz1 ktry ma teraz ruch jest na posuniciu1 ktre w tej pozycji --------------------------------------- #h o --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f o --------------------------------------- #e o --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c 99 --------------------------------------- #b 99 --------------------------------------- #a 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #if4 gwarantuje zwycistwo biaym i remis czarnym1 tak wic3 7,a7 ,czarne zaczynaj ,czarne ,biae 7#a7 b#b-;c#c ,wydaje si1 e jest to najlepsze posunicie czarnych2 jeeli zagraj e#a-;d#b1 biae odpowiedz c#e-;d#d uzyskujc bardzo siln pozycj4 7#a7 444 d#h-;e#g 7#b7 e#a-;f#b e#g-;f#f 7#c7 f#b-;e#c f#f-;e#e 7#d7 c#c-;b#d e#e-;d#d ,remis4 7,b7 ,biae zaczynaj ,czarne ,biae 7#a7 444 d#h-;e#g 7#b7 e#a-;f#b e#g-;f#f 7#c7 b#b-;c#c b#f-;a#e 7#d7 f#b-;e#c f#f-;c#e ,blokada4 --------------------------------------- #h o o --------------------------------------- #g 99 o --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b 99 --------------------------------------- #a 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ig4 ,z powyszych wyjanie jasno wynika1 e w razie wymiany1 posunicie pozostaje niezmienione jeeli zbijane kamienie byy zlokalizowane w tym samym systemie1 natomiast zmienia si jeeli zbijane kamienie naleay do rnych systemw4 ,czasami zdarzaj si wyjtki od tej zasady ze wzgldu na bierki nie majce mobilnoci1 np4 w pozycji przedstawionej na diagramie #ig gdzie czarne1 majc posunicie1 przegrywaj1 poniewa ich kamie na a#g jest zablokowany4 ,,trzecia ,,pozycja --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g o --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e oo 9999 --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c oo 9999 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ih4--;,biae zaczynaj i wygrywaj 4 ,biae majc przewag kamienia wydaj si mie zapewnione atwe zwycistwo2 ale biorc pod uwag trudnoci z doprowadzeniem kamienia do koronacji na damk1 droga przed nimi jest trudna4 ,jeeli usun damki z c#c i a#c1 biae w ogle nie s w stanie wygra1 poniewa czarna damka bdzie porusza si w t i z powrotem pomidzy c#e i d#f4 ,wida wic jasno1 e wymuszenie wygranej w pozycji diagramu moe si dokona tylko w kooperacji z damk na a#c4 ,inn kwesti do rozwaenia jest to1 e nastpujca pozycja bdzie oznacza remis jeeli ruch maj biae4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e o oo oo --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c 9999 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a 9999 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ii4 ,biae nie s w stanie utorowa sobie drogi poniewa nie mog zagrozi wymian4 ,metoda1 przy pomocy ktrej biae mog zagrozi wymian damki na c#e w przykadzie trzeciej pozycji pokazanym na diagramie #ih jest nastpujca3 ,czarne ,biae 7#a7 444 a#e-;b#f 7#b7 c#c-;d#d b#f-;c#g a#c-;b#b nie bdzie miao sensu poniewa c#e-;d#f wymusi ponownie b#b-;a#c4 7#c7 d#d-;c#c ,jeeli d#d-;e#e to biae wygrywaj poprzez c#g-;d#h 7#c7 444 c#g-;b#h c#g-;d#h spowoduje remis poprzez 7#d7 c#e-;d#f1 a#g-;b#f2 7#e7 d#f-;c#g1 b#f-;a#e2 7#f7 c#g-;d#f1 a#c-;b#d2 7#g7 c#c-;d#d1 etc4 7#d7 c#c-;d#d a#c-;b#b 7#e7 d#d-;e#e b#h-;c#g 7#f7 e#e-;d#d c#g-;d#h 7#g7 d#d-;e#e b#b-;c#c 7#h7 e#e-;d#f c#c-;d#b 7#i7 c#e-;d#d ,to lepsze ni pozwolenie na poczenie damek4 7#i7 444 a#g-;b#f 7#aj7 d#f-;c#g b#f-;a#e 7#aa7 c#g-;d#f d#b-;e#a 7#ab7 d#d-;c#c e#a-;f#b 7#ac7 d#f-;c#e f#b-;e#c jeeli porusz inn damk czarne mog zremisowa poprzez c#e-;b#d4 7#ad7 c#e-;d#f e#c-;f#d 7#ae7 d#f-;c#e ,czarne szybko przegraj jeeli pozwol na marsz biaego kamieniami 7#ae7 444 f#d-;e#e ,groba wymiany 7#af7 c#e-;b#f ,jedyne posunicie pozwalajce wymiany unikn4 7#af7 444 e#e-;d#f 7#ag7 b#f-;a#g d#f-;c#e 7#ah7 a#g-;b#h d#h-;e#g 7#ai7 b#h-;a#g e#g-;d#f 7#bj7 a#g-;b#h d#f-;e#e 7#ba7 b#h-;a#g c#e-;d#d 7#bb7 c#c-;b#b a#e-;b#d i nie mona przeszkodzi biaym w koronacji kolejnej damki4 ,wczeniejsze ustawienie trzeciej pozycji pokazane jest na diagramie #ajj4 --------------------------------------- #h o o --------------------------------------- #g 99 99 --------------------------------------- #f 99 --------------------------------------- #e oo --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ajj4 ,biae wygrywaj poprzez 7#a7 444 c#e-;b#f 7#b7 c#g-;d#h b#h-;a#g 7#c7 d#f-;c#g f#h-;d#f 7#d7 c#g-;b#h d#f-;e#e 7#e7 b#h-;c#g b#f-;a#e 7#f7 c#g-;d#f c#e-;d#d1 etc4 ,,czwarta ,,pozycja ,mimo i biae maj przewag kamienia1 maj ogromne trudnoci w wygraniu ze wzgldu na sab pozycj kamienia na a#c4 ,czarny kamie na c#a utrzymuje je w szachu nie bdc osabionym w swojej efektywnoci wzgldem centrum szachownicy4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d oo --------------------------------------- #c o oo oo --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a 99 9999 9999 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aja4--;,biae maj ruch i wygrywaj ,jeeli czarne s na posuniciu1 biae w ogle nie mog wygra poniewa nie bd w stanie usun czarnych damek4 ,w obecnej sytuacji 7ruch biaych7 wygrywaj one przez powicenie1 z ktrym czsto mamy do czynienia w kocwkach typu #d damki przeciw #c4 ,czarne ,biae 7#a7 444 f#d-;g#c 7#b7 g#a-;h#b g#c-;h#d 7#c7 h#b-;g#a c#c-;d#d 7#d7 e#a-;f#b e#c-;f#d 7#e7 g#a-;h#b d#d-;e#e 7#f7 h#b-;g#a --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f --------------------------------------- #e oo --------------------------------------- #d oo oo --------------------------------------- #c o --------------------------------------- #b 9999 --------------------------------------- #a 99 9999 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ajb4 ,nie pomoe czarnym zagranie f#b-;e#a ze wzgldu na h#d-;g#c2 7#g7 h#b-;g#a1 g#c-;h#b2 7#h7 e#a-;f#b1 f#d-;g#e2 7#i7 f#b-;e#a1 g#e-;h#d27;e#c7 e#a-;f#b1 e#e-;d#d2 7c#c7 f#b-;e#a1 d#d-;e#c1 etc4 7#f7 444 f#d-;g#c 7#g7 f#b-;e#a g#c-;h#b 7#h7 e#a-;f#b e#e-;d#d 7#i7 f#b-;e#a d#d-;e#c ,to jest istotne posunicie1 ktre wymusza zwycistwo4 7#aj7 e#a-;f#b gdyby byo e#a-;d#b1 biae wymieniyby poprzez h#d-;g#c 7#aa7 444 e#c-;d#b ,tylko przy pomocy tego sprytnego powicenia biae mog wygra parti4 ,po 7#ab7 c#a-;e#c biae graj h#b-;g#c1 a jeeli odpowiedzi czarnych bdzie 7#ac7 f#b-;e#a1 biae uzyskaj dwa na jednego poprzez g#c-;f#b4 ,tak wic czarne nie mog uczyni nic lepszego ni gra 7#ac7 e#c-;d#d1 g#c-;e#a2 7#ad7 d#d-;c#e1 etc41 i postawi damki w kadym podwjnym naroniku4 ,biae wygraj wtedy tak jak to zostao wyjanione w rozdziale dotyczcym elementarnych kocwek4 ,czwarta pozycja skutkuje remisem tylko wtedy1 gdy kamie utrzymywany jest na a#c lub h#f1 w zalenoci od tego czy czarne czy te biae s stron sabsz4 ,w trzeciej pozycji utrzymywanie kamieni na tych polach jest bezuyteczne1 ale czasami mona uzyska remis utrzymujc je na a#e lub h#d4 ,w obronie dwch damek przeciwko dwm oraz kamieniowi1 strona sabsza musi mie ruch w systemie1 w ktrym kamie jest zwizany4 ,w nastpujcej pozycji bdzie remis jeeli biae maj posunicie4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g oo --------------------------------------- #f oo --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d 9999 99 --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a 9999 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ajc4 ,gdyby ruch miay czarne1 mogyby wygra poprzez 7#a7 h#d-;g#e1 f#f-;h#d2 7#b7 f#d-;g#c4 ,na diagramie #ajd posuniciem remisujcym jest c#g-;d#h4 ,gra moe przebiega jak nastpuje3 7#b7 a#e-;b#f d#f-;c#g 7#c7 b#f-;a#g c#g-;b#h 7#d7 f#h-;e#g d#h-;c#g 7#e7 f#f-;e#e c#g-;b#f --------------------------------------- #h 9999 --------------------------------------- #g oo --------------------------------------- #f oo 9999 --------------------------------------- #e 99 --------------------------------------- #d --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ajd4--;,biae maj ruch4 7#f7 e#g-;d#f b#f-;a#e i biae poruszaj si w t i z powrotem pomidzy b#f i a#e4 ,w pozycji diagramu #aje biae remisuj poprzez3 7#a7 444 d#f-;c#e 7#b7 a#g-;b#h c#e-;b#f 7#c7 d#b-;e#a b#f-;c#e 7#d7 e#a-;f#b c#e-;b#f 7#e7 f#b-;g#c b#f-;c#e 7#f7 g#c-;f#d c#e-;b#f 7#g7 f#d-;g#e d#d-;c#e b#h d#h f#h --------------------------------------- #h h#h --------------------------------------- #g 9999 --------------------------------------- #f oo h#f --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d oo h#d --------------------------------------- #c 99 --------------------------------------- #b 9999 #e --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aje4--;,biae maj posunicie4 ,zmiana obrocy 7#h7 g#e-;f#f c#e-;d#f i czarne nie mog si ruszy4 ,,pi,,ta ,,pozycja ,biae maj ruch i wydaje si oczywiste1 e przegraj jeeli rusz swj kamie z c#g1 pozwalajc czarnym na odpowied c#c-;d#d4 ,jedynym sposobem uratowania partii jest powicenie kamienia na a#e poprzez a#e-;b#d4 ,wynikn moe nastpujca gra4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g o --------------------------------------- #f o o --------------------------------------- #e o o --------------------------------------- #d 99 99 --------------------------------------- #c 99 99 99 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ajf4 7#b7 c#c-;a#e c#g-;d#f 7#c7 a#e-;b#f f#f-;e#e 7#d7 b#f-;c#g e#e-;g#c 7#e7 e#c-;f#d ,uniemoliwienie d#f-;e#e 7#e7 444 g#c-;f#b 7#f7 c#g-;d#h f#b-;e#a;,d 7#g7 d#h-;c#g e#a-;f#b ,biae nie mog ocali kamienia1 tak wic goni przeciwnika4 7#h7 c#g-;e#e f#b-;g#c 7#i7 h#d-;g#e c#e-;d#d 7#aj7 e#e-;c#c g#c-;e#e 7#aa7 g#e-;f#f e#e-;g#g 7#ab7 c#c-;d#d g#g-;f#f ,remis4 ,biae przegrayby po h#f-;g#e1 jako e po 7#ac7 d#d-;e#e1 g#e-;h#d2 7#ad7 e#e-;f#d1 g#g-;f#f2 7#ae7 a#c-;b#d nie mogyby odzyska podwjnego naronika4 ,nastpny diagram przedstawia problem1 ktry mona by nazwa ,,sz,,st ,,pozycj4 --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f oo --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d o 9999 --------------------------------------- #c o --------------------------------------- #b 9999 --------------------------------------- #a 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ajg4--;,czarne maj ruch1 a biae remisuj4 ,czarne graj 7#a7 d#b-;e#a zagraajc 7#b7 c#a-;d#b i 7#c7 d#d-;c#c4 ,biae mog temu zapobiec tylko poprzez 7#a7 444 b#f-;a#e ,teraz c#a-;d#b da tylko remis ze wzgldu na b#d-;c#c4 7#b7 e#a-;f#b a#e-;b#f 7#c7 f#b-;e#c b#f-;a#e ,znowu trzeba zapobiec c#a-;d#b4 7#d7 e#c-;f#d a#e-;b#f 7#e7 f#d-;g#e b#f-;c#g ,tym razem b#f-;a#e przegrywa1 poniewa czarne mog odpowiedzie 7#f7 g#e-;h#d1 a#e-;b#f2 7#g7 c#a-;d#b1 a#c-;b#b2 7#h7 d#d-;c#c4 7#f7 g#e-;h#d c#g-;b#h ,unikanie c#g-;b#f1 ktre spowodowaoby przegran poprzez 7#g7 c#a-;d#b 7#g7 h#d-;g#c b#h-;c#g 7#h7 g#c-;f#d c#g-;b#f 7#i7 f#d-;e#e b#f-;c#g ,remis4 ,biae musz wypatrywa c#a-;d#b i uwaa aby zagra b#f-;a#e we waciwym momencie1 po to by przeprowadzi wymian b#d-;c#c jeeli zagrane zostanie c#a-;d#b4 ,jednoczenie musz uwaa na ruch b#f-;a#e jeeli czarne damki s na polach d#d i h#b lub d#d i h#d1 inaczej czarne mog odpowiedzie h#b-;g#c1 a#e-;b#f2 c#a-;d#b1 d#d-;c#c4 ,,iv ,g,,wne ,,zasady ,i ,,partie ,,ilustracyjne ,generalne zasady strategii zastosowa mona w odniesieniu do warcabw tak samo jak miao to miejsce w przypadku szachw1 mimo i w przypadku warcabw nie mamy do czynienia z manewrami strategicznymi na tak du skal4 ,i znowu mamy zasad najwikszej mobilnoci1 ktra powinna przywieca planowi mobilizacji w kadym otwarciu4 ,korzystniej jest gdy nasze bierki zajmuj centrum planszy1 a nie krawdzie1 gdzie cz ich zasigu pozostaje odcita4 ,waga pl centralnych nie jest a tak wyrana jak w szachach4 ,nie ma wtpliwoci1 e bierka ma wicej mobilnoci w centrum gdzie ma dwa czy cztery posunicia do wyboru1 ni na skraju planszy gdzie moliwe s tylko jeden czy dwa ruchy2 ale bierka na skraju planszy ma t zalet1 e dopki si nie poruszy1 jest chroniona przed zbiciem przez brzeg planszy4 ,jednak gracz1 utrzymujcy swoje bierki w skomasowanej formacji w centrum zapewni im w wikszoci przypadkw wzajemn ochron i odniesie zwycistwo nad graczem1 ktrego armia jest podzielona na dwie czci jedn po lewej1 a drug po prawej stronie szachownicy4 ,grajc biaymi kamieniami korzystnie jest zajmowa pola takie jak f#d1 e#e1 c#e1 f#h1 d#h i b#h1 a nie jest dobrze zajmowa h#b i a#c jeeli przeciwnik ma bierk odpowiednio na g#a i c#a poniewa wtedy kamienie dziaaj jak wsparcie dla wroga zamiast pomaga swojej stronie4 ,w pozycji3 czarne g#a1 d#b i g#c2 biae h#b1 f#d1 e#e i f#f2 kamie biaych na h#b wspiera kamie czarnych na g#c i biae bdc na posuniciu musz odda bierk ruchem f#f-;g#e1 na ktry czarne odpowiedz g#c-;h#d4 ,naturalnie dobrze jest nie dotyka bierek w ostatnim rzdzie poniewa zapobiegn one uzyskaniu przez przeciwnika damek4 ,jednak kamie biaych h#h i czarnych a#a lepiej sprawuj si w centrum szachownicy poniewa pola g#g i b#b s odpowiednio chronione poprzez f#h i c#a4 ,co wicej po otwarciach1 w ktrych gracz utrzymuje kamie w pojedynczym naroniku powstaje zagroenie pierwsz pozycj4 ,formacj1 ktra czsto powstaje w grze rodkowej jest tzw4 okie4 ,skada si ona z trzech kamieni uoonych tak jak bierki biaych na ,diagramie --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g o --------------------------------------- #f o --------------------------------------- #e 99 o --------------------------------------- #d 99 --------------------------------------- #c 99 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #ajh4 ,kiedy okie jest waciwie wsparty1 tworzy solidn pozycj obronn1 ktr nieatwo jest zaatakowa4 ,przykadu silnego okcia dostarcza nastpujca partia3 --------------------------------------- #h o o --------------------------------------- #g o --------------------------------------- #f o --------------------------------------- #e o o --------------------------------------- #d 99 o --------------------------------------- #c 99 99 99 --------------------------------------- #b 99 99 --------------------------------------- #a 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aji4 ,czarne ,biae 7#a7 e#c-;d#d d#f-;c#e 7#b7 f#b-;e#c f#f-;g#e 7#c7 g#a-;f#b g#g-;f#f 7#d7 c#c-;b#d g#e-;h#d 7#e7 b#d-;d#f e#g-;c#e 7#f7 d#b-;c#c h#h-;g#g 7#g7 c#c-;b#d f#f-;g#e 7#h7 b#d-;d#f c#g-;c#c 7#i7 b#b-;d#d b#f-;c#e 7#aj7 d#d-;b#f a#g-;c#e 7#aa7 a#a-;b#b g#g-;f#f 7#ab7 b#b-;c#c d#h-;e#g 7#ac7 c#a-;d#b f#f-;e#e 7#ad7 g#c-;f#d e#e-;g#c 7#ae7 h#b-;f#d ,kamienie na f#b1 e#c1 h#d1 f#d1 g#e i h#f formuj okie1 ktrego sia stanie si widoczna w #ai posuniciu4 7#ae7 444 e#g-;d#f 7#af7 c#c-;d#d b#h-;a#g 7#ag7 d#d-;b#f a#g-;c#e 7#ah7 d#b-;c#c f#h-;e#g 7#ai7 e#a-;d#b c#e-;b#d 7#bj7 a#c-;c#e d#f-;b#d 7#ba7 c#c-;a#e e#g-;d#f 7#bb7 d#b-;c#c z wygran4 ,niebezpieczestwa kryjce si w okciu1 ktry nie jest wystarczajco wsparty ukazuje nastpujca partia4 ,czarne ,biae 7#a7 e#c-;d#d d#f-;c#e 7#b7 d#b-;e#c f#f-;g#e 7#c7 c#a-;d#b g#g-;f#f 7#d7 g#c-;f#d h#h-;g#g 7#e7 h#b-;g#c g#e-;h#d 7#f7 g#a-;h#b f#f-;g#e 7#g7 c#c-;b#d e#g-;f#f 7#h7 b#d-;d#f c#g-;c#c 7#i7 d#b-;b#d d#h-;e#g 7#aj7 b#b-;c#c b#f-;c#e 7#aa7 b#d-;d#f e#g-;c#e 7#ab7 c#c-;d#d f#h-;e#g i biae wygrywaj poprzez grob wzicia dwch za jednego poprzez c#e-;d#d po wymianie4 ,czarne nie mog zapobiec utracie bierki4 ,czytelnik1 ktry dogbnie zaznajomi si z podstawowymi kocwkami nie bdzie mia problemw z zagraniem dobrej partii warcabw jeeli w kadym posuniciu bdzie przestrzega omwionych w tym rozdziale generalnych zasad4 ,jeeli bdzie analizowa niezliczone warianty podawane w wikszoci podrcznikw do gry w warcaby1 przekona si1 e ilustruj one po prostu te zasady w partiach rozpocztych rnymi otwarciami4 ,przytocz dalej dwie partie grane przez mistrzw1 ktrych dogbne studium przyniesie czytelnikowi wicej poytku ni przegldanie niezliczonej iloci partii zbyt skompo skomentowanych4 ,czarne ,biae 7#a7 g#c-;f#d ,prawdopodobnie najlepszym posuniciem otwierajcym jest c#c-;d#d poniewa pozwala na szybki rozwj kamienia a#a1 ktry jak to zostao ju zaznaczone nie powinien pozostawa w pierwszym rzdzie4 ,warianty powstae po c#c-;d#d zostay tak wyczerpujco przeanalizowane1 e praktycznie niemoliwe jest pokonanie gracza1 ktry opanowa je wszystkie pamiciowo4 ,koniecznym wic okazao si ograniczenie graczy w meczach i turniejach poprzez losowanie pierwszego posunicia w celu uniknicia zbyt wielu remisw4 ,jest to powana wada poniewa ogranicza swobody wyboru gracza1 a tak by nie powinno4 7#a7 444 f#f-;g#e 7#b7 c#c-;d#d ,trudno jest powiedzie czy lepsze jest posunicie c#c-;b#d czy te h#b-;g#c4 f#b-;g#c i e#c-;d#d s uwaane za sabe4 7#b7 444 g#g-;f#f ,bardziej agresywne ni d#f-;c#e1 ktre rwnie mona bezpiecznie zagra4 7#c7 d#d-;c#e b#b-;c#c1 h#d-;g#e lub c#e-;d#f byyby rwnie dobre4 7#c7 444 b#f-;d#d 7#d7 e#c-;c#e d#f-;b#d 7#e7 a#c-;c#e g#e-;e#c 7#f7 f#b-;d#d h#f-;g#e 7#g7 h#b-;g#c h#h-;g#g 7#h7 b#b-;a#c g#g-;h#f 7#i7 d#b-;e#c g#e-;h#d --------------------------------------- #h o o o --------------------------------------- #g o o o --------------------------------------- #f o o --------------------------------------- #e 99 --------------------------------------- #d 99 o --------------------------------------- #c 99 99 99 --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a 99 99 99 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aaj4 7#aj7 g#a-;f#b ,na pierwszy rzut oka nierozsdnym moe wydawa si przerywanie damkowego rzdu kiedy mona byo zagra g#c-;f#d2 jednak korzy wynikajca z pozostania bierki na h#d zamiast komplikacji wynikych po h#d-;g#c bior gr nad wad poruszenia kamieniem z pierwszego rzdu4 ,czarne mogyby rwnie zagra 7#aj7 e#a-;f#b1 ale spotka si to moe z silnym atakiem3 7#aj7 e#a-;f#b1 c#g-;d#f2 7#aa7 a#a-;b#b1 d#f-;b#d2 7#ab7 a#c-;c#e1 b#h-;c#g2 7#ac7 g#c-;f#d1 c#g-;b#f2 7#ad7 c#a-;d#b 7b#b-;a#c przegrywa71 f#f-;g#e2 7#ae7 f#d-;e#e 7i znowu b#b-;a#c przegrywa71 g#e-;f#d2 7#af7 e#c-;g#e1 h#f-;f#d2 7#ag7 g#a-;h#b1 d#h-;c#g2 7#ah7 f#b-;e#c1 b#f-;a#e2 7#ai7 e#c-;g#e1 e#g-;f#f2 7#bj7 e#e-;g#g1 f#h-;f#d27ba7 d#b-;c#c 7,prawdopodobnie jedyne posunicie prowadzce do remisu --b#b-;a#c przegrywa ze wzgldu na a#e-;b#d74 7#aj7 444 c#g-;b#f 7#aa7 a#a-;b#b b#h-;c#g mona byo zagra rwnie f#f-;e#e4 7#ab7 g#c-;f#d c#g-;d#f lub f#f-;g#e albo b#f-;a#e4 7#ac7 c#a-;d#b d#f-;b#d 7#ad7 a#c-;c#e f#f-;g#e 7#ae7 d#b-;c#c e#g-;d#f d#h-;c#g przegrywa ze wzgldu na 7#af7 b#b-;a#c1 e#g-;f#f2 7#ag7 c#c-;b#d1 b#f-;a#e2 7#ah7 c#e-;b#f1 a#e-;c#c2 7#ai7 b#f-;d#h1 c#c-;b#b2 7#bj7 f#d-;e#e4 --------------------------------------- #h o o --------------------------------------- #g o --------------------------------------- #f o o o --------------------------------------- #e 99 o --------------------------------------- #d 99 99 o --------------------------------------- #c 99 99 --------------------------------------- #b 99 99 --------------------------------------- #a 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aaa4 7#af7 c#e-;e#g f#h-;d#f 7#ag7 b#b-;a#c b#f-;a#e 7#ah7 d#d-;e#e d#f-;c#e ,nie mona gra a#e-;b#d ze wzgldu na 7#ai7 a#e-;c#g1 b#d-;d#b2 7#bj7 e#a-;c#c1 d#h-;b#f2 7#ba7 a#c-;b#d4 7#ai7 c#c-;d#d a#e-;b#d ,biae mog oczywicie zremisowa w tym miejscu posuniciem d#h-;e#g2 a#e-;b#d rwnie remisuje mimo niewidzialnego okcia czarnych4 7#bj7 d#d-;b#f a#g-;c#e 7#ba7 e#a-;d#b d#h-;e#g 7#bb7 e#e-;d#f ,gdyby nastpio e#e-;f#f1 biae remisuj c#e-;d#d2 7#bc7 a#c-;c#e1 h#d-;g#c4 7#bc7 444 e#g-;f#f --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f 99 o o --------------------------------------- #e o o --------------------------------------- #d o 99 o --------------------------------------- #c 99 99 --------------------------------------- #b 99 99 --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aab4 ,gra na byskotliw kocwk4 ,remisuje rwnie b#d-;c#c2 7#bd7;d#b-;b#d1 e#g-;f#f2 7#be7 f#d-;e#e1 f#f-;d#d2 7#bf7 d#f-;e#g1 g#e-;f#d4 7#bd7 d#f-;c#g b#d-;c#c 7#be7 d#b-;d#f f#f-;e#e ,remis mimo rnicy dwch bierek4 ,nastpujca partia stanowi ilustracj pierwszej pozycji3 ,czarne ,biae 7#a7 c#c-;d#d f#f-;e#e ,to posunicie nie jest tak silne jak d#f-;c#e4 7#b7 d#d-;f#f g#g-;e#e 7#c7 b#b-;c#c ,mona byo rwnie zagra a#c-;b#d 7#c7 444 h#h-;g#g 7#d7 a#a-;b#b g#g-;f#f b#f-;a#e jest take dobre4 7#e7 a#c-;b#d ,gdyby czarne zagray zamiast tego e#c-;d#d1 biae zapewni sobie atw gr posuniciem d#f-;c#e4 7#e7 444 b#f-;a#e ,uwaane za najlepsze4 ,mona rwnie gra b#f-;c#e or f#f-;g#e4 7#f7 b#b-;a#c ,czarne mogy przygotowa puapk posuniciem 7#f7 e#c-;d#d4 ,po odpowiedzi biaych c#g-;b#f lub a#g-;b#f1 czarne wygrywaj poprzez 7#g7 d#d-;c#e1 b#f-;d#d2 7#h7 b#d-;c#e1 d#f-;b#d2 7#i7 g#c-;f#d4 7#f7 444 c#g-;b#f 7#g7 e#c-;f#d b#f-;c#e --------------------------------------- #h o o o --------------------------------------- #g o o --------------------------------------- #f o o o --------------------------------------- #e o o o --------------------------------------- #d 99 99 --------------------------------------- #c 99 99 99 --------------------------------------- #b 99 99 99 --------------------------------------- #a 99 99 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aac4 ,w razie d#h-;c#g1 czarne wygrywaj poprzez 7#h7 d#b-;e#c1 b#f-;c#e2 7#i7 g#c-;h#d1 e#e-;g#c2 7#aj7 h#b-;f#d1 a#g-;b#f2 7#aa7 h#d-;g#e1 f#f-;h#d2 7#ab7 c#a-;d#b lub 7#aj7 4441 c#g-;b#f2 7#aa7 g#a-;h#b1 f#f-;e#e2 7#ab7 c#a-;d#b4 7#h7 d#b-;e#c a#g-;b#f ,za silniejsze uwaa si b#h-;c#g lub c#e-;d#d 7#i7 c#a-;d#b b#h-;a#g ,to posunicie przegrywa4 ,moliwo remisu zapewnia tylko f#h-;g#g4 ,czarne ,biae 7#aj7 g#c-;h#d e#e-;g#c 7#aa7 h#b-;f#d f#f-;e#e --------------------------------------- #h o o --------------------------------------- #g o o --------------------------------------- #f o o o --------------------------------------- #e o o o --------------------------------------- #d 99 99 99 --------------------------------------- #c 99 99 99 --------------------------------------- #b 99 99 --------------------------------------- #a 99 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aad4 ,moliwe s tutaj cztery warianty4 ,jeeli nastpi d#h-;c#g lub f#h-;g#g1 czarne wygrywaj dziki 7#ab7 h#d-;g#e1 f#f-;h#d2 7#ac7 f#d-;e#e1 etc4 7#aa7 4441 f#f-;g#e przegrywa ze wzgldu na 7#ab7 h#d-;f#f1 e#g-;g#e2 7#ac7 f#d-;e#e4 ,powicenie 7#aa7 4441 h#f-;g#e2 7#ab7 f#d-;h#f1 f#f-;e#e jest parowane poprzez 7#ac7 e#c-;f#d1 e#e-;g#c2 7#ad7 g#a-;h#b1 e#g-;f#f2 7#ae7 h#b-;f#d1 d#h-;e#g2 7#af7 h#d-;g#e4 ,czarne ,biae 7#ab7 h#d-;g#e e#e-;g#c 7#ac7 f#b-;h#d h#f-;f#d 7#ad7 e#c-;g#e e#g-;f#f ,w odpowiedzi na f#h-;g#g czarne wygrywaj poprzez 7#ae7 d#b-;e#c1 g#g-;f#f2 7#af7 e#a-;f#b2 ale grajc d#h-;c#g biae mog duej si broni4 --------------------------------------- #h o o --------------------------------------- #g o --------------------------------------- #f o o o --------------------------------------- #e o o 99 --------------------------------------- #d 99 99 --------------------------------------- #c 99 99 --------------------------------------- #b 99 --------------------------------------- #a 99 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aae4 7#ad7 4441 d#h-;c#g2 7#ae7 g#e-;f#f1 e#g-;g#e2 7#af7 h#d-;f#f1 c#e-;d#d2 7#ag7;c#c-;e#e1 d#f-;f#d2 7#ah7 g#a-;f#b1 a#e-;c#c2 7#ai7 d#b-;b#d1 c#g-;d#f2 7#bj7 b#d-;c#e1 d#f-;b#d27ba7 a#c-;c#e1 b#f-;d#d2 7#bb7 f#b-;e#c1 d#d-;f#b2 7#bc7 e#a-;e#e1 a#g-;b#f2 7#bd7 e#e-;d#f1 b#f-;c#e2 7#be7 d#f-;c#g1 c#e-;d#d2 7#bf7 c#g-;b#h1 d#d-;e#c2 7#bg7 b#h-;c#g1 e#c-;f#b2 7#bh7 c#g-;d#f1 f#b-;g#a2 7#bi7 f#f-;e#g1 g#a-;f#b2 7#cj7 e#g-;d#h1 f#b-;g#c2 7#ca7 f#h-;e#g1 g#c-;h#d2 7#cb7 e#g-;f#f1 h#d-;g#c2 7#cc7 d#f-;e#e4 ,czarne uzyskay w ten sposb pierwsz pozycj i wygrywaj4 ,czarne ,biae 7#ae7 g#e-;e#g d#h-;f#f 7#af7 d#b-;e#c f#h-;g#g 7#ag7 e#a-;f#b g#g-;h#f 7#ah7 f#b-;g#c f#f-;e#e 7#ai7 g#a-;h#b e#e-;d#d ,aby wybrn z tej sytuacji biae musz odda bierk1 a czarne mog wtedy wymieni i bez problemu wygra 7#bj7 c#c-;c#g1 etc4 ,v ,,problemy ,,warcabowe ,problemy warcabowe w odrnieniu od szachowych s zawsze cile zwizane z typowym przebiegiem gry i nie pozwalaj na komponowanie kombinacji1 ktre zasadniczo rniyby si od tego co dzieje si w trakcie prawdziwej partii4 ,,problem ,nr4 #a4 ,,bia,e ,,zaczynaj ,i ,,wygrywaj --------------------------------------- #h --------------------------------------- #g o --------------------------------------- #f o o --------------------------------------- #e --------------------------------------- #d 99 99 --------------------------------------- #c --------------------------------------- #b --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aaf4 ,zwykle zaczerpnite s z gry kocowej1 a odrniaj si od zwykych kocwek tylko nieoczekiwanym pierwszym posuniciem1 zwykle polegajcym na powiceniu kilku bierek4 ,diagramy #aaf1 #aag i #aah dostarczaj przykadw3 ,,problem ,nr4#b4 ,,bia,e ,,zaczynaj ,i ,,wygrywaj4 --------------------------------------- #h 9999 --------------------------------------- #g --------------------------------------- #f oo o o --------------------------------------- #e o --------------------------------------- #d 99 --------------------------------------- #c 99 --------------------------------------- #b 99 --------------------------------------- #a --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aag4 ,jeeli w pozycji przedstawionej na diagramie #aaf biae sprbowayby osign rzd przemiany bierk z c#g1 czarne mog wygra dziki pierwszej pozycji3 7#a7 4 4 41 c#g-;d#f1 7#b7 b#d-;a#e1 b#f-;c#e2 7#c7 a#e-;b#f1 c#e-;d#d2 7#d7 b#f-;c#g1 d#f-;c#e2 7#e7 c#g-;b#f1 c#e-;b#d2 7#f7 b#f-;c#e1 etc4 ,jedynym sposobem na osignicie remisu jest powicenie bierki z h#f posuniciem h#f-;g#e2 nastpnie mona kontynuowa jak wyej4 ,pozwala to biaym zagra d#f-;e#e zamiast c#e-;d#d z wymian damki na kamie4 ,pierwsze posunicie w pozycji przedstawionej na diagramie #aag to b#f-;a#g4 ,czarne musz na nie odpowiedzie 7#b7 h#h-;g#g4 ,nastpnie biae powicaj trzy kamienie poprzez g#e-;f#d i po 7#c7 g#g-;c#g 7lub g#c-;c#g7 graj a#g-;b#h4 ,czarne musz wzi trzeci kamie i biae odbijaj dwa kamienie poprzez b#h-;f#d wic obie pozostae bierki czarnych4 ,,problem ,nr4#c4 ,,czarne ,,zaczynaj ,i ,,wygrywaj4 --------------------------------------- #h o o o --------------------------------------- #g o o o --------------------------------------- #f o o 99 --------------------------------------- #e 99 o 99 --------------------------------------- #d 99 o o --------------------------------------- #c o 99 99 --------------------------------------- #b 99 99 99 --------------------------------------- #a 99 99 99 --------------------------------------- a b c d e f g h ,,diagram #aah4 ,to najdusza sekwencja ataku pochodzca z prawdziwej gry4 ,partia1 z ktrej pochodzi ta pozycja przebiegaa jak nastpuje3 ,czarne ,biae 7#a7 a#c-;b#d h#f-;g#e 7#b7 b#d-;a#e g#e-;h#d 7#c7 e#c-;f#d d#f-;c#e 7#d7 f#d-;g#e c#e-;b#d 7#e7 g#e-;h#f b#d-;a#c 7#f7 c#c-;b#d f#f-;e#e 7#g7 b#b-;c#c g#g-;f#f 7#h7 d#b-;e#c e#g-;d#f 7#i7 e#c-;f#d b#f-;c#e 7#aj7 f#d-;g#e d#h-;e#g 7#aa7 a#a-;b#b c#e-;d#d ,osignita zostaje pozycja przedstawiona na diagramie1 w ktrej czarne wygrywaj poprzez3 7#ab7 h#f-;g#g f#h-;f#d 7#ac7 b#d-;c#e d#f-;d#b 7#ad7 c#a-;c#e a#c-;c#a 7#ae7 c#e-;b#f a#g-;c#e 7#af7 e#a-;d#b c#a-;e#c 7#ag7 f#b-;d#h h#d-;f#b 7#ah7 g#a-;g#e f#f-;h#d 7#ai7 d#h-;d#d ,koczc bicie usuwajce z szachownicy #ah kamieni4 7#ai7 444 b#h-;c#g 7#bj7 d#d-;e#c h#h-;g#g 7#ba7 h#b-;g#c ,aby uzyska posunicie 7#ba7 444 h#d-;f#b 7#bb7 e#c-;g#a g#g-;f#f 7#bc7 g#a-;f#b f#f-;e#e 7#bd7 f#b-;e#c c#g-;d#f 7#be7 a#e-;b#f d#f-;c#e 7#bf7 b#f-;c#g e#e-;d#d 7#bg7 e#c-;d#b c#e-;b#d 7#bh7 c#g-;d#h d#d-;c#c 7#bi7 d#b-;c#a b#d-;a#c 7#cj7 d#h-;c#g c#c-;b#b 7#ca7 c#g-;b#f b#b-;a#a 7#cb7 b#f-;c#e a#a-;b#b 7#cc7 c#e-;d#d b#b-;a#a 7#cd7 d#d-;c#c z wygran4