,,krakatau ,,en ,,de ,,straat ,,soenda4 ,de herinnering aan de ontzettende ramp1 die in ,augustus #ahhc het eiland ,krakatau en de naastbij gelegen kusten van ,java en ,sumatra getroffen heeft1 is--zoo als het altijd gaat--door den stroom van latere gebeurtenissen en indrukken uitgewischt4 ,toch mogen wij wel aannemen dat zij nog niet zoo geheel verdwenen zal zijn1 of de lezers van ons tijdschrift zullen met belangstelling kennis nemen van het volgende verhaal van den heer ,edmond ,cotteau1 die ingevolge opdracht van de fransche regeering1 eenige maanden na de ramp1 de door de uitbarsting geteisterde streken heeft bezocht en van zijne bevindingen mededeeling gedaan4 ,van de uitbarsting zelve is niemand der nog levenden getuige geweest2 maar uit de verwoestingen1 door haar aangericht1 kunnen wij eenigermate afleiden1 welk schouwspel het noodlottige eiland en de omliggende streek op die vreeselijke ,augustusdagen moeten hebben opgeleverd4 ,wij laten thans het woord aan den heer ,cotteau4 ,den #aa ,mei #ahhd bevond ik mij1 na een zeer interessant uitstapje naar ,serawak 7,borneo71 te ,singapore4 ,de ,oxus1 van de ,compagnie des ,messageries maritimes1 was juist aangekomen2 aan boord bevonden zich mijne twee vrienden1 de heeren ,bron en ,korthals1 aan wie met mij1 van wege het ministerie van onderwijs1 eene wetenschappelijke zending was opgedragen naar de straat ,soenda en het vulkanische eiland ,krakatau4 ,ik was een maand vroeger van ,parijs vertrokken3 wij ontmoetten nu elkander weder op de afgesproken plaats4 ,in den avond van dienzelfden dag gingen wij aan boord van de stoomboot ,emyrne1 die tweemaal in de maand1 na aankomst van de fransche mail1 de passagiers en brieven naar ,batavia overneemt1 waar wij den #ad ,mei aankwamen1 na eene gelukkige vaart van twee-en-vijftig uren4 ,zoodra wij genstalleerd waren1 deden wij de noodige stappen om het welslagen van de ons opgedragen zending te verzekeren1 hetgeen zonder hulp en medewerking van hooger hand niet mogelijk zou zijn4 ,gelukkig ging alles naar wensch4 ,de consul van ,frankrijk1 de graaf de ,pourtals1 beijverde zich ons van dienst te zijn2 hij stelde ons aan den gouverneur-generaal te ,buitenzorg voor4 ,zijne ,excellentie had de beleefdheid1 een kleine rijksstoomboot tot onze beschikking te stellen2 en dank zij de bereidwilligheid en den ijver van hoogere en lagere ambtenaren1 konden wij reeds eene week na onze aankomst de reis naar de straat ,soenda aanvaarden4 ,maar het zal niet overtollig zijn1 vooraf in het kort de feiten in herinnering te brengen1 die de aandacht van de geheele wereld eensklaps hadden gevestigd op het eilandje ,krakatau1 waarvan de tot dusver zoo goed als onbekende naam plotseling eene vreeselijke vermaardheid had verkregen4 ,in de laatste dagen van ,augustus #ahhc1 nauwelijks eene maand na de ramp van ,ischia1 bracht de telegraaf naar ,europa de tijding over van een nog veel schrikkelijker onheil4 ,eene uitbarsting1 heviger dan alle waarvan de geschiedenis melding maakt1 had1 zoo luidde het bericht1 de straat ,soenda als ten onderste boven gekeerd1 de groote eilanden ,java en ,sumatra verwoest en aan meer dan honderdduizend menschen het leven gekost4 ,zooals doorgaans1 bleken ook hier de eerste berichten overdreven4 ,toch was de onopgesmukte werkelijkheid verschrikkelijk genoeg4 ,het mag toch thans als uitgemaakt worden beschouwd1 dat het aantal slachtoffers niet veel minder heeft bedragen dan omstreeks veertigduizend1 waarvan de meesten in de golven zijn omgekomen1 terwijl de anderen onder een slijkregen zijn verstikt of door de gloeiende asch verbrand4 ,krakatau ligt op #fg' zuiderbreedte en #ajcf' oosterlengte1 in het westelijk gedeelte van de straat ,soenda1 ongeveer halverwege tusschen ,java en ,sumatra4 ,de eigenaardige vorm van het eiland verried aanstonds zijn vulkanischen oorsprong2 maar de eenige uitbarsting1 waarvan de geschiedenis melding maakte1 dagteekende reeds van #afhj4 ,in het begin van #ahhc was het onbewoonde eiland geheel met dicht bosch bedekt en werd het algemeen gerekend tot de uitgebrande vulkanen te behooren4 ,maar de sinds twee eeuwen sluimerende kracht gaf eensklaps1 op den #aj ,mei1 teekenen van leven4 ,in het noorden van het eiland begon de ,perboewatan1 een heuvel van niet meer dan honderd-twintig ellen hoogte boven de zee1 stroomen van vuur en wolken rook uit te braken1 vergezeld van een geweldig onderaardsch gerommel en van slagen als kanonschoten4 ,te ,batavia en te ,buitenzorg1 die in rechte lijn honderd-vijftig kilometers verwijderd zijn1 kon men duidelijk het gerucht hooren4 ,gedurende de drie volgende maanden herhaalden de uitbarstingen zich telkens met meer of minder hevigheid4 ,in ,juni werd er een nieuwe krater1 de ,danan1 gevormd4 ,in het begin van ,augustus telde men drie voorname brandpunten van uitbarstingen1 ongerekend de rookwolken en dampen1 die op een aantal andere plaatsen opstegen4 ,maar de hoogste top van het eiland1 de ,rakata1 die eene hoogte van achthonderd-twee-en-dertig meter bereikt1 gaf nog volstrekt geen teeken van werkzaamheid4 ,de uitbarsting van ,krakatau volgde haar gewoon verloop en men bekommerde er zich niet veel om1 toen men1 op den #bf ,augustus1 te ,batavia op nieuw een aanhoudend gerommel hoorde als van een verwijderden donder4 ,dit gerommel ging gepaard met slagen1 eerst zwak en kort van duur1 maar die allengs zoo in hevigheid toenamen1 dat in den nacht van #bf op #bg ,augustus niemand in het westen van ,java een oog kon toedoen4 ,den #bg1 des morgens ten zeven uur1 weerklonk een zoo geweldige slag1 dat vele menschen te ,batavia in de meening verkeerden dat een andere vulkaan was begonnen te werken4 ,omstreeks tien uren werd de hemel met een geelbleeke tint overtogen en nam de duisternis hand over hand toe4 ,terzelfder tijd begon een dichte aschregen te vallen1 die tot een uur aanhield1 toen verminderde en om drie uur eindigde2 daarna keerde ook allengs het daglicht terug4 ,de uitbarsting in den morgen van den #bg overtrof te ,batavia alle andere in hevigheid3 in verscheidene winkels werden de glasruiten verbrijzeld4 ,daarna hoorde men niets meer tot zeven uur in den avond1 toen het geluid weer duidelijk verneembaar werd4 ,tusschen tien en elf uren weerklonken weer slagen1 die niet veel minder hevig waren dan die van 's morgens4 ,eenige uren daarna hield het geluid geheel op4 ,het geluid der geweldige uitbarstingen van den #bg ,augustus heeft zich veel verder verspreid dan bij eenige vorige gelegenheid1 waarvan de historie de heugenis heeft bewaard4 ,in onze kolonie ,cochinchina1 meer dan zeventien graden 7negentienhonderd kilometers7 ten noorden van ,krakatau1 hoorde men de slagen zoo duidelijk1 dat men van alle posten langs de kust naar ,sagon telegrafeerde3 ,gevecht op zee1 buiten het gezicht4 ,nog meer3 ditzelfde geluid werd gehoord op afstanden van ruim drieduizend kilometers3 op ,ceylon1 in ,birmah1 op ,nieuw-,guinea1 enz3--in n woord1 over eene oppervlakte1 die gelijk staat met het vijftiende gedeelte van de oppervlakte der aarde4 ,over hetgeen er in die vreeselijke dagen op ,krakatau zelf en op de eilanden en kusten van de straat ,soenda is geschied1 hebben wij maar zeer schrale berichten van zeer weinige ooggetuigen4 ,het eenige bewoonde eiland was ,sebesi1 op dertig mijlen afstands van ,krakatau2 de drieduizend bewoners van dat eiland zijn tot den laatsten man omgekomen4 ,op de kust van ,java werden ,merak1 ,anjer en ,tjaringin1 de eenige plaatsen waar ,europeanen woonden1 totaal verwoest2 de meesten dier ,europeanen hadden de vlucht genomen1 en van degenen die achterbleven1 brachten maar zeer weinigen er het leven af4 ,eindelijk heerschte overal eene volslagen duisternis1 die er niet weinig toe bijdroeg om den schrik en de verwarring te vergrooten4 ,gedurende de katastrofe bevonden zich tien schepen in de wateren van de straat ,soenda4 ,de gezagvoerders hebben van hunne bevinding treffende verslagen gegeven2 maar die verslagen zijn uit den aard der zaak zeer onvolledig1 want eene ondoordringbare duisternis omgaf de schepen aan alle kanten4 ,toch heeft een dier gezagvoerders de rookkolom kunnen meten1 die zich bij de eerste uitbarsting verhief1 en waarvan hij de hoogte op zeven-en-twintig-duizend el schat4 ,het klinkt bijna ongeloofelijk dat geen dezer schepen ernstig letsel heeft bekomen2 ja1 nog sterker1 de golven1 die langs de kust zulk eene geweldige hoogte bereikten1 zijn als het ware onopgemerkt langs die schepen heen gegleden3 hetgeen wel hierin zijne verklaring zal vinden1 dat zij1 ten gevolge van hare buitengewone lengte1 de vaartuigen niet eensklaps maar geleidelijk optilden4 ,het is meer dan waarschijnlijk dat de vreeselijke slag1 die in den morgen van den #bg te ,batavia en te ,buitenzorg werd gehoord1 samenviel met de instorting van het noordelijk gedeelte van ,krakatau4 ,eene oppervlakte van twintig vierkante mijlen1 ongeveer twee derde gedeelten van het eiland1 met inbegrip van de helft van den berg ,rakata en de twee vulkanen ,danan en ,perboewatan1 zonk weg in de zee4 ,de ontzaglijke waterverplaatsing veroorzaakte die reusachtige golven1 die bij herhaling op de kusten van ,java en ,sumatra aanrolden1 mijlen ver in het land doordrongen1 de huizen wegvaagden1 de grootste boomen ontwortelden en duizenden menschen verzwolgen4 ,deze golven1 die op de kust van ,bantam1 ongeveer dertig kilometers van haar uitgangspunt verwijderd1 nog de geweldige hoogte bereikten van dertig en zelfs zes-en-dertig meters1 hebben zich verder voortgeplant dan bij menschenheugenis immer is voorgekomen4 ,de sterkste van deze golven1 die om half elf 's morgens ,tjaringin op ,java en ,telok-,betong op ,sumatra verwoestte1 en twee uren later de benedenstad van ,batavia onder water zette1 deed hare werking niet alleen gevoelen langs de kusten van ,china en ,japan1 op ,madagaskar en in den geheelen ,stillen-oceaan1 maar zij drong zelfs door in den ,atlantischen ,oceaan en werd aan den getijmeter te la ,rochelle waargenomen4 ,deze golf heeft dus letterlijk de reis om de aarde gemaakt4 ,de massa uitwerpselen van ,krakatau overtreft zeer verre die van de geweldigste tot dusver bekende uitbarstingen3 men heeft het volume op elf kubieke kilometers begroot4 ,rondom ,krakatau hebben zich asch1 sintels en puimsteen in zoo ontzaglijke hoeveelheden opgehoopt1 dat nabij gelegen eilanden geheel overspreid waren met een vaal bleek lijkkleed ter dikte van dertig tot veertig el4 ,nieuwe eilanden zijn opgerezen uit de ondiepe wateren van de straat2 maar1 zooals te verwachten was1 zijn zij weldra weder verdwenen onder de aanhoudende werking der golven1 die rusteloos op deze onzamenhangende ophoopingen van allerlei materialen aanrolden4 ,gedurende zes maanden was de baai van ,lampong 7,sumatra7 verstopt door eene bank van puimsteen1 die alle scheepvaart onmogelijk maakte4 ,die drijvende bank was een kilometer breed en niet minder dan dertig kilometers lang1 bij eene gemiddelde dikte van tien twaalf el4 ,langzamerhand hebben de losse puimsteenen1 door de werking van wind en golven1 zich verspreid en worden nu vaak door stroomingen tot op onmetelijke afstanden van hun oorsprong medegevoerd4 ,de asch heeft zich evenzeer over eene ontzaglijke uitgestrektheid verspreid3 men heeft niet alleen te ,singapore1 maar ook in ,japan van die asch gevonden4 ,ik ga nu over tot het verhaal van onzen tocht4 ,den #ba ,mei1 des morgens ten zes uren1 namen wij te ,batavia1 aan het station ,noordwijk1 plaats in den trein naar ,tandjong-,priok1 eene nieuwe haven1 die de nederlandsche regeering te midden der afschuwelijkste moerassen heeft doen aanleggen4 ,de werken1 die reeds ontzaglijke sommen verslonden hebben1 zijn nog verre van voltooid3 men heeft daar inderdaad eene kolossale onderneming op touw gezet4 ,tandjong-,priok staat bekend als zeer ongezond2 en wanneer ik zie1 door welke lage moerassige streek de spoorweg loopt1 komt mij die kwade reputatie verre van onwaarschijnlijk voor4 ,ongetwijfeld heerscht hier de koorts1 maar des nachts is het gevaar het grootst4 ,sommigen zeggen1 dat men de ongezondheid van de nieuwe haven zeer overdreven heeft4 ,wat hiervan zij1 de vreemde gezagvoerders ankeren nog altijd1 als vroeger1 op de roede1 op een aanmerkelijken afstand van de kust1 en de nieuwe bassins zijn zoo goed als ledig4 ,de hoofdingenieur1 de heer ,van ,berckel1 van onze komst verwittigd1 wachtte ons aan het station en stelde ons voor aan den gezagvoerder en den stuurman van de ,kediri1 die bereids onder stoom lag4 ,beiden waren ,hollanders1 maar spraken met het grootste gemak fransch4 ,wij vertrekken zonder verder oponthoud4 ,de kleine stoomboot1 die de indische regeering voor een tiental dagen tot onze beschikking heeft gesteld1 is wat de ,hollanders hier een hopperbarge noemen4 ,zij wordt meestal gebruikt voor het vervoer van steen en andere bouwmaterialen1 die van verschillende punten langs de kust moeten worden afgehaald en naar ,tandjong-,priok gebracht4 ,de boot is natuurlijk niet ingericht om passagiers op te nemen1 maar toch zijn wij zeer blijde dat wij er over beschikken mogen4 ,wij stoomen langzaam de haven uit en zetten koers naar de reede1 ons een weg banende midden door een aantal lage eilandjes1 bouquetten van groen oprijzende uit den schoot der wateren4 ,het panorama1 dat zich voor onze blikken ontrolt1 verdient wel de aandacht4 ,op den achtergrond verheffen zich1 statig en indrukwekkend1 twee machtige vulkanen1 de ,gedeh en de ,salak2 aan deze reuzen sluit zich eene bergketen aan1 wier schemerende lijnen zich aan den westelijken horizon verliezen4 ,meer in de nabijheid1 aan den voet der bergen1 dekt een nevel van rossige dampen de kust en ontneemt ons het gezicht op ,batavia3 dat zijn de noodlottige uitdampingen der moerassen1 die in dit vroege morgenuur nog in de lucht hangen en drijven1 tot de zeewind ze verstrooit en medevoert4 ,ziedaar de vuurtoren van ,edam1 voorts de dokken en de marinewerven op het eiland ,onrust4 ,verder liggen nog andere grootere en kleinere eilandjes verspreid1 die allen de namen van hollandsche steden dragon3 ,amsterdam1 ,rotterdam1 ,middelburg enz4 ,de kust1 waarlangs wij nu varen1 behoort tot het district ,pangerang3 zij werd tot op een afstand van duizend tot vijftienhonderd el landwaarts in overstroomd4 ,negen dorpen werden geheel verwoest1 vijf gedeeltelijk1 en tweeduizend-driehonderd-veertig inlanders of ,chineezen kwamen daarbij om het leven4 ,om twaalf uren varen wij langs de baai van ,bantam1 waaraan het district ,serang grenst1 dat bij de ramp negentien-honderd-drie-en-dertig slachtoffers verloor4 ,weldra stoomen wij langs kaap ,sint-,nikolaas1 en de ,kediri1 van richting veranderende en naar het zuidwesten koers zettende1 vaart de straat ,soenda binnen4 ,ter rechterhand zien wij de kust van ,sumatra1 waarboven de groote vulkaan ,radjah-,bassa oprijst2 ter linkerhand hebben wij de kust van ,java1 en varen dicht langs het schilderachtige vlek ,merak1 met den indrukwekkenden bergtop van den ,karang op den achtergrond4 ,voor ons uit bespeuren wij het zonderlinge eiland ,poelo-,renjang1 door de ,hollanders ,dwars-in-den-weg genoemd4 ,op dezen afstand gezien1 schijnt dit eiland in vier op zich zelf staande stukken verdeeld3 het is dus niet zoo vreemd1 dat men aanvankelijk heeft gemeend dat ,poelo-,renjang door de uitbarsting in vieren was gescheurd4 ,inderdaad bestaat het eiland uit vier vrij hooge bergen1 die onderling door drie lage landtongen verbonden zijn4 ,vroeger was het geheele eiland met dicht bosch bedekt1 en daardoor als samenhangend geheel kenbaar2 maar nadat de inbrekende golven letterlijk alle boomen op de lagere gedeelten van het eiland hadden vernield1 scheen het eensklaps alsof ,poelo-,renjang zelf in stukken was gescheurd4 ,wij varen op een afstand van twee mijlen langs de jammerlijk geteisterde kust van de residentie ,bantam4 ,de tallooze kokospalmen die het strand bedekten zijn verdwenen2 alle boomen zijn vernield en nergens is een spoor van menschelijke woning te ontdekken4 ,waar ter nauwernood negen maanden geleden eene talrijke vreedzame bevolking leefde1 ziet men nu niets meer dan eene kale moerassige vlakte4 ,langs de kust strekt zich een breede geelachtige zoom uit3 daar heeft de inbrekende zee alle leven vernield2 akelig scherp steekt deze woestijn af tegen het schitterend groene kleed van het aangrenzende landschap4 ,de gezagvoerder wijst ons de plek waar ,anjer lag1 de meest bezochte javaansche haven in de straat ,soenda4 ,de geheele omliggende vlakte1 over eene breedte van ongeveer duizend el1 is verwoest4 ,de zee heeft op de kust reusachtige koraalblokken geworpen1 waarvan het grootste een volume heeft van driehonderd kubieke el4 ,een weinig verder lag het volkrijke vlek ,tjaringin1 waarvan ook niets is overgebleven4 ,de wijde vlakte rondom het dorp wordt begrensd door heuvels van twintig tot dertig el3 de weinige menschen1 die den tijd hadden het leven te bergen1 vonden daar een toevluchtsoord4 ,het is officieel geconstateerd dat te ,merak1 ,anjer en ,tjaringin negentienduizend-zeshonderd-twee-en-dert ig slachtoffers zijn gevallen1 waaronder twee-en-dertig ,europeanen4 ,acht-en-veertig dorpen werden geheel1 zeven-en-dertig andere voor een gedeelte vernield4 ,kort voor zonsondergang krijgen wij voor de eerste maal ,krakatau in het gezicht1 dat van hier gezien1 de gedaante heeft van een op zee rustenden gelijkzijdigen driehoek2 dichter bij1 in westelijke richting1 vertoont zich de regelmatig gevormde kegel van ,sebesi4--,eenige oogenblikken daarna verdwijnt de zon in de golven1 en ontvouwt zich voor onze blikken een tooverachtig schouwspel4 ,de zee gelijkt een metalen spiegel2 de bergen en vulkanen worden van bruin donker violet2 de westelijke horizon1 eerst oranjegeel met bleekgroene strepen1 kleurt zich aanvankelijk met gouden tinten1 die dan rooskleurig1 vervolgens paars worden en eindelijk zich oplossen in donker blauw2 op den voorgrond teekent zich1 tegen dat lichtend kleurrijk fond1 de donkere omtrek van ,poelo-,renjang met zijne groote boomen1 die hoewel dood nog staande zijn gebleven en nu uit zee schijnen op te rijzen4 ,zulk een pracht en gloed van kleuren1 als hier voor weinige minuten onze oogen verrukte1 is in onze koude noordsche streken ondenkbaar4 #bb ,mei4--,wij hebben den geheelen nacht tegen wind en stroom moeten kampen1 op vrij grooten afstand van den wal4 ,dit zuidwestelijk gedeelte van de kust van ,bantan werd even als de meer noordelijke kuststreek overstroomd1 maar daar de bevolking hier dun gezaaid was1 vielen er veel minder slachtoffers4 ,tegen acht uren in den morgen werpt de ,kederi het anker uit voor den vuurtoren van ,java's eerste ,punt4 ,er gaat een vrij sterke branding2 niet dan met moeite kan de sloep de kust naderen1 en onze maleische matrozen dragen ons op hun rug naar het strand4 ,verwrongen ijzeren balken en reusachtige palen1 in wanorde door elkander op het strand verspreid1 wijzen de plaats aan van den ouden aanlegsteiger1 op den #bg ,augustus #ahhc door de golven vernield4 ,de grond is bedekt met puimsteen2 de kortelings aangelegde weg1 waarlangs wij ons naar den vuurtoren begeven1 is geheel van die steenen gemaakt4 ,onder weg vernemen wij eene treurige tijding3 de wachter van den vuurtoren is vijf dagen geleden gestorven aan een aanval van kwaadaardige koorts4 ,hij leefde daar alleen met zijn inlandsche bedienden1 die hem niet hadden willen begraven1 uit vrees dat men hen later beschuldigen mocht1 hun meester te hebben vermoord4 ,wij hadden hier dus in de eerste plaats een heiligen plicht te vervullen4 ,de gezagvoerder van de ,kediri maakte eene officieele verklaring van het overlijden op1 en wij begeleidden het lijk naar het graf1 dat wij onder de schaduw van een prachtigen boom hadden laten delven4 ,de vuurtoren1 die drie jaar geleden door eene aardbeving werd vernield1 is sedert herbouwd1 en verrijst vast en stevig op eene veertig el hooge rots4 ,dank zij deze veilige hoogte1 had hij niet te lijden van de ramp2 zelfs had de torenwachter1 ten gevolge van de heerschende duisternis1 niets bespeurd van de geweldige golf van den #bg2 eerst in den morgen van den #bh1 toen het weder dag begon te worden1 ontdekte hij de langs de kust aangerichte verwoesting4 ,van het groote geplaveide platform1 waarop de vuurtoren verrijst en dat wij langs een trap van honderd-een-en-zestig treden bereiken1 heeft men een zeer schoon gezicht op de straat ,soenda en den grenzenloozen ,indischen-oceaan4 ,ver weg1 in het noorden1 bespeurt men ,krakatau1 en in dezelfde richting1 maar veel dichter bij1 het groote ,prinseneiland1 geheel met dichte bosschen bedekt4 ,voor onze voeten teekent zich de grillige kustlijn1 met haar kapen en inhammen1 omzoomd met eene gansche reeks rotsige eilandjes3 wij staan hier op de uiterste westelijke landpunt van dat heerlijke eiland ,java1 dat van het westen naar het oosten1 van de straat ,soenda tot de straat van ,bali1 eene lengte heeft van niet minder dan duizend-zestig kilometers4 ,op het platform1 om den vuurtoren1 staan verschillende bijgebouwen en de zeer comfortabele woning van den wachter4 ,al deze gebouwen zijn ruim en zeer goed ingericht1 en het geheel maakt een zeer gunstigen indruk4 ,het aangrenzende woud1 weleer ondoordringbaar1 vertoont nu1 van het strand tot aan den voet der heuvelen--dat wil zeggen over eene strook gronds van drie- tot vierhonderd ellen breed--het beeld der meest volkomen verwoesting4 ,hier en daar staan nog enkele reusachtige stammen1 van hun bast ontroofd1 maar veel grooter is het aantal der gevelde boomen4 ,toch is de natuur reeds aan het werk om de aangerichte verwoesting weder te herstellen1 de geslagen wonde te heelen3 overal breken de schitterend groene bladeren van wilde bananen door de dikke laag van asch en puimsteen1 die den bodem bedekt1 heen2 gansche scharen van lianen en woekerplanten strekken naar alle kanten haar armen uit1 omwikkelen met haar ondoordringbaar net de verdroogde wortelen der woudreuzen en klauteren lustig en levensvol tegen de doode verbleekte stammen omhoog4 #bc ,mei4--,daar het in de eenige hut van de ,kediri van de hitte niet was uit te houden1 heb ik1 gewikkeld in mijn reisdeken1 den nacht op het dek doorgebracht4 ,omstreeks drie uren werd ik door eene hevige regenbui gewekt4 ,kort daarop werd het anker gelicht en zetten wij koers naar het ,prinseneiland4 ,om zeven uur in den morgen bereikten wij zijne oostkust4 ,dit eiland1 het grootste van alle eilanden die in de straat van ,soenda verspreid liggen1 is onbewoond en werd tot dusver nog nooit wetenschappelijk onderzocht4 ,het strand is letterlijk overdekt met puimsteenen4 ,de geteisterde zoom langs de kust heeft eene breedte van minstens vijfhonderd el4 ,wij zijn hier dichter bij ,krakatau2 de verbolgen zee heeft hier dan ook nog grooter verwoestingen aangericht dan bij ,java's eerste ,punt4 ,er is bijna geen enkele boom staande gebleven2 overal zijn in den kalen1 door diepe geulen en spleten doorploegden grond de reusachtige wortels blootgewoeld1 die het gaan zeer bemoeilijken4 ,ook moet men zich in acht nemen voor de verraderlijke puimsteenen1 die zeer dikwijls diepe met water gevulde kuilen voor het oog verbergen3 men meent vasten grond onder de voeten te hebben1 en zinkt eensklaps tot aan de borst in het water4 ,op het oogenblik der uitbarsting bevonden zich toevallig zes- en- vijftig personen op het ,prinseneiland1 bezig met houthakken3 allen hebben er het leven bij ingeschoten4 ,op de noordkust bereikte de golf eene hoogte van omstreeks vijftien el4 ,van het ,prinseneiland zetten wij rechtstreeks koers naar het noorden1 naar ,telok-,betong in de baai van ,lampong op ,sumatra4 ,onze weg voert ons langs ,krakatau1 dat wij op korten afstand1 aan stuurboordzijde voorbijvaren4 ,zoo kunnen wij dan nu van nabij een blik werpen op dat eiland1 waarvan de naam zoo talloos vele malen werd uitgesproken1 sedert eene vreeselijke ramp het bestaan van dit vergeten plekje grond aan de wereld openbaarde4 ,vergeefs zoekt men er thans naar het geringste spoor van dien weelderigen plantengroei1 die voor ongeveer negen maanden nog het gansche eiland als met een groenen mantel omplooide4 ,onder de witte lijkwade van asch en puimsteen ligt thans op ,krakatau alle leven vernietigd4 ,een weinig verder stoomen wij langs de vulkanische eilanden ,sebesi en ,seboekoe1 en dan midden door de groep der ,lagoendi-eilanden1 aan den ingang der ,lampong-baai gelegen4 ,hier is het niet enkel1 als op het ,prinseneiland1 de lage kuststreek1 die getroffen werd3 de gansche oppervlakte werd verwoest4 ,overal1 langs de hellingen en tot op den top der heuvelen1 ziet men niets dan verbleekte stammen1 sommigen op den grond liggende1 anderen nog overeind staande1 maar allen van takken en bladeren beroofd4 ,deze totale verwoesting is ongetwijfeld toe te schrijven aan den regen van heete asch en slijk1 die1 door den wind voortgedreven1 aan de westzijde van ,krakatau veel heviger is geweest dan aan de oostzijde4 ,het groote eiland ,sumatra loopt ten zuiden1 aan de straat ,soenda1 uit in drie lange landpunten1 die twee wijde en diepe baaien vormen1 de baai van ,semangka ten westen en die van ,lampong ten oosten4 ,in de eerste baai heeft de overstrooming zich het verst uitgestrekt3 de hoofdplaats ,beniawang 7op honderd-dertig kilometers van ,krakatau7 werd ganschelijk verwoest2 tweeduizend-honderd-zestig menschen kwamen in dit district om het leven4 ,eene golf spoelde het huis weg van den hollandschen controleur1 en meer dan driehonderd inlanders1 die daar eene toevlucht hadden gezocht1 vonden er den dood4 ,bijna alle dessahoofden1 te ,beniawang vergaderd om den resident te ontvangen1 die den #bg verwacht werd1 kwamen evenzeer om het leven4 ,ook daar heeft de slijkregen groote schade aangericht3 in de bosschen braken de takken onder de vracht van modder en doodden in hun val de ongelukkige vluchtelingen4 ,in de ,lampongbaai1 zooveel dichter bij ,krakatau gelegen1 was het aantal slachtoffers natuurlijk veel aanzienlijker3 het bedraagt niet minder dan zevenduizend-een-honderd-vijf-en-zestig4 ,ketibang1 ,tjandi en ,kalianda1 belangrijke dessas aan den voet van den vulkaan ,radjah-,bassa1 werden geheel verwoest2 eerst viel daar een regen van geweldige stukken steen1 toen van gloeiende asch en eindelijk van koude modder4 ,in deze diepe baai1 die de gedaante van een trechter heeft1 drongen de golven met buitengewone hevigheid binnen4 ,de gansche kustzoom werd verwoest door eene golf1 die eene gemiddelde hoogte had van vier-en-twintig el4 ,haar spoor is overal duidelijk zichtbaar2 gelukkig werd slechts eene zeer smalle strook getroffen1 want overal begint de grond dicht bij zee snel te rijzen4 #bd ,mei4--,wij hebben heden nacht geankerd op eenige mijlen afstand van ,telok-,betong1 waar wij heden morgen aan land gaan4 ,de boot1 waarmede wij naar den wal roeien1 baant zich een weg te midden van drijvende massa's puimsteen1 die hier en daar nog zeer lastige banken vormen4 ,op het strand1 langs den nieuwen van puimsteen gemaakten weg hebben chineesche kooplieden armoedige kramen en schuren opgeslagen1 die zij later door welvoorziene winkels zullen vervangen4 ,onvermoeid werkzaam1 als zij voor eigen rekening arbeiden1 matig1 tuk op gewin1 zuinig en met eene zeldzame volharding begaafd1 zullen zij zich spoedig van de geleden verliezen weten te herstellen4 ,in plaats van de welvarende stad1 waarvan de regelmatig aangelegde straten zich als verloren in het weelderig lommer van prachtig geboomte1 ziet men nu niets dan eene wijde naakte vlakte1 hier en daar met kommen brak water bezaaid1 een kweekplaats van kwaadaardige koortsen4 ,onder eene brandende zon steken wij deze akelige wildernis over1 waar de helft van de bevolking der stad1 ruim vijftienhonderd menschen1 den dood vond4 ,de van bamboes gebouwde luchtige hutten der inlanders zijn spoorloos verdwenen2 zij werden letterlijk door de zee weggevaagd2 terwijl hier en daar verspreide puinhoopen de plaats aanwijzen waar de steviger gebouwde europeesche huizen hebben gestaan4 ,de resident is afwezig4 ,zijne fraaie woning1 die wij bezoeken1 bleef gespaard1 dank zij haar ligging op een heuvel1 dertig el boven het peil der zee2 maar toch scheelde het niet veel1 of ook dit huis had het lot van alle andere getroffen4 ,de katastrofe greep plaats op den #bg ,augustus1 des morgens ten half elf4 ,volgens den heer ,verbeek heeft niemand eigenlijk kunnen waarnemen wat er gebeurde1 omdat alles in eene duisternis gedompeld was1 die1 volgens de verklaring van getuigen1 donkerder was dan de donkerste nacht4 ,de vluchtelingen1 die zich in het huis van den resident verzameld hadden1 hoorden slechts een vreeselijk geknetter en gekraak1 veroorzaakt door een hevigen wind1 die de takken verbrijzelde1 de boomen velde en de slijkregen met geweld tegen de deuren en vensters joeg4 ,zelven kunnen wij ons overtuigen dat de zee tot de eerste trede gestegen is van de trap1 die naar het terras voert1 waarop de woning van den resident is gebouwd4 ,vlak beneden die trap zijn de teekenen van de door het water aangerichte verwoestingen duidelijk zichtbaar4 ,van dit fraai gelegen punt omvat de blik een schier grenzenloozen horizon3 aan de eene zijde de wijde golf van ,lampong1 aan de andere het heuvelachtige land2 men ziet ook den ,apenberg1 een regelmatig gevormden1 vrij hoogen kegel1 langs welks voet de geteisterde strook gronds door haar vaal bleeke kleur scherp afsteekt tegen het groen der bosschen1 die de berghellingen bekleeden4 ,wij worden met de grootste vriendelijkheid ontvangen door den heer ,j4 ,dronkers1 ambtenaar in dienst der hollandsche regeering1 die met zijne jeugdige vrouw een klein huisje bewoont1 dat geheel van bamboes is opgetrokken1 maar dat toch zeer comfortabel is ingericht4 ,wij vernemen daar1 dat de streek1 vroeger vrij gezond1 thans zeer ongezond is geworden4 ,uit het noodlottige moeras1 dat thans de plaats van ,telok-,betong inneemt1 ontwikkelen zich voortdurend verpeste dampen en kwaadaardige miasmen1 en de koorts is hier spoedig inheemsch geworden4 ,wij hebben ook het genoegen1 bij den heer ,dronkers kennis te maken met den heer ,van ,heuckelum1 mijningenieur te ,batavia1 en thans op eene ambtelijke inspectiereis4 ,in den namiddag1 toen de allengs dalende zon een deel van haar ondragelijken gloed had verloren1 stelden die heeren ons een uitstapje voor naar de plek1 waar de stoomboot de ,barouw midden op het land ligt4 ,onder weg zien wij verschillende groote visschersvaartuigen1 die op grooten afstand van het strand1 midden tusschen gras en struiken1 op hun zijde liggen4 ,wij doorwaden de rivier ,koeripan en vervolgen dan onzen weg stroomopwaarts1 langs den rechteroever4 ,maar weldra worden wij overvallen door een stortbui1 waarvan nog het minst onaangename gevolg is dat de hard geworden asch1 waarover wij loopen1 zeer glibberig wordt4 ,dat is nog het ergste niet3 het pad stuit eensklaps tegen een kreupelbosch1 dat ons ondoordringbaar schijnt4 ,toch dringen wij er in door1 voorafgegaan door onze maleische gidsen1 die ons een weg banen in de jungle4 ,eindelijk1 na een zeer vermoeienden tocht van een uur1 zien wij eensklaps1 bij eene kromming der rivier1 een allerzonderlingst schouwspel voor ons3 eene groote raderstoomboot1 geheel ongeschonden1 ligt daar1 midden in het woud1 even als eene brug over de rivier1 die rustig onder de kiel doorvloeit over eene bedding van breede zwarte kiezelsteenen4 ,de prachtige tropische flora vormt eene eigenaardige lijst om deze wonderlijke schilderij1 die wij1 helaas6 niet lang op ons gemak konden beschouwen1 want de regen begon op nieuw en wel in heviger mate4 ,bovendien spoedt de dag ten einde en wordt het hoog tijd om aan boord terug te keeren4 ,onze terugtocht geleek wel eene vlucht4 ,rillende van koude1 na de gloeiende hitte van den dag1 doornat1 waren wij wat blij1 dat wij ons in de machinekamer van de ,kediri konden verwarmen4 ,dit interessante uitstapje herinnerde mij een soortgelijk tochtje1 dat ik zeven jaren vroeger1 in een geheel ander deel der wereld1 ver genoeg van ,sumatra1 had gemaakt1 ,dat was te ,arica1 op de kust van ,peru4 ,den #ah ,augustus #ahfh1 ten gevolge van eene aardbeving1 werd de stad door geweldige golven overstroomd en verloren een aantal harer inwoners het leven4 ,door de golven opgetild1 werden drie schepen op het strand geworpen1 waar zij1 na het terugvloeien van de zee1 op een mijl afstands van de kust op het droge bleven liggen4 ,zij bleven daar negen jaren1 toen de zee wederom buiten haar oevers trad en in het land doordrong4 ,de amerikaansche korvet ,waterie1 vlot geworden1 strandde op nieuw een mijl dieper landwaarts in1 midden in een woestijn1 nabij den spoorweg van ,tacna4 ,daar zag ik de boot1 in de maand ,september #ahgg2 haar stevige ijzeren kiel1 door de twee raderen gesteund1 stond recht op den grond1 als wachtte zij dat de zee1 bij eene derde inbraak1 haar mede zou nemen voor een nieuwen tocht4 ,met de ,barouw heeft de zaak zich aldus toegedragen4 ,de boot lag geankerd voor ,telok-,betong1 toen in den morgen van den #bg ,augustus1 eene golf haar optilde1 zonder schade over den dijk beurde en midden in het chineesche kwartier nederzette4 ,den #bh1 toen het weder dag werd1 was het vaartuig verdwenen4 ,men vond het terug op de eigen plek1 waar wij nu het gezien hebben1 in eene kromming van de rivier ,koeripan1 op een afstand van drieduizend-driehonderd el van zijne ankerplaats op de reede1 en van tweeduizend-tweehonderd el van het punt in de chineesche wijk1 waar het des morgens was te land gekomen4 ,al de maleische prauwen waren in de vallei gestrand2 alleen de ,maria1 een transportschip voor het vervoer van zout1 was gespaard gebleven en wiegelde zich1 tot aller verbazing1 rustig en kalm1 midden op de reede4 ,op het oogenblik van de katastrofe meenden de twee eenige ,europeanen1 die zich aan boord van de ,barouw bevonden1 de kapitein en de machinist1 zich te kunnen redden1 door zich aan de takken van een boom vast te klemmen2 maar eene tweede golf1 nog geweldiger dan de eerste1 sleepte den boom in haar vaart mede1 zoodat de beide ongelukkigen verdronken4 ,de bemanning daarentegen1 die aan boord was gebleven1 kwam met den schrik vrij4 #be ,mei4--,de heer ,van ,heuckelum1 die op eene gelegenheid wachtte om naar ,batavia terug te keeren1 is met ons aan boord van de ,kediri gegaan1 die 's nachts het anker heeft gelicht4 ,dezen morgen ten acht uren houden wij stil tegenover de oostkust van ,seboekoe1 op twee-en-dertig mijlen afstands van ,telok-,betong1 in de richting van ,krakatau4 ,de boot brengt ons aan land2 dank zij het mooie weer gaat de ontscheping gemakkelijker dan op de vorige dagen4 ,wij bezoeken ook het kleine ,protectie-eilandje1 dat bewoond was1 zoo als blijkt uit de overblijfselen van de in regelmatige vakken geplante kokospalmen2 maar er is geen spoor meer te ontdekken van de inlandsche hutten1 waarvan de bewoners1 ten getale van honderd-vijftig1 allen zijn omgekomen4 ,het groote eiland ,seboekoe1 dat wij vervolgens aandoen1 was onbewoond4 ,dit eiland is betrekkelijk vlak1 en hoewel mede van vulkanischen oorsprong1 heeft het geen centralen bergkegel1 zoo als het naburige ,sebesi4 ,hier zijn wij nog slechts acht mijlen verwijderd van het brandpunt der verwoesting1 van ,krakatau2 de uitwerkselen zijn dan ook hier nog verschrikkelijker dan wij tot dusver gezien hebben4 ,het eenmaal groenende bosch is vervangen door een wilden baaiert van geteisterde en verbleekte stammen1 langs de heuvelhellingen verstrooid en gedeeltelijk onder de asch bedolven4 ,onze vaart vervolgende1 kwamen wij in den namiddag te ,sebesi1 op slechts twintig kilometer afstand van ,krakatau4 ,niemand weet wat daar eigenlijk is geschied1 want van de drieduizend inwoners van het eiland1 ,maleiers of ,chineezen1 ontkwam geen enkele aan den dood4 ,de groote golf van den #bg moet hier eene hoogte hebben bereikt van minstens dertig el4 ,het geheele eiland ligt nu bedolven onder eene minstens tien meter dikke laag van grijze asch1 vermengd met puimsteen en stukken obsidiaan4 ,de algemeene omtrek1 die de gedaante vertoont van een bijna zuiver regelmatigen vulkanischen kegel1 is onveranderd gebleven2 maar het strand is niet onbelangrijk vergroot door de massa stoffen1 door ,krakatau uitgebraakt en hier opgehoopt4 ,wij gaan eerst over eene wijde vlakte1 waar breede diepe geulen de nog steeds wisselende beddingen aanwijzen der beken1 die na iederen harden regen ontstaan4 ,thans vindt men er geen droppel water2 toch is het niet geraden1 zich op dit verraderlijke terrein te wagen1 waarvan alleen de oppervlakte droog is4 ,in den beginne schijnt het gaan gemakkelijk1 maar weldra begint de grond onder uwe voeten weg te zinken en langzamerhand zakt ge al dieper en dieper in eene laag modderige asch1 waarin ge groot gevaar zoudt loopen geheel te verzinken4 ,ik spreek uit eigen ervaring3 zonder de hulp van den heer ,bron1 die in mijne nabijheid was en haastig toeschoot1 zou ik vermoedelijk verloren zijn geweest4 ,de onbetrouwbare vlakte verlatende1 beklimmen wij de eerste hellingen4 ,ook daar moet men nog zeer voorzichtig zijn1 want hoewel de asch aan de oppervlakte tot eene vaste massa is geworden1 is de ondergrond nog los en bewegelijk1 en ziet men overal breede scheuren met loodrechte wanden3 de minste stoot kan eene instorting ten gevolge hebben4 ,in een der ravijnen1 eerst onlangs gegraven door de geweldige regens die gedurende den noordwestelijken mousson nedervallen1 treft ons een hartverscheurend schouwspel4 ,in hun onwederstaanbaren loop van de toppen van den vulkaan naar de zee1 hebben de wateren de aschlaag weggespoeld1 zoodat de vroegere grond weder boven is gekomen4 ,op deze plek moet toen eene dessa hebben gestaan1 want daar liggen1 te midden van de overblijfselen der vernielde woningen en stukken huisraad1 een vijftigtal geraamten4 ,sommigen zijn nog bekleed met de veelkleurige sarongs1 die betrekkelijk weinig geleden hebben4 ,aan de schedels ziet men nog lange zwarte haarlokken2 stukken huisraad1 uitgebleekte beenderen1 kleedingstukken1 alles ligt in akelige wanorde door elkander4 ,blijkbaar zijn deze ongelukkigen gestikt onder een regen van betrekkelijk koude slijk1 want nergens ziet men eenig spoor van verbranding4 ,maar reeds heeft de natuur aangevangen1 hare hand tot genezing der geslagen wonde uit te strekken3 krachtige spruiten van bananen schieten uit den grond omhoog2 kokosnoten1 van de verwoeste boomen afgevallen1 zijn ontkiemd1 en binnen kort zullen hunne wuivende waaiers dit doodenveld overschaduwen4 #bf ,mei4--,eindelijk zetten wij koers naar ,krakatau1 het hoofddoel van onzen tocht4 ,de ,kediri vervolgt haar weg langzaam en voorzichtig2 onophoudelijk wordt het dieplood uitgeworpen1 want de vroegere peilingen hebben hier alle waarde verloren4 ,reeds aanstonds kunnen wij een hoogst belangrijk feit constateeren3 het verdwijnen van de drie nieuwe eilanden1 die men onmiddellijk na de uitbarsting had waargenomen4 ,op de plek waar deze eilandjes waren gelegen1 staat thans vier meter water4 ,de geringe diepte van het water dwingt ons1 het ruime sop te kiezen2 en na een langen omweg gemaakt te hebben1 naderen wij andermaal zoo dicht mogelijk ,krakatau4 ,te vergeefs zoekt de gezagvoerder eene geschikte ankerplaats3 op de plek waar zich1 negen maanden geleden1 de bergkegel van den ,danan verhief1 peilen wij thans eene diepte van tweehonderd-veertig tot driehonderd meter4 ,de ,kediri moet onder stoom blijven op vijfhonderd meters van den wal2 wij zullen trachten met de sloep zoo dicht mogelijk de kust te naderen4 ,wij bevinden ons nu vlak tegenover de groote scheur3 de eene helft van den voornaamsten bergkegel van ,krakatau1 den ,rakata1 een sedert lange jaren uitgebranden vulkaan1 is afgescheurd en in de diepte verzonken met het grootste gedeelte van het eiland2 de andere helft staat nog1 gelijk aan een achthonderd el hoogen1 reusachtigen muur van driehoekige gedaante4 ,de algemeene kleur is roodachtig bruin4 ,men onderscheidt zeer duidelijk de ligging der oude lavabeddingen in vrij regelmatige lagen geordend1 onderling gescheiden door zandbeddingen en van boven tot onder doorploegd door een net van lichter gekleurde aderen en strepen4 ,straks1 naarmate wij nader kwamen1 scheen ,krakatau ons als gehuld in een witachtigen rook4 ,wij hielden dit voor dampen1 opstijgende uit de spleten in den loodrechten wand1 die den vulkaan aan de noordzijde afsluit2 zij verhieven zich langzaam en zweefden1 als een doorschijnend wolkje1 om den top4 ,maar nadat wij met de sloep dichter bij den bergwand waren gekomen1 zagen wij dat de onderstelde spleten niet anders waren dan ravijnen1 en wat wij voor dampen hadden aangezien1 niet anders dan stofwolken1 opgejaagd door de steenen1 die schier onophoudelijk langs de genoegzaam loodrechte hellingen naar beneden rollen4 ,terzelfder tijd hoorden wij een aanhoudend gerucht1 niet ongelijk aan het geknetter van een verwijderd geweervuur1 terwijl wij duidelijk steenen van verschillende soort konden onderscheiden1 die door de lucht vlogen en na herhaaldelijk tegen de rotsen gestooten te hebben1 eindelijk in zee vielen4 ,wij merken ook op1 dat wanneer deze projektielen een lossen korreligen grond aanraken1 zij dien in beweging brengen2 dan storten de vastere bestanddeelen1 aarde1 zand en steenen1 als donkerkleurige lawinen naar beneden2 zij rollen door de ravijnen en stroomen in breede massa langs de hellingen1 en vormen eindelijk kegels1 waarvan de voet op den bodem der zee rust1 die hier ter plaatse zeer diep is1 want op eenige vademen afstands van de kust peilt het dieplood nog twintig meters4 ,de grijsachtige asch daarentegen1 met stof vermengd1 stijgt in wolken omhoog en wordt door den wind medegevoerd4 ,intusschen werd een onzer roeiers aan het been getroffen door een steen ter grootte van een kleinen oranjeappel1 terwijl een tweede veel grooter steenblok op ettelijke meters afstands van de sloep in zee viel4 ,langer vertoeven was blijkbaar gevaarlijk2 wij verwijderden ons dus zoo spoedig mogelijk1 nadat het ons gelukt was op verschillende punten fragmenten van de rotsen machtig te worden4 ,het wordt inderdaad tijd terug te trekken4 ,de ,rakata schijnt het zeer stellig op ons gemunt te hebben3 getuige het rusteloos geknetter en gedonder1 de steeds dichter wordende stofwolken1 en de overal opspuitende waterstralen1 als ware de zee aan het koken1 maar die eenvoudig het gevolg zijn van de onophoudelijk neerploffende steenen4 ,het was toen omstreeks twaalf uur op den middag3 de steenstortingen zijn dan1 ten gevolge van de brandende hitte1 het sterkst4 ,wij hebben opgemerkt dat1 met het dalen der zon1 het verschijnsel in kracht en omvang afneemt en dat het 's nachts geheel ophoudt4 ,aan de westelijke punt van de scheur in de piek van ,rakata vinden wij eindelijk een plek1 waar wij aan land kunnen gaan4 ,wij zetten voet aan wal op een klein strand1 aan het uiteinde van een ravijn1 waarvan de steile wanden aan den eenen kant bestaan uit oude zwartachtige lavabeddingen1 en aan den anderen uit asch en puimsteen1 die tot eene vaste massa geworden zijn4 ,daar kunnen wij in alle veiligheid den aard bestudeeren der rotsen en van de verschillende vulkanische stoffen1 door de jongste uitbarsting uitgeworpen en die hier eene laag vormen ter dikte van tachtig en zelfs honderd el4 ,ondanks al mijne nasporingen1 heb ik aan wal geen enkel spoor van plantaardig of dierlijk leven gevonden1 met uitzondering van eene enkele1 zeer kleine spin3 deze zonderlinge bodinne der wedergeboorte was bezig haar webbe te spinnen6 ,het zou zeer belangrijk zijn1 stap voor stap de ontwikkeling gade te slaan van het nieuwe leven op dezen grond1 die nu als in de boeien des doods gebonden ligt1 maar die binnen weinige jaren1 dank zij de koesterende warmte der tropische zon en de overvloedige regens1 zijn voormaligen dos van weelderig groen zal hebben herkregen4 ,in den namiddag bezoeken wij het dus genoemde ,verlaten-eiland1 vroeger een prieel van groen1 thans geheel overdekt met eene grauwe aschlaag1 dertig meters dik4 ,de diepe scheuren in de oppervlakte geven aan het eiland1 op zekeren afstand1 het voorkomen van een gletscher4 ,hier1 evenals op ,krakatau1 zijn de hoogste boomen geheel en al onder het slijk bedolven4 ,dit eiland1 ten noordwesten van ,krakatau gelegen1 was1 voor de uitbarsting1 daarvan slechts gescheiden door een nauwen zeearm1 ettelijke honderd ellen breed2 tegenwoordig bedraagt de afstand tusschen de beide eilanden zes kilometers4 ,volgens den heer ,verbeek1 is de oppervlakte van het eiland meer dan verdriedubbeld4 ,deze dag was een der belangrijkste1 maar ook in hooge mate vermoeiend ten gevolge van de ondragelijke hitte1 nog vermeerderd door de weerkaatsing der zonnestralen4 ,op deze geheel verwoeste naakte eilanden is nergens een plekje te vinden1 waar men zich tegen de brandende stralen der equatoriaal-zon beveiligen kan4 #bg ,mei4--,in den vroegen morgen zetten wij koers naar eene zwarte rots1 die op twee kilometers ten noorden van ,krakatau1 even boven de golven uitsteekt3 dit is het eenige overblijfsel van het gedeelte des eilands1 dat tijdens de uitbarsting in de diepte verzonk4 ,in de onmiddellijke nabijheid1 op de plaats waar weleer de vulkanische kegel van den ,danan verrees1 wordt thans op eene diepte van tweehonderd meter nog geen grond gepeild4 ,het ,lange-eiland1 waarheen wij ons vervolgens begeven1 komt bijna geheel overeen met het naburige ,verlaten-eiland2 het is ook in omvang toegenomen1 maar in mindere mate dan het laatstgenoemde4 ,zeer waarschijnlijk zijn deze beide eilandjes niet anders dan stukken grond1 die in vroegeren tijd van ,krakatau zijn losgescheurd1 bij eene uitbarsting waarvan de historie de heugenis niet heeft bewaard4 ,wij stevenen nog eens naar ,krakatau en werpen het anker uit op hetzelfde punt als gisteren1 maar zonder ons verder op te houden2 vervolgens zet de ,kediri koers naar ,merak1 waar wij omstreeks vijf uren in den namiddag aankomen4 ,merak1 waar de telegraafkabel die ,java met ,sumatra verbindt1 in zee afdaalt1 ligt op de noordwestkust van eerstgenoemd eiland4 ,het is een der plaatsen1 die van de ramp het meest geleden hebben4 ,de stad1 eene der belangrijkste van de residentie ,bantam1 werd ten eenemale verwoest2 van de veertien europeesche inwoners1 die niet voor de uitbarsting waren gevlucht1 hebben er niet minder dan dertien het leven verloren4 ,sedert heeft men het inlandsche dorp hooger op in de vallei verplaatst1 waar men voor inbraak van de zee beveiligd is2 de europeesche bevolking van ,merak bestaat thans slechts uit den wachter van den vuurtoren1 een engelschen loods en een jongen ,duitscher1 die de betrekking bekleedt van directeur van het post- en telegraafkantoor4 ,zijn onlangs nieuw gebouwd huis staat op een steil voorgebergte1 ongeveer vijftien ellen hoog4 ,van de naburige huizen is niets meer over dan het plaveisel in cement2 alles is weggevaagd door de zee1 die hier eene hoogte bereikte van gemiddeld dertig el4 #bh ,mei4--,wij hebben dezen geheelen dag te ,merak doorgebracht4 ,terwijl de maleische koelies eene vracht steenen voor den bouw der haven te ,tandjong-,priok aan boord van de ,kediri sjouwen1 hebben wij eene groote wandeling langs de kust gemaakt1 waar de sporen der katastrofe nog bij iederen voetstap zichtbaar zijn4 ,de kleine spoorweg naar de steengroeven is vernield3 de rails werden gebroken en verwrongen2 de locomotieven en wagens werden medegesleept en in de zee verzwolgen4 ,bij laag water ziet men nog1 half in het zand bedolven1 eene omgeworpen locomotief4 ,de kust zelve werd geheel verwoest3 geheele stukken van het strand zijn weggezonken2 waar vroeger eene hooge kaap in zee uitstak1 ziet men nu een inham4 ,wij besluiten ons bezoek te ,merak met een uitstapje naar den vuurtoren1 die1 dank zij zijne ligging op den vijftig el hoogen top van een eilandje1 aan de verwoesting ontkwam4 ,onder het gastvrije dak van den wachter brengen wij de heete uren van den dag door4 ,de woning ligt in de nabijheid van een dicht bosch2 men heeft van hier een schoon uitzicht en krijgt des avonds den koelen zeewind uit de eerste hand4 ,den volgenden morgen waren wij te ,batavia terug4 ,andere1 liefelijker tooneelen wachten mij4 ,na eenige dagen van rust in de paradijsachtige omstreken van ,buitenzorg1 zou ik mijne reis beginnen door de binnenlanden van ,java1 van dat wonderschoone1 rijk gezegende land1 waar het leven zich1 op alle gebied1 in zijne rijkste vormen openbaart4 ,onze tocht met de ,kediri had slechts acht dagen geduurd1 maar wat hadden wij in dien korten tijd niet gezien en waargenomen6 ,wij zijn de eersten geweest1 die het einde van de uitbarstingsperiode van ,krakatau hebben kunnen constateeren en het weder verdwijnen der nieuw gevormde eilanden4 ,van de zuiver wetenschappelijke resultaten onzer reis zal ik niet spreken3 onze tochtgenooten1 de heeren ,bron en ,korthals1 zullen daaromtrent elders verslag doen4 ,tot dusver de heer ,cotteau4 ,wat in zijn eenvoudig verhaal misschien wel het meest treft1 is de groote soberheid1 die overal den stempel der onopgesmukte waarheid draagt4 ,hij heeft zich--en te recht--niet gewaagd aan eene beschrijving van de katastrofe zelve1 van de vreeselijke uitbarsting1 die hij niet heeft gezien en die toch ook eigenlijk niet te beschrijven is4 ,hij is als de man1 die daags na den slag het slagveld bezoekt1 u de lijken der gevallenen1 de sporen der verwoesting toont en u daardoor ongetwijfeld een indruk geeft van hetgeen er geschied is1 machtiger en aangrijpender dan eenige beschrijving zou kunnen doen1 machtiger en aangrijpender zelfs dan ge zoudt hebben kunnen ontvangen1 waart ge zelf te midden van het bedwelmend en verbijsterend strijdgewoel geweest4 ,ook wij hebben een slagveld bezocht3 een slagveld1 waarop de ontboeide natuurkrachten1 de ontketende elementen den strijd aanbonden1 waar ons bij iederen voetstap de nietigheid van den mensch tegenover de vijandige machten der natuur gepredikt wordt4 ,wat golden ze1 de duizenden1 op die twee of drie dagen door vuur en water omgekomen1 onder slijk en asch en steenen bedolven1 wat golden ze meer dan het kruipend insekt1 onopgemerkt door den voet des wandelaars vertreden8 ,wel mocht de dichter zeggen3 de elementen haten de schepping van der menschen hand4