,,hendrik ,,conscience ,,redevoeringen ,,redevoering ,,uitgesproken ,,op ,,het ,,graf ,,van ,,van ,,br,e1 ,,in ,,zijn ,,leven ,,bestierder ,,der ,,koninklijke ,,academie ,,van ,,antwerpen 7#ahci74 ,mijne ,heeren6 ,het is met een ontroerd hart en met treurnis in de ziel1 dat ik hier bij den boord van het nijdige graf1 eenen heiligen plicht kom vervullen2 niet alleen omdat mijne kunstgenooten1 door mijne zwakke stem1 hunne laatste hulde van dankbaarheid aan den afgestorven meester willen bewijzen2 niet alleen omdat in mijnen boezem ook een kunstenaarsharte slaat2 maar het is tevens ter gedachtenis van een groot man1 dien ik achtte en beminde2 en ik gevoel bij deze plechtigheid zulke diepe droefheid als bij het eeuwig vaarwel eens vriends1--want hij1 ,van ,bre1 heeft veel bijgedragen tot den roem van mijn vaderland4 ,het is hij1 wiens levenloos lichaam daar1 in den eindeloozen slaap1 voor eeuwig rust1 die de schitterende kunstkroon met zijne machtige hand weder op het hoofd van ,belgi vestigde1 wanneer deze haar ging ontvallen4 ,ja1 er was een tijdstip1 en dit wel gedurende de laatste jaren des grooten schilders ,herreyns1 dat wij onzen voorrang op andere volkeren der wereld schenen te moeten verliezen4 ,er leefden nog wel goede schilders2 doch de verrukkende kunst van ,rubens was onder ons verzwakt2 de ,vlaamsche school verloor haren luister1 en wellicht zouden wij verplicht geworden zijn1 van den vreemde de geheimen der kunst te gaan afleeren4 ,maar de werkzame1 de krachtvolle ,van ,bre ontstak opnieuw het bijna uitgedoofde vuur4 ,met onvermoeiden arbeid1 ja met drift stortte hij zijn eigen vernuft in jongere harten4 ,de kennis van het verhevene schoon der oudheid1 welke hij zoo diep bezat1 deelde hij mildelijk uit2 en waarlijk1 hij deed meer dan men van eenen mensch verwachten mag3 hij verzuimde zijne eigene grootheid en faam1 om anderen het vuur der kunst en hare kennis in te drukken4 ,ook1 hoe heerlijk waren voor het vaderland de vruchten1 die hij aankweekte6 ,hoe groot zijn nu reeds de namen dergenen1 die aan zijne lessen de geheimen van het echte schoone verschuldigd zijn6 ,nauwelijks had zijne stem eenige jaren in de zalen onzes museums weergalmd1 of de roem der ,vlaamsche school spreidde zich opnieuw over alle gewesten uit1 en de vreemdeling keerde zijn gezicht weder naar ,antwerpen als naar de bron1 waaruit ware kunst en diepe wetenschap te putten waren4 ,ja1 ,itali1 die classieke grond van alle beeldende kunsten1 stond ons zijne kroon af1 om slechts nog met de werken zijner overledene meesters te prijken4 ,aan hem dus1 aan ,van ,bre de eer van de ,antwerpsche school in haren vollen luister te hebben opgebeurd2 aan hem de glorie van het vaderland te hebben verheerlijkt4 ,en daartoe heeft hij meer gedaan dan iemand in een ander vak doen kan2 want wij1 klein in getal1 kunnen ons niet door het lot der wapenen boven andere volkeren verheffen2 maar de kunst en het vernuft hooren ons toe1 en het is slechts door den geest1 dat wij de leermeesters van groote natin kunnen zijn4 ,welke dankbaarheid zijn wij dan niet verschuldigd aan hem1 die ons den voorrang heeft behouden1 zelfs opnieuw heeft veroverd8 ,aan den priester1 die op onze altaren die heilige vlammen gevoed heeft1 van welker gloed de grootheid en de faam des vaderlands afhangen8 ,nu heeft hij het lot van alle geschapenen ondergaan3 de dood heeft hem geraakt 444 doch een man als hij sterft niet4 ,het nageslacht zal in de openbare gebouwen de gewrochten zijner behendige hand en de scheppingen van zijnen machtigen geest blijven bewonderen1 en ze als voorbeelden der strenge en grootsche kunst bewaren4 ,niemand teekende met meer wetenschap der menschelijke vormen dan hij2 niemand bezat als hij de kennis der werktuigen1 die in ons de beweging gaande maken2 en weinigen kunnen met hem voor de samenstelling vergeleken worden4 ,alhoewel zijn leven1 als dat van alle kunstenaars1 met veel bitterheid gemengd was1 had hij toch het genoegen zich gewaardeerd te zien3 onderscheidene vorsten begunstigden hem met de teekens hunner achting1 en hij werd om zijne schitterende verdiensten tot ridder en kommandeur van verscheidene orden verheven4 ,zijne uitmuntende schilderijen3 ,loting van ,athene1 de ,zieken genezen1 ,willem en ,hembyze en ,rubens' dood zijn dr om hem de onsterfelijkheid te verwerven4 ,o6 wat wil ik meer eenen rechtvaardigen lof bij het stoffelijk overblijfsel onzes grooten stadsgenoots uitspreken8 ,zou het noodig zijn1 den rouw en het verdriet met geweld op te wekken1 in de tegenwoordigheid van u allen1 die onder zijn bestuur het eerste gevoel der kunst in uwen boezem hebt voelen ontsteken8 ,voor u1 die zoo dikwijls zijne stem hebt gehoord1 u met liefde onderwijzende1 en die zoo menigmaal zijne1 nu door den dood bevrozene hand hebt gevoeld1 die uwe nog onkundige hand bestuurde8 ,en gij1 die nu reeds groot in kunst zijt1 gij1 schilders1 beeldhouwers1 op wie het vaderland zijne hoop op roem en glorie gevestigd heeft1 worden uwe harten niet met doodschen angst benepen1 wanneer gij uwen blik in die gapende aarde vallen laat1 en wanneer gij denkt1 dat hij1 die om u te onderwijzen1 misschien zijne gezondheid gekrenkt heeft1 voor altijd1 voor eeuwig aan uwe erkentenis wordt ontrukt8 ,heeft elke schup aarde1 welke met hollen klank op zijne doodkist nederviel1 u niet tot in het diepste uwer ziel ontroerd8 ,ja1 bij dit laatste vaarwel tusschen u en uwen meester1 tusschen het leven en den dood1 voert dit graf uwen geest gewis naar de tijden terug1 toen zijne strenge stem u in de ooren klonk4 ,gij ziet hem nog in uwe verbeelding1 en uw hart weent bij die droeve heugenis aan uwen goeden meester4 ,helaas6 gij zult hem niet meer zien3 de aarde bezit zijn lichaam1 de hemel zijne ziel4444 ,ik zie het1 een diep gevoel van rouw en droefheid is in uwen boezem gezonken2 o1 geeft eenen traan van dankbaarheid aan hem1 die de herboring der kunst onder u heeft doen ontstaan2 geeft eenen traan van liefde aan den meester1 die u den weg tot de onsterfelijkheid heeft aangewezen en de geheimen zijner ziel zoo mildelijk onder u heeft uitgestrooid4 ,gevoelt gij niet1 o1 warme kunstenaren1 dat uit dit graf een wasem opstijgt1 die u met inniger kunstgevoel vervult8 ,gevoelt gij niet1 dat uit uwe ontsteltenis iets groots kan geboren worden1 en dat gij op dit oogenblik met een machtiger vernuft zijt bezield8 ,dit gevoel is uw grootste lof2 het bezitte u lang1 want het is eene edele ontroering4 ,en zoo iemand onzer tot zooverre zijnen plicht vergeten kon1 dat hij ongevoelig bleve bij de droeve nagedachtenis des schilders1 dan storte hij eenen traan over den mensch2 want de mensch heeft in hem als een martelaar geleden1 maanden lang met den bitteren dood geworsteld en al de pijnen doorstaan1 die ooit eenen mensch hebben gefolterd4 ,overweegt hoe nijpend en hoe drukkend het voor hem moet geweest zijn1 al de krachten der ziel nog in zich te voelen gloeien1 de innige vlam tot kunstbewerking in zich nog te voelen branden1 en die dorstige begeerte niet te hebben kunnen voldoen4 ,verbeeldt u1 wat pijn het hem moest zijn1 de glorie van ,belgi's kunst van alle zijden te hooren uitroepen1 en niet meer als te voren zijn deel te kunnen bijbrengen tot de grootmaking des vaderlands4 ,gij1 die een kunstenaarshart bezit1 gij beseft die foltering2 o1 zij was ijselijk6 ,hij mocht echter gerust en tevreden zijne ziel aan ,god overgeven1 want van al den lof1 dien onze kunstenaren in lang nog zullen verwerven1 zal hem altijd een deel toebehooren1 en zijn naam zal nog lang alle geprezene namen vergezellen4 ,o1 ,van ,bre6 uwe laatste oogenblikken waren pijnlijk2 gij hebt veel geleden2 maar gewis heeft meer dan n profetisch gezicht uwen bitteren doodsstrijd verzoet2 gewis hebt gij den engel der toekomst bij uw hoofdeinde zien zweven4 ,wellicht zal hij u een blad uit het onvergankelijk boek der eeuwen getoond hebben1 en gij zult daarop uwen naam tusschen die van ,rubens en zijne opvolgers hebben zien blinken4 ,ja1 gij mocht met die zoete hoop inslapen2 want gelijk de ,phoenix1 die bij de zon van ,arabi uit zijne eigene asch heroprijst1 zal uw roem na uwen dood vergrooten1 en uit dit graf zal uw naam bij de zon der onsterfelijkheid glansrijker opstijgen4 ,eenmaal1 ja1 zal het duurzaam koper ons een groot schilder en den beste der leermeesters wedergeven4 ,ontvang dan1 o zalige schim1 ontvang in den schoot der ,godheid het droef en laatst vaarwel eeniger vrienden van het ,vlaamsche vaderland1 dat gij hebt verheerlijkt4--,aan uwe ziel zij de eeuwige rust1 aan uwe werken de eeuwige roem6 ,,redevoering ,,uitgesproken ,,ter ,,gelegenheid ,,der ,,benoeming ,,van ,,den ,,heer ,,gustaaf ,,wappers ,,tot ,,bestierder ,,der ,,koninklijke ,,academie ,,van ,,antwerpen1 ,,den #casten ,,januari #ahdj4 ,mijn weldoener1 mijn vriend6 gelooft gij dat woorden mijne zielsaandoening kunnen vertalen6 ,neen1 een onuitdrukbaar gevoel ontroert mij4 ,o1 ik zie aan uw voorhoofd de schitterende star1 die als een licht voor ,belgi's kunst zal schijnen2--nu omgeeft u eens de zoo lang verdiende luister6--,ik ontwaar de vreugd in de oogen van al degenen1 die u om uwe grootheid en om uwen edelen moed beminnen 444 en ik1--ik1 dien gij zoo liefderijk hebt behandeld1--wien gij uwe vriendschap zoo onverdiend geschonken hebt1--ik zou niet tot verdwaaldheid toe van zaligheid doordrongen zijn8 ,gij kent mijn hart1 ,gustaaf1 en gij weet1 dat daarin aan uwen beminden naam een eeuwig altaar is opgericht4 ,oordeel bij u zelven1 of de woorden mij niet ontbreken moeten om u mijne ontroering uit te drukken4 ,maar de dankbaarheid1 dit heilig gevoel1 dat ik met liefde voor u gevoed heb1 dwingt mij tot spreken1 hoe ontoereikend de gewone taal ook zij4444 ,ik was een dwalend kind der kunst1 zonder steun1 zonder troost1 en mijne droefheid lag diep verborgen in mijnen boezem4 ,mij ontbrak grootheid en waardeering4 ,hoe edelmoedig schonkt gij mij die heilvlammen van mijn leven6--,gij hebt mij met den naam van vriend genoemd1 en die naam heeft steeds als een troostend woord in mijn oor geklonken3 het maakte mij zoo sterk1 zoo moedig6 ,want het scheen mij toe1 dat de vriend van ,gustaaf ,wappers groot genoeg was1 om aan de bevechtingen van het lot te wederstaan4 ,ook dreef de rampspoed en het ongeluk ongevoeld boven mijn hoofd3 mijne glorie en mijn onverderfbaar geluk bestonden en rustten in uwe edele ziel1 die mij hare hoogschatting en hare genegenheid geschonken had4 ,weet gij niet1 ,gustaaf1 in hoeverre de geest1 die in mij leeft1 zich aan u verkleefd heeft1 daar een woord van u1 zoet of straf1 de bestendige gevoelsmeter van mijn hart was8 ,gij hebt dikwijls gezien1 hoe mijne oogen van vreugde blonken1 wanneer ik het opgepropt en benepen gevoel van mijnen overladen boezem in den uwen had mogen uitstorten2 en wat droefheid mij het hoofd nederboog1 wanneer het geval mij voor eenen tijd van u scheidde2 want alhoewel ik niet met uw uitstekend vernuft begaafd ben1 toch heeft eene geheime kracht1 iets magnetisch1 mij onweerstaanbaar tot u gedreven4 ,niet uit laag belang1 niet op hoop van stoffelijk voordeel1 neen6 maar gelijk aan het klimmende veil1 dat niet leven kan1 tenzij het eenen eikeboom omhelzen moge1 heb ik1 ootmoedig doch warm kunstenaar1 mijn geluk en mijn ongeluk aan de wisselingen van het lot gehecht4 ,hoe zaliglijk moet ik dan ook in dit plechtig oogenblik niet ontroerd zijn1 nu gij als kunstvorst eenen troon beklimt1 die met meer roem en met schooner stralen omglansd is dan die van de koningen der aarde4 ,zij heerschen over de stof1 hunne macht steunt op geweld2 maar gij heerscht over den geest en over de ziel1 en uwe wapens zijn de onsterfelijke werken uwer handen4 ,begrijpt gij1 ,gustaaf1 wat hooge zending u is gegeven8 ,opperpriester in den tempel der ,vlaamsche kunsten1 zijt gij het1 die de geheimen der glorie van het vaderland moet verkonden2 uwe stem moet in het heiligdom als een mirakel klinken1 en ,belgi heeft op u de toekomst zijner schilderschool gevestigd4 ,wie kan toch die zending beter dan gij vervullen8--dan gij1 die bij de macht van het scheppende penseel ook de macht van den beseffenden geest voegt1 en die te gelijker tijd de betrekkingen der zichtbare natuur en de bedekte aandoeningen der zielen meten kunt8 ,die verheffing maakt u toch niet grooter in mijn oog2 zij kan mijne bewondering voor u niet vermeerderen1--maar zij doet u rechtvaardigheid1 en zij vervult uwen dankbaren vriend1 wiens weldoener gij waart1 met streelende vreugd1 omdat zijne gebeden eenen galm gevonden hebben voor den troon van den ,god1 die eenen straal van zijne scheppende kracht en den geest van ,rubens in uwen schedel heeft gestort4 ,hoezeer1 ,gustaaf1 moet uw eigen hart in dit oogenblik van genoegen vol zijn1 wanneer gij in het oog van uwen ouden vader eenen traan van geluk en teederheid ziet blinken1--in het oog van hem1 wiens bloed u door de aderen stroomt en wiens grijze haren de verheerlijking van zijnen naam en uwe grootmaking hebben mogen zien4--,en de zalige ontroering uwer liefderijke moeder1 wie zou die beschrijven8--van haar1 die haar kind1 de vrucht van haren schoot en het voorwerp harer bestendige moederliefde1 tot kunstvorst heeft hooren uitroepen1 en die gewis1 reeds bij het hooren van dien roep1 hare warme tranen op uwe wangen gesproeid heeft4--,en uw broeder1 ,gustaaf1 die getrouwe vriend uws levens1 die met eene nooit volprezene deugd en edelheid van gemoed uwe verheffing en uwe glorie als zijn eigen geluk1 zonder achterdocht heeft bemind2--begrijpt gij wat geestontheffing dien goeden broeder tot den hemel der zielsverrukking opvoert4 ,o1 ja1 smaak een welverdiend geluk3 verstaal uwen geest tot de verheerlijking van uw vaderland1 drijf den roem der ,vlaamsche school tot aan de palen der bekende wereld3 leef lang1 zeer lang1 en laat eens uwen onsterfelijken naam aan onze zonen als een erfdeel1 waarop zij bij den vreemdeling roemen mogen--en dat zij dan1 na eeuwen tijds1 nog met erkentenis en hoogmoed1 als eenen glorierijken roep aanheffen3 ,,gustaaf ,,wappers was een ,belg6 ,,redevoering ,,uitgesproken ,,bij ,,het ,,beeld ,,van ,,rubens1 ,,op ,,het ,,oogenblik ,,der ,,plechtige ,,onthulling 7#ahdj74 ,zal mijne stem zich verheffen1 om u de verdiensten der scheppingen van ,rubens te ontleden8 ,kan ik eenen lauwer meer in zijne kroon vlechten8 ,neen1 tweehonderd jaren hebben zijne onsterfelijkheid bevestigd3 twee eeuwen rusten op zijn graf2 doch zijn naam1 zijn glorierijke naam straalt nog gelijk de jonge zon des morgens6 ,gij allen1 die mij hoort1 hebt meer dan eens in stille bewondering voor zijne werken geknield2 gij hebt meer dan eens met een ontroerd hart gestaard op den goddelijken ,christus1 wiens hemelnatuur ,rubens zoo indrukwekkend in het menschelijk lichaam kon doen doorstralen3--en uwe ziel heeft dikwijls1 voor zijne tooverende tafereelen1 deze aarde verlaten om zich tot den hemel te verheffen4 ,ja1 gij allen voelt de macht van zijn penseel1 gij kent de uitgestrektheid van zijn vernuft en de breedte van zijnen geest4 ,doch gij1 afstammelingen van den grooten ,rubens1 gij zijt het niet alleen1 die zijnen naam als onsterfelijk op de historiebladen hebt aangeteekend1 niet alleen in ,belgi is het1 dat zijne werken de tempels der ,christenen versieren3--overal blinken de kunstmirakelen van hem1 wiens reuzenbeeld wij tot de nakomelingen overzenden2 in alle landen wordt ,rubens met eerbied en opgetogenheid als een wonder van kunst en wetenschap genoemd4--,vraagt het aan de steden van het kunstrijk ,itali1 aan ,duitschland1 aan ,frankrijk1 aan ,engeland1 en gij zult eenen enkelen roep hooren opgaan1 om de glorie van een ,vlaamsch schilder te verkonden2 gij zult uw hart van hoogmoed en fierheid voelen opzwellen over den naam van ,belg1 dien gij draagt4 ,heden hebben wij der nagedachtenis van hem1 die ons schoon vaderland met eenen onvergankelijken luister overlaadde1 eene schuld van dankbaarheid en erkentenis betaald4 ,dit beeld1 dat als eene onwrikbare rots de stormen der eeuwen moet doorstaan1 zal aan onze nakomelingen zeggen1 hoezeer het herboren ,belgenland met het vuur der liefde tot de kunst bezield was2 het zal voor de toekomende geslachten getuigen1 dat wij1 zonen van den onsterfelijken ,rubens1 zulken vader waardig waren4444 ,zijn beeld worde een vuurbaak in het rijk der kunsten6 ,dat al degenen1 die zich iets grootsch in den schedel voelen1 in welke stad het ook zij1 zich onverdeelbaar rond dit heilige gedenkteeken vereenigen3--want er is voor ons slechts ne school1--en dit is de ,vlaamsche school4 ,haar leidsman is de oude ,rubens1 haar meester de prachtige natuur1 en haar bewonderaar de wereld4 ,wij1 ,belgen1 zijn ootmoedig onder de volkeren1 wij roemen niet veel op de glorie van ons vaderland3 wij overstroomen andere landen niet met het verhaal der daden onzer vaderen 444 en nochtans1 er is op den aardbodem geene natie die1 in zoo klein getal als wij zijnde1 zooveel lichtende sterren aan den hemel der kunst gehecht heeft1 geen grond1 die op eene zoo geringe uitgestrektheid zooveel doorluchtige mannen1 als de dierbare grond van ,belgi1 dien wij betreden1 heeft voortgebracht4 ,wij hebben dit niet altijd geweten3 er waren tijden dat wij1 vreemde helden roemende1 de namen onzer eigene vaderen in den nacht der vergetelheid begraven lieten2--maar heden1 dat wij de oude vrijheid hebben herwonnen1 is ook in onze boezems een inniger gevoel van eigenwaarde gedaald1 en het ,belgische volk is met zijnen leeuw uit eenen langen slaap opgestaan4 ,heden1 o gelukkige dag6 hebben wij de eerste grondzuil onzer jonge nationaliteit gevestigd1 ja1 de eerste vaste grondzuil onzer toekomende verheffing4 ,er zijn onder ons nog wel beelden opgericht1--maar die zijn toegewijd aan den roem van eenen oorlogsheld4--,het is in der waarheid eene wijde wetenschap1 honderdduizend man op een slagveld te schikken2 het is wel eene groote daad1 zijn vaderland van de verwoesting te redden1--en hij1 die zijne broederen van de verdrukking en de slavernij der vreemden bevrijdt1 is groot6--maar ook1 aan wat rampen zijn zijne heldendaden niet verbonden8 ,een onmeetbaar bloedbad is de schouwburg1 waarop die wapenfeiten geschieden2 vernieling1 armoede1 hongersnood zijn hare trouwe gezellen1 terwijl de zoete kunst eene onafscheidbare zuster van den vrede en van den bloei der volken is4 ,zij kost geene tranen1 zij2 neen1 zij streelt de ziel in eene zachte verrukking2 zij scheurt den sluier der blinde natuur af1 om ons hare geheimste schoonheden te laten doorgronden1 en is als eene bestendige lofzang tot den ,heer1 wiens werken zij verheerlijkt2 zij drijft den geest tot het goede1 en1 ons in bespiegeling opheffende tot ,hem1 die ons geschapen heeft1 verkort zij den afstand1 die den mensch van zijnen ,god scheidt4 ,de kunst is die algemeene taal1 welke men zoo lang te vergeefs gezocht heeft3 het is door haar alleen1 dat alle volkeren der aarde eens begrijpen zullen1 dat zij broederen en kinderen van nen enkelen en machtigen ,vader zijn4 ,het is in haar1 dat de luister onzes vaderlands rust2 het is op hem 7,rubens71 en op diegenen1 welke als hij de kroon versieren1 die ,belgi tot koningin der natin maakt4 ,ho1 indien nog als voorheen de roem der wapens in den moed en de dapperheid des mans besloten lag1 zouden wij gewis ten dezen dage op dien roem ook nog aanspraak mogen maken3--dit getuigen ,jeruzalem en de ,sporenslag6 ,doch geene dapperheid1 geen moed1 geen beleid zijn heden voldoende om1 in de schaal der gebeurtenissen1 tegen het getal op te wegen2 maar er is iets1 dat nimmer tot het getal behooren kan1 iets1 dat met het bloed onzes voorgeslachts door onze aderen stroomt en dit1 dit is kunst--de kracht des geestes en het scheppend vermogen der ziel6 ,gebeurde het nu nog1 o landgenooten1 dat iemand met kleinachting van ,belgi dorst spreken1 wijs dan op dit reuzenbeeld1 op ,rubens1 wiens kunstgewrochten de wereld verstommen1 en uw antwoord zal hem doen blozen2 en1 indien een vreemdeling u de heldendaden zijner vaderen op duizenderlei wijzen komt verhalen1 denk niet1 dat hij grooter is dan gij2 o1 neen1 niemand is groot boven eenen ,belg6 ,van ,dyck6 ,quellyn6 ,jordaens6 ,teniers6 en gij allen1 doorluchtige ,belgen1 staat op uit het verledene2 schaart u om het beeld van uwen meester1 en geeft getuigenis der grootheid van uw vaderland6 ,o1 ja1 in mijne zielsverrukking zie ik u6 ,daar staat gij allen met de onsterfelijke kroon der kunst gesierd6 ,o1 gij1 zonen van het oude ,belgi1 gij1 wier roem op dit oogenblik door duizenden uwer ontroerde broederen wordt uitgeroepen1 dat uwe zalige schimmen zich in onze dankbaarheid verblijden2 gij ziet het1 wij verdienden de glorie van uwe namen te hebben gerfd4--,vraagt van den ,god1 bij wien gij woont1 dat ,hij het heilig vuur der kunst altijd onder ons late vlammen2 smeekt ,hem1 dat de stempel1 waarmede ,hij het geslacht der ,belgen geteekend heeft1 nimmer worde uitgevaagd2 en wij zullen ,hem eeuwig danken over het kleine plekje gronds1 dat ,hij ons op deze aarde heeft geschonken2 o1 ja1 want het is het schoonste1 het heerlijkste der wereld4 ,,redevoering ,,uitgesproken ,,op ,,de ,,vergadering ,,van ,,het ,,taalverbond1 ,,ten ,,stadhuize ,,van ,,brussel1 ,,den #aa;den ,,februari #ahdd4 ,mijne ,heeren6 ,de verzekering dat ,gij mij uwe welwillende aandacht zult gelieven te verleenen1 en de hoop dat mijne woorden niet zonder nut zullen zijn1 geven mij stoutmoedigheid genoeg1 om in deze vergadering tot ,u,ed4 te durven spreken4 ,ik zal niet met ,u,ed4 in diepe overweging treden2 verwacht van mij noch ingewikkelde beredeneering1 noch redekundig opstel1--mijne stem moet in uwe harten de snaar der vaderlandsliefde gaan treffen1 ons ontroeren van vreugde bij de beschouwing der vruchten van onzen arbeid1 en ons moed inboezemen tot het vervullen onzer hooge zending4 ,dit is mijn doel4 ,mijne ,heeren6 ,hij1 die de geschiedenis van ,vlaanderen lezende1 den geest der gebeurtenissen wil doorgronden1 zal met ons bevinden1 dat zij niets anders is dan het verhaal der wisselvalligheden van den strijd1 die nu sedert achthonderd jaren op onzen bodem tusschen het ,vlaamsch grondbeginsel en den ,romaanschen aandrang wordt geleverd4 ,in dit gevecht van den onbuigbaren moed tegen het getal1 heeft het bloed gestroomd van al de helden1 wier namen gij met hoogmoed uitspreekt2 het is op dit veld1 dat eens ,de ,coninck en ,breydel1 ,jacob en ,philips ,van ,artevelde het zwaard ophieven tegen de ,romaansche heerschzucht2--en van al de rampspoeden1 die ,vlaamsch-,belgi zoo overvloedig moest doorstaan1 zijn er weinige1 die niet het kenmerk dragen der verdrukking1 door een ,zuidervolk ons aangedaan4 ,als voorwachten der ,germaansche volksstammen hebben onze vaderen tegen de ,romaansche overweldiging geworsteld met eene ontembare hardnekkigheid en met eene wonderbare zelfopoffering4--,maar niet altijd kon leeuwenmoed opwegen tegen getal en arglist4 ,bovenal in deze laatste tijden werd ,vlaamsch-,belgi weggesleept door ,europeesche gebeurtenissen1 welke het niet toelieten eenigen invloed op zijn eigen lot uit te oefenen4 ,dwars door alle staatsorkanen1 gekneusd en gewond door omwentelingen1 kwam het vaderlijk erfdeel tot ons in eenen hachelijken toestand4 ,de vreemde heerschzucht had de openbare verbastering ten troon gevoerd2 onze moedertaal1 de taal der ,vlaamsche helden1 werd niet alleen miskend1 maar bespot en veracht2 onze luisterrijke geschiedenis was vergeten2 het uitheemsche bederf stroomde langs alle zijden over onze grenzen tot in den schoot onzer huisgezinnen2 onze godsdienstige gevoelens1 onze rechtzinnige zeden1 onze nationale roem1 onze taal1--alles1 alles ging verzwinden in de gulzige kolk der ,fransche goochelbeschaving4 ,reeds ja1 reeds lag de breede hand des tijds op den naam van ,vlaming1 om hem uit het wereldboek te vegen4 ,het is dan1 ,mijne ,heeren1 dat eenige afstammelingen der ,de ,conincks en der ,artevelden1 eenige ,vlamingen met warmer bloed1 in zich de verterende vlam der verontwaardiging voelden ontsteken4 ,met het hoofd gebogen en met verkropt gemoed aanschouwden zij de verbastering hunner broederen en de verdrukking1 waaronder het ,vlaamsche grondbeginsel verzonken lag4 ,zij zagen hoe de gunsten en het welzijn voor de ,vlamingen niet waren2 hoe twee millioen hunner werkende broeders van alle beschaving1 van allen zedelijken voortgang verstoken en als tot de onwetendheid veroordeeld bleven3 zij zagen hoe het ongeloof1 de echtbreuk1 de spotternij1 de arglistigheid en de zelfmoord in duizenden boeken aan hunne landgenooten als deugden werden voorgepredikt2 in hun oor klonk de lastertaal van den vreemde1 en de hoon1 het voorgeslacht aangedaan1 doorvlijmde hunne harten4 ,zij zagen het rood der schaamte de wangen bekleuren van den ,vlaming1 aan wien een uitheemsche gelukzoeker vroeg tot welk volk hij behoorde6 ,hunne hoofden zonken dieper bij het aanschouwen van zulke vernedering2 hunne tranen vloeiden in stilte over het verlies van zoovele herinneringen1 die ons weleer eene roemrijke plaats tusschen de volkeren der wereld hadden toegeruimd4 ,eensklaps1 alsof ,god zijnen vinger op hun voorhoofd hadde geplaatst en tot elk van hen geroepen had3 ,wees machtig6 eensklaps joeg hun hart feller1 de moed en het vertrouwen vervulden hunne boezems1 en zij spraken tot elkander3 ,zie1 het vaderland staat op den boord van den afgrond1 de vreemde legt de bijl aan het gebouw onzer nationale glorie2--nog een kort tijdvak1 en de namen onzer vaderen1 hunne heldendaden1 onze schoone geschiedenis1 onze zeden1 onze taal1--alles wat wij bezitten zal verloren zijn6 ,de ,romaan zal zijne zegeliederen aanheffen op de graven van ons voorgeslacht1 en met eenen spotlach zal hij zeggen3 hier leefde eens een volk1 dat den naam van ,vlaming droeg6 ,en hunne stemmen versmolten in eenen roep4--,gij hebt gezegd3 ,neen1 de ,romaan zal zijne zegeliederen niet aanheffen op de graven onzer vaderen2 hij zal zich niet verblijden in onzen val6 ,nogmaals zal de naam van ,vlaming hem glanzend in het oog blinken4444 ,voorwaarts1 de hand aan 't werk1--met verstaalden wil en onbuigbaar geduld onze herinneringen opgegraven1 de verbastering met zweepend geweld van onzen bodem geweerd6 ,voorwaarts1 het ,vlaamsche vaderland moet gered6 ,dank moet ,hij hebben1 de ,god die ons insprak en ons macht verleende tot dit groote werk6--,het vaderland is gered--het is gered6 ,nu staat het niet meer op den afgrond1 waar wij het hebben gevonden2--het zal niet verloren gaan6444 99 99 99 99 99 ,mijne ,heeren1 vergeeft mij mijne begeestering4 ,wanneer ik van het ,vlaamsche vaderland spreek1 kan ik de ontheffing mijner ziel niet bedwingen 444 ik ben ontroerd4444 99 99 99 99 99 ,weinige jaren hebben wij besteed aan het wederopbouwen onzer nationale waardigheid4 ,bekent met mij1 dat het overzien van het reeds afgedane gedeelte onzer taak ons met fierheid moet vervullen4 ,weet gij nog1 dat men in dien tijd zeide3 ,uwe taal is een onverstaanbaar gebrabbel8 ,en nu1--nu zegt men3 ,het ,vlaamsch heeft schoone werken voortgebracht1 het is de moedertaal van meer dan de helft der ,belgen2 deze taal moet geerbiedigd en ondersteund worden1 eene roemrijke toekomst licht haar vr in hare baan4444 ,en deze edelmoedige woorden1 door eenen waardigen ,vlaming gesproken1 zijn niet met eenen spotlach begroet geweest6 ,zij1 die onze moedertaal niet kennen1 hebben geloof gegeven aan hare schoonheid en aan de voorzegging van haren verdediger6 ,in den tijd1 waarvan ik spreken wil1 zouden hoon en smaad hem hebben geantwoord4--,weet gij nog1 dat men ons lachend vroeg3 waar zijn de jaarboeken uwer letterkunde8 waar de voortbrengselen1 die bewijzen1 dat de ,vlaamsche taal de aandoeningen des harten kan uitdrukken8--,en nu1 nu betreurt men dat men het ,vlaamsch niet kent1 om onze vaderlandsche schriften te kunnen lezen4 ,weet gij nog1 dat de moedertaal uit alle bestuurszaken verbannen was1 en dat een ,vlaamsch burger voor de minste zaak eenen vertaler noodig had8--,en nu1 nu dringt de moedertaal niet alleen in onze gemeente-en provinciebesturen2 maar zij klimt zelfs met onweerstaanbaren voortgang tot bij den troon des konings2 nu houdt het groote ,duitschland eenen vreugdevollen blik op ons gevestigd1 het herkent in ons de herboren zonen van het ,noorden en juicht onze pogingen toe2--nu klimt de stem ,vlaamsch ,belgi van uit de hoofdstad over het aandachtig en luisterend vaderland6 ,o1 broederen6 dit is ons werk4--,dit hebben wij gewonnen door moed en arbeid6444 ,en klinken er nu zegeliederen op de graven van het voorgeslacht1 het zijn liederen1 die onze wedergeboorte en onze verheffing bezingen6 ,dan1 ,mijne ,heeren1 kunnen wij ons met recht verblijden over den weg1 dien wij reeds hebben afgelegd1 er blijft ons nog oneindig meer te doen2 de tijd is nog niet gekomen dat wij1 met hoogmoed op ons werk starende zullen mogen zeggen3 het is gedaan1--onze zending is volbracht4 ,daarom1 altijd met vernieuwden moed vooruit1 niet geslapen1 niet gerust2 altijd gearbeid1 altijd strijden voor het ,vlaamsche vaderland1 totdat de kroon1 die wij ,vlaanderen voorbereiden1 door ons of door onze zonen gevlochten zij4 ,laat u door niets wederhouden1 door niets afschrikken2 want onze strijd is een vreedzame strijd des geestes2 ons doel is wettelijk1 lofbaar en verheven4444 ,inderdaad1 wat willen wij8 ,den godsdienst1 de zeden en de taal onzer vaderen van de verbastering bevrijden2 onze twee millioen broeders uit de vernedering en uit de verdrukking redden1 hun eene waardigheid geven1 die hun arbeidzaam en zwoegend leven verdient2 het erfdeel onzer voorvaderen van den val bevrijden4 ,is dit geene wettelijke en lofbare strekking8 ,en kwam iemand u zeggen3 gij doet pogingen om het land aan twee stukken te scheuren1--gelooft hem niet4 ,wij beminnen de landgenooten1 ons door hoogere beschikking tot broederen gegeven2 wel hebben wij geworsteld1 en nog zullen wij worstelen tegen den voorrang van het ,romaansch element3 maar kan hij1 die zijn vaderland bemint1 de verzwakking daarvan wenschen8 ,kan hij begeeren1 dat twist en tweespalt de inzwelging aan den gemeenen vijand gemakkelijk maken8 ,neen1 de eendracht met onze ,waalsche broeders is onze macht1 en zij zal het blijven1 nu men ons meer rechtvaardigheid begint te doen4 ,veel hebben wij reeds verkregen3 het overige zal volgen2 want geene macht op aarde1 hoe hoog ook gezeten1 kan de taal der daadzaken wederstaan4 ,maar ik bezweer u1 landgenooten1 bederft onze schoone zaak niet door partijzucht1 vertraagt onze wedereisching niet door driften1 die aan de ,fransche beschaving zijn ontleend4 ,herinnert u steeds de leus van het voorgeslacht3 godsdienst1 vorst en vaderland4--,onze voorouders bezaten een stil en zuiver geloof in de ,alvoorzienigheid3 dit geloof zij in onze voortbrengselen geerbiedigd1 het beziele onze pogingen1 opdat de uitheemsche twijfelgeest verjaagd worde4--,onze vaderen hadden eenvoudige en kuische zeden1 zij braken nooit den band des huwelijks1 waren trouw aan hun woord en rechtzinnig in hunnen handel3 die zeden moeten wij voeden en verspreiden1 opdat het vreemde vergift ontworteld worde4--,geen volk op aarde heeft meer liefde tot zijne goede vorsten getoond dan onze vaderen3 die liefde1 die getrouwheid zij ook in ons1 opdat de vreemde omwentelingsgeest ons vaderland niet aandoe1--opdat onze koning zich eens in de verkleefdheid van het ,vlaamsche volk verblijde--en opdat de worm der wroeging zijnen angel zette in het hart van hem1 die ons zoo valschelijk beschuldigd heeft4 ,in n woord1 alwat eerbiedwaardig is1 zij door ons verdedigd1 alwat deugdzaam en lofbaar is1 diene als grondsteen ter opbouwing van den ,vlaamschen tempel4444 ,maar1 met heldenmoed en met de vaderlijke hardnekkigheid de vreedzame strijd voortgezet1 onverpoosd gekampt tegen zedenbederf1 verbastering en onrechtvaardigheid2 met onwrikbare overtuiging terug gevraagd wat men ons ontnam4 ,geene vervolging1 geen lijden overwogen4--,vooruit1 zonder omzien1 altijd vooruit naar het recht en naar het goede4 ,het is voor moedertaal1 voor godsdienst en voor vaderland6 ,,redevoering ,,uitgesproken ,,te ,,brussel1 ,,den l#f;den ,,maart #ahdf1 ,,bij ,,het ,,graf ,,van ,,jozef ,,de ,,hoy1 ,,uitstekend ,,leerling ,,der ,,koninklijke ,,academie ,,van ,,antwerpen4 ,mijne ,heeren en ,vrienden6 ,van verre kwamen wij naar de hoofdstad1 om hier1 op het stille veld des doods1 eenen heiligen1 doch droeven plicht te vervullen4 ,dr1 in dat gapende graf1 rust het zielloos lijk van onzen vriend en broeder4444 ,gisteren nog lachte zijn schoon en mannelijk gelaat ons toe2 wij hoorden nog zijne zoete stem ons met geestdrift spreken over de edele bestemming der kunst en over de schoonheid der natuur2 wij zagen nog zijne oogen blinken met het vuur der hoop op eene roemvolle toekomst2--en nu1 nu ligt hij dr1 in den schoot der aarde1 bevrozen onder den kouden zoen des doods--verloren voor zijn vaderland1 voor zijne moeder en voor ons6 ,pijnlijk is de gedachte1 die in onzen geest opstaat bij dit laatst en plechtig afscheid2 maar hartscheurend wordt zij1 wanneer wij ons herinneren1 welke schoone loopbaan beloofd was aan hem1 over wiens ontzield lichaam de aarde zich nu voor eeuwig sluiten gaat4 ,ja1 ,god had hem mildelijk bedeeld met al de gaven des lichaams en der ziel3 hij bezat in rijke maat het edel gemoed1 de begeestering en de scheppingskracht des kunstenaars4 ,ook had de ,academie van ,antwerpen1 wier beste leerling hij was1 hem al hare lauwerkronen geschonken2 hij1 ingesproken door het gevoel zijner voorbestemming1 had zijne gansche jeugd toegewijd aan het doorgronden der kunstgeheimen en aan het betrachten der natuur1 wier schoonheden hij met eene soort van aanbidding bewonderde4 ,na lange jaren van gewetensvollen arbeid1 blonk dan eindelijk op zijn voorhoofd eene sprankel des vernufts2 de natuur had hem een gedeelte harer geheimen laten raden3 zijne werken droegen reeds den onmiskenbaren stempel eener latere meesterhand4 ,wij allen1 zijne vrienden1 en de ,academie1 zijne kunstmoeder1 hoopten op hem als op eenen nieuwen luister voor de ,vlaamsche school4--,oh1 zijn leven was schoon en zuiver als een hemel3 geen mensch kon hem zien zonder hem te beminnen2 want zijn hart scheen gevormd uit de vlammen van kunstvuur1 liefde en dankbaarheid4 ,vriendschap bestrooide zijn pad met altijd frissche bloemen4444 ,en dan1--wanneer alles hem toelachte op deze wereld1 als de baan des roems zich voor hem geopend had1 en dat wij1 zijne leeraars1 zijne makkers1 zijne kunstgenooten1 voor hem met liefde eene toekomende kunstkroon vlochten1--dan1 dan kwam de nijdige dood en brak dien gouden levensdraad af6 ,van die toekomst1 van dien arbeid1 van dien roem blijft1 eilaas1 niets meer op de aarde dan dit koude lijk van onzen jongen vriend6 ,o1 stort tranen1 gij ,wappers1 zijn meester en beschermer6 ,u is een lieveling en een zoon ontrukt4 ,zoo verijdelde de wreede slag van het lot uwe lessen en uwe moeite1 zoo vernietigde hij uwe zoetste hoop1 zoo doodde hij het zaad des vernufts1 dat gij in zijnen schedel deedt ontkiemen4 ,o1 ween bij dit graf3 uw beminde kunstzoon is niet meer6 ,stort gij ook tranen1 gij1 zijne leermeesters1 die in name der ,antwerpsche kunstmoeder hem tot de laatste rustplaats vergezelt3 de ,academie verliest in hem een waardigen en altijd dankbaren telg1 die met liefde voor haren roem en voor haar welzijn waakte1 en door zijne zoete deugden veel bijbracht om de eendracht in haren schoot te doen heerschen4 ,o1 weent gij ook bij dit graf3 uw dankbare leerling is niet meer6 ,stort gij ook tranen1 gij zijne medeleerlingen en kunstgenooten4 ,beklaagt hem1 gij allen1 die hem hebt gekend en bemind2 treurt over het verlies van zooveel arbeid en zooveel hoop2 bevochtigt met smartwater de aarde1 die hem bedekken gaat1 opdat het gras boven zijn gebeente zich voede met de teekens uwer droefheid4 ,ach1 weent3 uw goede vriend1 uw jonge kunstmakker is niet meer6 ,en gij1 betreurde broeder1 rust zacht in den schoot des vaderlands6 ,misschien was uw laatste uur bitter1 omdat gij van uw doodbed te vergeefs uwe handen naar ons uitstaakt1 en sterven moest verre van uwe ,antwerpsche vrienden4 ,o1 wees getroost1 dierbare doode4 ,zie neder van uit uw nieuw vaderland3 bij uw graf staan ze allen2 zie uw goeden meester1 uwe leeraren1 uwe medeleerlingen1 uwe kunstgenooten tranen storten over uwe vroege opvaart1--en verblijd u nogmaals1 als op aarde1 in de uitgestrektheid onzer liefde tot ,u6 ,en nu1 ,jozef ,de ,hoy1 lieve broeder1 uw graf gaat zich sluiten2 met verbrijzeld hart moeten wij het veld verlaten1 waar uw gebeente rusten zal4444 ,welaan dan1 zalige ziele1 ontvang in den schoot der ,godheid ons laatst en smartelijk ,vaarwel6 ,,redevoering ,,uitgesproken ,,bij ,,het ,,graf ,,van ,j4,f4 ,,willems1 ,,den #bfsten ,,juni #ahdf4 ,mijne ,heeren en ,kunstgenooten6 ,door de ,antwerpsche ,maatschappij ter bevordering van ,nederduitsche ,taal-en ,letterkunde gelast1 bij dit plechtig rouwfeest in haren naam het woord te voeren1 is het met een diep gevoel van treurnis en van ontzag dat ik dezen heiligen grond betreed4 ,het is dan waar3 in den schoot dezer aarde slaapt ,willems6 ,hier1 onder onze voeten1 rust hij voor eeuwig6 ,dat statig hoofd1 woonplaats van vernuft en geestkracht1 ligt ontzenuwd en loodzwaar neergezonken op het steenen rustbed6 ,stom is de tolk1 wiens machtig woord in aller zielen overtuiging en moed storten kon1--stom de vaderlandsche nachtegaal1 die het begeesterd ,vlaamsch lied1 als eene stem uit het roemrijk verleden1 in onze harten zoo meesterlijk herklinken deed4444 ,het kind1 dat1 nog stamelend1 reeds als een toegeheiligde ,nazarer1 als een voorbestemde ,eliacim1 van wedereisching droomde1 van moedertaal en ,vlaamschen roem voorspelde2--den jeugdigen man1 die het verbasterd nakroost opriep uit den slaap der verloochening1 en den vreemde uitdaagde tot den strijd voor ,vlaanderens wedergeboorte3 die op zijne breede schouders den kruisboom der algemeene dwaling laden dorst2 die1 vervolgd en gebannen1 in de stilte der ballingschap het vaderland eenen onsterfelijken roem bereidde2--den ouderling1 die1 als een reus in geduld en wetenschap1 de aarde der verledene eeuwen opgroef en doorwroette1 om de verlorene parelen onzer letterkroon op te zoeken2 die juichend over gansch ,europa de vergetene diamanten weder glinsteren deed3--,slag van ,woeringen6 ,brabantsche ,yeesten6 ,reinaart6 stralende gesteenten1 door hem geslepen en beglansd in de diepte zijner eenzame nachten6444 ,eilaas1 het kind1 den man1 den ouderling1 den dichter1 den strijder1 den geleerde--het nijdige graf heeft ze verzwolgen6 ,van hen blijft ons niets meer dan hun eeuwige roem en het goede1 dat ze hebben gesticht4 ,gentsche bodem1 gewijde rustakker van ,vlaamsche helden en vaderlandsche martelaars1 aan ,willems ook hebt gij eene plaats ingeruimd tusschen de gebeenten uwer roemrijke vaderen4 ,wij benijden u dien dierbaren schat niet4 ,god heeft het zoo gewild4 ,willems moest in zijnen dood zoowel als in zijn leven het ware beeld des vaderlands zelven zijn4 ,de ,antwerpsche grond droeg zijne wiege en hoorde zijne eerste zangen1 ,brabant werd verheerlijkt door zijne schoonste meesterstukken2 op den grond van ,vlaanderen heeft hij gezwoegd en geleden 444 in den schoot van ,vlaanderen moest ,willems rusten2 want1 was hij ook niet een ,vlaamsch held1 een vaderlandsch martelaar8 ,zijne onvergankelijke nagedachtenis blijve aldus een band1 door ,god zelf gesmeed tusschen alle gouwen1 waar de ,dietsche tale klinkt6 ,met het vochtig oog op dit graf gericht1 beseffen wij dieper wat wij hebben verloren2 wij erkennen niet alleen1 dat1 sedert de uitverkorene ten hemel opklom1 een glansrijk en arbeidvol tijdstip gesloten is2 maar iedereen van ons gevoelt met angst1 dat het ,vlaamsche leger zijn opperhoofd verloren heeft4 ,inderdaad1 zoolang de veldheer het volle leven genoot1 stonden de ,vlaamsche strijders als een ondoordringbare muur vr den vijand geschaard1 altijd gereed om het heiligdom der moedertaal tegen allen hoon te verdedigen1 voor alle schennis te bewaren4444 ,de veldheer sneuvelde1 de band was verbroken6 ,als verstomd door dit onverwacht verlies1 zonder leidsman en middelpunt1 liepen de ,vlaamsche strijders gedeeltelijk uiteen en vergaten te waken bij het pand1 dat aan hunne gemeene macht was toevertrouwd4 ,de vijand sloop in het kamp en strooide er de verderfelijke zaden van mistrouwen en verdeeldheid4 ,was ,willems' dood dan geene harde beproeving genoeg8--,ach neen6 ,eene andere schitterende star moest den hemel onzer letterkunde nog ontvallen2 ,ledeganck moest ook op zijne verbrijzelde harpe het hoofd voor eeuwig te rusten leggen2 de twee straalrijkste lampen in den tempel der ,vlaamsche kunst moesten door het wreede noodlot worden uitgedoofd6 ,en1 als wilde eene geheime macht afmeten tot hoeverre der ,vlamingen standvastigheid gaat1 als wilde zij beproeven1 of onze vaderlandsche zaak tegen het geweld der losgebrokene stormen bestand is1 wierp zij oneenigheid1 tweespalt en verzwakking onder ons1 terwijl onze harten nog ontsteld waren van rouw en droefheid4 ,god1 op welk tijdstip toch6 ,nu het bedreigde vaderland op ons roept1 als op de uitgelezensten zijner zonen2 nu de zwangere onweerswolken op onze grenzen samendrijven1 nu de vreemdeling op onzen geboortegrond zelven werktuigen gevonden heeft1 om ons te verleiden tot de verzaking onzes voorgeslachts1 onzer moedertaal1 onzer zeden1 onzes verleden1 onzer toekomst2 nu de tijd gekomen is om onze vijftienjarige beloften te vervullen2 nu iedereen1 die zijn land bemint1 het oog op ons gericht houdt1 om te weten of onze gloeiende zangen geene ijdele woorden waren2 nu alles1 menschen en gebeurtenissen1 ons toeroept3 het uur is daar6 toont wie gij zijt6 nu zijn wij oneenig6 nu strijden wij met verdeelde krachten1 als hadden wij nooit in dezelfde rangen de wapenen van woord en geest voor 's lands eere gevoerd2 nu staan wij eendrachteloos en zonder beraad1 verspreid rond het heiligdom van ons bedreigd volkebestaan6 ,wie zal de verstrooide scharen weder vereenigen en ten strijde voeren voor moedertaal en vaderland8 ,wie van ons heeft door zijne ondervinding1 door zijne lange loopbaan1 door zijne wetenschap1 door zijn kalm vernuft nu reeds het recht bekomen om aan de spits zijner broederen te staan8 ,willems alleen bezat dit recht2 hij was wel metterdaad onze wettige vorst in het rijk der vaderlandsche letteren1 vermits dit rijk dreigt in te storten bij zijnen dood4 ,o1 ,willems1 ,ledeganck1 roemrijk bardenpaar1 nu in de hemelzaligheid vereenigd1 gij ziet wellicht met treurnis van uit den schoot der ,godheid op ons neer2 misschien vertroost onze dankbare hulde uwe schimmen niet gansch over het plicht vergeten1 waarin eene onbesefbare dwaling ons gedompeld houdt4--,zoudt gij vreezen1 dat de ,vlaamsche scharen1 door onderling mistrouwen verzwakt1 eindelijk bezwijken zullen8 ,dat uw voorbeeld1 uw arbeid nutteloos zal worden gemaakt8 ,ha1 neen6 neen1 niet waar8 ,gij verheugt u1 omdat uw oog in het goddelijk boek der toekomst heeft mogen lezen3 ,het ,vlaamsche volk zal niet vergaan6 ,gij lacht ons vroolijk toe uit den ,hooge1 omdat gij hoopt1 dat hier1 bij uwe graven1 omgeven door den wasem1 die uit uw heilig overschot opstijgt1 wij onze harten openen zullen voor het volle gevoel van onzen dierbaren plicht2 omdat gij hoopt1 dat een straal der broederliefde ons verlichten zal2 dat wij1 overwegende wat uwe nagedachtenis van ons eischt1 ons mistrouwen zullen afleggen om met vereende krachten te doen wat gij ons hebt voorgeleerd2--om den last te volvoeren1 welken gij1 betreurde barden1 met uwen roem ons tot erfdeel naliet6 ,o1 landgenooten1 kunstvrienden1 die uit alle gouwen van ,belgi hier op ,arteveldes geboortegrond1 bij ,willems' laatste rustplaats1 vergaderd zijt1 o1 mocht het zoo geschieden6 ,mocht in deze onze plechtige hulde aan de nagedachtenis van eenen dierbaren doode het vaderland de weldaad der herstelde eendracht vinden6 ,zijn wij niet altemaal broeders in den ,vlaamschen bloede8 ,is het niet dezelfde zucht1 die onze harten jagen doet8 ,arbeiden wij niet te gader voor ,vlaanderens grootheid8 ,aanschouwt dit graf6 ,kan er wel een schooner altaar der broederliefde voor ,vlamingen zijn8 ,ach1 ontsteken wij daarop de gewijde vlam der eendracht2 dat het onze gevoelens van oneenigheid als een zoenoffer ontvange en vertere6--,dan zal ,willems' gebeente van blijdschap trillen onder den kouden steen2 dan zal zijne zalige schim voor 's ,heeren aanschijn juichen op die zegepraal4444 ,en wij1 wij zullen onze zonen in bedevaart naar hier geleiden1 naar het ,campo-,santo1 waar de ,vlaamsche helden rusten1 om ,god te danken over de hier behaalde overwinning2--tusschen het gras1 dat nevens de heilige graven zijne halmen opschiet1 zullen wij onze kinderen doen knielen1 hun spreken van den ,vader der ,dietsche dichters altegader#a1 hun den welvaartszang van den ,vlaamschen zwaan#b leeren stamelen1 en ze doen bidden voor moedertaal en vaderland6 ,,redevoering ,,uitgesproken ,,op ,,het ,,groot ,,muziekfeest ,,ten ,,voordeele ,,der ,,slachtoffers ,,van ,,den ,,hongersnood ,,in ,,vlaanderen 7#ahdg74 ,mijnheeren en ,mevrouwen6 ,wij vieren heden het blijde feest der zedelijke wedergeboorte onzes vaderlands4 ,deze zaal weergalmt van vreugdeliederen1--nog klinkt aan ons luisterend oor het schoone gezang der verleidende vrouwenstem1--alles ademt hier voldoening en geestdrift4 99 99 99 99 99 ,ach1 de onweerstaanbare stem des gewetens en des plichts dwingt mij die vreugde te storen4 ,ik moet eenen snijdenden noodkreet tusschen onze jubeltonen mengen1--uwe gemoederen met pijn vervullen1--tranen doen storten misschien6 ,maar indien gij met ontheffing onze blijde zegeliederen aanhoordet1 zult gij toch uw hart niet sluiten voor de droeve stem onzer stervende broeders4 ,gij zult mij aanmoedigen1 niet waar8--,ja1 want het is in naam der heilige menschenliefde--dit schoonste kenmerk van der ,belgen geslacht--dat ik een akelig graftooneel voor uwe oogen openspreiden ga4 ,vlaanderen6 ,vlaanderen6--,die naam1 zoo vermaard1 was eens het zinnebeeld van rijkdom1 van nijverheid1 van kunstmin1 van heldenmoed2 in de gansche wereld wekte hij de gedachte op van een uitgelezen volk1 dat met het zweet zijns aanschijns eene woestijn tot een aartsparadijs had herschapen4--,begroet als de geboortegrond der volksvrijheid1 bewonderd als de wieg van een heldengeslacht1 bemind als het tweede vaderland der kunsten4444 ,vlaanderen6 ,vlaanderen6 ,nu is die naam een gebed1--eene klacht1 die oprijst uit een onmeetbaar graf--een doodsschreeuw1 die vergaat op de lippen der stervenden2 een laatst vaarwel1 door onze bezwijkende broeders ons toegestuurd6 ,waar is nu het heldenvolk8 het nijverig geslacht1 dat zich uit de zandige vlakte den schoonen lusthof van ,europa bouwde8 ,waar zijn de afstammelingen van ,de ,coninck1 van ,artevelde1 van ,van ,eyck1 van ,stevyn8 ,eilaas1 het grieft mij1 dat ik de bloedige wonden mijns vaderlands ontblooten moet 444 maar laat uw geest mij volgen1--ik zal u toonen1 waar ze zijn en wat ze lijden64444 99 99 99 99 99 ,hier is het koud1 niet waar8 ,hier1 in de stilte des doods1 beklemt het hart zich met afgrijzen en met schrik4--,wij zijn in het rijk des hongersnoods4 ,ziet gij ginds die halfnaakte menschenschimmen bij hoopen over de woeste velden dwalen en zoeken1 gelijk de raven doen8 ,ziet1 hoe machteloos zij hunne stramme leden over de sneeuw voortsleepen6 ,eene onuitsprekelijke pijn doorwoelt hun ingewand1 hun oog is zonder leven1 de aschverf der verkwijning ontkleurt hun aangezicht--zij hebben honger en zoeken voedsel4 ,daar valt er een1 die niet meer op zal staan--nog een--nog meer6 ,de hoopen verminderen2 zij zaaien hunne lijken langs de baan2 niemand ziet om naar den gevallen broeder2 want ieder voelt ook de ijskoude hand des doods op zijnen verengden boezem drukken4--,de hongersnood geeselt die levende geraamten voort2 zij bukken het hoofd nog dieper in de wanhoop en dwalen sprakeloos verder--altijd verder2--misschien totdat de laatste gevallen zij6444 99 99 99 99 99 ,richt uw oog voorbij gindsche boomen4 ,ziet gij daar niet die bewegende grauwe vlekken op de sneeuw8 ,het zijn dieren1 die eene prooi zoeken1 niet waar8 ,neen1 neen1 menschen zijn het3 vrouwen en kinderen1 die huilend over het rapenveld kruipen en hunne ontvleesde vingeren ten bloede krabben1 om aan den bevrozen grond nog een uur levens te ontrukken4 ,hier ook liggen er reeds ontzield1 met het logenachtig voedsel in de verkrampte vuist6444 99 99 99 99 99 ,dr1 voor ons1 schiet een kerkje zijne blauwe torenspits ten hemel4 ,het is een dorp1 befaamd om de werkzame nijverheid zijner inwoners4 ,vr eenige jaren galmde in elke dezer hutten het gerucht des arbeids en het heldere gezang der levensvreugd2 gezondheid en kracht blonken als rozen op het gelaat der kinderen2 de moeder zat er weltevreden1 met den lieven zuigeling op den schoot1 nevens het getouw van eenen moedigen vader1 eenen beminden echtgenoot6 ,nu8--nu zwijgt er alles3 men zou zeggen1 dat de inwoners in eenen diepen slaap verzonken liggen4--,dwaling1 dwaling6 ,daarbinnen1 achter die stomme muren1 zitten ook van die geraamten met wanhoop in elkanders oogen te staren1 en sprakeloos wachtend op den roep van ,god6 ,opent eene deur--kiest toch niet--de hongersnood verschoonde hier niemand4444 ,zie1 dr op zijn verbrijzeld getouw zit de ,vlaamsche arbeider2 nevens hem1 op wat stroo1 ligt het lijk van zijn oudste zoontje1--een ander kind omvat zijne knien en huilt om voedsel4 ,wat verder zit de moeder2 zij drukt haren zuigeling tegen de borst en bevochtigt zijne dorre lippekens met hare tranen4 ,arme vrouw ,zij lijdt honderdmaal1 want het is de vrucht haars lichaams1 die snikt en in hare armen sterven gaat6 ,wee1 wee1 te midden van het stomme huisgezin staat een afgrijselijk spook te lachen3 de dood1 die loert en wacht4444 99 99 99 99 99 ,komt aan1 verlaten wij dit akelig graf4 ,moed is er noodig tot het volbrengen onzer droeve reis3--overal lijken1 overal stervenden1 overal hongerige zwermen4444 ,luistert1 in dit dorp galmen menschenstemmen4 ,ha1 dr1 op eene kraam1 liggen vele stukken vleesch4 ,god dank1 hier is nooddruft1 hier zal vreugde zijn6--,ach1 neen1 hier ook is lijden4 ,ziet1 hoe honderden vrouwen en kinderen daar staan en weenen2 hoe de mannen hunne boezems met de nagels verscheuren1 hoe men huilt1 hoe men kruipt en in krampen spartelt bij het gezicht van het nog bloedend voedsel4 ,eilaas1 de redding1 het leven lacht hun spottend toe2--de ijselijkste martelpijnen moeten ze doorstaan2--want dit vleesch is niet voor hen3 het is te koop1--men moet rijk zijn om er eene bete van te verkrijgen4444 ,en nochtans1--o ,god1 hoe schrikkelijk2--het is paardenvleesch1 hondenvleesch6 99 99 99 99 99 ,maar daar stormt de brandklok6 het vuur verteert eene boerenwoning4 ,die ongelukkigen loopen er naartoe2 want elk nieuw voorval brengt immers eene nieuwe hoop8--,reeds klimmen de vlammen boven het dak1--het huis stort in4444 ,ziet1 daar loopen ze halfnaakt door het vuur en sleuren1 met juichende zegeroepen1 den verkoolden romp van een dier uit den brand4 ,vrouwen1 kinderen1 mannen werpen zich op de onverwachte prooi2 ze scheuren het zwarte vleesch van het gebeente en verslinden het met den lach der zaligheid op den mond4 ,andere zwermen komen toegeloopen2 men strijdt1 men vecht om een deel van het akelig voedsel4--,welhaast is het dier verdwenen4 ,honderden1 die te laat kwamen1 blijven in vertwijfeling op de bloedige plaats staren1 waar anderen verkwikking vonden1 en rukken zich de haren uit het hoofd1 omdat zij bij het wellustig feestmaal niet mochten tegenwoordig zijn6 ,och1 genoeg1 genoeg6 ,het hart scheurt bij het gezicht van zooveel lijden4 ,ontvluchten wij dit afgrijselijk oord2 keeren wij terug naar streken1 waar men het gevoel des doods en der verkwijning zoo niet met de lucht inademt4 ,wij zullen onder eenen klaarderen hemel tranen storten over het lot onzer broederen4444 99 99 99 99 99 ,mijnheeren en mevrouwen1 welke ook de gedachte zij1 die ,gij u tot heden over den nood in ,vlaanderen gevormd hebt1 toch zult gij wellicht het tooneel1 dat ik u voorschetste1 aanzien als te zeer overdreven en de waarheid voorbijloopend4 ,gave ,god1 dat dit vermoeden gegrond ware6 ,maar1 eilaas1 het is zoo niet4 ,mijn woord is integendeel niet machtig genoeg1 om u het tafereel van ,vlaanderens ellende in al zijne akeligheid voor oogen te stellen4--,het is waar1 dat de hongersnood het bloed van ,artevelde in de aderen zijner zonen ontsteekt en bederft2 het is waar1 dat het nageslacht van ,de ,coninck1 van ,breydel1 van ,borluut als een hoop hongerige wolven over de velden dwaalt en het rapenloof als eene lekkernij verslindt2 het is waar1 dat gansche dorpen bijna uitgestorven zijn2 het is waar1 dat men hondenvleesch verkoopt2 het is waar1 dat niet verre van ons1 te midden van ons schoon en rijk vaderland1 eene gansche bevolking verkwijnt en in het graf zinkt6444 ,wat gedaan in zulken onmeetbaren nood8 ,wat mag ,vlaanderen nog redden8 ,wie kan die nedergeslagene1 die zieltogende natie krachten verleenen om betere dagen te gemoet te zien8 ,zouden wij de hoop gansch uit onze harten laten vervliegen en met eenigen onzer landgenooten voor alle antwoord zeggen3--de ,dood8 ,neen1 neen1 gansch ,belgi heeft geroepen3--,weldadigheid6 ,weldadigheid zal ,vlaanderen steunen1 totdat de morgenstond der redding de kim verlichte6 ,o1 wat is het schoon1 eene geheele bevolking1 zonder onderscheid van taal of afkomst1 tegen den vreeselijken hongersnood te zien kampen1 met de heilige wapenen der menschenliefde1 en der barmhartigheid6 ,te zien1 hoe stramme priesters den reisstok in de hand nemen1 en als ware beelden van hunnen goddelijken meester zich over het vaderland verspreiden1 om erbarming te roepen over hunne lijdende schapen6 ,hoe de ,belgische vrouwen1--engelen des troostes op deze aarde1--hunne betooverende stem nog zoeter maken om de harten te treffen6 ,hoe het gevoel van weldadigheid alles heeft weten te bevruchten1 en tot nevens de minst ingetogene vermaken zelfs een gebed heeft geplaatst6 ,hoe een tachtigjarige grijsaard tot zijn bed toe verhoopt1 om nog eenigen zijner broeders te kunnen laven6 ,hoe uit alle steden1 uit alle huizen1 uit alle hutten de verzamelde liefdepenningen als een regen der verkwikking over het snakkend ,vlaanderen worden gespreid6 ,ach1 en toch hebben al deze vereenigde krachten den schrikkelijken hongersnood nog niet kunnen verdrijven2 maar het heilig werk is begonnen2 reeds zijn er duizenden uit de armen des doods ontworsteld4 ,god zal welhaast zijne machtige dienaresse1 de zon1 ons tot strijdgenoot verleenen2 ,hij zal den vruchtbaren schoot der aarde ontsluiten en het zaad zegenen1 dat de menschenliefde zelve over den akker zal hebben gestrooid4 ,ja1 ja1 de ,belgische weldadigheid zal zegepralen over de plaag6--,en dan1 dan zullen wij met nog meer innigheid het vaderland beminnen1 dat aan zijne reeds zoo luisterrijke kroon nog die allerschoonste parel des roems zal hebben gehecht2 dan zullen wij weten1 dat alle ,belgen broeders zijn1 wanneer een zelfde band van edelmoed en goedheid ze onafscheidbaar zal omsluiten4--,en misschien--de geest der toekomst roept het aan mijn oor--misschien zal het schoone ,vlaanderen nog eens het hoofd uit het graf verheffen1 en aan den hemel der natin blinken als de star der nijverheid en der volkskracht6444 99 99 99 99 99 ,gij ook1 die met ontroering op mijne stem hebt geluisterd1 gij zult het arme ,vlaanderen niet vergeten1 niet waar8 ,gij zult ook deel willen nemen in den strijd tegen den hongersnood8 ,gij zult nog eene aalmoes geven8 ,ach1 om ,gods wil6--gedenk dat het penningsken1 dat gij wegschenkt1 misschien nog intijds zal komen om eene stervende moeder te redden van den dood6 ,,redevoering ,,uitgesproken ,,bij ,,het ,,graf ,,van ,,theodoor ,,van ,,ryswyck1 ,,den #aj;den ,,mei #ahdi4 ,o1 ,heer6 voor welk onbekend verbreken boeten wij dan1 dat ,uwe hand zoo loodzwaar op ons nederzakt8 ,eilaas1 de tijden zijn verre1 dat wij in saamgestemde tonen het heilig loflied ter eere des vaderlands deden schallen1--dat wij1 moedig en vroolijk1 voor het goede streden en ,u juichend dankten bij elke zegepraal op verbastering en volksbederf behaald6 ,nu is alles duister en akelig op onze baan3 onze vaderlandsche feesten zijn sombere lijktochten1 onze vergaderplaats het veld des doods1 onze zangen het eeuwige vaarwel1 bij het graf onzer dierbaarste broeders gesnikt4444 ,nog treurt het hopeloos ,vlaanderen over de vroege opvaart zijner edelste zonen1 nog zwoegt het weenend om den gedenksteen op het graf van den ,gentschen zwaan#c te rollen1 nog bloedt het uit zijne dubbele wonde 444 en reeds bonst een nieuwe noodkreet uit zijne scheurende ingewanden over het neerslachtig vaderland6 ,bij een ander graf--het laatste1 dat wij sidderend zagen sluiten--durfden wij hopen1 dat de storm had uitgewoed4 ,twee eiken kruinen lagen ontworteld en verbrijzeld ten gronde4444#d ,het offer was volbracht8 ,eilaas1 neen1 neen6 ,nog ergens1 in een welig oord bij de ,schelde1 bloeide een frissche wilg1 in de volle kracht zijner oorspronkelijke milde natuur4 ,bij den minsten zucht1 die zijn loover als de snaren eener harp deed trillen1 liep het volk luisterend toe1 en het bewonderde met dankbare aandacht de zoete liederen1 die als dauwdruppelen glinsterend en zoel in de harten vielen1 troost en balsem goten over het wee des vaderlands en de taal onzer moeder deden beminnen om hare harmonische en bekoorlijke zachtheid4 ,een voorbode des doods schoot nevens den frisschen boom voorbij en zengde zijn welig gebladerte3 de zingende wilg verdorde langzaam--en stierf3 kruin en stam vielen ter aarde4 ,niets meer1 niets meer van hem dan de onvergankelijke naklank zijner betooverende liederen4444 ,niet genoeg dat de ,vlaamsche ,nestor van tusschen ons werd weggemaaid1 niet genoeg dat de wreede dood het lied in de keel des ,vlaamschen ,nachtegaals verworgen kwam 444 ook de ,vlaamsche ,bard1 de vroolijke zanger des volks moest ons verlaten--lijden en sterven als een martelaar4 ,daar ligt hij4444 ,van ,ryswyck6 bevrozen onder den kouden zoen des doods 444 en met hem zinkt voor eeuwig in den schoot der aarde zijne wonderlier1 die het ingewand des volks trillen deed4 ,van ,ryswyck6 gij waart mijn eerste strijdgenoot4 ,samen trokken wij te velde tegen de vijanden van ons geslacht2 samen verhieven wij het zwaard des woords1 om den naam der voorvaderen te wreken en ,vlaanderen op te heffen uit de vernedering4 ,terwijl ik dorst beproeven het vroegere heldendom ten voorbeeld onzer broederen op te roepen1 stroomden van uwe lier mannelijke en machtige zangen1 die het vaderland doorklonken en mij den boezem van hoop en vertrouwen deden zwellen4 ,mij suist nog in het oor3 ,verheft het hart1 verheft de stem2 ,het klinke uit ieders mond3 ,wat lot ons dreig'1 wat leed ons naak1 ,ten strijde voor de moederspraak1 ,op vaderlandschen grond6 ,dreunt luid1 der vadren taal ter eer2 ,klinkt1 zangen1 klinkt in 't rond6 ,van hier met vreemden pronk en praal ,wij zingen in der vadren taal ,op vaderlandschen grond6#e ,van ,ryswyck1 diep betreurde broeder1 het lot heeft ons in een verschillend pad geleid2 doch achting1 liefde heeft altijd tusschen ons voortbestaan4 ,onze baan voerde ons toch zoo menigmaal weder te zamen6 ,hoe dikwijls hebben onze handen in de eenzaamheid in elkander gegloeid2--hoe dikwijls ontstroomden onzen lippen woorden van begeestering1 om elkander aan te moedigen tot den nationalen strijd6 ,hoe dikwijls verspraken wij elkander eene onverbrekelijke broedertrouw6 ,ah1 die trouw is niet verbroken geworden4 ,moge eenige schaduw de vriendschap tusschen ons overneveld hebben1 het hart toch bleef goed4444 ,ja1 bij uw nog ongesloten graf zeg ik het met de diepste overtuiging3 gij hebt uwen strijdmakker blijven achten en beminnen1 gelijk hij nooit een onvriendelijk gevoel tegen u in zijnen boezem toeliet4 ,de traan van rouw en verdriet1 die uwen ouden wapenbroeder nu bij den rand van uw graf ontrolt1 moge uwe ziel in den schoot der ,godheid verheugen en u zeggen1 dat ik uw hart heb gekend en geschat4444 ,taalgenooten1 vrienden1 gij1 die met mij de aarde zijner laatste rustplaats bevochtigt en snikkend nederziet in den gapenden kuil1 die zijn stoffelijk overblijfsel verslinden gaat1 uwe smart is onzeglijk1 niet waar8 ,het vaderland1 al wie ,vlaming is en ,vlaanderens roem bemint1 moet weenen6 inderdaad6 ,die zwijgende baar omsluit voor eeuwig den goeden1 minnelijken zanger1 wiens voetstappen een eeuwig spoor van troost en blijdschap nalieten1 uit wiens zachte blikken de opgeruimdheid des harten en de vriendschap straalden1 wiens aanzijn vreugde en levenslust verspreidde waar hij kwam 444 hij1 het ware beeld der voorvaderlijke gulhartigheid6 ,kind der natuur1 begaafd met eenen milden gloed van betooverende zielsharmonie1 worstelde hij moedig tegen smart en verdriet om zijne zending te vervullen2 hij verhief zich door eigene krachten1 boeide het luisterend volk aan zijne lippen en verwierf1 met eenen welverdienden roem1 den eernaam van ,vlaanderens lieveling4444 ,misschien ging het lot hem gunstig worden1 misschien ging hij eenige rust genieten in zijn hobbelig en pijnlijk levenspad3 maar1 eilaas1 een ijselijk wee verbrak de vaderlandsche harp in zijne handen1 de heilige lamp der pozie doofde langzaam uit1--en1 na onbedenkbaar lijden1 legde hij1 vermoeid en afgemat1 het hoofd op zijn eens zoo verleidend en zoo machtig speeltuig neder4 ,indien iets bij dit graf zijne bedrukte ouders1 broeders en vrienden troosten kunne1 dan zij het de overtuiging1 dat ,van ,ryswycks dierbare naam zal leven1 zoolang uit eenen ,vlaamschen mond de ,dietsche tale klinkt4 ,die naam hoort toe aan de geschiedenis onzer letterkunde1 door de onschatbare parelen van ingeboren vernuft en van dichterlijke harmonie1 die in zijne werken liggen opgesloten2 hij hoort toe aan onze zonen1 die de liederen van den minnelijken ,vlaamschen zanger niet kunnen vergeten4 ,en nu1 taalgenooten1 zal dit graf zelf1 zal onze gemeene smart ons niet indachtig maken1 dat het nieuw en onherstelbaar verlies1 waarmede het lijdend ,vlaanderen geslagen wordt1 de vereeniging onzer krachten noodig maakt tot het voltrekken van het gebouw1 waaraan ,van ,ryswyck zoo onverpoosd heeft gearbeid8 ,zullen wij ongevoelig blijven aan den roep1 dien hij1 als door profetische inspraak gedreven1 ons in betere tijden toestuurde3 ,broeders1 komt1 de wraak gebluscht ,in het boos gemoed4 ,komt1 elkaar in vree gekust1 ,en voor 't kwaad geboet4 't ,leven is zoo kort en broos1 ,om 't door haat en nijd ,te verbittren voor altoos1 ,tot ons eeuwig spijt4 ,vrede1 trouw en broedermin ,zij ons eenigst doel1 ,met een onverzetbren zin ,en een rein gevoel4 ,wie bestaat1 die nooit misdeed1 ,vrij van vlek en blaam4448 ,dus1 vergeven wij het leed1 ,in des ,heeren naam6 ,ja1 mocht de nagedachtenis van een en dierbaren doode onze harten vermurwen2 mocht eindelijk het treurend vaderland in onze verzoening een gedeelte der krachten terugvinden1 die het wreedste lot ons door zijne onverbiddelijke slagen ontroofde6444 ,en gij1 ,van ,ryswyck1 arme vriend1 betreurde broeder1 slaap gerust in den geboortegrond1 dien gij hebt bemind en verdedigd2 hij zij u licht en zoet1 de vaderlandsche bodem6 ,dat ,god u daarboven met ,willems en met ,ledeganck vereenige1 opdat gij1 roemrijk drietal1 bidden moget voor ons en voor ,vlaanderen4444 ,vaarwel1 vaarwel4 ,,redevoering ,,over ,,de ,,miskenning ,,der ,,moedertaal1 ,,uitgesproken ,,op ,,een ,,letterkundig ,,feest1 ,,te ,,antwerpen ,,in #ahea4 ,mijnheeren en ,mevrouwen6 ,het is drie jaren geleden dat ik voor de laatste maal de eer genoot tot ,u,ed4 het mondelijk woord te sturen4 ,gedurende dien tijd zijn er op den grond der ,vlaamsche zaak dingen gebeurd1 die ik in het voorbijgaan aanraken wil1 vooraleer tot het onderwerp mijner rede over te gaan4 ,wat ik zeggen ga1 weet gij allen4 ,eene arglistige vervolging heeft sedert twee jaren op de ,vlaamsche zaak gedrukt4 ,men heeft de verdedigers der moedertaal tegen elkander opgehitst1 de tweespalt in onze rangen geworpen en ons door mistrouwen1 door aangevuurden haat van elkander afgescheurd3 eerst onze eendracht en onze macht gebroken1 en dan elken ,vlaamschen strijder persoonlijk bevochten en aangevallen1 om zoo al de steunpilaren van den vaderlandschen tempel omverre te rukken1 met de hoop dat het gebouw1 tot gruis instortende1 de stem van het verdrukte ,vlaanderen voor eeuwig onder zijne puinhoopen zou versmachten4 ,twee jaren lang waande de vijand zich der overwinning zeker4 ,en nochtans1 hier staan wij weder vr u1 talrijker1 machtiger dan te voren6 ,wat beteekent dit8 ,het beteekent1 dat alle grondbeginsels1 die op de waarheid berusten1 in de vervolging zelve eene bron van macht en leven vinden4 ,het beteekent1 dat de ,vlaamsche volkszaak1 die wij verdedigen1 niet op personen rust1 maar eene onverdelgbare waarheid is4 ,het beteekent1 dat zij zal vooruitgaan door de kracht alleen van haar grondbeginsel2 dat zij zal zegepralen en eens haar edel doel zal bereiken1 al spanden alle onvaderlandsche gevoelens te zamen om haar te verstikken6444 99 99 99 99 99 ,mijnheeren en mevrouwen1 ik stel mij voor1 ,u,ed4 het ware doel onzer streving nog eens voor oogen te leggen1 in uw hart de vlam der vaderlandsliefde aan te vuren en u op te roepen om met ons1 volgens de maat uwer vermogens1 werkzaam te worden tot het opbouwen onzer verdrukte broeders1 tot het verdedigen der moedertaal1 door ,god en onze vaderen ons gegeven4 ,leent mij1 bid ik u1 uwe welwillende aandacht4 ,er is een volksstam1 welks geschiedenis overvloeit van heldendaden en roemvolle feiten2 een volksstam1 die gedurende eeuwen aan het hoofd der ,europeesche beschaving stond en aan de ,westerwereld leeren moest1 wat de woorden ontslaving1 vrijheid1 burgerrecht1 handel en nijverheid beteekenen2 een volksstam1 die in kunsten1 in wetenschappen en zelfs in oorlogsroem immer uitblonk1 en aan den hemel der toekomst schitterende starren heeft gehecht1 starren1 onder welke er zijn1 die men noemt3 ,van ,eyck1 ,artevelde1 ,rubens1 ,de ,coninck1 ,van ,dyck1 ,lipsius1 ,teniers1 ,van ,maerlant1 ,mercator1 ,dodoens6 ,dit volk zoo moedig1 zoo machtig1 zoo trotsch1 zoo vermaard 444 dit volk waren onze vaderen4 ,welk schoon erfdeel hebben zij ons nagelaten6 ,eigen roem1 eigen recht1 eigen taal6 ,maar hoe hebben wij het heilig erfdeel des voorgeslachts bewaard8 ,hebben wij de vaderlijke rechten ons niet laten ontnemen8 ,de twee derde gedeelten der bevolking van ,belgi spreken ,vlaamsch2 de ,vlamingen zijn dus in groote meerderheid4 ,zonder twijfel is hunne moedertaal de landtaal in ,belgi2 zonder twijfel overheerscht het ,vlaamsch den minderen stam8 ,of1 zoo de ,belgische natie haar bestaan op gelijkheid en rechtvaardigheid tusschen de twee broederstammen heeft gebouwd1 dan ten minste heeft elk het volle gebruik zijner taal en rechten behouden1 en niemand ligt in ,belgi voor zijne medelandgenooten in het stof gebukt8 ,eilaas1 het is eene bittere spotternij1 niet waar8--,wilt gij weten1 wat er van de afstammelingen van ,van ,eyck1 van ,artevelde1 van ,rubens geworden is8 ,wilt gij het lot van het ,vlaamsche volk kennen8 ,komt met mij2 ik zal ze u toonen1 de twee millioen broeders1 die door de schuld1 door de lichtzinnige modezucht van velen onzer tot onwetendheid gedoemd zijn2 die slaaf zijn in geest en in lichaam1 op den bodem van het meest vrije land der aarde2 die rondsukkelen in den nacht der duisternis en voor eeuwig verwezen zouden blijven1 om als onmondige kinderen1 als verdrukte ,paria's te leven en te sterven1 indien het ons aan moed en kracht ontbrak1 om tegen de vijanden van het ,vlaamsche bloed manhaftig te staan en te kampen gelijk onze vaderen deden4 ,ziet gij daar1 in die burgerwoning1 eene vrouw bij eene wieg zitten droomen8 ,welke zalige hoop streelt haar moederhart6 ,zij lacht de toekomst tegen en vraagt met de oogen ten hemel3 ,welke is de bestemming van mijnen zoon1 o ,god8--,zijne bestemming1 vrouw8 ,hij zal vreemdeling zijn in zijn eigen vaderland2 want de taal1 die gij hem leert stamelen1 is de taal van zijn geboorteland niet4 ,gij kunt zijne verbastering niet betalen1 gij kunt hem geen ,fransch doen leeren1 arme moeder2 daarom zal hij gedoemd blijven tot slafelijke minderheid1 deel hebben noch in het openbaar leven1 noch in de beschaving1 noch in het licht des geestes2 hij zal het slachtoffer worden der lafheid zijner broederen1 die gedoogen1 dat het ,vlaamsche bloed1 de ,vlaamsche taal verstooten worden en verdrukt4 ,ha1 het kind is een jonge man geworden6 ,zijn oog schittert toch van moed en levenslust2 hij eischt zijne plaats onder de zonen des vaderlands2 hij ziet elkeen vooruitstreven in den maatschappelijken stroom2 hij wil deel hebben in het openbaar leven3 wat zal hij worden8 ,hij is begaafd en1 mocht hij zijne moedertaal bezigen1 wie zou zijne bestemming durven bepalen8 ,nu8 nu is hij nog niet bekwaam om korporaal1 gendarme of sleuteldrager in eene gevangenis te zijn4--,ondersta uw lot1 verstooteling3 de weg der beschaving en des voorspoeds is voor iedereen geopend2 voor u alleen1 ,vlaming1 voor u alleen gesloten6 ,eindelijk1 veertig jaar4444 ,de ,vlaamsche aanhoudendheid heeft zijnen arbeid vruchtbaar gemaakt2 hij is burger1 hij drijft handel4 ,de verdrukking heeft hem niet verlaten6 ,nu is hij omringd van ambtenaren en staatsbedienden1 die zijne taal niet verstaan2 voor klachten1 vertoogen1 smeekschriften1 voor alles1 dat hem in aanraking brengt met de overheden1 moet hij als een verstandeloos kind de pen van eenen zaakwaarnemer ontleenen en eene gehuurde hand betalen1--om hem te doen gevoelen1 dat hij geen vaderland heeft4 ,hij wil naar recht en rede deel nemen in de openbare geestontwikkeling2 hij wil in het staatkundig volksleven treden4 ,die opgedrongene onwetendheid doet hem lijden1 omdat zijn hart hem zegt1 dat hij ook mensch en ,belg is4 ,maar de openbaarheid1 door de grondwet hem gewaarborgd1 is hem in eene vreemde taal ontgoocheld4 ,bij zijne provincie ,fransch1 op het stadhuis ,fransch1 in alle bestuurszaken ,fransch2 altijd de taal der minderheid1 die den ,vlaming in het stof der vernedering drukt en hem daar1 zijn leven lang1 gebogen houdt als een lid van een gevloekt geslacht1 dat zelfs het recht zou verloren hebben om verbetering naar geest en naar lichaam te wenschen4 ,wilt gij den ,vlaamschen burger op de bank der schande zien8 ,volgt mij naar het gerechtshof4 ,daar zit hij 444 hij is verdacht van eene misdaad 444 men beschuldigt1 men pleit1 men getuigt1 men twist4 ,wat hier op het spel staat1 is zijne eer1 zijne onschuld1 zijn leven1 de gansche toekomst van zijn huisgezin4 ,hij beeft en knarsetandt van woede 444 hij verstaat niets van de beschuldigingen1 tegen hem ingebracht3 hij woont den strijd om zijne eer en zijn leven bij als een stomdoove martelaar6 ,dan eerst gevoelt hij1 welke verdrukking zijn geslacht verplet2 dan eerst breekt hem het hart van schaamte in den boezem2 dan eerst vervloekt hij den naam van ,vlaming en stuurt hij door de ruimte eenen blik van wraak tegen de bastaarden van zijnen stam1 die door hunne lafheid hem overleverden aan dit schreeuwend onrecht4 ,dit is1 vrienden1 het lot van twee millioen onzer broeders4 ,hen in name onzer roemrijke vaderen verlossen van dit akelig lot1 hen terugroepen tot het leven der ziel en des geestes1 den naam en de taal onzes voorgeslachts weder met luister opbeuren uit de schande1 dit is de schoone1 de heilige taak1 waaraan wij ons leven en onze vermogens hebben toegewijd4 ,is deze taak niet grootsch1 niet edel genoeg8 ,maar beschouwen wij ons onderwerp nog langs eene andere zijde4 ,eenen anderen burger is ook een kind geboren1--zoon van eenen bevoorrechte in de ,vlaamsche maatschappij4 ,deze zal het onderwijs in volle maat genieten2 maar wat zal hij worden8 ,een verdediger van zijn geslacht8 ,een beschermer zijner broederen8 ,neen1 neen1 zonder het te weten1 wordt hij de roede1 die zijne broeders nog dieper moet helpen ter neder slaan4 ,de taal1 welke zijne moeder hem leerde stamelen1 die vorm1 waarin zijne eerste gewaarwordingen1 zijn geest1 zijn oordeel1 gansch zijn wezen in hunne oorspronkelijk vruchtbare natuur gegoten werden1 die taal is ook de ambtelijke taal van zijn vaderland niet4 ,zes of zeven jaren gaat hij slijten tot het aanleeren en doorgronden eener vreemde taal1 al de kostbare overblijfsels van den eigen geest1 in de kindsheid en in de jeugd vergaderd1 moet hij afleeren1 vergeten1 verloochenen1 om zich geheel in eenen nieuwen vorm te herscheppen4 ,aan eene uitheemsche beschaving moet hij nieuwe gedachten en een nieuw zedelijk bestaan gaan afbedelen4 ,wat kan er dan van de ingeborene gaven1 die alleen den eigen mensch uitmaken1 overblijven in dit pleisteren afgietsel van een vreemd beeld8 ,niets6 ,het is een ontleende man1 wiens verstand en wiens gevoel als een mozaek van vreemdaardige stukgedachten zijn bijeengebracht4 ,hij zij nu zeer geleerd1 hoe hoog zal hij stijgen op de ladder der menschelijke vermogens8 ,zoo ontrooft men het ,vlaamsche volk al zijne uitgekozene geesten1 om er vreemdelingen van te maken4 ,men neemt uit zijn midden al degenen weg1 die door ,god bestemd waren om hun geslacht tot voortgang op te wekken1 te leiden en voor te lichten2 men veroordeelt een gansch volk tot duisternis en tot eeuwigen stilstand4444 ,en als ,vlaanderen lijdt1 als het1 door hongersnood verkankerd1 om hulp smeekt1 dan roept men het wreedelijk toe3 uwe onwetendheid1 het gebrek aan vooruitgang zijn de oorzaken uwer ellende6 ,wreede spotternij6 men steekt eenen ongelukkige de oogen uit3 en men is boos genoeg om hem zijne blindheid als eene misdaad te verwijten6 ,gansch ,europa heeft met medelijden het lot van het manhaftig ,hongarije gezien2--maar hoe zeer ook een machtige keizer na de overwinning op de ,hongaren drukken moest1 toch heeft hij hun het volle gebruik hunner moedertaal gelaten3 dit laatste palladium der volken heeft hij zelfs zijnen vijanden niet ontroofd4 ,wij1 wij zijn afstammelingen van ,van ,maerlant1 van ,artevelde1 van ,van ,eyck2 wij hebben eene grondwet1 die ons het vrije genot onzer moedertaal waarborgt2 wij zijn geen overwonnen volk2 wij zijn de groote meerderheid der ,belgische natie 444 en tot zooverre zijn wij in de kolk der vernedering gezonken1 dat wij den ongelukkigen ,hongaren het genot van het heiligste recht benijden moeten6 ,wie is er dan1 wien het ,vlaamsche bloed door de aderen vliet1 die niet van verontwaardiging beeft bij zulke schande8 ,voorwaar1 de aanslag des vijands is slim berekend2 hij waant ons reeds verre gedwaald op de helling1 die ons als volk in den nacht der vergetelheid storten moet2 maar zullen wij blijven slapen in de lafheid1 terwijl de naam onzer vaderen verloren gaat8 ,zullen wij den moed opgeven en1 met de armen op de borst gekruist1 den doodsstrijd van ons geslacht aanschouwen8444 ,tot wanneer8 totdat de bazuin des noodlots in onze ooren dondere3 dit is het vonnis der lafheid en der baatzucht3 er is geen ,vlaamsch volk op aarde meer68444 ,ah1 ah1 neen6 ,duizendmaal neen6 ,zoo goedkoop zal het bestaan van het ,vlaamsche heldenras niet geleverd worden6 ,gij bedriegt u1 gij1 die ,vlaamsch ,belgi reeds veroordeeld waant4 ,heldere starren zijn opgerezen in den nacht onzer vernedering2 het ,dietsche volk heeft het hoofd verheven2 zijn oud bloed is aan het bruisen gegaan2 langzaam1 maar onweerstaanbaar als zijne vaderen1 streeft het vooruit in de baan der wedereisching4444 ,gij hebt ook gespot1 toen wij na #ahcj het durfden ondernemen eene ,vlaamsche letterkunde te stichten2 gij hebt gespot en de jonge dichters uitgemaakt voor zinneloozen1 die het waagden1 zooals gij zeidet1 eene wanluidende brabbeltaal te doen herleven4 ,oh1 gij kendet noch de macht van het ,vlaamsche bloed noch de schoonheid der ,vlaamsche moedertaal4 ,slechts veertien jaar zijn er verloopen 444 en de vruchten onzer letterkunde worden vertaald1 gelezen en niet zelden bewonderd in ,duitschland1 in ,engeland1 in ,itali1 ja zelfs in ,frankrijk6 ,gij hebt gespot1 en op veertien jaren hebben die arme verstootelingen1 die ,vlaamsche zinneloozen gedeeltelijk iets tot stand gebracht1 waaraan grootere volken niet zelden eeuwen tijds moesten besteden4 ,zoo zal het u ook gaan met de wedereisching onzer rechten3 gij zult spotten2 wij1 wij zullen werken1 werken zonder omzien1 strijden zonder verpoozing1 niet met het stoffelijk zwaard des gewelds1 maar met het machtig zwaard des woords--en zoo vooruitgaan met de langzame doch onverwinnelijke kracht des gedulds en der overtuiging4 ,was wel ooit de tijd ons gunstiger8 ,de laatste orkanen1 die over ,europa zoo verdelgend1 zoo bloedig woelden1 hebben den blinddoek van veler oogen weggescheurd2 men heeft dan eindelijk begrepen1 dat vreemde taal en vreemde zeden de middelen niet zijn om eene natie tot geluk1 tot roem1 tot voorspoed en tot vrede op te leiden4 ,niet waar1 moeders1 niet waar1 vaders1 gij weet nu1 dat uit het ,zuiden de zuivere zeden niet komen8 ,dat de eerbaarheid uwer dochters in den vloed der uitheemsche dag-litteratuur geene waarborgen vinden kan8 ,dat uw zoon op die markt van oneer1 van lichtzin en van besmettende wuftheid zijnen geest niet veredelen kan8 ,ja1 gij zult uwe kinderen vreemde talen doen aanleeren1 omdat de noodzakelijkheid het eischt2 maar gij zult ze toch niet vreemd maken aan hun eigen vaderland1 aan hunne moedertaal1 dien schat1 waarin het tegengif van bederf en zielsverzwakking berust4 ,gij zult hun herinneren1 dat zij tot een deugdenrijk heldengeslacht behooren1--dat zij ,vlaming zijn4 ,en gij1 jonge vrouwen1 door ,god begaafd met al de schatten der schoonheid en des gevoels1 zult gij niets doen om het lot uwer broederen te helpen verzachten8 ,zult gij aan den afgod der mode alles blijven slachtofferen1 tot zelfs de waardigheid van onzen naam8 ,gij1 engelen der menschlievendheid1 zoudt gij weigeren aan een gansch volk1 dat lijdt en in de duisternis verkwijnt1 lafenis en troost te helpen schenken8 ,zoudt gij weigeren1 uwen liefderijken geest te verheffen tot het begrijpen van ons heilig en menschlievend doel8 ,neen1 neen1 gij zult de verbastering uit uw hart keeren1 de pogingen uwer ,vlaamsche broeders aanmoedigen en ons1 in den goedkeurenden bijval onzer zusters1 de zoetste belooning van onzen arbeid laten vinden1 niet waar8 ,en gij1 letterkundigen1 dichters1 taalvrienden1 gij allen1 mijne kunst-en strijdgenooten1 o1 meet zonder afschrik de zwaarte van onzen nationalen arbeid4 ,apostels van het vaderlandsch geloof1 zendelingen van eene nog onbegrepene leering1 moeten wij vervolging doorstaan1 laster en verdrukking lijden4 ,hij1 die de waarheid verkondigt1 neemt het looden kruis der miskenning op de schouders 444 maar is het niet in het vuur dat het edelste metaal wordt gelouterd8 ,zijn het niet de hinderpalen en de strijd zelf1 die de mannelijke ziel verheffen tot het volle gevoel harer macht8 ,welaan1 de haat1 de nijd1 de tweedracht uit ons midden weggezweept1 de handen saamgeslagen1 de broederkus gewisseld 444 en dan met stalen overtuiging voortgewerkt1 getoond wat ,vlaamsche krachten en ,vlaamsch geduld vermogen4 ,vooruit6 ,god is rechtvaardig4 ,hij zal ons de zege schenken4444 ,en kunnen wij het werk niet gansch volvoeren1 onzen zonen reeds van in de wiege toegeroepen3 ,kind1 zoon van ,artevelde1 o groei haastig op tot eenen ,vlaamschen man6 ,uwe moedertaal wil men vernietigen1 uw geslacht wil men verdelgen2 gij moet leeraar zijn in den tempel der ,vlaamsche wedereisching1 leeraar en strijder voor moedertaal en vaderland6 ,en zoo1 vrienden1 broeders1 zoo blinke eens weder in de toekomst de star van ,vlaamsch ,belgi als een licht van roem1 van voorspoed en van ware vrijheid6 ,,redevoering ,,uitgesproken ,,ter ,,gelegenheid ,,der ,,meerderjarigheid ,,van ,z4,k4,h4 ,,den ,,hertog ,,van ,,brabant ,,den #hsten ,,april #ahec4 ,mijnheeren1 ,uit den schoot onzer ,maatschappij is de eerste oproep uitgegaan1 om van den #ah;den verjaardag des hertogs van ,brabant een heuglijk tijdstip1 eene grootsche vaderlandsche plechtigheid te maken4 ,haar valt nu ook de eer te beurt1 allereerst den feesttoon aan te heffen en de komst van den blijden dag te verkondigen4 ,de gezangen1 die hier zoo begeesterd uit ,vlaamsche borsten stroomen1 zijn het voorspel van het ontzettend zegelied1 dat morgen over gansch ,belgi losbreken zal en het luisterend ,europa als een toon van hoop1 van betrouwen en van liefde moet doorklinken4444 ,morgen zullen millioenen menschen1 armen en rijken1 kinderen en grijsaards1 met kloppend hart op den vloer des tempels nederknielen2 overal1 waar het teeken der verlossing boven 's ,heeren woning zich verheft1 zullen de zielen in plechtige uitstorting zich vereenigen2 de wierook zal branden op de duizenden altaren van ,belgi1 en met zijne geurige walmen zal de dankbare bede van een geheel volk smeekend opstijgen1 tot vr den troon van ,god1 die onzen geboortegrond zoo mild gegezend heeft4 ,maar de menigte zal opstaan en het heiligdom1 na volvoering van den plicht1 verlaten2 zij zal in onbegrensde vreugd uitstroomen over het land1 en de lucht vervullen met zegevierende galmen4 ,uit de zalen der kasteelen1 uit het kamerken der werklieden1 uit nederige dorpen1 uit vergeten gehuchten zullen begeesterde stemmen elkander tegenklinken4444 ,bazuinen zullen schallen1 feestkanonnen zullen het ruim doordonderen1 en al die blijde kreten1 al die geruchten zullen zich vermengen tot eenen reusachtigen zegenzang 444 en voortschallen en1 immer opnieuw begeesterd1 in de hoogte klimmen1 totdat in den schoot des nachts de glans der millioenen feestlichten verdoove4444 ,en dan zal de vermoeide volksschaar zich ter ruste leggen1 eene zalige hoop in het hart en eenen zoeten glimlach op de lippen4444 ,en om den mond van allen1 die insluimeren1 zal een zacht liefdegebed blijven zweven1 hunne zielen zullen juichend voortmurmelen3 ,o ,god1 zegen1 zegen op hen1 die wij beminnen6 ,bescherm de schutsengelen van ,belgi1 het dankbaar land uwer genade6 ,waarom toch die onbegrijpelijke lofzangen4 ,waarom dat blij gewemel1 dat uitspattend geluk1 die zegekreten1 zoo ontzaglijk1 zoo onmeetbaar grootsch1 dat het der wereld toeschijnt alsof de stemme van het ,belgisch volk inderdaad de stemme ,gods ware8 ,ah6 ,geest des twijfels1 die in het ,zuiden woont1 de vlam der liefde is van u weggegaan3 gij kunt het niet begrijpen6 ,gij1 wiens hoogmoed u belet de deugd en de weldaad in eenen mensch te beminnen1--o1 neen1 gij zult het niet gelooven4444 ,het is de manwording van een kind6444 ,maar op dit edel kind rusten de weldaden1 door zijnen vader aan een dankbaar volk bewezen2 in de aderen van dit kind stroomt het bloed van ,leopold2 in de aderen van dit kind vliet het bloed der welbeminde ,louisa4444 ,hij is de eerstgeborene1 de geliefde1 de dierbare zoon der wijsheid1 der vrijheidsmin1 der christelijke liefde1 der weldadigheid4 ,op zijn hoofd rust onze hoop2 hij is voor ons het blijvend pand van ,gods bescherming1 het troostend zinnebeeld eener gelukkige1 eener roemrijke toekomst6 ,de geestdrift1 het gevoel der nationale fierheid ontstelt mij2 de dichter heeft in mijn hart de plaats des redenaars ingenomen4 ,en nochtans ik moet het bedwingen1 dat vuur1 dat mijnen boezem doorvlamt2 want mij is het vervullen van eenen plicht der dankbaarheid opgelegd3 ik moet met zooveel koelheid als mij nog overblijft1 u de weldaden herinneren van hem1 dien wij in zijnen doorluchtigen zoon eeren en zegenen2 ik moet insgelijks blijdschap1 zelfvoldoening en hoogmoed in uwen boezem gieten en zichtbaar en tastelijk toonen1 hoe in het vrije ,belgi vorst en volk1 door eendracht en liefde1 de gunst des ,heeren en de bewondering van ,europa hebben verdiend4 ,welaan1 volgt mij in deze beschouwing4 ,sedert vele eeuwen had ,belgenland onder vreemden dwang gezucht1 of zijn lot was vastgehecht geworden aan het lot van andere volkeren4 ,het recht tot eigen ontwikkeling had het verloren4 #ahcj sloeg op de klok des tijds4 ,het ,belgisch volk stond op2 het streed1 het kampte om de vrijheid2 het zegepraalde4444 ,maar nauwelijks is de laatste triomfgalm in het ruim verzwonden1 of de twistfakkel stort hare vonken over ons uit3 wanorde1 mistrouwen1 onzekerheid1 haat en verdeeldheid richten zich dreigend op tusschen de overwinnaars4 ,de volken der aarde zien met medelijden op de kleine natie neer2 het woord ,belgenland doet op der vreemden lippen eenen spotlach ontstaan4 ,elkeen verwacht zich aan den val van het ranke gebouw1 reeds zoo druk door de gezindheden ondermijnd1 vooraleer het voltrokken zij4444 ,maar te midden van dien hopeloozen toestand1 van dat gevaar1 zendt de hemel zijn licht over het ,belgisch volk2 hij toont ons de star onzer onafhankelijkheid1 de star onzer macht1 de star onzer toekomst4444 ,leopold6 ,leopold6 roept de juichende menigte1 als herkende zij in dit enkel woord het zinnebeeld der verlossing4 ,heeft zij zich bedrogen8 is hier alweer de stem der ,belgische natie niet de stemme ,gods geweest8 ,ziet1 alle gezindheden omringen den koning2 zij zweren rechtzinniglijk trouw aan vorst en vaderland4 ,in de schaduw van den nationalen troon1 beschermd door den schepter van den wijzen koning zelven1 rusten de vrijheid der gedachten1 de vrijheid des woords1 de vrijheid van vereeniging1 de vrijheid van godsdienst1 de vrijheid van onderwijs4444 ,over het gansche land hoort men de vroolijke geruchten des arbeids3 zingend doorploegt de landman den grond1 die hem door vertrouwen dierbaar wordt2 de steden overdekken zich met wolken rook2 de nijverheid vervult de lucht met de zwoegende aseming van het stoomtuig1 de schoot des aardrijks wordt doorwoeld3 moedige werkers dalen bij duizenden in onafmeetbare diepten2 de ,belgische bodem spuwt bergen vuurstof en metaal1 de ziel des arbeids en der openbare welvaart4 ,de machtigsten onzer naburen staan verwonderd bij dit onverwachte verschijnsel2 zij verengen hunne grenzen1 uit schrik voor ,belgi's uitspattende nijverheid4 ,de naam onzer vaderen1 zoolang vergeten1 wordt uit onze haven1 dwars door storm en golfgeklots1 naar de verste werelddeelen gevoerd2 de kunsten ontwaken1 zij hervinden haren ouden luister4 ,allen doen wonderwerken1 om het dierbaar vaderland te verheerlijken2 allen3 burgers1 arbeiders1 krijgslieden1 kunstenaars1 dichters1 geleerden1 allen juichen dankbaar en roepen tot ,god3 ,gezegend zijt ,gij1 o ,heer1 dat ,gij mij op dezen milden grond liet geboren worden4 ,o1 neen1 zoo is mijn vaderland mij niet te klein6 ,deze spoedige1 deze wonderbare ontwikkeling van alle volkskrachten1 van vrijheid1 van geloof1 van landbouw1 van nijverheid1 van handel1 van kunsten1 van openbaar leven--doet de vreemde natin met verbaasdheid vragen3 ,welk is toch het onbegrijpelijk raadselwoord dezer onverwachte uitzetting1 dezer samenwerking van een gansch volk1 dezer reuzenkracht8 ,het ,belgisch volk antwoordt met stillen eerbied3 ,,leopold6444 ,maar het tooneel verandert3 een bloedig getal verschijnt op de uurplaat des tijds3 #ahdh is dr6 ,uit het ,zuiden1 uit het ,oosten1 uit het ,noorden verheffen zich sombere wolkgebergten1 de zon der beschaving verduistert1 de volkeren1 van angst verstomd1 aanschouwen met verengden boezem den naderenden orkaan4 ,het donkere gevaarte opent eensklaps zijnen zwangeren schoot4444 ,en onmeetbare donder rolt zijne vreeselijke galmen heen en weer over het sidderend ,europa4 ,welke onbegrijpelijke razernij heeft het dwalend menschdom aangegrepen8 ,het doorborend lood1 het vepletterende ijzer vliegen huilend in de onweersduisternis rond en breken duizenden levens2 op den heiligen stoel van ,petrus zelven wet zich de moordpriem2 bloed vliet bij stroomen2 vuurkolommen stijgen op2 tronen storten om1 koningen vluchten4444 ,en uit den akeligen warklomp der losgebrokene driften stijgt een vonnis in de hoogte2 ontelbare drommen roepen ten hemel3 ,de koningen der aarde zullen verdwijnen in eene zee van bloed6 99 99 99 99 99 ,maar te midden van den storm1 te midden van het moordgehuil der gansche wereld zie ik ,belgi's troon1 onwrikbaar als eene rots op de liefde des volks gebouwd4 ,een koning1 met het kalme licht der wijsheid op het edel voorhoofd2 eene koningin1 eene heilige1 die hare drie vorstelijke kinderen met angst aan haren moederboezem drukt2 want zij1 de goede1 de liefderijke1 zij weet dat het bliksemvuur der volkswoede uit de laagte opstijgt en bij voorkeur de hoofden treft1 die met eene kroon omgeven zijn4444 ,het uur is plechtig2 de woeste drom uit het ,zuiden bedreigt onze grenzen1 hij wil hier zijn bloedig vonnis tegen den wijzen vorst uit het ,westen volvoeren4444 ,ontzaglijk schouwspel6 ,de grijze vorst neemt zijne kroon1 neemt ook de kroon der goede koningin2 deze teekenen der macht en der heerschappij legt hij met stillen glimlach voor zijne voeten neder en spreekt tot het luisterend volk3 ,belgen1 mijne liefderijke kinderen1 zijt gedankt om uwe verkleefdheid4 ,de tijd kan gekomen zijn1 dat mijne tegenwoordigheid u blootstellen zou aan bevechting van buiten1 aan bloedige twisten van binnen4 ,welaan1 ik wil u bewijzen1 hoezeer ik u bemin4 ,ik ontneem aan de doorluchtige telg der ,orlans de kroon1 zoo luisterrijk gedragen2 ik onterf mijne teergeliefde kinderen 444 om ,belgenland1 mijn dierbaar ,belgenland1 voor opschudding en ramp te bewaren3 de eenige belooning1 die wij voor deze opoffering vragen1 is1 dat ,god ons toelate u gelukkig te zien4444 ,o1 vrienden1 gij weet het nog1 welk antwoord het dankbaar ,belgi op 's konings rede gaf4 ,het gansche land liep in ,brussel voor het paleis des konings te zamen2 en toen ,leopold1 door herhaalde liefdekreten uitgenoodigd1 zich te midden des volks en der burgerwachten begaf1 steeg een zoo ontzettend gejuich1 een zoo donderende zegeschreeuw uit den schoot der ontelbare scharen1 dat de reusachtige weergalm er van den grond der hoofdstad daveren deed4 ,het volk1 als van liefde en eerbied zinneloos1 drong het vorstelijk geleide uiteen4444 ,het wilde zijnen koning hebben1 alleen1 zonder wacht1 zonder verdediging4444 ,en geene andere uitdrukking voor zijne geestdrift meer vindende1 woelde het de koets van ,leopold als in de hoogte1 en voerde ze zegepralend tot voor het paleis der hertogen van ,brabant4444 ,daar1 op het balkon1 staat eene koningin1 eene moeder met hare drie edele kinderen4 ,zij stort tranen van ontroering3 het volk ziet het2 eene langere zegekreet1 een hevig dankgejubel vliegt uit alle borsten tot haar1 de weldadige koninginne6 ,over gansch ,europa hangt een ratelende donder van haat en wraak1 van gekerm en noodgehuil 444 over ,belgi klinkt een enkele machtige galm 444 een galm der liefde4 ,het is zoo schoon1 zoo grootsch1 dat het herdenken er van alleen de zenuwen ontstelt en het harte koortsig beven doet6 ,om het tafereel te voltooien1 zou ik uw gemoed met weedom moeten vervullen1 en tranen van rouw uit uwe oogen moeten rukken4 ,ik zou u ,belgi moeten toonen1 stil1 zwijgend in doodschen angst1 en biddend met zulk ingehouden gemurmel1 alsof de lucht des vaderlands het gewelf van een onmeetbaar graf geworden ware44444 ,en niet verre van het ,vlaamsche strand eene vrouw1 eene moeder1 eene koningin1 die sterven gaat4444 ,bij de noodlottige sponde den meestbeminden koning der aarde en zijne edele kinderen1 in tranen smeltend4444 ,en haar1 de stervende engel1 die bij haren laatsten snak smeekend de hand ten ,oosten reikt en uitroept3 ,o1 ,belgen1 ,belgen1 hebt mijne kinderen altijd lief6 ,louisa6444 zalige weldoenster des vaderlands1 zie neder uit den schoot der ,godheid1 o1 zie6 hoe wij uwe kinderen beminnen4 ,de galmen1 die gij voor den hoogsten troon hoort ruischen1 zijn gebeden1 triomfzangen ter eere van uwen eerstgeborene4 ,en niet alleen hem is onze liefde zoo innig toegewijd2 de schat onzer harten is groot genoeg1 om allen1 die u dierbaar zijn1 in hetzelfde zielsgevoel te omvatten4 ,allen zullen wij trouw blijven2 allen zullen wij eeren en beminnen4444 ,koning ,leopold1 omdat hij door zijne wijsheid ons vaderland roemrijk heeft gemaakt tusschen de volkeren der aarde2 omdat zijne vaderlijke hand ons in de baan van macht1 van welvaart en van vrede heeft geleid2 omdat hij1 koning1 onzen geboortegrond het land van belofte der vrijheid heeft doen worden4444 ,den hertog van ,brabant1 omdat hij ook door ,god met wijsheid en kalme macht des geestes is begaafd2 omdat hij voor onze kinderen zal zijn1 wat zijn doorluchtige vader voor ons was2 omdat onze gansche toekomst1 onze hoop1 ons geloof in welvaart en volksgeluk op zijn edel hoofd berusten4444 ,den graaf van ,vlaanderen1 omdat uw doorluchtig bloed door zijne aderen stroomt1 omdat hij eenen naam voert1 die ons1 ,vlamingen1 den roem onzer vaderen herinnert6444 ,de lieve1 de beminde prinses ,charlotta1 omdat zij uw evenbeeld is2 omdat in haar rein gelaat uw glimlach leeft en uwe deugden herblinken2 omdat zij als gij de ,christenkoningin der armen en der lijdenden zal zijn4 ,o1 ja1 verhevene beschermster van het land1 waar uwe kinderen wonen1 onze trouw1 onze liefde blijven eeuwig als het aandenken uwer deugden4 ,herklinke tot voor ,gods troon1 schalle tot in uw zalig moederhart de dankbare zegeroep van het ,belgisch volk4 ,leve ,leopold6 ,leven zijne doorluchtige telgen6 ,leve ,belgi's hoop3 ,leve de hertog van ,brabant6 ,,redevoering ,,uitgesproken ,,in ,,de ,,maatschappij ,,voor ,,taal ,,en ,,kunst1 ,,in ,,de ,,tegenwoordigheid ,,des ,,konings ,,en ,,der ,,koninklijke ,,familie1 ,,ter ,,gelegenheid ,,van ,,het ,,huwelijk ,,van ,z4,k4,h4 ,,den ,,hertog ,,van ,,brabant ,,met ,h4,k4 ,,en ,k4,h4 ,,maria ,,hendrika ,,van ,,oostenrijk4 ,deze zaal heeft menigmaal gedreund onder onze vaderlandsche zegekreten3 meer dan eens hebben wij1 hier vergaderd1 den dierbaren naam ,zijner ,majesteit1 onzen goeden koning1 en ,,hh4 ,,kk4 ,,hh4 zijne geliefde zonen1 in jubelende galmen ten hemel opgezonden als een gebed der vurigste dankbaarheid4 ,geene enkele van al de oneindige weldaden1 door ,god en den koning aan ,belgi bewezen1 of zij is hier met godsdienstig gevoel van erkentelijkheid herdacht en gevierd4 ,ik hoor nog in mijn ontsteld gemoed de daverende triomfzangen1 die onlangs uit deze zaal ter eere van den ,kroonprins1--hoop en toekomst des vaderlands1--in de hoogte klommen2 ik hoor nog1 hoe onze begeesterde stemmen zich paarden aan het reusachtige zegelied1 dat uit alle hoeken van ,belgi opsteeg en het verbaasd ,europa met verwondering sloeg4 ,maar de schat van ,gods goedheid was voor ons nog niet uitgeput2--en1 alsof onze liefde1 onze trouw1 onze vreugd zelve ons eener hoogere gunst hadden waardig gemaakt1 onze dankbare stemmen klonken nog door het ruim1 toen reeds daarboven eene nieuwe weldaad voor ons vreedzaam en gelukkig vaderland werd bereid4 ,de almachtige beschermer van ,belgi wierp den oogslag zijner genade op ,europa's ,oostergrens2 dr1 in den keizerlijken gaard1 ontlook eene edele bloem1 eene zuivere lelie1 eene doorluchtige spruit1 versierd met al de gaven der jonkheid1 der schoonheid en der deugd4444 ,en ,god sprak aldus zijne beslissing uit3 ,er is op aarde een troon1 door ,mij gebouwd op onwrikbare zuilen van volksliefde en vorstenwijsheid2 een troon1 glanzend door de ,majesteit van hem1 die hem bekleedt2 een troon1 geheiligd door de deugden eener zalige vorstin2 een troon1 omringd en versierd met het edelst kroost2 een troon1 voor welks voet de dankbare gebeden van een geheel volk dagelijks te zamen stroomen en van daar opklimmen tot ,mij1 den ,god aller natin4444 ,maria ,hendrika1 keizerlijke leliebloem1 zoo zuiver in mijn oog1 ,ik wil mijn geliefd ,belgenland eene weldaad schenken4 ,die ,koning worde u een teedere vader2 de eerstgeborene zijner edele telgen worde u een dierbare echtgenoot2 dat liefderijk volk worde u een verkleefd en dankbaar huisgezin2 die troon1 waarop mijne genade rust1 worde eens uw vorstelijke zetel66444 ,luistert1 dr1 achter den verren horizont1 verheffen reusachtige vreugdegalmen zich in de hoogte6 ,de lucht schijnt er van ontsteld4444 ,ik zie gansche drommen volks de dorpen verlaten1 uit den schoot der aarde opklimmen1 uit zwoegende vuurkolken zich vooruitwerpen en met koortsige blijdschap te zamen stroomen4 ,het zijn onze ,waalsche broeders1 die hunne bergen en dalen doen daveren onder hunnen machtigen zegekreet3 ,daar is zij6 ,daar is zij1 de keizerlijke bruid van onzen geliefden erfprins6444 ,welhaast richt het ijzeren stoomgevaarte1 belast met alles1 wat wij meest beminnen op aarde1 zijnen snellen loop naar het hart van ,belgi2 en1 alhoewel het vooruitschiet als een pijl1 uit eenen reuzenboog ontsnapt1 toch staan de bevolkingen aller steden en dorpen langs de baan geschaard en doen den hemel hergalmen van hunnen durenden welkomstgroet4 ,oh1 het is schoon1 wonderbaar schoon en troostend1 het schouwspel van een geheel volk1 dat zijne duizenden stemmen tot eenen enkelen jubelkreet1 tot een enkel danklied vereent4 ,het is schoon en edel te zien1 hoe op onzen geboortegrond alle stammen1 alle standen1 alle gezindheden eenparig juichen en hunne blijde tranen vermengen1 wanneer wij ,god en den koning om eene nieuwe weldaad te danken hebben4 ,ah1 het is wel waar1 dat al de ,belgen slechts een enkel broederlijk huisgezin vormen--en daarom rust de zegen des hemels zoo zichtbaar op hen1 omdat de heilige vlam der liefde toch in hunne harten blijft branden1 al mocht ook hunne strekking naar het goede verschillig zijn4 ,en nochtans1 indien het mogelijk ware1 dat een gedeelte des algemeenen vaderlands zich bijzonder gelukkig gevoelde over de doorluchtige echtverbintenis1 die men in gansch ,belgi viert1 dan voorzeker zouden wij het zijn1 wij ,vlamingen1 frissche tak van den ,germaanschen reuzeneik1 wij broederen van het edele ,duitsche volk1 in de taal en in den bloede4 ,ah6 wij zullen de uitverkorene dochter des keizers eeren1 niet waar8 ,wij zullen de doorluchtige dochter ,maria ,theresia's beminnen1 niet waar8 ,beminnen zooals het hart der ,belgen beminnen kan8 ,en1 mocht het nijdig lot soms eene dreigende wolk doen ontstaan1 niet waar1 dan zou voor ons het historisch ,moriamur pro ,rege nostro ook eene waarheid worden8 ,en wij zouden toonen1 dat het heldenbloed onzer vaderen heden nog den eed onzer liefde bevestigen kan6444 ,maar neen1 hebben wij betrouwen op ,gods goedheid4 ,hij1 die ons den wijsten koning der aarde gaf1 ,hij zal het land zijner genade beschermen2 ,hij zal onzen geliefden erfprins en zijne keizerlijke bruid bewaren voor de minste smart1 en hun levenspad met de bloemen des geluks en des roems bestrooien2 ,hij zal den graaf van ,vlaanderen en de prinses ,charlotte1 teerbeminden onzer zalige koningin en weldoenster ,louisa1 opleiden en met zijnen zegen vergezellen2 ,hij zal de dagen van onzen ouden koning vermenigvuldigen1 opdat hij lang1 zeer lang nog de beschermengel van ,belgi moge zijn2 opdat onze kleinzonen ook nog het geluk zouden genieten1 den grootmoedigen weldoener huns vaderlands te aanschouwen en te danken4 ,o1 ja1 z zal het lot zijn van hen1 die wij beminnen2 want1--antwoordt mij in uw hart1--zoo de liefde eens volks de vorsten gelukkig maken kan1 wie op aarde kan gelukkiger zijn dan ,zijne ,majesteit onze koning ,leopold en zijn dierbaar huisgezin8444 ,welaan1 vrienden1 geeft getuigenis van dit gevoel6 ,dat onze stemmen1 bezield door liefde en dankbaarheid1 ten hemel stijgen2 dat onze zegegalm klinke tot voor ,gods troon6 ,leve de koning6 ,leve de hertog6 ,leve de koninklijke familie6 ,,redevoering ,,uitgesproken ,,op ,,het ,,feest ,,van ,,het ,,st4-,,lukasgilde1 ,,den #basten ,,augustus #ahed4 ,mijnheeren en ,mevrouwen1 ,toen mij de gelegenheid aangeboden werd om in deze plechtige vergadering het woord te voeren1 kende ik de namen en de uitmuntende welsprekendheid der redenaars1 die mij moesten voorgaan4 ,ik begreep1 dat uw geest zou vermoeid zijn1 en ik onmogelijk nog de macht kon vinden om uwe aandacht te verdienen4 ,ik schrikte terug en aarzelde om den vermetelen stap te wagen4444 ,maar de geest der vaderlandsliefde ontvlamde in mij2 zijne stem zeide tot mijn twijfelend gemoed3 ,het is een feest ter herinnering van 's ,lands alouden roem1 van ,vlaanderens macht1 van ,vlaanderens kunst2 het wordt gevierd in een paleis1 dat opgebouwd werd tot beoefening van vreemde kunst en taal1 tot verspreiding van vreemde zeden4444 ,en gij zoudt het ,vlaamsche woord niet doen hergalmen tusschen de trotsche wanden1 die nooit anders zagen dan uitheemsche praal8--,ga1 spreek daar van eigen grootheid1 beziel de geschiedenis der vaderen1 toon hoe het voorgeslacht eeuwen lang de wereld verstommen deed door wonderen van moed1 van nijverheid en van kunst4444 ,vrees niet2 zij1 tot wie gij de stemme zult richten1 zijn landgenooten1 wier hart gevoelig is voor alles1 wat den geboortegrond vereeren kan4 ,zij zullen u aanhooren4444 ,en mocht u de kunst ontbreken om de reeds zoo diep geroerde snaren huns gemoeds nog te treffen1 zij zullen het u welwillend vergeven1 in aanzien van uw lofbaar doel4444 ,ik heb den geest geloofd1 op uwe goedheid mijn betrouwen gesteld en de taak aanvaard4444 ,het is nacht over de wereld4444 ,na eeuwenlange heerschappij is eindelijk het trotsche ,rome gevallen4 ,onder de puinhoopen zijner uitgeputte grootheid heeft het alles verpletterd en begraven4 ,heldhaftige doch woeste volksstammen overstroomen het bezwijkend ,europa1 en doen de natin bukken onder het juk der dientsbaarheid4 ,alle licht is uitgedoofd2 de geslachten1 onder het zwaard geboren1 volgen elkander op zonder hoop op eene betere toekomst4 ,in gansch ,europa niets meer dan overwinnaars en overwonnenen1 meesters en slaven1 barbaarschheid en duisternis4 ,men is vergeten1 dat een ander lot dan slavernij de bestemming der menschheid kan zijn4444 ,maar het baarkleed des zedelijken doods1 ofschoon als een onmeetbare lijkdoek over de wereld verspreid1 heeft niet alles overdekt4 ,er ligt bij den ,westelijken zeekant een klein plekje gronds1 dat nog1 nog alleen6 door de zon der toekomst wordt beschenen4 ,zijn naam is ,vlaanderen4 ,terwijl het overige der wereld niets hoort dan wapengeknars en wraakgeschreeuw1 hulpgeroep en noodgehuil1 hergalmt hier het blijde gerucht van den wordenden volksarbeid4 ,de schietspoel ratelt over het getouw1 de hamer bonst op het aanbeeld1 de beitel knarst in den steen4444 ,men timmert schepen1 men doorklieft den ongestuimen ,oceaan2 men handelt1 men vaart1 men reist naar verre streken1 men arbeidt1 men zwoegt1 men slaaft4 ,geene verwarring3 de werkers van elk ambacht1 van elke kunst zijn aan elkander door eenen eed van getrouwheid en wederzijdsche hulp verbonden3 het ,gilde1 dat raadselwoord van onzer vaderen grootheid1 bevrucht hier den arbeid1 stort burgerzin en gevoel van eigenwaarde in elks boezem en vereenigt aller krachten tot eenen wondermachtigen hefboom4444 ,hoort1 na de afgedane taak hebben de ,gilden zich nedergezet bij het vroolijk broedermaal2 zij bezingen ,vlaanderens onafhankelijkheid1 zij juichen de toekomst tegen en zweren1 dat nimmer een dwingeland den dierbaren grond ongestraft zal bezoeken4 ,zij hebben goud bij hoopen1 zij hebben manhaftig bloed bij stroomen1 zij bezitten geduld1 onverschrokkenheid1 betrouwen in ,gods hulp4444 ,zou wel uit ,vlaanderen de verlossing der volkeren uitgaan8 ,zouden wel de ,gilden1 bewusteloos nog1 de ontslaving der wereld voorbereiden8444 ,inderdaad1 daar rijst de vrijheidskreet over het sluimerend ,europa4 ,de volkeren luisteren met verwondering op den blijden galm1 doch begrijpen hem niet4 ,de meesters1 de overwinnaars1 de verdrukkers hebben het dreigend teeken evenwel verstaan4 ,sidderend van kommer en wraakzucht1 roepen zij elkander toe3 ,te wapen1 te wapen6 naar ,vlaanderen6 ,verdelgd moet het nest1 waar onze val wordt uitgebroeid2 versmacht moet het vermetele ras1 dat droomen durft van burgermacht en burgervrijheid6 ,boden draven van het eene land naar het andere1 bazuinen schallen1 keteltrommen donderen2 een lange oorlogsschreeuw doorgalmt het ,westelijk ,europa4 ,de meesters loopen te zamen1 zij vergaderen tot ontzettende drommen1 zij zijn zestigduizend in getal1 overdekt met ijzer en staal4444 ,de paarden steigeren onder den slag hunner gulden sporen1 de bodem davert onder hunne vaart4444 ,zij zakken met zegevierend gejubel naar het kleine ,vlaanderen af6444 ,wat vermag een zwak volk1 een volk van arbeiders en burgers1 tegen zulke vreeselijke overmacht8 ,eilaas1 het is dus beslist8 de kiem der vrijheid zal versmacht worden in het ,vlaamsche bloed8 de baan der menschelijke toekomst zal voor eeuwig verbalkt worden met het zwaard der dwingelandij8 ,maar wat zie ik8 ,vlaanderen durft de worsteling aanvaarden8444 ,waarlijk6 ,boven zijnen grond heerscht een zonderling gebruis als van een zwoegenden bijenzwerm3 het zijn kreten van onversaagdheid en van moed4 ,naar ,kortrijk1 naar ,kortrijk6 galmt het2 ten strijde1 ten strijde1 voor vrijheid en voor land6 ,de werkhuizen1 de ,hallen1 de panden der ,gilden spuwen dappere mannen2 uit alle steden en dorpen loopen burgers en arbeiders naar ,vlaanderens moederstad1 naar ,brugge1 waar de dekens der machtigste ,gilden1 waar ,de ,coninck en ,breydel hen wachten4 ,zonderling leger1 wonderlijke strijders6 ,de werktuigen1 de gereedschappen hunner nijverheid zijn hunne oorlogswapens geworden6 ,op hunne vaandels prijken hamers1 bijlen1 truweelen1 schietspoelen2 geen ijzer beschut hunne borst2 hun lichaam is slechts bedekt met de gewone kleederen des arbeids4444 ,en toch1 op het sein der dekens1 op de stem van ,breydel en ,de ,coninck trekken zij juichend naar ,kortrijks veld 444 en stormen met blinden moed1 als een losgebroken orkaan1 tegen den overmachtigen vijand in4444 ,burgers en ridders1 ,vlamingen en vreemden vermengen zich tot eenen akeligen warklomp1 en zwoegen en strijden1 hakken en pletteren1 huilen en slaan4444 ,de lucht siddert1 de aarde beeft1 de zon verduistert onder het stof1 dat uit het zwermend gevecht opstijgt2 reeds heeft zij de helft harer hemelbaan doorloopen1 en nog immer kaatst haar licht terug in stroomen vlietend bloed1 nog immer ziet zij den ijselijken menschendrom over hoopen lijken heenvlotten4444 ,maar het gaat eindigen3 de strijd vermindert1 de meesters met de gulden sporen zijn gevallen4 ,hoort1 daar rijst een reusachtige zegeschreeuw over het slagveld2 de ,gilden zwaaien hunne standaarden in de hoogte en doen de lucht hergalmen onder den vaderlandschen heilkreet3 ,vlaanderen den leeuw6 ,vlaanderen den leeuw6 ,de vrijheid onzes lands1 de ontslaving1 de toekomst der wereld zijn gered6 ,de ,vlaamsche ,gilden hebben het burgerlijk recht aan de komende geslachten geschonken6 ,en nu1 ,vlaanderen1 uitverkoren land1 nu gij uwer bestemming en uwer macht bewust zijt1 nu met vertrouwen vooruit in de baan der ontwikkeling en der volksgrootheid4 ,phenicirs der nieuwe beschaving1 doet uwe werkhallen daveren onder de geruchten des arbeids1 doorklieft de wereldzee1 voert de voortbrengsels uwer nijverheid naar de onbekendste gewesten1 maakt alle volkeren u schatplichtig en doet het goud over uwen bodem stroomen4 ,voorloopers van den grooten ,columbus1 gaat1 onderneemt de stoutste reizen1 ontdekt de ,azorische eilanden en plant het ,vlaamsche vaandel te midden van den ,amerikaanschen ,oceaan4 ,zendt uwe stoute ,gildebroeders1 uwe kundige ambachtslieden naar ,frankrijk1 naar ,duitschland1 naar ,engeland4 ,dat zij daar den volkeren leeren1 hoe men den arbeid der samenspanning bevrucht2 dat zij daar de gronden leggen van lateren rijkdom1 van vrijheid en van burgermacht4444 ,en zijt even groot op het gebied der kunst3 geeft der wereld schilders als de gebroeders ,van ,eyk1 als ,van der ,weyden1 als ,memlinck2 schenkt haar dichters als ,van ,maerlant1 ,van ,heelu1 ,van ,velthem1 ,van ,boendale3 streeft alle natin vooruit in beschaving1 in arbeid en in kunst6 ,roemrijk ,vlaanderen1 gij hebt uwe benijders niet gansch verplet2 het groote ridderland1 dat u beloert1 is vruchtbaar en rijk aan dappere mannen2 honderdmaal nog zal het ,vlaamsche bloed voor de vrijheid vlieten4444 ,maar indien het gevaar u dreigt1 indien de roem of het volksbestaan van ,vlaanderen in de weegschaal wordt gelegd1 dan zal uit den schoot uwer sterkmoedige ,gilden wel een man ontstaan1 die als een reus de wereld tot eerbied voor uwe onafhankelijkheid en voor uwen naam zal dwingen4 ,dan zal uit uwen grond het ontzaglijk beeld van ,jacob van ,artevelde oprijzen4 ,gesteund door de ,gilden1 machtig door kunde1 door verstand1 door onversaagdheid1 zal hij--burger1 arbeidsman1 deken der ,gentsche ,gilden--de koningen om zijn raad en om ,vlaanderens vriendschap doen smeeken4444 ,gruwelijk6 ,een dolk1 door vreemden nijd gewet1 zal den roemrijksten uwer zonen dooden1 den grootsten burger der middeleeuwen aan de bewondering ,europa's ontrooven4 ,dan zal voor u het tijdvak der beproeving zich openen2 uw kroost zal zonder plooien voor het vaderland alles doorstaan1 tot zelfs den schrikkelijksten hongerdood2 gij zult helden op helden telen4 ,philips ,van ,artevelde1 ,jan ,hyoens1 ,pieter ,van den ,bossche1 ,frans ,ackerman1 zonen uwer ,gilden1 zullen nog uwe vijanden doen verbleeken en de vrijheid steunen1 waar zij wankelend wil nederstorten in eene zee van bloed4444 ,tevergeefs6--,o1 manmoedige maagd van ,vlaanderen1 gij hebt voor de wereld gestreden1 gij moet voor de wereld boeten4444 ,verteerd door hongersnood1 uitgeput van krachten1 verbijsterd van het onophoudend kampen1 ligt gij machteloos1 kwijnend1 stervend4444 ,en toch1 uwe ingewanden sidderen in den pijnlijksten barensnood4 ,wat zal de vrucht uws lichaams zijn8 ,uit u kan slechts ontstaan wat grootsch en ontzaglijk is4 ,ah1 gij hebt u willen wreken8 ,uw zoon is een held1 gelijk er slechts op de uiteinden der eeuwen soms een enkele verschijnt4 ,zijn hoofd voert menige vorstenkroon2 hij heerscht over ,vlaanderen1 over de ,nederlanden1 over ,spanje1 over ,duitschland1 over het ,roomsche rijk4 ,hij drukt de volkeren neder onder zijnen machtigen arm2 hij zegeviert over de ,franschen en neemt hunnen ridderlijken koning gevangen2 hij trekt naar het ,oosten en drijft de woeste ,turken uit ,europa2 hij vaart naar ,afrika1 verdelgt het rooversnest der ,saracenen en verlost #bb1jjj ,christenen aller natin uit de gruwelijkste slavernij4444 ,zijn roem vervult de wereld1 zijne heldendaden verstommen de menschheid4444 ,en die oorlogsreus1 o ,vlaanderen1 dat wonder van macht1 van staatsbeleid1 die ,alexander der ,christeneeuwen1 die keizer der keizers1 die koning der koningen1 hij is uw zoon3 een ,vlaming1 een ,gentenaar1 keizer ,karel6 ,oh1 gij bleeft groot1 zelfs in de wraak1 in de dwaling3 eens baardet gij de vrijheid der volkeren1 nu hebt gij de opperheerschappij der vorsten gebaard 444 en bij uwe verkwijning zelve beslistet gij nog over de toekomst der wereld4 99 99 99 99 99 ,de tijden zijn veranderd4 ,gedurende eene gansche eeuw heeft de geest des oorlogs over de aarde gewoed2 de natin hebben zich uitgeput in eenen rusteloozen kamp2 eene nieuwe godsdienstleer heeft zich over zekere gedeelten van ,europa verspreid2 brandstapels hebben geblaakt1 galgen en schavotten hebben opgericht gestaan4444 ,eindelijk1 uit de afgematheid ontstaat de vrede2 het hijgend ,europa zal adem scheppen1 rust genieten4444 ,maar de ,vlaamsche volksgrootheid is versmacht in bloed4 ,brugge1 de rijke wereldstad1 treurt op de puinhoopen zijner welvaart4 ,geene kunstenaars1 geene dichters meer om zijnen roem te vieren4444 ,vlaanderen zwijgt en weent4444 ,zou de bestemming van der ,leeuwen vaderland vervuld zijn8 ,zou de zon des roems hem nooit meer beschijnen1 den ,dietschen stam1 die eens zoo glanzend aan het hoofd der volkeren stond8 ,eilaas1 zou hij gedoemd zijn om te kwijnen en onvermeld het zwakke leven te dragen1 totdat de vreemdeling den vergeten naam van het vervallen geslacht uit het boek der natin wegvage8 ,o1 neen6 de geschiedenis van het ,vlaamsche volk kan zoo niet breken6 ,ziet1 daar in eene andere streek van den ,dietschen grond rijst eene prachtige stad4 ,haar binnenste zucht en bruist van de geruchten des arbeids1 duizenden schepen gaan en keeren op haren breeden vloed2 hare oevers hergalmen van het blijde zeemanslied4 ,een hemelhooge toren1 als een reusachtig kantwerk gebeiteld1 verheft zich uit haren schoot4444 ,alles verkondt1 dat de kunst1 de nijverheid1 de koophandel--eenige nog mogelijke bronnen van 's volks verheffing--hier hunnen zetel hebben gevestigd4 ,antwerpen1 redster van der vaderen naam1 frissche1 schoone1 struische dochter van ,vlaanderen1 erfgename van den ,vlaamschen roem1 ik groet u6 ,met ontzag1 met eerbiedige liefde stap ik uwe muren binnen4444 ,welk schouwspel6 ,uwe straten zijn vervuld met leden van alle landen1 van alle talen1 van alle spraken4 ,is het de koophandel alleen1 die den vreemdeling dus in menigte binnen uwe trotsche wallen roept8 ,maar velen spreken van kunst1 van wetenschap1 van pozie8 ,zij stroomen naar uwe tempels1 knielen in godsdienstige bewondering neder voor de meesterstukken1 door uwe zonen gewrocht1 en roepen in geestdrift uit3 ,roem en eerbied zij den ,vlaamschen stam6 ,hij heeft eens ,europa verbaasd door wonderen van onverschrokkenheid en van moed1 nu verstomt hij de wereld door wonderen van kunst4 ,welk mag toch het raadselwoord van de altijd herlevende kracht dezes volks zijn8 ,dit raadselwoord1 o wandelaar1 het omringt u6 ,die honderd altaren1 wier pracht1 wier rijkdom uwe zinnen treft en uwen geest ontroert1 zeggen zij u niet1 wie ze heeft gesticht1 wie ze door kunst zoo glansrijk heeft versierd8 ,voeren zij niet tot wapen dezelfde teekens1 die weleer op ,vlaanderens onverwinnelijke vaandels prijkten8 ,hamers1 tangen1 scharen1 bijlen8 ,de ,gilden waren het raadselwoord van vroegere volksmacht1 de ,gilden zijn ook het raadselwoord van lateren kunstroem4 ,kom met mij2 ik zal u toonen waar het heilig vuur der kunst zijne bezielende stralen uitschiet4--,daar1 vr ons1 verheft zich een prachtig gebouw2 zijn voorgevel is overdekt met zwierig beeldwerk1 en boven zijne ingangspoort glanst in gulden letters het opschrift3 ,st4-,lucasgilde4 ,treden wij binnen1 werp eenen blik in deze wijde zaal4 ,welke levendigheid1 welke vlijt1 welke lust in het beoefenen der kunsten6 ,hier ziet gij ,vlaanderens schilders elkander leeren1 hoe men scheppen en tooveren kan met kleur en verf2 daar hoort gij den beitel in het marmer knarsen1 om een onbezield blok tot het goddelijk beeld des ,zaligmakers te hervormen2 ginds zweven de harmonische noten der toonkunst1 verder zingen dichters in vaderlandsche taal1 terzijde1 in den stillen hoek1 zitten vier wijzen te schrijven2 zij groeten elkander met de namen van ,ortelius1 ,mercator1 ,plantyn1 ,kiliaen2 in het verschiet arbeiden drukkers en verlichters van boeken1 plaatsnijders1 versierders van allerlei stoffen4444 ,het is het ,gilde in al zijne macht2 de samenspanning van alle krachten tot n doel3 het verheffen van den ,vlaamschen naam door de kunst4 ,te midden dezer heilige schaar staat een zetel3 hij is nederig1 overdekt met kalfsleder1 slechts versierd met eenige koperen nagels4444 maar rondom hem schittert een breede lichtkrans van roem en grootschheid4 ,eens rustte de godvruchtige1 de gevoelvolle ,quinten ,massys in dien stoel2 nu vervult de wereldberoemde ,rubens hem met de ,majesteit zijner wonderbare kunst4 ,en zoo zal uit dezen tempel1 uit den schoot van het ,st4-,lucasgilde eene reeks doorluchtige mannen opstaan1 wier werken den naam van het ,vlaamsch geslacht immer verjongd1 immer vernieuwd over de wereld zullen doen galmen4 ,het zal de bakermat worden van ,van ,dyck1 van ,de ,vos1 van ,seghers1 van ,quillyn1 van ,boeyermans1 van ,jordaens1 van ,teniers en van honderd anderen1 wier faam de wereldberoemdheid van den grooten ,rubens zelven niet zal doen vergeten4 ,en dan1 na eeuwen roem en kunstmacht1 zal ,vlaanderens zonne weer verbleeken4 ,een tempeest van toomelooze driften zal in het ,zuiden opstaan2 eenen orkaan gelijk1 zal een woedend volk zijne vernielzuchtige drommen over ons vaderland spuwen4 ,bevlekt met bloed1 vergezeld van roof1 van brand en moord1 zal de vreemdeling ook zijne hand aan den stoel van ,rubens slaan2 den laatsten deken1 den keurigen schilder ,ommeganck uit dien zetel rukken en ,vlaanderens kunstmacht breken door dit nijdig vonnis3 ,het gilde van ,st4-,lucas zij vernietigd4444 ,en1 eilaas1 het is zoo geschied4444 ,nu zijn de volkeren eene andere baan ingestapt3 men heeft den bijzonderen persoon met zijne eigenbaat in de plaats der verzamelde volkskrachten gesteld4 ,gunne ,god het menschdom de macht om ook in dezen weg hefboomen tot ware grootheid te vinden4 ,wij evenwel1 wij ,belgen1 wij ,vlamingen1 wij juichen de toekomst tegen1 omdat de vrijheid weder over ,vlaanderens bodem gloort1 omdat de kunst1 de moedertaal1 de handel1 de nijverheid op onzen grond mildelijk herbloeien2 omdat wij nog het oude1 krachtige bloed der vaderen door onze harten voelen bruisen4--,dat dit feest van het ,st4-,lucasgilde1 deze vierhonderdjarige herinnering aan ons luisterrijk verleden ons den boezem doe zwellen van vertrouwen in onze bestemming1 van hoogmoed over de edelheid van het bloed1 waaruit wij gesproten zijn4 ,zweren wij in onze zielen1 dat wij het kostbaar erfdeel zullen bewaren2 sturen wij dwars door de eeuwen heen eenen dankbaren heilroep tot onze vaderen2--dat onze stem deze vreemde wanden doe sidderen1 bij de macht van der ,vlamingen zegekreet3 ,vlaanderen den ,leeuw6 ,vlaanderen den ,leeuw6 99 99 99 99 99 ,,aanspraak ,,tot ,,de ,,bekroonden ,,in ,,den ,,wedstrijd ,,tusschen ,,de ,,leerlingen ,,van ',s ,,lands ,,scholen 7#ahed74 ,het feestgedruisch doorklinkt deze zalen2 ik zie blijdschap en geestdrift op ieders gelaat4 ,hebben wij weder eene worsteling doorstaan8 heeft het ,vlaamsche vaderland misschien eene overwinning behaald8 ,roemen wij eene nieuwe zegepraal8 ,inderdaad4444 ,en de strijd1 hoe vreedzaam ook van aard1 was veelbeduidend1 indrukwekkend3 het gansche land hield er met angst het oog op gericht2 want ieder wist of ieder gevoelde1 dat men hier beslissen ging1 of wel het bloed der ,vlaamsche ,belgen nog zuiver genoeg in zijne bronnen was1 om op de toekomst van een onverbasterd nageslacht te mogen hopen4 ,het ,staatsbestuur zou jaarlijks de jongelingschap oproepen1 om in eenen prijskamp naar den lauwer van leerzucht en van vroegtijdige ontwikkeling te komen dingen2 voor onze broeders1 die zich van de ,fransche taal bedienen1 had zulke prijskamp geene andere beteekenis dan die van eenen wedstrijd over de leerstelsels in de scholen2 meer waarde moest hij voor ons ook niet verkrijgen4 ,maar de vijanden van ons volksbestaan zagen al spoedig1 dat hierin een middel te vinden was om de ,vlaamsche beweging eenen bloedigen slag te slaan1 haar te verrassen en haar met schaamte te overladen4 ,men zou in den prijskamp de ,vlaamsche taal op den achtergrond schuiven1 hinderpalen van allen aard haar in den weg stellen1 verklaren1 dat de wedstrijd in het ,fransch verplichtend was2 maar dat niemand gehouden was1 zelfs niet de ,vlaamsche scholen1 om deel te nemen in den ,vlaamschen prijskamp4 ,wat moest daar nu het gevolg van zijn8 ,de onderwijzers weten wel1 hoe zij de vijanden van onzen ouden volksaard kunnen believen3 het wordt hun niet verborgen4 ,daarom1 velen verwaarloozen het onderwijs der moedertaal4 ,zoo zouden dan de onderwijzers hunne leerlingen in het ,fransch doen kampen1 niet in het ,vlaamsch2 de wedstrijd in het ,vlaamsch zou bij gebrek aan mededingers onderblijven1 en men zou het ,vlaamsche volk met den boozen lach der zegepralende slimheid toegeroepen hebben3 ,verdwaalden1 wat roemt gij op eigen zeden1 eigen aard en eigen taal8 ,geeft op den zinneloozen strijd1 het lot van ,vlaanderen is beslist1 overwonnen en vernietigd is de oude heldenstam2 geene hoop meer voor u3 het bloed der ,artevelden is verbasterd tot in zijnen oorsprong2 want ziet1 de jongelingschap1 de kinderen zelven verachten hunne moedertaal6 ,en zoo is het werkelijk geschied1 en zoo heeft men inderdaad over onze nederlaag gejuicht4444 ,maar de vijand bedroog zich2 te vroeg roemde hij op den uitslag van list en bedrog4 ,zoo verre toch is ,vlaanderen nog niet gezonken1 dat het koel kon blijven bij dat onrecht1 bij dien hoon4 ,brussel herinnerde zich1 dat het de oude hoofdstad van het ,vlaamsche ,brabant is4 ,uit haren schoot klonk de oproep tot tegenstand over ,belgi4 ,zij wilde beproeven1 of men met de ,vlaamsche volkskrachten alleen de list der vijanden niet zou kunnen verijdelen1 of de vaderlandsliefde van eenige onderwijzers tegen de lage streelzucht van velen niet zou opwegen2 of de noodkreet1 over ,vlaanderen klinkend1 geenen weergalm zou vinden in de harten van het jong geslacht2 of het waar is1 dat de laatste kroost onzer roemrijke vaderen1 of de kinderen van ,vlaanderen zelven hunnen volksaard en hunne moedertaal verachten4 ,stoutmoedige poging1 twijfelachtige proef6 ,want onbekend was ons die grond1 en zoovele hinderpalen waren er te overwinnen6 ,weinige dagen bleven beschikbaar4 ,en wie kan zeggen of alles zou gelukken8 ,er werd eene onmiddellijke samenwerking van ouders1 onderwijzers jongelingen en kinderen1 van alle vrienden der moedertaal vereischt 444 en1 ontbrak er iets van dit alles1 zoo mislukte de poging onfeilbaar--en eene dubbele schande hadde onze heilige zaak getroffen1 en de vijand hadde met schijnbaar recht over den val van ons geslacht gejuicht6 ,ook1 met welke vrees1 met welken angst volgden wij de galmen van den hulproep1 die uit ,brussel opgestegen was4 ,zou hij onbeantwoord blijven8 ,maar wat grootsch1 wat schoon vertoog6 ,uit alle streken van onzen miskenden geboortegrond klinken eensklaps zoete1 doch innig bezielde stemmen ons tegen3 ,hier zijn wij1 zonen van ,vlaanderen6 ,gij roept ons ten strijde voor de moedertaal3 welaan1 al wat wij bezitten1 moed1 leerzucht1 vlijt1 al de wapens1 die onzen jaren gegund zijn1 stellen wij ten dienste van het vaderland4 ,naar ,brussel1 naar ,brussel1 ten strijde voor het ,vlaamsche volksbestaan1 ten strijde voor der vaderen roem en naam6 ,ziet gij uit alle gewesten van ,belgi1 uit groote steden1 uit kleine dorpen die gelooven elk van zijnen kant ter bedevaart trekken2 ziet gij die jonge helden1 met het oog fonkelend van hoop en moed1 ter hoofdstad gaan als pelgrims die1 met overtuiging in de borst en vertrouwen in het hart1 eenen heiligen plicht vervullen gaan8 ,geene overheid heeft hen geroepen1 geene macht heeft hen gedwongen1 geene bedreiging hun de baan gewezen4 ,wat hen leidt is het edelste gevoel1 het besef dat zij1 hoe jong ook1 toch ,vlamingen zijn en hun vaderland niet mogen laten vernederen4 ,zij heeft gestreden1 zij heeft moedig en zegerijk gestreden1 de gewijde schaar1 de voorwacht van ,vlaanderens toekomst4 ,de zegepraal is den vijand ontroofd1 het vaderland juicht2 wat zijne schande worden kon1 is de bron geworden van eer en roem4 ,nu is het uit met die list 444 en ieder zal weten1 dat1 zoo het onderwijs der moedertaal in de scholen wordt verwaarloosd1 het de schuld van het ,vlaamsche volk1 het de schuld van ,vlaanderens zonen niet is6 ,en gij1 jongelingen1 echte telgen van het heldengeslacht1 waaruit wij gesproten zijn1 gevoelt gij niet hoe schoon het is1 voor het vaderland te strijden8 ,is uw jonge boezem niet verbreed1 is geen helder licht in uwen geest gedaald1 heeft een ongekend gevoel uwe ziel niet verheven tot het beseffen eener grootsche mannentaak8 ,voorwaar1 uwe jonge ziel is ontroerd1 daar gij in de toekomst de glinsterende star aanblikt1 die eensklaps voor uw oog is opgerezen2 ja1 het is zoo1 gij zijt tot eene hoogere zending geroepen2 wij1 uwe voorgangers1 wij worden allengskens oud2 de dood zal ons treffen op het oogenblik1 dat gij in de volle kracht des levens zult bloeien4 ,zouden het vaderland dan mannen ontbreken om het te verdedigen1 zouden het dichters ontbreken om zijnen lof te zingen en der vaderen daden te roemen8 ,o1 neen1 gij uitverkorenen tusschen het jonge geslacht1 gij zult het heilig werk der wedereisching voortzetten en doen1 wat wij hebben1 gedaan4 ,ja1 ja1 miskent het nimmer1 gij en uwe strijdgezellen moet u bereiden tot het volbrengen uwer edele zending3 strijders voor het vaderland1 verkondigers der wedereisching onzer rechten moet gij worden4 ,god wil het2 ,hij heeft u daartoe met zijnen machtigen vinger geteekend en uwen jongen geest de noodige gaven ingestort4 ,oh1 wij beproefde mannen in die worsteling1 afgesloofde soldaten van het ,vlaamsche leger1 wij vereeren u1 wij danken u voor hetgeen gij hebt gedaan2 uw voorbeeld heeft ons nog meer moed gegeven3 wij weten nu dat het werk1 waaraan wij ons leven hebben toegewijd1 tegen den aanval des vijands ook na onzen dood met onversaagdheid zal worden verdedigd1 met vlijt en moed zal worden voortgezet4 ,wij danken u1 ouders en onderwijzers der jonge helden1 dat gij hun toeliet het vaderland dit hoog bewijs van verkleefdheid te geven3 aan u zijn wij grootendeels die zegepraal verschuldigd4 ,gij ook1 zonen van ,vlaanderen1 gij moet uwen ouders1 uwen meesters dankbaar zijn4 ,blijft hunne vreugde op aarde3 bemint en eert ze gedurende hunnen ganschen levensloop1 niet omdat ,god u uit hen liet geboren worden1 maar ook omdat zij in uwen boezem het heilig gevoel der vaderlandsliefde hebben gestort1 dat u in de kinderjaren reeds heeft veredeld en uwe gansche toekomst veredelen moet4 ,gij hebt te ,brussel den zichtbaren prijs uwer vlijt en uwer liefde tot de moedertaal ontvangen4 ,wij ook1 wij willen u in naam uwer geboortestad een zichtbaar teeken onzer vereering schenken4 ,het is slechts eene vergankelijke lauwerkroon2 maar zij is het beeld van den roem1 dien het vaderland u voorbewaart1 het zinnebeeld van den wensch1 dat het geluk uwe pogingen blijve vergezellen1 het zinnebeeld van de zending des dichters1 des kunstenaars die u schijnt voorbestemd4 ,aanvaart dit eereloover1 u geschonken door uwe medeburgers2 maar geheugt terzelfder tijd dat een ,belg1 een ,vlaming1 een man in zijnen eigen boezem het schoonste loon zijner daden vindt2 dat wie strijder en lijder wil zijn voor onze heilige zaak1 zijne macht en zijn loon moet putten in de overtuiging1 dat hij zijne plichten kwijt jegens volksbestaan1 jegens moedertaal en jegens vaderland6 ,,redevoering ,,uitgesproken ,,bij ,,het ,,graf ,,van ,,eug4 ,,zetternam ,,den l#c;den ,,october #ahee4 ,wie onzer zou aan de droeve mare kunnen gelooven1 indien de dood zelf niet in ons midden stond als een onverbiddelijke getuige dat ,vlaanderen1 onze moeder1 alweder in een harer dapperste zonen werd getroffen8--,gisteren1 ofschoon op het ziekbed uitgestrekt1 sprak hij nog zoo liefdevol van het ,vlaamsche volk1 zoo hoopvol van toekomst1 zoo moedig van strijd en rechtsherstelling4444 ,nu1 nu ligt ,zetternam daar1 koud en zielloos1 in den wreeden kuil2 en onze broederlijke tranen drenken de aarde1 die als de nacht der eeuwigheid over hem nederzakken gaat6 ,moge ,god hem hierboven voor al zijn lijden en voor zijnen vroegen dood beloonen2 want1 vrienden1 op aarde groeiden voor hem niets anders dan distels en doornen3 zijn leven was een rustelooze strijd1 eene verterende inspanning van krachten tegen de vijanden der moedertaal1 tegen de kwale1 die zijn lichaam ondermijnde1 tegen de armoede1 die onverjaagbaar bij zijne bedsponde huisde en hem zonder verpoozing den bitteren galbeker voor de lippen hield4 ,nederige zoon van ditzelfde volk1 voor wiens verdediging hij is gevallen1 stond hij als arbeider op eene ladder1 toen een straal van het vuur der kunst hem onbewust in den schedel zonk1 toen iets in zijn binnenste hem toeriep3 ,wees kunstenaar1 leef door den geest1 verhef het wapen des woords ten voordeele van uw lijdend vaderland6 ,zijne hersens ontgloeiden1 in zijne ziel ontkiemde de hoop op eene betere toekomst4 ,de jonge werkman1 nadat hij aan de stoffelijken arbeid had gestaan1 zoolang de zon aan den hemel scheen1 keerde mijmerend huiswaarts1 liet zijn bed onaangeroerd en schiep in de nachtelijke stilte zijn eerste boek4 ,het werd toegejuicht1 want het bevatte de aankondiging van een schilderachtig en sterk gespierd vernuft4 ,weinig tijds daarna werd hij tot den krijgsdienst gedwongen--de bloedwet spaart den zoon van den nederigen werkman niet2--maar het lastige1 het verstrooide leven der ,kazernen doofde in den jongen soldaat de eens ontvlamde begeestering niet uit2 zijne vurige werkdadigheid vond nog tijd en plaats tot nieuwen arbeid1 wanneer alle anderen hunne vermoeide leden ter ruste legden4 ,in de kazerne te ,dendermonde1 bij een klein en verborgen lichtje1 schreef ,zetternam een werk1 om mede te dingen in den prijskamp1 door de ,taal is gansch het ,volk uitgeschreven4 ,toen in het paleis der hoogeschool van ,gent eene talrijke menigte vergaderd was1 om de prijsuitreiking der ,vlaamsche moedermaatschappij bij te wonen1 daalde de lauwerkroon op het hoofd van eenen korporaal des legers2 en de naam van ,zetternam1 door duizend monden uitgegalmd1 klonk als een liefderijke gelukwensch door de gewelven van den prachtigen tempel der wetenschap4444 ,eindelijk1 tot het burgerlijk leven wedergekeerd1 hernam hij met zijn ambacht van huisschilder ook de taak van verdediger des volks en der moedertaal4 ,slechts tien jaren heeft ,god hem gegund1--en nochtans1 wanneer wij herdenken wat hij op dien korten tijd heeft gedaan1 en welken arbeid hij op het veld der letterkunde heeft geleverd1 dan schijnt het ons onmogelijk1 dat de krachten van n mensch tot zulke taak toereikend waren4 ,zetternam vraagt aan zijn ambacht1 aan het zweet des arbeids het schaarsche onderhoud voor zijn huisgezin2 des daags werkt hij voor een nederig loon en gaat gebogen onder zorgen en verdriet2--maar des avonds1 des nachts roept zijn zwak lichaam te vergeefs om rust2 de geest heerscht en gebiedt4444 ,hij schrijft zijne ,margaretha1 zijn ,bernhart ,de ,laet1 zijn ,luchtervelde1 zijne ,arme ,bedelares1 zijne ,kimrische ,diluvie2 hij verdedigt het ,vlaamsche volk in talrijke bundels en vlugschriften2 hij is medewerker veler dagbladen en schrijft in het ,taalverbond1 in de ,broedermin1 in de ,gazette van ,gent1 in de ,vlaamsche ,school2 hij geeft zijnen ambachtsgenooten een leerboek der ,huisschildering2 hij wreekt de ,vlaamsche kunst in een stout gewrocht2 hij deelt in de werkzaamheden van het ,midden-,comiteit2 hij onderhoudt briefwisselingen met honderden maatschappijen en taalminnaars van gansch ,vlaamsch ,belgi2--is er gevaar of moet er iets gewichtigs tot stand gebracht worden1 hij doorloopt de steden en dorpen van ,vlaanderen en gaat de liefde tot de vaderlandsche zaak en de verontwaardiging over het onrecht aanvuren1 waar deze gevoelens dreigen te verkoelen4444 ,zulke rustelooze1 zulke vurige1 zulke arbeidzame ziel hoefde in een stalen lichaam te wonen1 anders moest zij onfeilbaar haar stoffelijk omkleedsel verbrijzelen of verteren4 ,eilaas1 de vriend1 wiens vroegtijdig afsterven wij betreuren1 was niet met lichamelijke sterkte of met de krachten der gezondheid begiftigd4444 ,er kwam een dag1 een noodlottig uur1 dat de arme ,zetternam onder het gewicht zijner opoffering1 zijner vaderlandsliefde en zijner huiselijke zorgen het moedig hoofd moest plooien--en1 geknakt1 op het ziekbed nederviel4 ,de machtige springveer1 zoolang tot ,vlaanderens verdediging overspannen1 was gebroken2--en wat van de vurigheid zijns geestes nog overbleef1 verteerde met bliksemsnellen spoed zijn reeds uitgeput lichaam4 ,zijne vrienden hebben gedurende zijne korte doch pijnlijke ziekte bij zijne bedsponde gewaakt en hem pogen te troosten over een lot1 zoo ijselijk1 dat het geenen troost meer toeliet4 ,hij1 de goede1 de edelmoedige ,vlaming1 hij sprak van het ,dietsche vaderland1 van 's volks gekrenkte rechten1 van heeteren strijd1 van meer arbeid1 indien ,god hem nog eens de gezondheid wederschonk4 ,wij beproefden het zijnen moed te steunen tot het verduldig dragen van zijn lijden1--en hij1 den naderenden dood vergetend1 poogde ons den boezem met moed en met geloof in ,vlaanderens bestemming te vervullen4 ,dan toch1 vrienden1 glinsterden wel eens zijne oogen van stille tranen en liep zijn vaderhart van weedom over4 ,hij1 die met zulke onbuigbare sterkmoedigheid zijn kruis op aarde had gedragen1 kon misschien ongeroerd den blik in het graf slaan1 dat voor hem gaapte2 maar daarnevens toonde zijn geest hem zijne drie ongelukkige kinderkens en zijne echtgenoote1 omsloten in de armen van het wreede spook1 dat men ,ellende noemt4444 ,niet lang echter bleef de zieke ,zetternam in die ijselijke treurnis bedolven2 telkens verlichtte een straal der hoop zijnen kwijnenden blik1 en nog plooiden zijne dorre lippen zich tot eenen zoeten glimlach1 als zag hij in het verschiet dingen1 die hem zeiden1 dat hij getroost en in vrede het hoofd in de eeuwige rust mocht nederleggen4 ,herdacht hij wellicht de diensten1 door hem aan het vaderland bewezen8 ,herinnerde hij zich de namen zijner vrienden uit ,vlaanderen en ,brabant8 ,sloot hij de oogen met de overtuiging1 dat het ,vlaamsche volk de weduwe en de weezen van den armen ,zetternam niet hulpeloos in de wereld zou laten dwalen8 ,het moet zijn2 want de laatste verstaanbare klanken1 die nog uit zijne borst opklommen1 waren een zucht van vrede en vertrouwen4 ,als grepe hij zijn gansche leven in een enkel woord te zamen1 suisde hij stervend nog3 ,moed1 ik heb moed6444 ,o1 broeders1 gij1 die uit alle streken van ,vlaamsch ,belgi tot hier gekomen zijt om uwe tranen op het graf van den betreurden strijder te plengen1 keert terug naar uwe gouwen1 spreekt uwe vrienden van ,zetternams kinderen en maakt1 dat toch de laatste hoop zijner ziele geen ijdele droom zij geweest6 ,hij1 de schrijver1 de werkman1 de vader1 heeft op aarde meer dan zijnen plicht gedaan3 doen wij ook onzen plicht jegens hem6 ,en gij1 ,zetternam1 arm slachtoffer1 martelaar van uw geloof in ,vlaanderens toekomst1 rust zacht in den grond1 dien gij tegen vreemde verbastering hebt verdedigd4 ,uwe ziele worde opgenomen in den schoot der ,godheid4 ,leef daar het eeuwige leven1 tusschen de dierbare schimmen1 die u in den strijd en in den dood zijn voorgegaan3 tusschen ,willems1 ,van ,ryswyck1 ,ledeganck1 ,delecourt6 ,betreurde broeder1 in naam van het ,vlaamsche volk1 in naam van de ,vlaamsche kunst1 vaarwel6444 ,,aanspraak ,,bij ,,de ,,uitdeeling ,,der ,,prijzen ,,aan ,,de ,,bekroonden ,,in ,,den ,,wedstrijd ,,tusschen ',s ,,rijks ,,lagere ,,scholen ,,te ,,kortryk ,,den #bjsten ,,juli #aheg4 ,mijnheeren6 ,het is met een gevoel van blijde ontroering1 dat ik heden deze nederige doch in mijne oogen zeer gewichtige plechtigheid bijwoon4 ,als vaderlandsminnaar en als vriend des volks1 zie ik het lager onderwijs aan voor de hoogste weldaad van ons maatschappelijk leven1 voor den machtigsten hefboom tot beschaving en tot zedelijke verbetering van den mensch4 ,in ons land bevinden zich gedurig in de lagere scholen meer dan tien leerlingen op elke honderd inwoners4 ,men mag dus zeggen1 dat de gansche natie door het lager onderwijs gaat als door eenen vorm1 waarin iedereen wordt bereid om als ,belg1 als burger en als ,christen de zending en de plichten te vervullen1 die hem volgens zijne krachten en bestemming in de maatschappij zijn opgelegd4 ,want1 men bedriege zich niet1 de vruchten der lagere scholen zijn niet bepaald tot het eigenlijk onderwijs alleen3 hun voornaamst en meest weldadig uitwerksel is de opvoeding1 is de vorming van het hart en de veredeling van den geest4 ,is het niet in de lagere school dat men den kinderen des volks allereerst een klaar denkbeeld geeft van de plichten jegens ,god en jegens den medemensch8 ,is het dr niet1 dat men hun met bewondering en eerbied verhaalt van de groote daden onzer vaderen1 en hun liefde tot den geboortegrond inboezemt8 ,is het dr niet1 dat men hun de deugd om haar zelve leert beminnen1 en hen bekwaam maakt tot dien edelmoed en die opoffering1 zonder welke de menschelijke samenleving eene onmogelijkheid worden zou8 ,ja1 het lager onderwijs is de milde bron van godsvrucht1 van vaderlandsliefde en van burgerdeugd4 ,welke toekomst ware den volken van ,europa beschoren1 indien een goed ingericht lager onderwijs niet elk aankomend lid der maatschappij opnieuw tegen dwaling en onvoldoenbare begeerten wapende door het innig gevoel van den plicht8 ,het is de overtuiging der oneindige gewichtigheid van het lager onderwijs1 die vr eenige jaren den beroemden ,lord ,brougham in de ,engelsche ,kamer deed uitroepen3 ,voortaan zal niet meer het kanon1 maar wel de onderwijzer over het lot der wereld beslissen6 ,zooveel durven wij niet hopen2 maar toch zijn wij van meening1 dat in de zedelijke orde de samenleving zal zijn wat het lager onderwijs haar heeft gemaakt4 ,en onder dit oogpunt mogen wij1 ,belgen1 ons verblijden3 staat ons land nevens de grootste en wijste natin ten opzichte der uitbreiding van het volksonderwijs1 het is misschien wel het eerste van alle ten opzichte van den zuiveren echt beschavenden geest1 die het lager onderwijs bij ons bezielt4 ,onze koning1 de welbeminde vader des volks1 en met hem onze staatslieden1 onze provinciale en gemeentelijke overheden hebben wel begrepen1 dat de hechtste band1 dien men rond onze jonge nationaliteit kon slaan1 de band van een doelmatig en overvloedig lager onderwijs moest zijn4 ,wat dankbaarheid zijn wij hun niet verschuldigd1 wanneer wij overdenken1 dat de kosten van allen aard voor het lager onderwijs jaarlijks #d #a_/b millioen franken bedragen1 en dat op dien voet1 sedert #ahcj1 ,belgi aan de opvoeding des volks meer dan honderd millioen heeft besteed6 ,men moge de gebreken der tegenwoordige samenleving met bitterheid gispen2 men moge het goede vergeten om in het kwade te kunnen wanhopen1 het is schoon toch1 tot lof van onzen tijd en van ons land in het algemeen te kunnen zeggen1 dat niemand in ,belgi van het brood der ziel1 van het licht des geestes moet onterfd blijven1 dan alleen door zijne of zijner ouderen schuld6 ,dat niemand1 zelfs het kind des bedelaars niet1 de middelen ontzegd worden1 om de begaafdheden1 die ,god hem heeft geschonken1 te ontwikkelen en te doen gelden1 en aldus in het ,belgisch huisgezin de plaats in te nemen1 waartoe zijne zedelijke waarde hem recht kan geven6 ,gij1 leerlingen1 wien ik in naam des staatsbestuurs den prijs der vlijt en der werkzaamheid ga uitdeelen1 gij zijt een slagend bewijs van de waarheid mijner gezegden4 ,de meesten uwer behooren voorzeker tot de arbeidende burgerij1 sommigen ook tot den nederigsten volksstand4 ,de zegepraal1 die gij nu hebt behaald1 doet mij denken1 dat de ,voorzienigheid u heeft begaafd met eene bijzondere verstandelijke vatbaarheid2 zij laat mij hopen1 dat gij zult getrouw volharden in leerzucht en in vlijt1 dat gij zult getrouw blijven aan de gevoelens van deugd en vaderlandsliefde1 welke de lagere school u in den boezem heeft gestort4 ,indien het zoo is1 dan zult gij u onderscheiden in de samenleving1 u nuttig maken1 u doen beminnen en eeren in uwen stand4 ,en wie weet1 wat gij zult worden1 gij1 die bij uitstek moedig schijnt en begaafd8 ,wie kan zeggen1 of niet sommigen onder u hun vaderland zullen vereeren en eene luisterrijke loopbaan bewandelen8 ,dit hangt af van den wil ,gods en van uwe eigene volharding3 maar hoe het zij1 en welke uw stand in de samenleving ook worde1 zonen des volks1 gij zult het altijd blijven beminnen dit vaderland1 dat u zoo edelmoedig de middelen schonk1 om uwen geest te veredelen1 uwe natuur te louteren en u waardig te maken van een beter lot op aarde4 ,in uw gevoel van dankbaarheid zult gij den doorluchtigen weldoener van ,belgi1 den koning1 begrijpen2 uwe erkentenis zal zich uitstrekken tot de staatslieden1 die onze schoone nationaliteit hebben gesticht of gehandhaafd1 tot de provinciale en gemeentelijke overheden1 die voortdurend en met vaderlijke zorg de bron voeden1 waaraan gij hebt geput4 ,aldus zult gij waardige burgers worden1 nuttige menschen1 en vooral verkleefde vrienden van de vrije instellingen1 die ,belgi tusschen de staten van ,europa tot een benijdenswaardig land hebben gemaakt4 ,het is mij een plicht1 te dezer gelegenheid eenige woorden te zeggen tot lof dier ootmoedige maar edelhartige mannen1 die zich aan het onderwijs van de kinderen des volks hebben toegewijd2--die dikwijls ongekend en schier onbeloond1 gedurende eenen ganschen levensloop zich opofferen1 zonder rust of verpoozing1 om de vaderlijke inzichten van het staatsbestuur te verwezenlijken4 ,al wat ik tot lof der lagere scholen heb gezegd1 is ook op u toepasselijk1 heeren onderwijzers4 ,het is uw hart1 dat er de jonge harten vormt2 het is uw geest1 die er de kinderlijke verstanden ontwikkelt2 het is uwe liefde tot het goede1 tot het schoone1 tot het edele1 die als eene weldadige sprankel1 van uit uwen boezem in de gemoederen der leerlingen overgaat4 ,en wie de overtuiging uitdrukt1 dat het lager onderwijs een der schoonste eeretitels des vaderlands is1 die zegt terzelfder tijd1 in welke ruime mate de openbare dankbaarheid u toekomt4 ,het is waar1 gij zijt niet naar verdiensten beloond2 maar deze toestand is een dier overblijfsels van vroegere tijden1 waarvan de samenleving zich slechts langzaam kan ontdoen4 ,reeds hebt gij kunnen bemerken1 dat er sedert vele jaren pogingen worden aangewend1 om uw lot meer in verband te brengen met de hooge diensten1 die gij bewijst2 en1 gij kunt het niet miskennen1 onder dit opzicht is reeds veel gedaan4 ,zijt er van verzekerd1 opdat het u sterk make tot het vervullen uwer moeilijke plichten2 het staatsbestuur is doordrongen van al de gewichtigheid uwer zending en zal nimmer ophouden naar de verbetering van den onderwijzersstand te streven4 ,zijn er nog menschen1 die uw edel beroep niet ten volle begrijpen en het niet naar recht en rede hoogachten1 het mistrooste u niet3 alwie overweegt1 alwie het vaderland en het volk met klaarheid in den geest bemint1 denkt slechts met bewondering en eerbied aan het goede1 dat gij sticht1 en aan de belangelooze opoffering1 die gij toont4 ,gaat voort en arbeidt met dezelfde vlijt op den akker der toekomst2 leert den kinderen de deugd hoogschatten1 het vaderland beminnen en ,god vreezen2 en1 weigert de tijd u voor alsnu nog het rechtmatig loon uwer lastige taak1 zoekt sterkte en troost in de overtuiging1 dat gij op aarde tusschen de edelste en nuttigste burgers gerekend wordt en dat gij de weldoeners van het menschdom zijt4 ,,einde4 ,,footnotes3 ,footnote #a3 ,van ,maerlants eernaam1 hier op ,willems toegepast4 ,footnote #b3 ,ledegancks ,trilogie4 ,footnote #c3 ,ledeganck4 ,footnote #d3 ,willems en ,ledeganck4 ,footnote #e3 ,van ,ryswyck1 ,rederijkerslied1 #ahcf4