,,specialiteiten ,,door ,,multatuli ,,the ,,right ,,man ,,on ,,the ,,right ,,place ,het doet me groot genoegen dat er van dit werkjen 'n tweede druk gevraagd wordt4 ,en1 ronduit gezegd1 het viel me tegen dat die niet sedert lang noodig was4 't ,zal me waarlijk 'n groote voldoening wezen als deze uitgaaf wat spoediger uitgeput raakt dan de eerste1 want--zoo onbescheiden als men wil1 maar heel oprecht--ik geloof met zekeren my onbekenden recensent in den ,spectator1 dat er uit deze studie over ,specialiteiten wel iets zou te leeren vallen voor ,volksvertegenwoordigers1 ,kiezers en 444 sommige anderen4 ,bovenstaande regelen maakten in 't najaar van #ahge den hoofdinhoud uit van het ,voorbericht waarmee deze tweede druk van m'n opstel over ,specialiteiten in 't licht verschynen zou4 ,velerlei verdrietige omstandigheden maakten my het afwerken der in datzelfde ,voorbericht toegezegde ,noten tot-nog-toe onmogelyk4 ,bovendien werd me van vele zyden onder 't oog gebracht dat het voor de koopers van den eersten druk myner werken niet aangenaam is1 de volgende uitgaven daarvan al te zeer uitgebreid te zien4 ,na vriendschappelyk overleg met m'n uitgever1 verschynt nu deze tweede druk zonder die noten1 en--op weinige min belangryke uitzonderingen na--onveranderd4#a ,de toelichtingen die me geschikt voorkomen tot verdere staving van de juistheid der hoofddenkbeelden waaraan dit werkje z'n oorsprong te danken heeft1 zullen zoo spoedig mogelijk afzonderlyk worden uitgegeven4 ,het is my onmogelyk dit berichtje te sluiten1 zonder melding te maken van de echt-humane wyze1 waarop ik in deze zaak door den heer ,,waltman#b behandeld werd4 ,met zachtmoedig geduld droeg hy den last en de schade die myn gedurig uitstellen hem berokkenden1 zonder ooit de verdrietelykheden die van dat dralen oorzaak waren1 te vermeerderen door afdoening te vorderen op 'n wyze als waartoe hy van zyn standpunt volkomen gerechtigd zou geweest zyn4 ,hartelyk dank6 ,wiesbaden ,oktober #ahgh4 ,,multatuli4 ,noten3 #a ,een maand later4 ,onder 't gereedmaken van m'n werk voor de pers1 bleek me dat ik myn hier geuit voornemen maar gedeeltelyk volbrengen kn4 ,de bydrage tot de physiologie van kamerdienaars1 is nieuw4 ,het viel my te zwaar die satyre achtertehouden 444 er stonden zooveel knechts op 'n spiegeltje te wachten6 ,ook op andere plaatsen heb ik my aan eenige toelichting en uitbreiding schuldig gemaakt1 zonder nu te spreken van de moeite die ik me gaf om1 door 't omwerken van zinsneden die my in 't oorspronkelyke niet korrekt voorkwamen1 de uitdrukking beter in overeenstemming te brengen met de gedachte4 ,of die moeite steeds met goed gevolg bekroond werd1 is 'n verdrietige vraag die ik liever niet beantwoord4 ,het is nu eenmaal zoo1 dat ik hier en daar iets veranderd en bygevoegd heb1 en daarvoor vraag ik met 'n beroep op ,,idee #aab verschooning aan de koopers van de eersten druk4 ,de uitbreiding en de veranderingen die ik my veroorloofde1 zyn evenwel geenszins van dien aard dat zy de ,noten en ,toelichtingen overbodig maken1 waarvan ik in bovenstaand berichtje gesproken heb4 ,ik meen ze grootendeels gereed te hebben1 maar weet by ondervinding dat ik by 't overgeven van m'n werk aan de pers1 gewoonlyk de behoelte aan omwerking inzie4 ,voor dien arbeid is gezondheid1 stemming1 loisir noodig4 ,zoodra ik kn6 ,,mult4 #b ,de uitgever van den #b;en druk1 ,j4 ,,waltman ,,jr41 te ,delft4 7,nota der uitgevers van den vierden druk74 ,the right man on the right place4 ,i4 ,na ,carnaval de ,vnise en ,duitsche eenheid1 zal men moeielyk afgezaagder thema vinden dan dit arme mishandelde motto4 ,wanneer ik nu nog bovendien verklaar1 niet volkomen zeker te zyn dat ik de zaak van ,dr4 ,,dibbets onaangeroerd zal laten1 en zelfs beloof hier-en-daar iets te zeggen over vaderlandsche welzynen1 volksheilen en zulke zaken1 dan zal men hoop ik inzien ditmaal niet te-doen te hebben met een der exentrieke stukken1 gelyk men gewoon is van dien schryver te lezen4 ,een kwalifikatie welke ik aanbeveel in de aandacht van referenten die geen kans zien zoodanig stuk van zoodanigen schryver behoorlyk te ontleden4 ,dit zy gezegd zonder minachting voor andere middelen die niet minder efficace werken1 het zwartmaken byv4 van des schryvers karakter4 ,in beide gevallen kan men de moeite van 't kennisnemen1 doorgronden en beoordeelen der behandelde zaak sparen en1 niets zeggende1 zich aanstellen alsof men iets gezegd had4 --,wel1 kapitein1 hoe bevalt u ,amboina8 vroeg onze goeie majoor ,,hartzfeld den ,hollandschen gezagvoerder van 't schip dat my zou overvoeren naar ,europa4 --,wat zal ik je zeggen1 m'nheer6 ,amboina8 ,och1 ,amboina is 444 'n eiland4 --,wel1 referent1 wat heeft die schryver geleverd8 --,wat zal ik u zeggen1 ,publiek4 ,die schryver is excentriek4 ,de goede majoor ,,hartzfeld toonde zich tevreden uit bescheidenheid4 ,hy eischte van m'n kaptein geen gemotiveerde analyse van den indruk dien 't hoogst-interessante ,amboina op hem maakte4 ,en ook ,publiek is tevreden met z'n referent1 al zy 't dan niet heel bescheiden zoo'n armen schryver doodteslaan met n slag4 ,hebt ge er wel eens aan gedacht1 ,nederlanders1 hoe excentriek de schoonste stukken uit uw ,bybel zyn8 ,nu1 ik zal 't niet wezen4 ,en daarom de zaak ,,dibbits-,,keer6 ,en daarom dat versleten motto6 ,en daarom ook die uitweiding over excentriciteit1 een der meest afgezaagde minst excentrieke dingen van de wereld 444 zaak1 woord en uitweiding daarover1 alle drie4 ,wie heden-ten-dage iets te zeggen heeft1 waarby the right man on the right place kan worden te-pas gebracht1 maakt zich waarlyk niet schuldig aan ongewoonheid4 ,men zegt--maar hier moet ik ernstig aandringen op geheimhouding--men zegt dat ergens in ons land zekere redakteur bezig is met het schryven van 'n hoofdartikel1 waarin dat testimonium van het hedendaagsch savoir faire maar driemaal zal voorkomen4 ,indien 't hem gelukt1 zal hy daarna z'n krachten beproeven aan 'n verhandeling zonder klinkers4 ,daar ziet hy kans toe4 ,maar 't andere 444 ,van jongs-af lette ik vry nauwkeurig op eb en vloed van modewoorden4 ,ik herinner me den tyd toen bluf geboren werd4 ,de lezer ziet hoe goedig ik hem gelegenheid bied tot goedkoope spotterny4 ,ik heb de woorden type humor en genie in de kindsheid hunner populariteit gekend4 ,bepaald is jonger4 ,een der nog jongeren is intens om nu van objektief en subjektief niet te spreken 444 99 99 99 99 99 ,tot m'n schaamte moet ik erkennen dat m'n omgeving niet gedistingeerd genoeg was1 om my in-staat te stellen tot het genieten der primeur van ,engelsche stopwoorden4 ,een beetje ,fransch1 wat school-of studenten-latyn1 een tot den huiselyken kring doorgedrongen straatterm--men kan z'n ooren niet sluiten--was alles wat my in m'n jeugd voortgezet werd4 ,de ,engelsche praatjes uit dien tyd bepaalden zich tot the devil is an ass take a basket and save the pieces of your soul1 en ,yankee ,doodle's klacht3 he couldn't find the town1 he saw too many houses4 ,later1 veel later1 ontvingen we uit ,amerika ,jonathan's raadgeving aan z'n zoon3 ,be honest my boy1 be honest if possible1 but 444 make money6 ,maar dat komt hier eigenlyk niet te-pas1 want in die les steekt praktisch nut4 ,vandaar dan ook dat ze zelden wordt aangehaald4 ,men stopt haar weg om niet uit de school te klappen1 waaruit schynt te blyken dat de diepte van den zin den opgang der verraderlyke klanken in den weg staat4 ,zinledige praatjes als de aangehaalde1 hoe flauwer hoe liever1 hebben mr kans op populariteit4 ,ze waren dan ook sans malice4 ,men gebruikte ze op z'n juffrouw ,pieterse's om zoo iets te zeggen4 ,men maakte er geen eerst beginsel van1 waarop--onder andere zaakjes--de heele schepping berustte4 ,men spon er geen hoofdartikels om heen4 ,men borduurde er geen tableau van wysheid of moraal op4 ,men sausde er geen smakeloos krantengerechtje mee 444 ,onschuldige jeugd6 99 99 99 99 99 ,toch excentriek6 ,de inkleeding 444 misschien6 ,maar overigens 444 ,lezer1 ik koos m'n eigen manier om u voortebereiden tot het betoog dat de uitdrukking3 the right man on the right place ten-onzent is afgedaald tot 'n armzalig vulsel1 tot 'n scie1 tot 'n stopwoord4 ,neen1 tot iets ergers 444 tot 'n onwaarheid4 ,help my de dagen terugwenschen van den goeden ,yankee1 wiens liedje geen kwaad stichtte4 ,dat rymloos rympje van den rechten man op de rechte plaats1 sticht wl kwaad4 99 99 99 99 99 ,indien al de hoedanigheden--of de hoogst bereikbare maat daarvan--die 'n veldwachter behooren te versieren1 vereenigd worden aangetroffen in de persoon van ,x1 dan juich ik--in de veronderstelling dat ik me verbeeld op de hoogte te zyn--zoo luid als iemand de benoeming van dien ,x tot veldwachter1 toe4 ,men moet 'n ongeneeslyk melancholikus wezen1 of al zeer weinig tyd hebben1 om by zoo'n gelegenheid niet meetejuichen4 ,in dezen zin alzoo durf ik 't ,engelsch dicton niet aanvallen4 ,ik buig me voor de diepzinnige waarheid1 dat'n zwaard past in z'n scheede1 en 'n sleutel op 't slot waarbydi behoort4 ,dat 'n kraamkind in de wieg moet liggen--al blyf ik protesteeren tegen 't schommelen4 ,dat die ,x veldwachter wezen moet1 en z'n neef ,y lid van 'n invloedryk matigheidsgenootschap4 ,ook dat minister ,z verdiende bevorderd te worden tot ambteloos burger 444 altemaal right things on their right places1 of disederata daartoe strekkende4 ,maar eilieve1 we zullen toch niet van ,engelsche wyzen hoeven te leeren dat men geen kraamkind veldwachter maakt1 dat minister ,z op geen enkel slot past1 en dat men ,y z'n roes niet kan laten uitslapen in 'n wieg8 ,dit alles wisten wy reeds in ,yankee's tyd1 en zelfs vr ,,willem den ,veroveraar4 ,ik bedoel den ,normandischen ,,willem4 ,er moet dus in dat gezegde over de juiste plaatsing van personen --tenzy daarin gn zin hoegenaamd ligge--iets verscholen zyn1 dat de geestelyk-geringe man niet zoo terstond vat1 en deze meening wordt bevestigd door de koppigheid waarmee men die uitspraak handhaaft in 't bezit der bewyzen van haar ,engelschen oorsprong4 ,de uitstekende ,x is dus veldwachter geworden4 --,dat doet me genoegen4 ,hy was twaalf jaren lang 'n voorbeeld van dragondertrouw1 geloof ik4 --,hm6 ,dt is nu juist de reden van z'n benoeming niet4 ,hy reed nooit te-paard4 --,hy heeft veel vrouwen en kinderen 444 --'t ,kan zyn4 ,maar niet daarom werd hy aangesteld4 --,hy is finaal vry van sterken drank4 --'t ,is mogelyk4 ,maar 444 je bent er nog niet4 --,hy heeft weinig vrouwen en gn kinderen1 maar zal trouwen met de keukenmeid van den burgemeester8 --,dat is zyn zaak4 ,niet daarom is hy benoemd4 --,hy gebruikte ,theophile's wonderbalsem4 ,z'n knevel zal alle dieven en jachtstroopers schrik inboezemen4 --,mis6 --,ik geef 't op4 --,onnoozele6 ,raad nog eens6 --,hy1 hy1 hy 444 ik weet het waarlyk niet4 --,och1 m'n waarde oudmodische gearrireerde allerbeste vriend 444 je bent honderd jaar ten-achter4 ,x is 444 the right man on the right place6 ,dat 's wat anders dan vrouwen1 kinderen1 knevels en 'n keukenmeid6 ,wie nu nog minder ,engelsch verstaat dan 'n gepensioneerd ,gouverneur- ,generaal1 zou byna in verzoeking komen te gelooven dat die woorden een onvertaalbaar tooverformulier inhouden1 'n verzekering dat ,x z'n benoeming aan de wondervolle tusschenkomst van 'n beschermengel te danken had1 die in droomgezicht of donderwolk den burgemeester verschenen was 444 ,niets van dat alles4 ,de heele zaak komt hierop neer1 dat ,x geschikt werd geacht voor die betrekking4 ,eilieve1 waarom drukken wy zoo'n eenvoudige begrypelyke ,hollands- menschelyke zaak in vreemde taal uit8 99 99 99 99 99 ,ik herinner me hoe in #ahdb de vriendin eener dame te ,padang1 die over haar geringe afkomst werd gehekeld 444 ,haar vader was trompetter had men beweerd4 444 hoe die vriendien party-trok voor de gehoonde afwezige1 met 'n heftig3 ,ja1 maar 444 'n ,engelsche trompetter6 ,drover werd gelachen4 ,men vond de verdediging even zot als de aanval dom en kwaadaardig was4 ,doch1 ik vraag u1 ,nederlanders1 ,u die aldus volkerenwysheid borgt van den vreemdeling1 of ge niet wat al te gastvry zyt in het onthalen van 't ,engelsch trompetterskind dat we hier onderhanden hebben genomen om 't 'n fatsoenlyke begrafenis te bezorgen8 ,komaan1 ik stel u voor1 alle kinderen even lief te hebben --van trompetters en anderen--maar juist drom geen onverdiende hoogheid toetekennen aan vreemd kroost1 en vooral niet omdat er wat trompetterigs bykomt4 ,laat ons eenvoudig zyn1 en nu-en-dan--als het te-pas komt1 waarom niet8--vorderen dat ieder en alles op de plaats zy1 waarvoor hy en het geschikt zyn4 ,en laat ons dit doen zonder 'n ophef alsof we de diepzinnigste waarheid van de wereld verkondigen4 ,laten we daarby de leugen vermyden1 klaterwaarde van citaat optedringen aan 'n uitspraak1 zoo huisbakken-eenvoudig dat er geen geklater1 geen ,engelsch en vooral geen trompet--ik spreek nu niet van hoofdartikel- schryvery--by te-pas komt4 99 99 99 99 99 ,indien ik hier m'n uitval tegen de pretentieuze afkomst van die ,padangsche dame besluiten mocht1 had de heele uitval achterwege kunnen blyven4 ,ik heb betoogd dat men zeer goed in 't ,hollandsch zeggen en doordryven kan1 dat het nuttig is1 ieder te plaatsen waar hy naar gaven1 karakter1 fortuin1 ouderdom1 enz41 tehuis behoort4 ,en 444 dat men zich daarby niet behoeft te beroepen op exotische wyzigheid4 ,welnu1 ik mag na dit allergemakkelykst betoogje1 niet van dat onderwerp afstappen4 ,want ik hoop opgewekt te hebben tot de vraag3 --,wanneer die ,engelsche waarheid zoo eenvoudig voor de hand ligt1 vanwaar dan dat ze1 alsof 't een diepzinnig spreekwoord was1 kracht van tekst heeft gekregen8 ,er moet daarin toch iets meer liggen dan in sommige andere spreekwyzen--mooi weer vandaag twee maal twee is vier de ,nederlander is braaf1 enz4 enz4--die we gewoon zyn in 't ,hollandsch te zeggen4 ,beproef gyzelf eens1 aan een lauw1 dor1 banaal hoofdartikel schyn van gewicht te geven 444 --,zonder klinkers8 --,neen1 zonder scie1 zonder stoplap van dien aard4 --,ge erkent dus dat het ,engelsch trompetterswicht 'n scie is4 --,ten-naaste-by4 ,ik erken dat het zich wat te burgerlyk voordoet om pretentie te gronden op vreemdigheid van afkomst4 ,maar vanwaar dan de ophef8 ,er moet toch 'n oorzaak zyn waarom zoo'n 444 praatje fortuin maakte4 ,men zou toch niet wanen of beproeven 't publiek te imponeeren met elke andere banaliteit in vreemde taal uitgedrukt8 --,spreek toch niet te stout over wat men niet beproeven zou4 ,ik heb waarlyk wel wanhopiger pogingen zien gelukken1 om ng gewonen wysheid1 ng onbeduidender wawelpraat1 als een onder ,,sis-tempels opgegraven mysterie binnen-te-smokkelen in de gemoederen van lezers en hoorders4 ,bron van oneindige kracht1 uw naam is kwakzalverij6 ,wie by de verheffing eener persoon tot eenig ambt1 z'n tevredenheid daarover zou te kennen geven door't aantoonen van de oorzaken die zoodanige benoeming wettigen1 heeft minder kans z'n overtuiging over te gieten in de gemoederen der lezers1 dan iemand die z'n oordeel onder bescherming stelt van zoo'n als eerwaardig geykten term4 ,en 444 de methode is gemakkelyker4 ,even als in de wiskunde met formules1 wint men een meestal lastige en daarom eens-vooral als geldig aangenomen redeneering uit4 ,maar--niet als in de wiskunde--voelt men soms behoefte aan formules--zegge3 frazen--om1 onder valsch voorgeven van overbodigheid1 de aandacht van 'n onjuiste redeneering afteleiden4 ,op de vraag3 is die benoeming goed1 nuttig1 oorbaar1 rechtvaardig8 stelle men zich niet tevreden met 'n ,engelschen deun1 en zelfs niet met 'n ,hollandschen4 ,de hoorder of lezer heeft recht op aantooning der gronden waarop de tevredenheid met zulke aanstelling berust4 ,de verzekering3 ,a1 ,b1 ,c1 is de rechte man op de rechte plaats is geen betoog4 ,het is 'n uitspraak die--om iets waard te zyn--betoog noodig heeft4 ,dat nu de velen die klank voor zin nemen1 uit traagheid met zulke klanken tevreden zyn1 heldert nog geenszins op1 waarom juist het hier behandeld ,engelsch gezegde zooveel onverdiend fortuin maakte4 ,er moet nog 'n andere oorzaak wezen1 die 't arme trompetterskind verhief tot 'n druk bereden stokpaard van krantenschryvers1 en tot motto van dit opstel4 ,een ongewone eer1 waarlyk6 ,want inderdaad1 het is na den val der ,fransche journalistiek--ieder zal toch nu wel erkennen1 dat het ongelukkig ,frankrijk aan frazen bezweken is6--'t is na de schipbreuk der couranten-wysheid zoo gemakkelyk niet 'n redakteur bytestaan in het telle-quelle vertoonbaar maken van 'n hoofdartikel6 ,de deun die thans nog altyd1 na 't bloedig mene tekel aan de wanden der redaktie-bureaux1 moed1 lust en kracht levert tot het voorzetten van de ongezonde feestmalen waarop ,publiek genoodigd wordt door de ,belsasars van de pers1 moet machtige beschermers hebben 444 verdedigers van 't nobel gehalte dier ,padangsche vriendin4 ,en 444 de eer der plaatsing boven 'n stuk van my6 ,van my1 die 't zelfs versmaden zou my op ,g,,the te beroepen ter illustreering van de waarheid dat twee meer is dan n1 al zy 't dan dat die bekwame faiseur in z'n meer geprezen dan gelezen werken ontelbare zinsneden levert1 waarin waarheden van dergelyk gehalte triumfantelyk worden verkondigd4 ,van my die m'n weerbarstig gemoed niet kan buigen tot 'n eerbiedig3 hoe koud vandaag 444 gelyk de groote dichtervorst zoo wl gezegd heeft of3 kiespyn is onaangenaam 444 om de kernachtige uitdrukking van een onzer meest onsterfelyke redenaars te bezigen4 ,waarlyk er behoort iets toe1 om--als right motto on the right place--boven 'n stuk van ,,multatuli te staan 444 ,daar begin ik waarachtig zelf te trompetten6 ,het kind dat ik uitkleeden en begraven wilde1 heeft zich van my meester gemaakt4 ,er moet iets achter steken4 ,die kracht 444 ,ik zal 't u zeggen4 ,om nu over andere oorzaken van meer ondergeschikten aard niet te spreken3 't onnoozel wicht heeft z'n taaie levensvatbaarheid te danken aan ons wanbegrip over ,,specialiteiten4 ,ook dat trompetterskind--van ,hollandschen oorsprong ditmaal1 of nagenoeg--behoort uitgekleed en ten grave geleid te worden4 ,als we daarin slagen1 zullen we later wat minder last hebben van z'n schreeuwerig kameraadje4 99 99 99 99 99 ,het is 'n onbetwistbare waarheid dat ,,sokrates eenmaal den jongen ,,alcibiades 'n duchtig lesje heeft gegeven over z'n onbescheidenheid4 ,onbetwistbare waarheden zyn de zoodanigen1 die eens ergens als 'n los vertellinkje geboekt werden1 en later--liefst in 't ,grieksch of ,latyn--'n deun geworden zijn1 waarbij men classiquement heel fatsoenlyk zweren mag4 --,ik geloof er niets van 444 zegt nu-en-dan de waarheidzoeker4 ,maar hy vergist zich4 ,want3 't ,is het kind van 'n ,griekschen trompetter1 roept de hartelijke vriend van buitenlandsche waarheid4 ,en we buigen 't hoofd voor die deftige afkomst4 't ,is dus wel degelyk waar1 dat ,,alcibiades door ,,sokrates allerjammerlykst werd doodgeslagen met 'n bar3 m'n beste jongen1 je ziet wel dat jy niet de rechte man op de rechte plaats zoudt zyn voor die betrekking4 ,ik heb nu1 om ,,sokrates te binden aan de ekonomie van m'n prachtig motto--dat wel wat mank gaat aan tautologie#a--;den man iets gebrekkiger doen preken1 dan naar we hopen z'n gewoonte was4 ,de vraag is niet of ,,sokrates zich beter uitdrukte dan onze hoofdartikelschryvers4 ,de vraag is1 wat er ontbrak aan de specialiteit van ,,alcibiades1 om hem zoo'n ,engelsche behandeling op den hals te halen6 ,de goeie jongen wou magistraat zijn1 en ,,sokrates--misschien opgestookt door de ,jezuten1 maar ,,plutarchus verzwygt dit voorzichtig--,,sokrates wilde hem nog wat op-school houden1 't ,was nog zoo heel lang niet geleden1 dat de kwajongen de straat van ,athene met z'n lichaam plaveide4 ,en dan dat schandaal met dien hond6 ,ik trek geen party voor ,,alcibiades4 ,maar 444 ik protesteer tegen de wijze waarop de ander hem z'n onbevoegdheid1 zyn gebrek aan specialiteit1 voor de voeten wierp4 --,jy magistraat 444 ,jy8 ,komaan1 zeg my eens1 hoe hoog is het budjet van den ,staat8 ,daar stond onze pretmaker4 ,hy had getold1 gesold1 gedold1 gerold1 geknikkerd1 geknibbeld en gebikkeld1 buren geplaagd1 nachtwachts dol gemaakt 444 ,en ook by ,,sokrates kollegie gehouden1 dat is waar4 ,maar 444 wat helpt dit1 als men na dit alles nog niet weet hoe groot de inkomsten van den ,staat zyn8 ,gebrek aan specialiteit6 ,ik vraag u1 o ,,sokrates1 indien uw leerling eens1 tusschen al z'n guitenstukken in1 de ,atheensche begrooting had vanbuiten geleerd--'t is niet zoo heel gewaagd1 hiervan de mogelykheid te veronderstellen --zoudt ge hem dn uw stem hebben gegeven8 ,zou dt 'n reden hebben opgeleverd1 om z'n specialiteit aantenemen als behoorlyk gestaafd8 ,och1 ,,sokrates antwoordt niet4 ,het is onaangenaam spreken met menschen die dood zijn4 ,maar by-gebreke aan zyn antwoord1 vraag ik den lezer1 of liever--om niet andermaal vergeefs te vragen--myzelf3 ,wat zyn specialiteiten8 ,waar behooren ze8 ,waar behooren ze niet8 ,en ik--in weerwil der bemoeienis van welwillende vrienden nog steeds niet geheel-en-al dood--zal antwoorden zoo goed ik kan4 ,,ii4 ,wie 't goede wil1 en daarom 't kwade bestrydt1 vergist zich vaak--zooals andere geneesheeren--in de keuze der middelen4 ,ik vrees dat het vorig hoofdstuk niet goed geschreven is4 ,sommigen zullen 't geestig vinden1 en by dezulken heb ik m'n doel gemist1 wyl dan de aandacht werd afgeleid van de bestreden kwaal1 om die overtebrengen op de eigenaardigheid van den geneesheer4 ,niet drtoe meldt zich 'n arts by den zieke4 ,en wie m'n betoog niet geestig vindt1 heeft nog meer reden om de strekking daarvan te versmaden4 ,waartoe ik my dan ook by dezulken vriendelyk aanbeveel4 ,indien ik my inderdaad vergist heb in de medikatie 444 men vergeve het my4 ,evenzeer als m'n vriend ,,auguste1 de advokaat-likdoornsnyder1 ben ik 'n voorstander van emollients4 ,maar na z dikwyls m'n krachten vruchteloos beproefd te hebben aan 't uitroeien der frazenziekte1 was ik eindelyk wel genoodzaakt m'n geluk te beproeven met cautres van spot4 ,ik verzeker den lezer1 dat ik bedroefd ben over de hardnekkigheid van de kwaal4 ,ingemoede tracht ik met gezond verstand te dienen4 ,de ,rede is m'n godin4 ,waar ik haar zie miskennen1 bloedt my het hart4 ,niets natuurlyker alzoo1 dan dat ik alles haat wat tot die miskenning aanleiding geeft1 of daartoe meewerkt4 ,onder de bondgenooten van redelooze ,ongodsdienstigheid vinden we steeds in de voorste gelederen3 fraze1 spreekwoord1 zegswys1 manier van spreken1 dicton1 citaat1 zaag en deun 444 altemaal adjudanten van den leugen-duivel1 misbruik van het ,woord--van den ,logos--zonden tegen den ,h4 ,geest der ,waarheid1 ,godslastering4 ,het eerste woord waarmee de eerste misdadiger den eersten doodslag trachtte te vergoelyken1 was 444 'n praatje4 --,ben ik myns broeders hoeder8 vroeg ,,ka,n4 --,neen 7had het zonderling spook kunnen antwoorden1 dat in sommige gedeelten van den bybel--volstrekt niet overal6--voor ,god wordt uitgegeven7 neen1 maar die ambteloosheid gaf je geen recht dien broeder doodteslaan4 of3 --,niet drover loopt onze kwestie4 ,de bedoeling van m'n vraag is1 f je hem doodsloeg1 en met welk recht8 ,,ka,n gebruikte die zegswyze--hy zal er wel bygevoegd hebben3 gelyk de groote dichter zich uitdrukt1 of3 om 'n oudecht-vaderlandsch spreekwoord te bezigen 444 dat kleedt 'n fraze6--hy sprak zoo1 uit verlegenheid4 ,juist4 ,wie broeders doodstaat1 en met ,waarheid overhoop ligt1 voelt zich verlegen4 ,en 'n fraze is daarvan de korollaire uiting4 ,waar we dus frazen ontmoeten1 ligt ergens een vermoorde broeder in 't kreupelhout4 ,en daarom zal men my vergeven dat ik naar helschen steen gryp om praatjes uittebranden4 ,god deed het ook in die cause slbre4 ,hy maakte korte metten met den praatjesmakenden moordenaar1 en smeet hem zonder veel vorm van proces 't paradys uit4 ,bien jug6 99 99 99 99 99 ,toen ik zoo-even de uitdrukking3 huurfraze ontdekte1 was ik zoo vergenoegd dat ik al m'n vrienden 'n driedaagsche champagneparty gegeven heb4 ,nog niet geheel bekomen van den roes dien ik me by zulke gelegenheden tot 'n gewoonte heb gemaakt1 hoop ik in dit hoofdstuk alle geestigheid te vermyden1 en de vraag3 wat zyn specialiteiten8 zoo burgerlyk-ordinair te behandelen1 dat daaruit by geen mogelykheid 'n nieuwe champagneparty zal kunnen voortkomen4 ,dit vooruitzicht is my te aangenamer omdat ik eigenlyk geen wyn lust1 en vooral niet het extrakt van rottekruid dat velen zich opdringen--alsof 't 'n zaagcitaat ware6--zoo byzonder lekker te vinden4 ,m'n vreugde over 't woord huurfraze vindt haar grond in de hoop dat dit woord zelf tot fraze zal verheven worden1 en dat nog na veel eeuwen deze of gene woordenkramer zal worden doodgeslagen met 'n verpletterend3 je redeneering rydt op huurknollen 444 gelyk de groote ,,multatuli zoo wl gezegd heeft4 ,similia similibus6 ,van m'n onsterfelykheid ben ik zeker4 ,ik heb te veel gezegd dat tot zaag kan omgeknoeid worden1 om niet heel stevig in leven te blyven na m'n dood4 ,ik schaam my als ik bedenk hoevelen er gereed staan de skeletten van m'n arme statiepaarden1 averechts opgetuigd voor hun huurkarretjes te spannen4 ,iets eerlyker dan ,,pythagoras waarschuwde ik reeds voorlang tegen 't vervloekte autosephae 444 k 'n fraze6 99 99 99 99 99 ,specialiteiten zyn 444 byzondere dingen4 ,nu weet ge 't4 ,generaliteiten zyn 444 algemeene dingen4 ,dt weet ge nu ook4 ,wanneer men 't laatste van die beide woorden toepast op personen1 dan zou men het allergevoeglykst kunnen toelichten door de omschryving3 'n generaliteit is de zoodanige die van alles--of van niemendal--verstand heeft4 ,iemand die tot alles bekwaam is1 of tot niemendal4 ,dat deze definitie even volledig en juist1 als bondig is1 valt in 't oog door vergelyking met het woord generaal3 een militair die alle vyanden--of geen enkele vyand--doodslaat1 in tegenstelling van den soldaat die zeer speciaal slechts op 'n enkelen tegenstander aanlegt1 en dien enkelen maar zelden raakt4 ,na deze zoo nauwkeurige en stipte ontleding van den zin dien wy aan 't woord generaliteit behooren te hechten--ik vermeed het heenwyzen naar species en genus1 om m'n pedanterie te verbergen--zyn we nu voorbereid tot het wl vatten van de beteekenis der uitdrukking die als uithangbord boven dit vertoogjen in zoo passend gezelschap geplaatst is4 ,een opschrift alzoo3 on its right place4 ,een specialiteit is 444 ,lieve lezer1 ik weet het waarachtig niet6 ,zou ook dt woord misschien 'n deun zyn1 de basnoot waarop armoed aan denkvermogen 't maseurige wysje doedelt van den right man8 99 99 99 99 99 ,na de duidelyke uiteenzetting van de beteekenis die we aan 't woord specialiteit moeten hechten1 behandelen wy nu--ik hoop even afdoende--de vraag waar zoo'n specialiteit behoort geplaatst te worden8 ,wel 444 niets eenvoudiger4 ,on the right place1 natuurlyk4 ,wie drmee niet tevreden is 444 ,de bakker by z'n oven1 de smid voor z'n vuur1 de kat achter de kachel1 en ,,rollet in 't tuchthuis1 als 't waar is althans1 wat ,,boileau van dien heer zeide4 ,en waar specialiteiten niet behooren8 ,allereenvoudigst alweer6 ,,rollet op 't kussen1 enz4 enz4 99 99 99 99 99 ,het doet me waarlyk genoegen de verhandeling in drie deelen zoo goed en kort te hebben afgedaan4 ,ik gunde me ditmaal den tyd niet1 den lezer te vervelen4 ,daar echter m'n blaadje nog niet vol is1 vraag ik 't woord voor 'n klein verhaal4 ,misschien stelt het den lezer eenigszins schadeloos voor de lankdradigheid van de verhandeling4 ,aan 'n table-d'hte in den ,haag1 sprak ik4 ,dit moet vermeld worden als 'n uitzondering1 dewyl anders gewoonlyk myn specialiteit in zwygen bestaat4 ,maar 'n zeer byzondere reden drong my 444 och1 ik zeg niet gaarne waarom ik deel nam aan de konversatie4 ,er was spraak van handel1 winkeliers-smart1 kramers-humbug1 koopmanstrouw en verdere ,nederlandsche volkomenheden4 ,ik had 'n paar bydragen geleverd1 doch met weinig succes4 ,men vond ze niet pikant4 't ,is dus met schroom dat ik die nu herhaal1 maar ze kunnen by 't afspinnen van m'n vertelling niet gemist worden4 ,ik verhaalde dan hoe 'n gefortuneerd jong-mens middel had weten te vinden om 'n zoogenaamd arbeiders-horloge van koper1 voor honderd gulden te verkoopen aan 'n vriend die 't ding slechts uit de verte gezien had4 ,de handige verkooper had zorggedragen zich te onthouden van de verzekering dat het van goud was1 en op 't schertsend bod van den ander1 die meende met 'n tamelyk kostbaar werk te doen te hebben1 driemaal gevraagd3 meen je 't8 --,ja1 ja1 ja1 was er geantwoord1 ik meen het6 --,daar heb je 't dan6 werd er gezegd en ernstig volgehouden door den ander1 tot de betaling inkluis4 ,hierin lag nu de pointe van m'n vertelling niet4 ,maar ik meende die te leggen in 't vervolg van de historie4 ,een zeer geacht groothandelaar1 scheepsreeder1 diaken1 enz4 wien ik vroeger dat voorvalletje meedeelde1 had me geantwoord3 hoor eens1 daarin moet ik je nu tegenspreken4 ,hy had driemaal gewaarschuwd1 en niet gezegd dat het van goud was4 ,de ander had niet zoo onvoorzichtig moeten zyn 444 je begrypt 444 in den handel 444 neen1 ditmaal ben ik 't niet met je eens 444 driemaal gewaarschuwd 444 wat wil je nog meer8 ,ik had staat-gemaakt op wat verontwaardiging4 ,maar m'n table-d'hte- gezelschap scheen voor 'n goed deel uit groothandelaars1 scheepsreeders en kerkvoogden te bestaan4 ,niemand zei3 h6 ,nu1 't gebeurt wel meer dat 'n vertelling drvalt4 ,ik moest me schikken4 ,doch dit verklaarde niet waarom 'n heer die schuins tegenover me zat1 my zoo vreeselyk boos aankeek4 ,ik kende hem niet1 en pynigde m'n geheugen te-vergeefs met de vraag of ik dien man ooit kon beleedigd hebben8 ,de table-d'hte was zeer goed1 ruim voorzien 444 ,ik moet er dit by zeggen1 om te voorkomen dat men dien zuurkyker verdenke van spysnyd1 of my van indiskretie in 't ledigen der schotels4 ,het stuk speelt in den goeden ,toelast1 waar de voorraad van gerechten waarlyk tegen grooter onbescheidenheid bestand is1 dan ik noodig heb me te veroorlooven4 ,de man keek zuur1 en was deftig4 ,het uitvaren tegen witte dassen is wat zagerig geworden1 en 't spyt me dus veroordeeld te zyn tot geschiedschryver der verblindende kleurloosheid van z'n keelbedervend halsgewaad4 ,in 's hemelsnaam 444 dat is nu eenmaal zoo4 ,en ook overigens zat de man vol witte dassen4 ,z'n zwarte rok was 'n witte das4 ,z'n welgedaan zachtblozend gelaat was 'n witte das4 ,z'n embonpoint was 'n witte das4 ,en z'n zuurkyken 444 'n luiermand vol witte dassen6 ,na den diepen val van m'n vertelling1 oogstte een commis voyageur grooten byval met oneindige h6 's in1 over 'n verhaal dat met 'n mooien slag in de amerikanen eindigde4 ,m'n tweede neerlaag liet zich niet lang wachten4 ,ik verhaalde hoe 'n eerlyk man te 444 ,groningen gebukt ging onder gewetenswroeging1 omdat hy--door fielten meegesleept in handelszaken--zich 'n tyd lang 444 l'occasion1 la faim1 l'herbe tendre1 ,et quelque diable aussi le poussant444 ,och1 m'n goeie beste ,,lafontaine1 die diable had best achterwege kunnen blyven6 ,honger1 gelegenheid en 444 essenbladen zyn ruim voldoende om 'n afgetobden gebreklyder op 'n dwaalspoor te helpen4 ,de man had meegedaan in 't maken van thee die in ,gelderland langs de wegen groeit4 ,en hy leed onder 't besef van die fout 444 ,ga heen in vrede1 roep ik hem by dezen toe1 en maak geen valsche thee meer4 ,uw zonden zyn u vergeven4 ,ik weet wat gy gedragen hebt4 n daarover1 n omdat ge overigens uw geheel moeilijk leven offerdet aan de waarheid6 ,maar niet dt vertelde ik aan m'n table-d'hters4 ,de tot 'n rampzalig einde veroordeelde pointe van m'n verhaal kwam hierop neer1 dat ik--natuurlyk zonder namen te noemen--iets over die ,geldersche- theekultuur gezegd had aan 444 'n industrieel die allerliberaalst was4 ,de man had me--daar gaat de pointe6--ouwerwetsch en dom gevonden1 en geantwoord dat zulke dingen overal gebeurden1 en dat hyzelf 'n fabriek had van koffiboonen4 ,de gasten praatten dr alsof ik niets interessants gezegd had4 ,de witte dassen bleven zuurkyken4 ,m'n ouderling--hy was dit inderdaad--scheen verstand van wyn te hebben4 ,gedurig hield hij z'n glas tegen 't licht1 en doorboorde het met kennersblikken4 ,hy dronk echter zeer weinig1 waaruit ik opmaakte dat de wyn niet deugde4 ,ik bedroog me4 ,hy verzekerde z'n buurman die hem daarnaar vroeg1 dat de wyn uitstekend was4 ,maar 444 zonderling1 hy zei dit op ontevreden toon1 en als iemand die 'n onaangename waarheid verkondigt4 ,met bliksemsnelheid nam ik die byzonderheid aan als opheldering van z'n zuurkyken4 ,de wyn is goed1 hy is er boos om4 ,my ziet-i boos aan1 dus is hy goed op me 444 z zal 't wezen6 ,weer mis6 ,hy was me volstrekt niet welgezind4 ,integendeel4 ,z'n heele linnenkast was hevig op me verstoord4 ,dit bleek uit de wys waarop hy 't zoutvat niet zien wilde1 dat ik hem toeschoof toen hy dit scheen te zoeken4 ,hy wou van my en m'n zout niet gediend zyn1 en voorzag zich elders1 uittartend-duidelyk met opzet4 ,twee pointes in 't water1 zout versmaad 444 och1 't was zoo bitter6 --,wie is toch die 444 heer1 vroeg ik aan iemand naast me4 ,man durfde ik niet zeggen1 om de witte dassen4 ,en er werd my 'n naam genoemd1 dien ik kende4 --,dat is 'n vrome familie1 zei ik4 --,zeker6 ,en hyzelf is vooral niet minder vroom dan de rest4 ,hy is 444 --,ouderling1 wil ik wedden4 --,geraden6 ,en hy is boos op je1 omdat je 444 nu dan1 omdat je 'n vrydenker bent4 't ,was zoo6 ,de witte dassen gloeiden van heiligen toorn omdat ik den ,,christus smaade1 versmaadde enz4 ,hy zou liever sterven dan een myner werken lezen1 en had z'n kinderen verboden m'n naam te noemen1 of zelfs van me te droomen4 ,hoe ik dit later zoo precies te weten kwam1 doet nu niets ter zake4 ,ik begreep eenigszins hoe laag hy op my moest neerzien1 en op al de fameuze werken die hy uit afschuw niet gelezen had4 --,ouderling alzoo8 ,gut1 ik dacht dat-i nog meer was dan dat4 ,z'n heele voorkomen kan dominee wezen4 --,o neen6 ,van beroep is hy fabrikant 444 ,weer doorboorden de blikken van den christelyken zuurkyker z'n wynglas4 ,ontevredenheid met den wyn--die goed was1 had-i gezegd--lag op z'n wezen4 ,zou die wyn ook den ,,christus gesmaad hebben8 dacht ik4 --,ah zoo 444 fabrikant6 ,en wat fabriceert de man8 --,hy is 'n specialiteit 444 ,genade ditmaal voor m'n pointe1 lezer6 ,een derde nederlaag overleef ik niet6 --,hy is specialiteit in wynvervalschingsmiddelen6 99 99 99 99 99 ,gy die zweert bij 't prachtige right men on right places1 eilieve1 waar plaatst ge3 m'n horlogeverkooper8 m'n scheepsreeder-groothandelaar8 m'n liberalen koffiboonenfabrikant8 m'n godvreezenden ouderling-wynvervalscher8 99 99 99 99 99 ,nog altyd zit de kat achter de kachel1 en spint4 ,het beest is op z'n plaats4 ,de bakker staat voor z'n oven1 en bakt4 ,de man is op z'n plaats4 ,de zon schuilt achter mist en nevel4 ,en al verwarmt ze niemendal 444 ze staat op haar plaats4 ,vuurpook en tang leunen tevreden tegen hun standertje1 de kolen liggen rustig in den bak1 de asch valt melancholisch door den rooster1 de sneeuw op het dak wacht met geduld den tyd van smelten 444 all things on their right places 444 ,maar de eerlyke ,,jacob ,,de ,,vletter zit in het tuchthuis4 ,en heel veel boeven1 die daar wezen moesten1 zitten er nog altyd niet4 ,en ,,duymaer ,,van ,,twist zit in de ,eerste-,kamer1 en vertegenwoordigt daar 'n brok van 't ,nederlandsche ,volk1 en praat mee over ,recht1 ,menschelykheid1 ,staatkunde1 ,indische belangen 444 ,en ,,chresos schrijft vertellingen over witte dassen1 voor 't publiek van ,nederland4 99 99 99 99 99 ,met uw verlof 444 staat ook dit hoofdstuk wel op the right place8 ,wel zeker6 't ,is 'n brandmerk1 en hoort van rechtswege thuis in een ,ietsjen over ,,specialiteiten4 ,,iii4 ,komaan1 vertel ons nu eens zonder scherts wat 'n specialiteit is8 ,ik schertste niet1 en zl dit ook niet doen4 't ,onderwerp is er te treurig toe4 ,een specialiteit is 'n zoodanige die levenslang veel dingen verwaarloosd heeft1 om den prys der middelmatigheid te behalen in den wedloop der beoefenaars van 'n bepaald vak4 ,een specialiteit is iemand die door zich blind te staren op n punt1 het recht meent te hebben byziende te wezen voor wat anders1 of zich zoo voortedoen ,een specialiteit 444 ,en weer verander ik van medikatie4 ,hebt ge wel eens zien straatvegen8 --,niet zoo vaak als ik in 't belang der zindelykheid wenschen zou4 ,maar toch nu-en-dan4 ,voelde je niet soms den lust in u opkomen1 zoo'n hem of haar den bezem uit de hand te rukken1 en eens te wyzen1 hoe men behoort te vegen8 --,dikwyls4 ,veegden alzoo1 naar 't ideaal dat gy u schept van straatvegen1 die mensen goed8 --,met de hand op 't hart1 by m'n ziel en zaligheid1 op eer en geweten1 in tegenwoordigheid van goden en mensen 444 neen6 ,zeer wel4 ,dit gekonstateerd zynde1 vraag ik u of ge zoo'n straatveger in-staat oordeelt u 'n rechtskundig advies te geven1 uw kinderen van kinkhoest te genezen1 de schulden van den ,staat te delgen1 boekdrukkunsten uittevinden1 ,amerika's te ontdekken1 enz4 enz48 --,met hand1 hart1 ziel1 enz 444 alles als-voren3 neen6 ,welnu1 zoo'n veger die niet vegen kan1 en geen ander vak verstaat dan niet te kunnen vegen1 is 'n specialiteit4 99 99 99 99 99 ,we zyn dom1 klein en koppig4 ,waarachtig1 lezer1 we zyn koppig1 dom en klein4 ,wees nu eens niet te klein1 te koppig en te dom1 om dit toetestemmen4 ,we weten weinig4 ,we kennen weinig4 ,we kunnen weinig4 ,en we willen ons voordoen alsof wy iets wisten1 kenden en konden4 ,telkens komt het voor1 dat de omstandigheden deze of gene hoedanigheid in ons vereischen zouden4 ,telkens schieten wy te-kort in 't leveren van wat wy eigenlyk moesten kunnen leveren4 ,dan zyn we beschaamd over deze domheid1 onmacht en onnoozelheid1 te klein om edele wraak te nemen door verheffende inspanning1 te hoofdig om dat alles te erkennen1 en3 --,och 444 ik ben eigenlyk straatveger1 zeggen ze dan4 ,dt is m'n vak1 m'n roeping4 ,drin munt ik uit4 ,drin zoek ik myn meester 444 ,die ligt te vinden is1 dat zagen we6 ,want ze vegen slecht1 de specialiteiten die den marmottenwinter van hun vakje gebruiken als voorwendsel om niets te weten van wat daarbuiten omgaat4 ,nu straatvegen doen ze juist allen niet4 ,waarachtig niet6 ,en dit is van sommigen jammer genoeg4 --,van ,rechten heb ik geen verstand1 roept de een1 ik ben genie- officier1 architekt1 artist1 arbeidsman1 pruikenmaker 444 ,heel wel4 ,ge zyt er niet minder om4 ,maar verschuil u niet achter die specialiteit1 om by voorkomende gelegenheid niet te weten wat ,recht is4 --,ik ben jurist1 verzekert 'n ander4 ,ik slaap1 leef en sterf met codices en de ,h4 ,boeken van 't corpus juris1 nec non met 'n beetje toevoegsel van hedendaagsche parlementery4 ,best1 opperbest6 ,maar meen niet dat die specialiteit u vrystelt van eerbied voor gezond verstand4 --,ik ben in koffi1 reedery1 assurantie4 ,ik doe in vetwaren1 kurken1 vleeschextrakt1 oesters1 eau-de-cologne 444 ,wees en blyf in augurken1 als ge verkiest4 ,maar eilieve1 gedraag u niet1 alsof gyzelf 'n komkommer waart1 wanneer er gesproken wordt van andere dingen dan waarin ge zyt4 ,doe in wat ge wilt1 maar toon dat ge ook iets doen kunt1 als het te pas komt4 ,koop en verkoop oesters 444 goed6 ,maar kruip niet zelf in 'n schulp1 zoodra er behoefte is aan eigenschappen die uw broodwinning niet raken4 ,dat opgaan in de specialiteit van 'n vak1 van n vak1 is dom schandelijk en nadeelig4 n is dikwijls gn1 in dit geval4 --,dit alles belet niet dat de man die levenslang brood bakte1 waarschynlyk beter brood leveren zal dan iemand die nooit gebakken heeft4 ,ja en neen4 ,gewoonte maakt wel handig1 maar niet altyd bekwaam4 ,er kan bovendien verschil van gevoelen bestaan over de vraag welk brood goed is8 ,wat de een goed noemt1 kan den ander middelmatig of slecht voorkomen4 ,meen niet dat deze opmerking 444 ,o1 bitter wreed vermoeden dat ik me hier op den hals haal6 ,zullen niet sommigen meenen dat deze bedenking 'n advokatige scheenworp is1 een pleiterig vulsel dat by elke gelegenheid heel oppassend kan worden te-pas gebracht1 'n 444 scie8 't ,woord is er uit4 ,neen1 ik moet en ik wil werkelyk zeggen dat het oordeel over de deugdelykheid van brood zeer verschillend is4 ,naar mijn meening--waarin ik by-uitzondering #adig millioen min n1 smaakverwanten heb--is 't ,hollandsche brood over 't algemeen zeer slecht1 en wl geproefd3 geen brood4 ,op weinig uitzonderingen na1 komt het iemand die geen byzonderen eerbied voelt voor de levenslankheid der bakkers1 waarop gy u beroept1 oneetbaar voor4 ,de ,franschen die men 't voorzet1 noemen het1 als ze zich beleefd willen aanstellen1 gteau1 en vragen wat anders4 ,ook ik vraag wat anders1 en noem het1 onbeleefd1 half-gaargebakken watten met kryt1 koper1 aluin1 geile melk1 vitriool en oudsche eieren4 ,niets bewyst echter dat de ,franschen1 ik1 en de overige #adig millioen mensen die geen ,hollandsen brood lusten1 gelyk hebben4 ,de mogelykheid bestaat dat 'n hemelsche jury1 by 'n algemeene ,paryzer heelal-tentoonstelling van vierduitsbroodjes1 aan onze bakkers de gouden medaille zou toekennen4 ,maar 444 zoolang die jury zoodanige uitspraak niet gedaan heeft1 is 't niet zeker1 en zelfs niet waarschynlyk dat de ,hollandsche bakkers goed gebakken hebben1 in weerwil hunner altyd doorbakkende levenslankheid4 ,ook de ,fransche bakker is specialiteit4 ,ook hy bakte gisteren reeds1 verleden week1 voor jaren1 van kindsbeen af4 ,en hy beweert dat 'n ,hollandsche broodmaker de zaak niet verstaat4 ,ik had in #ahej1 #ea nog geen bakken geleerd4 ,de admiraal ,,jurien ,,de ,,gravi,,re 444 ach1 hy kommandeert als zoetwaterzeeman1 op dit oogenblik 7,voorjaar #ahga7 de flotille du parti de l'ordre op de ,seine6 ,wie had gedacht dat hy zoo laag vallen zou1 de achtenswaardige kommandant van de ,bayonnaise1 die me leeren wilde hoe men goed brood bakt6 ,van hem namelyk heb ik 't woord gteau1 dat ik zoo-even aanhaalde4 ,na veel vruchtelooze pogingen van m'n kok om dien hoofdofficier iets voortezetten dat hy als brood gebruiken kon1 noodigde deze my aan boord van z'n korvet1 niet aan z'n tafel ditmaal1 maar in de kombuis4 ,daar toonde hy my hoe men vochtig meel deed verzuren door wat warmte met geduld4 ,en dat men geen byvoegsel van gist noodig had4 ,en hoe telkens een gespaard deel van 't gebruikte deeg1 morgen oud geworden1 het nieuwe zou doorzuren en doen ryzen in weinig tyds1 zonder daaraan den vuilen bysmaak te geven waarop de ,hollanders zoo gesteld schynen4 ,en hoe brood--du pain1 m'sieur ,,dek,,rr1 du pain1 ce qu'on peut nommer du pain6--hoe brood alleen moet bestaan uit gaar meel1 zonder meer4 ,zonder aluin1 zonder kryt1 zonder suiker1 zonder melk1 zonder eieren1 zonder koper en vitriool1 zonder vuiligheid1 zonder vergif4 ,ik erken dat ik op dit oogenblik met de handen verkeerd zou staan1 en dat ik me waarschynlyk eenige vergeefsche proeven zou moeten getroosten1 waar ik in-staat ware brood te leveren dat volgens het oordeel van verreweg 't grootste deel onzer medemensen1 beter voldoet aan de eischen die men aan brood stellen mag1 dan dat onzer levenslange ,hollandsche bakkers4 ,ik heb er de hand niet aan gehouden1 en de juiste methode is my ontgaan4 ,en 444 wonder is 't niet6 ,ik deed zooveel andere dingen sedert #ahej6 ,daar ligt zoovl tusschen die kombuis van de ,bayonnaise en deze verhandeling6 ,zooveel arbeids6 ,zooveel vermoeienis6 ,zooveel teleurstelling6 ,zooveel onbekroond streven6 ,zooveel smart6 ,en wat al slecht gebakken brood at ik sedert dien tyd6 ,en hoe bitter was 't meestal1 ook zonder misselyk gesuikerd te zyn6 ,en hoe vaak rees de gedachte in my op3 als ik eens1 om brood te hebben1 mezelf maakte tot zoo'n levenslange bakker8 ,maar er is niets van gekomen4 ,gedurig had ik wat anders te doen4 ,op dit oogenblik1 by-voorbeeld1 moet ik voortgaan met m'n stuk over ,specialiteiten4 99 99 99 99 99 ,het is alzoo niet uitgemaakt dat iemand die zich aan 'n bepaald vak wydt1 in dat bepaald vak iets beters levert1 dan te verwachten is van anderen1 van niet-specialiteiten4 ,er bestaan zelfs gegevens die zouden doen besluiten tot het tegendeel1 of--om korrekt te redeneeren --gegevens die het tegendeel mogelyk1 en zelfs waarschynlyk maken4 ,een bakker--de scherpzinnige lezer zal wel de goedheid hebben de bakkery overtezetten in den algemeen-maatschappelyken toonsleutel die op m'n kompozitie past--'n bakker die onder kryt1 aluin1 eieren1 melk1 gist1 koper1 vitriool en bedorven klanten is opgegroeid1 heeft1 juist tengevolge van z'n levenslankheid1 meer moeite zich te ontdoen van al deze ingegroeide dingen1 dan de onschuldige die--als ik in de kombuis van de ,bayonnaise--nuchter is van alle verkeerde kennis der zaak4 ,zoo'n bakker is 444 --,wat al divagatien6 ,ge vergist u4 ,ik divageer niet4 ,en 't bewys8 ,zoo'n bakker is 'n specialiteit4 99 99 99 99 99 ,en nu lezer--tenzy gyzelf behoort tot de specialiteit van de velen die niet lezen kunnen--transponeer6 ,ach1 er wordt zooveel slecht voedsel geleverd uit heel andere bakkeryen1 dan waar die gesofistikeerde miniatuur-lendekussentjes als brood worden uitgevent6 ,specialiteit van rechtkennis 444 bedorven melk6 ,specialiteit van staatsmanswysheid 444 taaie watten6 ,specialiteit van broederliefde1 mensenmin1 vrede op aarde met obligaat-welbehagen1 roode kruizen1 filantropie1 dierenbescherming1 neger-wintersokjes1 ,javaannut-maatschappyen1 weldadigheidskommissien 444 sterke boter6 ,en1 by al die specialiteiten1 de zeer speciale specialiteit der frazen 444 vuile eieren6 ,alles saamgenomen6 vergif6 ,ik ben terdeeg aan 't komponeeren4 ,zie eens hoe quite right ik al die stinkende dingen on their right places heb gezet1 om de oneetbaarheid van de broodjes te betoogen1 waarop de maatschappy zich maagbedervend het gebit slee kauwt4 ,ik hoop lezers te treffen die me hier verwyten dat ik onrechtvaardig ben4 't ,zou me aangenaam zyn aanleiding te vinden tot dupliek op de beschuldiging3 --,ge kunt niet wr zyn1 dat ge allen over n kam scheert4 ,de opmerking is onjuist1 maar welgemeend4 ,wie naar waarheid zoekt1 mag en moet zoo spreken4 ,welnu1 ik veroordeel niet allen4 ,ik sprak ditmaal niet van personen4 ,m'n uitval geldt noch rechter1 noch pruikenmaker1 noch jurist1 noch minister1 noch preeker1 noch dierenbeschermster1 noch sokjesbreister1 noch ,schlachtenbummler1 noch zelfs die onzalige broodbakkers 444 in n woord3 niemand persoonlyk4 ,ik maakte me driftig tegen de domme afgodery met het begrip3 specialiteit1 in 't algemeen4 ,dt is het onkruidje 444 ,we zullen te-zamen voortwieden in 'n volgend hoofdstuk4 ,en dan geen woord meer over bakkers4 ,,iv4 ,een vertelling4 --'t ,wordt tyd dat onze ,,frits 'n beroep kiest1 zei m'nheer ,van 444 't ,,een-,,of-,,ander tot z'n echtgenoot4 ,om 't geld is 't ons goddank niet te doen1 maar toch 444 ,en m'nheer ,van 444 't ,,een-,,of-,,ander streelde z'n buik4 ,in deze hartelykheid jegens zichzelf1 lag iets als bevestiging van z'n innige overtuiging dat het hem goddank om 't geld niet te doen was1 en tevens 'n voorspellende bezwering dat het ook z'n veelgeliefden ,,frits goddank nooit zou te-doen zyn om 't geld4 ,mevrouw van ',t ,,een-,,of-,,ander was het--zonder de minste indecentie in gebaren1 dit moet ik tot haar eer verzekeren--volkomen met m'nheer haar gemaal eens4 ,,frits zou 'n beroep kiezen4 ,want3 --,een mens moet toch iets wezen in de wereld4 --,zoo had m'nheer ,,van ',t ,,een-,,of-,,ander gezegd4 ,het is den lezer bekend hoe geleidelyk ik gewoon ben m'n vertellingen af te vertellen4 ,nooit 'n zysprong4 ,nooit 'n byweg4 ,nooit 'n uitweiding4 ,zie eens dien ,,cervantes in z'n ,don ,quichot 444 'n boek dat ik liever zou wenschen geschreven hebben dan den ,faust6 ,ik1 in m'n hoedanigheid van schryf specialiteit--ik moet toch iets zijn1 niet waar8--ik verzeker u1 lezer1 met verwyzing naar m'n ,,idee #cj1 dat de ,don ,quichot meer ziel gekost heeft dan ,g,,the ooit bezat4 ,wat hy gespleten1 en gebersten moet geweest zyn1 de vertrapte graankorl ,,cervantes1 om dat boek te schryven1 een der treurigste gedenkstukken van wat 'n mens lyden kan6 ,dit wist ge niet1 lezer6 ,ge meende--van den weg gebracht door de specialiteit die men school noemt1 dat het 'n grappig werk was8 ,gy1 zelf tranenlachend om zooveel koddigheid1 hebt de tranen van smart niet gezien1 die er druipen van dat boek4 ,misschien zal ik u die later eens aanwyzen4 ,arme levenslange martelaar ,,cervantes1 gij de byna eenige schryver voor wien ik byna eerbied heb6 ,en daarby behoort 444 m'n vonnis dat uw schryvery1 als zdanig1 hier-en-daar beneden 't nulpunt staat4 ,wat drommel hebben wy te maken met al die malle vertellingen van herders en herderinnen1 van liefdegekken en gekke liefden1 waarnaar ge telkens uw held laat luisteren op z'n doornigen weg ter kruiziging8 ,zveel voor 't vel8 ,arme arme lieve ,,cervantes4 ,de tranen die uw boek bevlekken1 zyn er niet minder kostbaar om4 ,integendeel6 --,ah1 zegt de lezer die hier gevatter wil zijn dan hem past1 het afbreken van de jonker-,f,r,i,t,sgeschiedenis heeft dus ten doel 444 ,de kat die nog altyd achter de kachel zit on her right place --allons1 ,roletten en ,van ,twisten1 neemt er 'n voorbeeld aan6 --de kat is m'n getuige dat m'n pen krast als 'n raaf4 ,dat ik voortschryf met de snelheid van twintig knoopen in de sekonde4 ,sneller1 sneller1 ik schrijf als de bliksem1 't papier siddert1 de inkt spat 444 vooruit 444 vooruit6 ,wat al letters noodig om dat woord te spellen1 wat al woorden om dien zin te ronden 444 geen tyd1 geen tyd 444 vooruit6 ,de gedachten dringen my1 stuwen my1 overstelpen my4 ,er woelen en tournooien meer ,don ,quichotten in m'n hoofd1 dan ooit werden afgeranseld door 'n onridderlyke wereld4 ,waarachtig1 ik heb geen uitweiding noodig om m'n blaadjes te vullen6 ,en--praktisch-overtuigend1 naar ik hoop6--indien dit het geval ware1 zou ik me wel wachten m'n fabriekmerk te bederven door u zoo'n denkbeeld in 't hoofd te zetten4 ,waar ik uitweid1 doe ik dit omdat het me lust4 ,eenvoudiger reden zal er wel niet kunnen bestaan4 ,maar ik wyk niet af van m'n onderwerp1 al schynt het zoo4 ,er is nauw verband tusschen m'n sympathie met den lyder van den ,don ,quichot--schryver noemen ze dat6--en deze filippika tegen specialiteiten4 ,ook my zal men hier-en-daar koddig vinden 444 ,bovendien1 de verhandeling die nu volgt over de aller-scherpste kausticiteit van den baron ',t ,,een-,,of-,,ander1 behoort integraal3 tot de geschiedenis van jonker ,,frits1 tot de geschiedenis van 't parlementarismus1 tot de geschiedenis van onze eeuw1 tot de geschiedenis van zaagdeuntjes1 tot de geschiedenis van den ,bals-dienst der ,,specialiteiten4 tot alle mogelyke geschiedenissen alzoo 444 ,vermaakt er u mee gelyk de groote kinderdichter ,,hieronymus ,,van ,,alphen1 enz4 99 99 99 99 99 ,de baron van ',t ,,een-,,of-,,ander ging by buren1 vrienden1 magen1 huis- stad-land-provincie-stand-en geloofsgenooten1 voor 'n goed mens door4 ,en ook hyzelf hield zich daarvoor4 ,maar hy werd door zichzelf en anderen miskend4 ,de man was meer dan 'n goed mens4 ,hy was 'n diepdenkend wysgeer4 ,een ware ,amerikaansche padvinder in de geheimenissen van het ,zyn4 ,hy was 'n speurhond1 'n jagtvalk1 'n fret op de jacht naar waarheid4 ,en wat-i vond1 wist hy geestig te uiten4 ,,cervantes was niets by hem4 ,zelfs ik niet4 ,en--dit verheft hem ng hooger1 indien er hooger standpunt denkbaar is--hy was zoo fondamenteel-ingekankerd nederig1 zoo evangelisch- kinderlyk onnoozel1 dat de rechterhand van z'n oordeel niet wist welke paarlen de linkerhand van z'n welsprekendheid te-grabbel gooide4 ,als gy en ik1 lezer1 zeggen dat we onszelf als dom of onwetend beschouwen1 houden we ons maar zoo4 ,we beweren1 eigenlyk op den keper beschouwd1 heel intelligent te wezen4 ,ik noem dus zoo'n voorgeven maar nederigheid aan den buitenkant4 ,maar onze baron was inderdaad even sterk overtuigd van z'n intellektueele onwaarde1 als anderen van de fatsoenlyke noodzakelykheid om zich nederig voortedoen4 ,lang leve dus de baron ',t ,,een-,,of-,,ander4 ,maar1 nogeens1 hy werd miskend4 ,indien gy me nu al hierin op m'n woord gelooft1 lezer1 zult ge toch zeker verwonderd zyn te vernemen dat onder al die miskenners iemand is die u van naby bestaat1 of dien ge1 volgens het opschrift van den ,delfi-tempel--ook al tot deun verlaagd6 --iemand dien 't uw plicht was van zeer naby te kennen4 ,ik bedoel uzelf1 lezer4 ,gy1 gy1 gaaft onzen baron van 't ,e4,o4,a4 niet wat hem toekomt4 ,en ook omtrent my hebt ge misdreven4 ,ik stelde u goedmoedig in-staat den man te beoordeelen1 te vereeren1 te aanbidden1 en ge gaat voorby alsof er niets geschied ware6 ,ik zal me moeten getroosten de geschiedenis van jonker ,,frits nogeens te vertellen1 in de hoop dat ge ditmaal wat minder 444 lieve hemel1 hoe moet ik zeggen om niet bybelsch- onbeleefd te zyn8 ,ik bedoel dat ge 't parelsnoer in eere houdt1 dat ik u--'t is 'n geschenk van den baron--zoo edelmoedig toewierp4 ,ik sla nu den buik over4 ,ook 't geld waarom 't goddank niet te doen is4 ,en we stappen rechtstreeks toe op de schatkamer der wysheid 444 ,zie1 gierig is-i niet4 ,daar geeft hy ons dezelfde kostbaarheid nogeens3 --,een mens moet toch iets zyn1 hooren we hem andermaal zeggen4 ,eigenlyk is m'n geschiedenis van jonker ,,frits hier uit4 ,of althans ik behoefde1 wl beschouwd1 niet voorttegaan die te schryven4 ,want1 f de lezer valt flauw van bewondering voor 't genie dat ik sprekend invoerde1 f hy valt niet flauw1 en is dan niet waardig de schoenen van den flauw-gevallen lezer te poetsen1 laat staan 't slot van deze vertelling te vernemen4 ,ik schryf dus nu 'n tijdje voort1 voor m'n eigen liefhebbery4 --,juist1 edele man1 juist6 ,de mens moet1 om niet niets te zyn1 iets wezen6 ,en gyzelf8 --,dykgraaf1 lid van 444 --,precies6 ,lid van 444 een-en-ander4 ,baron van 444 ',t ,,een-,,of-,,ander4 ,welnu1 ik heb u--de eene helft van m'n lezers ligt in zwym1 't is uw schuld1 verheven wreedaard6 ,de andere helft is bezig met geen schoenen te mogen poetsen--ik heb u1 dykgraaf1 baron1 en lid van 444 een-en-ander 444 --,ook van 't ,bybelgenootschap 444 --,ook van 't bybelgenootschap6 ,ik heb u 444 een-en-ander te zeggen4 ,ik groet u met den naam van 444 een-of-ander4 --,niet waar1 'n mens moet iets zyn8 --,heel juist6 ,en niet alleen iets1 maar zelfs 444 een-en-ander4 ,ge zyt dus 444 ,dykgraaf8 ,ge zyt lid 444 --,van een-en-ander4 ,en van 't ,zendelinggenootschap6 ,en van de ,schoolkommissie6 ,en van den ,vredebond6 ,en van 't ,roode ,kruis6 ,en van 't ,blauwe6 ,en van 444 --,om der liefde wil1 overstelp me niet6 't ,is om te bezwyken4 --,en van de ,javaannut-maatschappy6 --,hou op6 ,het duizelt me4 ,maak m'n lofzang niet onmogelyk door overkoking van de stof4 ,ge zyt1 om iets te zyn 444 --,och1 ik beroem er me volstrekt niet op4 ,reeds m'n papa was regent van 'n oude-mannenhuis4 ,en hy zei altyd dat 'n mens 444 --,een mens moet iets wezen4 ,en uwe zalige papa ws iets4 --,hy was regent van 'n oude-mannenhuis4 ,ook gewezen oud-garde-noble van koning ,,louis4 ,want1 'n mens1 zoo zeid-i altyd1 'n mens 444 --,een mens moet iets zyn4 ,ik zie het1 ge zoogt met moedermelk der vadren wysheid in4 ,om uwen lof 444 --,lieve hemel1 ik wist niet 444 --,dat ge zoo verdienstelyk waart8 ,zoo-even vertelde ik reeds een-en-ander 444 --,zoo heet ik4 --,ja zoo heet ge1 en dat zyt ge6 ,nu1 ik deelde iets over uwe nederigheid aan m'n lezers mee4 ,we zullen haar echter niet ontzien4 ,ik schroom niet u te zeggen dat ge reeds vr uw geboorte een groot man waart door de verdienste van uw vader die1 om niet niets te zyn1 zich garde-noble had laten maken1 en regent van een besjes-gesticht 444 --,van 'n oude-mannenhuis6 --,van 'n oude-mannetjeshuis6 ,ge waart voorbeschikt 444 een-en-ander te zyn4 ,ge voeldet uw roeping1 gy ruimdet alle hindernissen uit den weg1 ge verhieft u boven stof en onstof1 ge zweefdet en doorvleugeldet 444 --,gut1 ik wist niet dat ik zooveel byzonders uitrichtte4 ,ik ben dykgraaf geworden1 en lid van 444 --,van een-en-ander6 --,ja1 omdat m'n vrouw zei dat het rondslenteren van 'n man in huis1 zoo lastig was voor de booien1 en dat m'n gekibbel met de tuinknechts 't humeur bederft4 ,ook heb ik aanleg tot zwaarlyvigheid4 ,dit was zoo4 ,we zagen dien buik reeds optreden als getuige tegen de mogelykheid van geldgebrek4 --,ik werd wat dik4 ,en als dykgraaf doe ik nu ns in de maand 'n toertjen om de zitting van 't kollegie by te wonen4 ,want ik zeg maar1 'n mens moet 444 --,een mens moet iets zyn4 ,juist daartoe heeft de goede ,voorzienigheid ons hoog-water gegeven1 om 't mensdom instaat te stellen tot het voortbrengen van dykgraven4 ,neem 't water weg1 geen dyken4 ,zonder dyken1 geen ,graven4 ,zonder ,graven 444 'n man te veel over den vloer1 en gekibbel met de tuinlu4 ,allah akbar 444 m'nheer ,,van ',t ,,een-,,of-,,ander1 allah akbar6 gelyk de groote ,profeet zoo wl gezegd heeft1 zonder nog iets te weten van dykgraven en hoog-water4 ,ge moet iets zyn4 ,gy hebt het gezegd4 ,niet de waanwyze ,,pythagoras heeft ditmaal gesproken1 maar gy1 gy1 gy6 ,wt hebt ge gezegd8 ,de mens moet iets zyn4 ,hoe hebt ge dat gezegd8 ,met de daad bewyzende dat ge oprecht waart4 ,gy wrd iets1 dykgraaf en 444 een-en-ander4 ,waarom hebt ge 't gezegd8 ,omdat uw verheven vader lid was in 'n besjeshuis 444 --,regent van 'n oude-mannenhuis 444 --,regent van 'n ouwe-mannenhuis6 ,in welke omstandigheden hebt ge 't gezegd8 ,te midden van booien dien ge in den weg liep1 en kibbelend met 'n tuinknecht4 ,we kunnen nu overgaan tot de schepping der wereld4 ,in ,genesis ,i vers #bg1 zien we den mens verschynen4 ,dat was zoo'n groote kunst niet1 en wel beschouwd is ,adams verdienste in dit opzicht bitter klein4 ,gy1 ,adam ,,ii1 vergenoegdet u niet met de verschyning 444 ge zaagt in1 dat men iets wezen moest1 en liet u dykgraaf maken1 en lid van 444 een-en-ander4 --,maar ik wist inderdaad niet 444 --,verheven onkunde6 ,schitterend wanbesef van eigen volkomendheid6 ,nederigheid in oneindige machtsverheffing6 ,ge wist het niet8 ,welnu dan1 ik zal u eens al uw verdiensten terdeeg onder 't oog brengen4 ,ryk was uw vader1 en ryk zyt gy 444 --,ja1 om 't geld is het me goddank niet te-doen4 --,dat hoorden we zoo-even1 toen gy uwen buik streeldelt4 ,ge waart ryk1 maar met uw scherpzinnigheid zaagt ge in dat alle boeren achter uw rug u uitmaakten voor 'n stommerik1 die geld had 444 maar ook niets dan dat4 --'t ,is waar1 er is lomp volk onder die boeren4 --,toch niet1 ,lomp zouden ze geweest zyn1 indien ze u zoo-iets in 't gezicht hadden gezegd4 ,laat ons voortgaan4 ,straks zal de eene helft van m'n lezers ontwaken uit z'n flauwte1 en dan moet ik u verlaten4 ,ge hebt gevoeld 444 eigenlyk 444 wel beschouwd 444 van zeer naby bezien 444 niemendal te wezen6 ,sjt 444 sjt 444 spreek me niet tegen1 uit nog verder gedreven nederigheid4 ,uw scherpzinnigheid en zelfkennis is buiten twyfel en buiten debat4 ,uw vader in 't besjeshuis 444 --,regent van 't oude-mannenhuis4 --,uw vader1 de regent van 't ouwe-mannetjeshuis1 was in den hemel4 ,om daar te komen moet men iets zyn4 ,en hy werd toegelaten als gewezen oud-garde-noble van koning ,,lodewijk4 ,ge hoopt uw vader weertezien1 en wilt niet beschaamd staan op de vraag3 wie klopt daar8 ,uw adreskaart moest boeren1 tuinlu1 huisbedienden en hemelwachters eerbied inboezemen4 ,het besef uwer onwaarde deed uw omzien naar allerlei lidmaatschappen waartoe men nullen gebruiken kan4 ,uit schaamte over uw nutteloosheid zocht ge naar gelegenheid om iets te schynen4 ,gy eet1 drinkt1 slaapt1 als 'n beest4 ,gy geniet en verteert als 'n beest 444 maar veel meer dan 'n beest4 ,als 'n rivierpaard scheert ge de oevers kaal1 en bracht niets voort 444 ,ja toch6 ,hy bracht wel iets voort3 ,,frits6 ,,frits1 die sedert het begin myner vertelling 'n knappe jongen van twee-en-twintig jaar is geworden1 stapt de kamer in4 ,de lezers1 die tot straf van hun botheid geen schoenen mochten poetsen1 worden weer ten-gehoore toegelaten4 ,ook de anderen zyn weer by-de-hand4 ,in 'n jaar of acht kan veel gebeuren1 en zoolang duurde het meegedeeld gesprek4 ,,frits was na de vaderlijke ontdekking dat 'n mens iets wezen moet1 naar 'n schoolmeester gezonden die de specialiteit beoefende jongens klaartemaken voor ,medemblik en ,breda4 ,als adelborst had hy niet slechter opgepast dan de anderen1 was naar zee gezonden1 maakte n reisje naar de ,middellandsche zee1 n naar de ,west1 n naar ,indie1 vond daar z'n aanstelling tot luitenant tweede klasse1 en was onlangs thuis-gevaren4 ,hy was by z'n kameraden 444 bemind is 't woord niet1 doch daar hy niemand in den weg stond1 behoefde niemand zich de moeite te geven hem te haten4 ,z'n chefs waren over hem tevreden1 omdat hy hen nooit door iets buitengewoons lastig-viel met de noodzakelykheid eener byzondere behandeling4 ,als prachtexemplaar van alleronbeduidendste ordinairheid1 was hy juist intelligent genoeg om z'n dienst te doen zooals hy die geleerd had1 zonder ooit zich te wagen aan eenig pogen dat hem niet geleerd was4 ,hy betoonde zich omtrent alles wat niet letterlyk was voorgeschreven1 niet onverschilliger dan anderen1 zoodat hy zelfs in slordigheid of dienstverzuim zich wist te onthouden van uitstekendheid4 ,op onderscheiding had hy geen andere aanspraken dan dat-i niet de minste aanspraak maakte op onderscheiding1 en tot berisping gaf hy niet meer aanleiding dan noodig was om onschuldig te zyn aan sarrende vlekkeloosheid4 ,als onnut nummer op den traktementstaat was de goeie jongen zoo onschadelyk als die nutteloosheid maar eenigszins gedoogde1 en wie hem 'n slothout noemde1 zou wl de waarheid maar niet l de waarheid gezegd hebben1 wanneer-i verzuimd had daarby te voegen3 zulke dingen moeten er k zyn4 ,kon ,,fritsjen 't helpen dat anderen in die behoefte voorzagen1 en dat hy dus--ook als zdanig--wel eenigszins overkompleet was8 ,in land en volkenkunde bragt onze held het tot den ,voyage en ,orient van ,,lamartine1 om iets te weten te komen van ,smirna1 toen hy daar voor-anker lag4 ,de oude heer van 't ,,een-,,of-,,ander was verbaasd over de potische kennis1 de klassieke belezenheid1 en de geleerde pozie van z'n zoon1 die reeds1 na slechts n vyg te hebben gegeten1 precies wist waar ,troje gelegen had en welke indrukken de nabyheid dier plaats in elk rechtgeaard ,orient-lezer behoort optewekken4 ,onze dykgraaf prepareerde z'n kollegaas op 'n verhandeling over den loop van den ,simos1 welks oevers sedert ,,homerus' tyd allermiserabelst bleken verwaarloosd te zyn4 ,hy was volkomen in-staat1 genegen en bevoegd --,specialiteiten vr6--die zaak tot behoorlyke klaarheid te brengen1 want z'n eigen zoon at vygen op de ree van ,smirna4 ,als er nog ns zoo'n brief van ,,frits kwam1 zou hy 444 ,helaas1 de ,simos moest zich getroosten ongedykt te blyven4 ,juist was de oudeheer bezig z'n vrienden precies uitteleggen hoe die zaak in elkaar zat1 en met natten vinger--dat wil in onzen tyd zeggen3 met z'n rotting in 't zand--aantewyzen 444 fera proelia ,pingit et exiguo ,pergama tota mero4 ,hac ibat ,simos1 hac4 est 444 ,och1 de moerteekening kwam niet gereed4 ,onze dykgraaf zou juist overgaan tot het betoog dat die ,priami regia celsa senis vierkant in den weg stond en onteigend behoorde te worden1 toen de postbode berichten kwam brengen uit ,konstantinopel1 die de kleur droegen van 't romannetje dat ,,lamartine verving1 en vr de oudeheer gereed was met precies-weten wat er haperde aan de gezondheid des ,turkschen ryks1 leverde ,bairout stof tot sterk naar azyn riekende therapeutische beschouwingen over de cholera1 afgeschreven uit het quarantaine-reglement dat door 'n stuurmansleerling netjes in 'n lysje was opgehangen in den longroom4 ,juist begon onze dykgraaf zich heel specialiteitig voortedoen aan den plattelands-heelmeester--jonker ,,frits zelf had uit de mars door 'n kyker de lykstatie van 'n slachtoffer der ziekte waargenomen--toen de geest der brieven alweer veranderde1 omdat ,,frits kiespyn had4 ,de chirurgyn-majoor had den armen jongen naar den tweeden dokter verwezen4 ,deze naar den derden1 geloof ik 444 --,ja1 de geneeskundige dienst by de marine laat veel te wenschen over1 had de heer ,,van ',t ,,een-,,of-,,ander gezegd1 na het lezen van ,,fritsjens stuk over dit onderwerp4 ,het stond op poten6 ,de oudeheer zou daarvan eens terdege werk maken4 ,hy was nu in-staat1 genegen en bevoegd --,specialiteiten vr6--die zaak intedyken4 ,z'n eigen zoon had kiespyn aan boord van 'n oorlogschip4 ,wat wil men meer8 ,lang voor de reorganizatie van den geneeskundigen dienst ter-zee--die uit dit alles niet voortvloeide--lag onze ,,frits op de ,kommewyne in 'n korjaal te dutten1 die hem wiegelde naar 'n plantage waaruit z'n overgrootvader veel suiker1 welvaart en welgeslaagde pretensie getrokken had4 ,uit oude betrekking at en dronk hy daar zeer vergenoegd1 en kopieerde 'n paar artikels uit ,surinaamsche couranten1 over--voor of tegen1 dit weet ik niet--over den slavenhandel4 ,z'n beschouwingen werden afgebroken door taalkundige opmerkingen over 't negerengelsch1 en de gemakkelykheid waarmee men zich dat diepzinnig idioom kan eigen maken4 ,na slechts twee dagen verblijf namelyk wist hy zich met 'n onbeschroomd mi no sabi#b overal verstaanbaar te maken4 ,zoo was dan eindelyk de kwestie over den ,west-indischen ,vryen-,arbeid tot staat van wyzen geraakt6 ,de oudeheer ,,van ',t ,,een-,,of-,,ander voelde zich bevrucht van wysheid1 en begon nu duidelyk intezien dat3 het verschil van rassen 444 de vrygeboren mens 444 ,europeesch overwicht 444 graadwydte van den menshoek 444 ,engelsche huichelary 444 konkurrentie van den beetwortel 444 ,,wilberforce 444 edel pogen 444 ,,ka,n 444 verstoktheid van die andere party 444 bybelsche oorsprong der slaverny 444 ,,uncle ,,tom 444 ,kortom1 hy voelde zich in-staat1 genegen en byvoegd--,specialiteiten vr6--om die zaak allergrondigst te behandelen4 ,z'n eigen zoon lunchte op 'n plantage aan de ,kommewyne1 en kon in zuiver negerengelsch verzekeren dat hy iets niet wist4 ,zou dan de vader niet weten hoe die emancipatiekwestie in elkaar zit8 ,,frits-zelf had nu 'n footboy met dikke lippen en witte tanden4 ,zou dan ,,fritsjens vader geen verstand hebben van slaverny8 ,maar och1 't ging weer als met de indyking van den ,simos4 ,lang voor 't slechten of ophoogen der zandlaagjes die de slaverny moesten bedwingen of beschermen--ik verdenk ,,frits dat hy1 na 't breakfast1 brokstukken van tegenvoeters aan elkaar lymde--lang voor de oudeheer gereed was met z'n allerduidelykste uiteenzetting van de zaak1 was ,,frits te ,batavia1 waar-i alweer 'n schat van ondervinding opdeed4 ,in straat ,sunda namelyk had 'n zwervende visscher geweigerd zich voor een aan de matrozen geleverd zoodjen ikan kakap te laten betalen met 'n stuk spek en twee verroeste schaatsen4 ,de man was brutaal geworden1 en daarop door ,janmaat geslagen4 ,de arme kadraaier sprong over-boord1 en betaalde zich--voor visch en mishandeling niet te duur waarachtig6 --met 'n oud wollen hemd dat-i in de vlucht meenam4 ,eenige maanden na dit voorval verklaarde zich de oudeheer ,,van ',t ,,een-,,of-,,ander in-staat1 genegen en bevoegd--,specialiteiten vr6--om 't ,indisch vraagstuk optelossen4 ,hy-zelf had nu 'n zoon die perfekt ,maleisch verstond4 ,andjieng belanda6 had de vluchtende visscher geroepen4 ,dit woord stond--met rang van citaat#c--;in ,,fritsjens brief1 die van 't voorval melding maakte en 't aanbeval als tekst voor 'n verhandeling over ,indische toestanden4 --,de jongen is vlug6 ,pas ruikt hy 'n land1 en hy verstaat de taal al6 ,alzoo3 ,mensenrecht 444 ,nederlandsche beschaving 444 zweet van voorvaderen 444 oogmerken van ,voorzienigheid 444 dbouchs voor ,enschedsche fabrieken1 voor de jeneverstokeryen te ,schiedam en andere evangelien 444 handelmaatschappy1 konsignatiestelsel1 indigo1 zeeroof en welmeenendheid 444 heil des vaderlands 444 verstoktheid van die vervloekte andere party 444 zeer beminde koning 444 bedrogen raadsleden der kroon 444 en--,specialiteiten vr6--bevoegdheid6 ,wel zeker3 bevoegdheid6 ,,frits-zelf immers had 'n ,javaan andjieng belanda6 hooren zeggen4 't ,is weer te betreuren dat de rykdom van slof in volgende brieven1 den ouden heer ,,van',t ,,een-,,of-,,ander onvruchtbaar maakte door overmaat van bevruchting4 ,pas had hy 'n zaak goed begrepen1 of hy werd zoo specialiteitig beziggehouden met het doorgronden van 'n andere1 dat hem de tyd ontbrak daarvan iets meetedeelen op de right place4 ,toch ging er niets verloren4 ,de ,natuur is weldadig4 ,zy zorgde er voor dat het ,meesterwoord bewaard bleef in de gemoederen van de onmiddellyke omgeving des edelen ,,een-,,of-,,anders6 ,wat hy niet kon plaatsen by 't ,nederlandsche ,volk1 werd meegedeeld aan den dorpsbarbier1 den tuinman1 den notaris en de keukenmeid4 ,de heele omtrek werd aldra doorsuld met kennis van ,indische zaken1 en toen ,,frits eindelyk de kraan zyner openbaringen z ver openzette1 dat er 'n kistjen ,ambonsche-bloemenolie1 'n paar potten atjar bamboe1 en 'n pauwveeren sigarenkoker uitspoot1 die hy-zelf gemaakt had van bamboe 444 zie verder in voce3 ,droogstoppel1 ,havelaar1 hoofdstuk zeventien4 99 99 99 99 99 --,en nu1 papa1 nu moet ik je zeggen dat ik genoeg heb van dat zwalken en zwabberen op-zee4 't ,is 'n hondebaantje4 ,ik wil m'n onslag vragen4 ,met deze woorden heeft ,,frits de mededeeling gestoord van 't gesprek dat we zoo-even afbraken om hem acht jaren tyd te gunnen tot schoolgaan en iets-worden4 --,ga je gang1 jongen1 zei papa4 ,om 't geld 444 ,de buik werd tot getuige geroepen4 --,en bovendien1 waarom zou je tegen je zin varen8 ,je bent nu toch iets1 niet waar8 ,wl zeker6 ,,frits kreeg z'n ontslag1 en was 444 ,een mens moet iets zyn6 ,,frits bekleedde op z'n twee-en-twintigste jaar de zeer gewichtige betrekking van gewezen zee-officier die niet langer zwalken en zwabberen wou4 ,maar hy wilde nog meer zyn4 ,hy maakte zich echtgenoot1 vader en1 na papa's dood1 dykgraaf4 ,daarna 444 waarachtig1 ,,frits wrd een-en-ander6 ,en1 toen dat een-en-ander hem verveelde1 als vroeger 't klein eindje zeeleven dat-i byna niet geleid had1 toen hy met voorvaderlyke nederigheid begon te bemerken3 dat hy in-weerwil van z'n iets1 nog altyd nagenoeg niemendal was1 dat-i de booien in den weg liep1 dat z'n vrouw hem aanzag voor 'n keukenpiet1 dat de tuinlu hem lastig vonden1 dat de eerbied van z'n ethnologische kennis van over-zee aan 't verflauwen was1 dat mi no sabi en andjieng belanda zeer gewone stop-en scheldwoorden waren geworden1 waarmee men geen bakker meer foppen1 geen stalknecht meer beleedigen kon1 dat het prestige van echtgenoot1 vader1 grondbezitter1 dykgraaf en 444 een-en-ander1 begon te slyten1 dat de boeren 444 ,och6 't was niet uittehouden6 99 99 99 99 99 ,van-tyd tot-tyd openbaart zich de behoefte aan specialiteiten op treffende wys4 ,het vaderland dat op al de krachten zyner kinderen een heilig recht heeft 444 nogeens3 't vaderland 444 de ontzaggelyke voorvaderen 444 geliefd vorstenhuis 444 de kiezers 444 de grondwet 444 de onschendbaarheid des konings 444 donkere wolken aan den horizon 444 hoogstopmerkelyke1 alle grenzen te-buitengaande1 nooit-dagewesene1 byzonder-afschuwelyke1 eigenaardig-duivelsche1 alle goddelyke en menschelyke wetten met voeten trappende1 maar au fond door ongevenaarde domheid volkomen onschadelyke en slechts belachelyke of deerniswaarde1 gemeene ndere krant 444 juist oogenblik voor alle welgezinden 444 ,god en ,oranje 444 vuige belagers van volkswelvaart 444 zeeleeuwen 444 worstelstryd 444 mannen die vaststaan in de uren des gevaars 444 vertrouwen zyner medeburgers 444 zeer geacht in 't distrikt welks belangen hy--met edele miskenning altyd der rechten van alle andere kiesdistrikten--alleronpartydigst zal voorstaan 444 de zoon van een geachten vader die dykgraaf was1 en een-en-ander 444 kleinzoon van 'n gewezen-oud-garde-noble 444 hoop dat hy zich de keuze zyner medeburgers zal laten welgevallen 444 dr-en-door-kundig1 fatsoenlyk1 doorkneed in alles en een-en-ander 444 toewyding aan de zaak des dierbaren ,vaderlands 444 verregaande1 het fabelachtige voorbystrevende1 niet zelden in krankzinnige offerzucht overslaande onbaatzuchtigheid 444 right man 444 right place 444 en vooral de behoefte aan een deskundige in de volksvertegenwoordiging1 by de behandeling der zoo vaak en voortdurend verwaarloosde marinezaken 444 ,,fritsje krygt meer stemmen dan er ooit onverstaan wegstierven in de woestyn die maatschappy heet4 ,,frits--'n mens moet iets zyn1 gelyk z'n zalige vader de dykgraaf baron ,,van ',t ,,een-,,of-,,ander zoo wl gezegd had--,,frits is iets6 ,het bloed der besjeshuizen kruipt waar 't niet wandelen kan3 onze ,,fritsjen is iets6 ,neen--allen goeien geesten van dooie oud-gewezen garde-noble's in 'n besjeshuis1 lof en dank6--,,frits is zelfs mr dan iets6 ,hy die zoo kort geleden nog niets1 niets1 volstrekt niemendal zou geweest zyn1 indien hy niet gewezen zee-officier geweest was1 die niet langer zwalken en zwabberen wou 444 ,hy werd op eenmaal3 de gids der gidsen1 de voorlichter der voorlichters van de natie1 de tooveres1 de ,pythonisse1 de ,apollo van ,endor1 ,dodena en ,delfi1 de ,jupiter-,ammon van ,opper-,egypte1 de ,velleda van 't ,haagsche ,binnenhof--met vergunning de uniform te mogen dragen van de korpsen waartoe al die dames en heeren behoord hebben--de hoofd-rverbre op de vuurbaak van 's lands welvaart1 de ,noordster waarop de hulk van 't zinkend ,vaderland den vermoeiden steven richt1 en 444 nog een-en-ander4 ,,fritsjen1 is als right man on the right place1 ,,specialiteit in de ,tweede ,kamer6 ,en zeg nu eens1 als ge durft1 dat de wegen die ,nederland betreedt1 niet goed geveegd worden1 en dat de ,hollandsche broodjes van ,staat oneetbaar zyn6 ,v--,,mv4 ,deze duizend-en-n hoofdstukken worden door den uitgever gesupprimeerd1 omdat ze niets behelzen dan vervelende varianten van ,fritsjens geschiedenis1 met verandering slechts van naam en beroep4 ,we hebben hier te-doen met ,fransje die in kavallerie deed1 en ,cornelis die in-dienst was geweest by de straatslypery4 ,lukas wordt ter behartiging van 's ,lands belang opgeroepen omdat hy verstand heeft van kousenweven1 en ,steven geniet de eer in hoedanigheid van industrieel-windmolenaar4 ,kareltje komt op 't kussen om z'n verdiensten als ,indisch parvenu 444 enz4 enz4 ,nadat de hoofdspecialiteiten door den schryver onder dak zyn gebracht1 gaat hy over tot de onderdeelen4 ,we krygen speciaal-,fritsjens van groote vaart en kleine vaart1 van stoom-kust-oceaan-rivier-en trekvaart1 van kanonneer-glad-driedeks-monitor-en modder-marine1 verdeeld in zooveel deelen als de deelbaarheid van den modder1 enz4 maar eenigszins toelaat1 altemaal specialiteiten4 ,daarop volgden ,cornelissen van hoofdstraten en bywegen1 van stoepen1 trottoirs1 stegen1 achterbuurten en cul-de-sac's4 ,fransjens van lichte1 zware en middelbare kavallerie1 tot en met huurkoetsiers1 palfreniers1 stalknechts en ezelmelkers 444 altemaal specialiteiten4 ,we worden voorts onthaald op industrieelen die kousen weven voor heeren en voor dames1 voor negers en negerinnen1 kousen met en zonder klinken1 ,japansche kousen met duimen1 kousen zonder naad1 kinderkousjes1 sokken en slaapmutsen in alle mogelyke sorteeringen4 ,op ,lukassen die graan malen1 ,lukassen die hout zagen1 ,lukassen die niets malen1 en zelfs den wind verwaarloozen waarmee ze niets malen4 ,daarop volgen de ,lukassen van ,noordewind1 van ,zuid- westewind1 van ,n4,n4,o4 t4 ,n4 #a_/b ,oostewind 444 kortom1 zooveel ,lukassen als er stralen schieten uit het middelpunt van de kompasroos4 ,het spreekt vanzelf dat de ,indische fortuin-industrieelen worden onderverdeeld in koffi-suiker-thee-indigo-tabak-en kaneel-parvenus4 ,in-binnenlandsche-buitenpost-en hoofdplaats-parvenus4 ,in juridische1 administratieve1 militaire en civiele parvenus4 ,in vryarbeids-en kultuurkontrakt-parvenus4 ,in rystopkoop-parvenus4 ,in toko parvenus4 ,in ,maleische1 ,soendahsche1 ,javaansche1 ,battaksche ,dajaksche1 ,alfoersche1 en ,papoeaparvenus 444 altemaal specialiteiten van specialiteiten1 en daarvan de zeer byzonder uitgeknipte onder-specialiteiten4 ,indien er voor het weglaten van al deze smakelooze hoofdstukken verschooning noodig waren1 zou er ruimschoots te vinden zyn in des schryvers blykbare onkunde1 daar hy niet eenmaal schynt te weten dat er in onze ,tweede ,kamer voor zooveel specialiteiten geen plaats is1 een blunder die hem eens-voor-al onbevoegd maakt tot 444 ,,mvi4 ,nu1 als de uitgever die hoofdstukken niet wil laten drukken 444 my wel6 ,ik heb den lezer in-staat gesteld ze zelf te schryven1 en noodig hem daartoe uit4 ,maar eilieve1 zou er in onze ,tweede-,kamer inderdaad geen plaats zyn voor al die kinderen der heeren ,,van ',t ,,een-,,of-,,ander en myner fantazie8 ,is dit waar8 ,zeker6 ,duizend-en-n individuen kunnen niet geplaatst worden op slechts zeventig orakel-drievoeten4#d ,welk nut doet dan de enkele dien men daar wl plaats geven kan8 ,heeft de specialiteit meer dan n stem8 ,neen6 't ,is toch jammer dat het balletje waarmee hy voteert1 geen grein zwaarder weegt dan 't kogeltje van z'n buurman die zich niet zoo heel in 't byzonder heeft toegelegd op de zaak die aan de orde is4 ,de specialiteit-fabriekheer1 al weefde hy nooit iets anders dan slaapmutsen1 stemt in marinezaken even onbeschroomd en met gelyken invloed op den uitslag1 als de marine-specialiteit over kwestien van industrie1 handel of landbouw4 ,navita de tauris1 de ventis narrat arator4 ,de ,latynsche spreukspreker was in de war1 zooals men ziet1 en 't was hoog tyd hem te korrigeeren4 ,gelyk we doen by dezen4 ,zeventig uitverkorenen zullen 't land gelukkig maken4 ,daartoe is 't wl behandelen van elke voorkomende aangelegenheid noodig4 ,die aangelegenheid behoort altyd tot zeker vak1 tot zeker onderdeel van menselyke kennis of kunde4 ,in de vergadering bevindt zich 'n individu die in zoodanig vak gediletteerd heeft4 ,hy moet het weten4 ,maar 444 welk nut trekt dan 't vaderland van de andere negen-en-zestig8 ,zyn ze niet1 wel beschouwd1 nogal overtollig of zelfs schadelyk8 ,is 't niet te vreezen dat ze nspecialiteitig mee-narreerende over winden en koeien--mee-stemmende wat erger is6--den dilettant-specialist zullen vernarreeren1 verstemmen8 ,komaan1 ik wil goedig zyn1 en al de valsche specialiteiten die m'n uitgever zoo boosaardig supprimeerde1 verheffen tot wre specialiteiten1 tot inderdaad kundige1 in hun speciaal vak door-en-door bedreven personen 444 dan zelfs1 en dan juist1 vraag ik of zy in de volksvertegen- woordiging on their right places zyn8 ,ik geloof het niet4 ,een goed militair zeeman die tevens de bosse heeft van bevelvoeren en organizeeren1 behoort als right man aan 't hoofd van de vloot1 en alln te staan4 ,men mg zoo'n schat niet bederven1 door hem amalgameerend wegtestoppen onder zeventig4 ,tegen zoo'n alliage is 't edelste goud niet bestand4 ,de ,tweede-,kamer is immers geen kudde wyfjesschapen1 waarvan men 't ras verbeteren kan1 door 't aankoopen van 'n ,thibetbok of ,merino8 ,en zoo'n ingevoerde hamel mag nog 'n flinken bel aan den hals dragen1 terwyl de ,kammerras-verbeteraar by elke poging tot uitvoering van z'n speciaal mandaat1 heel beleefd verschooning en permissie moet vragen aan 't geacht schaap uit een of ander kiesdistrikt1 dat hy moeder wil maken van wat kunde4 ,die laatste zinsnede is minder scherp dan men meent4 ,het gebeurt meer dat men den naam dien ik geef aan 'n bestaande zaak1 aanstootelyk vindt1 terwyl ik beweer dat de aanstoot behoorde gegeven te zyn door de zaak-zelf1 die vaak ruwer verwyt meebrengt dan myn woorden4 ,de niet-specialiteiten zien voorby dat zyzelf begonnen zich tot nullen te maken door waarde te hechten aan de meeningen der onnoozele ,,fritsjen4 ,en ook wanneer de speciale kennis van 'n lid inderdaad boven zoo'n armzalig dilettantisme verheven is1 volgen er uit de verkeerde toepassing van 't right place-stelsel1 allerlei ongerymdheden4 ,het drukken op de byzondere bevoegdheid van den n immers1 sluit de betrekkelyke--soms volsterkte--onbevoegdheid der anderen in zich4 ,de splitsing der intellektueele waardigheid van 'n vergadering1 in zooveel onderdeelen als er speciale vakken in die vergadering vertegenwoordigd worden1 brengt hare waarde terug tot de opgetelde cyfers der individueele intelligentien die men tot 'n som vereenigen wilde1 een poging altoos1 waartegen de ongelyksoortigheid der deelen zich logisch--en dus triumfantelyk--verzet4 ,gegeven3 'n schaakspeler1 'n kannibaal1 'n schaatsryder en 'n hansworst1 die zich vereenigen om viribus unitis iets beters te leveren1 dan aan elk hunner in 't byzonder mogelyk was4 ,meent men dat die ,tweede-,kamer van vier leden1 beter dan de schaakspecialiteit alleen1 'n nieuwe gambit-kombinatie zal tegenspelen8 ,dat ze meer personen zal verslinden dan het tweede lid orberen zou wanneer-i zich in eenzaamheid aan z'n vak van menseneten kon toewyden8 ,dat die leden 't met hun vieren zouden winnen van nummer drie1 in 'n kunstig beentjen-over8 ,dat ze ons hartelyker zouden doen lachen dan de laatste1 overgelaten aan z'n invidueele vis comica8 ,ik vergis me4 ,de komieke specialiteit moet te-kort-schieten by den kollektieven indruk dien-i maken zou cum sociis6 ,en meer ongerymdheden6 ,a is bekwaam in zeker vak1 en erlangt daarom en als zdanig 'n plaats in de ,volksvertegenwoordiging4 ,maar1 ook vele anderen zyn in dat vak bekwaam1 en hebben dezelfde aanspraken al hy4 ,sommigen zelfs staan als specialiteit hooger aangeschreven in de meening hunner kollegaas die hierover1 als zeer speciale specialiteiten immers1 het best kunnen oordeelen4 ,waarom moeten nu al die anderen--z'n erkende meerderen misschien--zwygen waar ,a spreekt8 ,waarom geldt hn stem niet1 en wel de stem van ,a8 ,ligt er niet iets onbillyks in1 n persoon voor officieel-wys te verklaren1 en zooveel anderen buiten-te-sluiten1 die met gelyk of grooter succes dan hy1 het vak beoefenden waarin hem door z'n verkiezing 't meesterdiploom by-uitnemendheid wordt uitgereikt8 ,we hebben 444 oorlog--schrik niet1 lezer1 ik fantazeer--we hebben oorlog met ,engeland4 ,de oorzaak ligt in de haringvisschery4 ,waarom nu n haring-specialiteit in de ,kamer8 ,heel ,vlaardingen moet er in4 ,al wat haring vangt1 kaakt1 zout1 eet1 koopt1 verkoopt en kuipt4 ,de scholen--schrik weer niet1 lezer1 ik ga voort met fantazeeren#e--;de scholen deugen niet4 ,waarom nu n schoolman in de volksvertegenwoordiging8 ,is er waarlyk behoefte aan speciale voorlichters op die plaats1 dan hoe-meer voorlichting1 hoe-meer specialiteit1 hoe-beter4 ,roep dan elken professor binnen1 elken magister1 elken geleerde1 elken msjeu1 elken sekondant1 elken schooljongen zelfs 444 ,meent men dat het de moeite niet loonen zou1 aan kinderen te vragen wat er aan 't onderwys ontbreekt8 ,men bemerkt dat de renommee van 't fabriekmerk der brave ,hollandsche boter aan 't dalen is4 ,alweer fantazie1 schrik dus nog niet4 ,de beschreven vaders voelen 'n leegte4 ,ze betrappen zich op gebrek aan verstand van boter4 ,het bedreigd voorwerp1 schuldig dan of miskend1 moet in z'n rang hersteld1 ne quid detrimenti 444 enz4 ,spoedig 'n boterman6 ,daar is-i4 ,x heeft verstand van de zaak4 ,zeer wel4 ,maar 444 al de anderen die in boter doen8 ,al de anderen die 't in de vervalsching van dat artikel nog verder brachten dan hy8 ,waarom niet ook hn 'n kussen aangeboden8 ,met 'n plaatsje er by1 om er op te zitten1 tenzy ze--wat ik niet ongepast vinden zou--daartoe hun botertonnetjes meebrengen1 de dingen immers waaraan ze de aanspraak op die kussens te danken hebben4 ,indi gaat verloren--er is geen woord van waar1 schrik dus nog altyd niet1 ik stel maar iets#f--;,indi is in de war 444 vry-arbeid 444 kultuurstelsel 444 algemeene ontevredenheid 444 ministerieele krises zonder eind 444 aardbevingen 444 overstroomingen 444 echt-liberale meerderheid 444 allerlei ongelukken4 ,alzoo ,specialiteiten voor6 ,daar zyn ze4 ,a kan kassi api zeggen4 ,hy is dus 'n halve ,maleier1 en the right man4 ,maar 444 ,b heeft het gebracht tot 'n ,soendahsch tjokal sonoh1 en ,c tot 'n ongestameld ,javaansch djalook gni4 ,is 't nu niet hard voor die twee laatste letters1 dat ze ,a moeten zien plaats nemen in den tempel1 terwyl zy worden buitengesloten1 zy en 't heele alfabet van de velen die 't ng verder brachten in speciaal-kennis van ,indie8 ,moest niet eigenlyk ook de kat worden binnengeroepen van de naaister der juffrouw wier grootmama's buurman eens zoo specialiteitig droomde van iemand die op 'n printjen 't portret had gezien van 'n doodgeboren wicht dat er misschien eenmaal aan gedacht zou hebben hoe sommigen naar ,indie kunnen gaan 444 als 't geleefd had8 ,dat ik in die duizend gesmoorde hoofdstukken me vergiste in de lokaal-kapaciteit van de ,kamer1 kan waar zyn4 ,maar 't blyft even waar dat dit jammer moet worden gevonden door ieder die meent dat zoo'n vergadering1 om aan hare roeping te voldoen1 behoefte heeft aan ,specialiteiten4 ,en 444 nog meer ongerymdheid1 nog meer schade1 nog meer leugen6 ,wie in haringzaken de behoefte aan 'n specialiteit staande-houdt1 en niet genegen is heel ,vlaardingen binnen te roepen1 behoort uit de ,vlaardingers 'n keus te doen4 ,wie worden nu met deze keus belast8 ,experts8 ,zaakkundigen8 ,geenszins4 ,de specialiteit wordt uitgekozen door niet-specialiteiten1 de bevoegdheid wordt beoordeeld door niet-bevoegden1 door kiezers4 ,zy die zich in de volksvertegenwoordiging doen voorlichten door vakmannen1 vergeten gewoonlyk dat het niet altyd de sommiteiten in zoodanig vak zyn1 die door leeken worden waardig gekeurd de algemeene zaak voortestaan4 ,en1 dat bovendien juist zy die 'n vak met hart en ziel beoefenen1 en 't daarin brachten tot iets uitstekends1 den minsten lust voelen hun persoonlykheid1 die 'n zeer speciale waarde heeft in gemeenschap van goederen uittehuwen aan 'n vergadering1 welke gemiddelder waarde altyd beneden die van 'n middelmatig individu staat4 ,dit laatste meen ik in m'n ,,idee #i overtuigend te hebben aangetoond4 ,dat nu zoodanig uitstekend individu ook wat plicht en roeping aangaat1 zich niet zoo onwaardig mag laten gebruiken1 valt my in het oog4 ,maar aan sommige anderen schynt deze waarheid niet zoo duidelyk1 en daarom zal ik trachten haar optehelderen door de veronderstelde uitstekendheid by benadering te schatten in geldswaarde of maatschappelyke pozitie4 ,stellen wy dat er wryving van gevoelen bestaat over ,geneeskundige-dienst4 ,hygine1 enz4 en dat men alzoo in de ,kamer ernstige debatten over die onderwerpen te-gemoet ziet4 ,by vakaturen wordt gewezen op de juist thans zoo diep gevoelde behoefte aan 'n specialiteit4 ,de kiezers zien dit in4 ,er is'n geneesheer noodig4 ,geen heil buiten de medicynen alzoo4 ,een koninkryk voor 'n dokter6 ,welken dokter moet men nu kiezen8 ,den bekwaamsten1 denk ik4 ,wie beoordeelt die bekwaamheid8 ,iedereen6 ,maar 444 niet iedereen kan dit beoordeelen met grond4 ,men gaat te-werk naar den roep die er van 'n geneesheer uitgaat1 ,wie veel praktyk heeft1 is bekwaam4 ,de geneesheer zonder praktyk1 is niet bekwaam4 ,dat dit kriterium hoogst-onzuiver is1 doet niet ter-zake4 ,men heeft geen ander4 ,en bovendien1 't mag niet gewraakt worden in kiezerszaken1 daar zoodanige zeer inkorrekte waardeering berust op 't zelfde beginsel waarmee de heele kiezery staat of valt1 op3 meerderheid van stemmen4 ,de te kiezen specialiteit behoort dus iemand van naam te zyn1 niet waar8 ,een dokter die door velen voor bekwaam gehouden wordt8 ,vraag eens aan geneesheeren die tot deze kategorie behooren1 of zy hun ryke praktyk gelieven optegeven voor de nogal twyfelachtige eer van 't lidmaatschap der ,tweede-,kamer8 ,en ook zonder te spreken van 't geldelyk verlies1 het zou al zeer weinig getuigen van liefde voor de wetenschap1 indien zy zich op die wyze door 'n kiezersgril lieten aftrekken van 'n beroep dat den welgezinden onder hen1 roeping is4 ,de zeer voorname geneesheer bedankt alzoo4 ,de iets minder voorname --tweepaardig nog altyd6--bedankt ook4 ,de karbriolet bedankt4 ,de chais bedankt4 ,ach1 de goeie lieve arme ,tweede-,kamer moet zich behelpen met deze of gene godheid van lagere orde en te-voet1 die haar gebruikt om zoo mogelyk langs chais1 karbriolet en koets opteklimmen tot wat renommee en praktyk4 ,m'n zieken zyn wat schaars1 zoo redeneert de half- verongelukte1 doch als ik 'n deftig ,m4,p4 achter m'n naam zet1 zullen de patienten wel komen opdagen4 ,daar ziet men dan 't specialiteiten-beginsel op z'n kop staan4 ,niet de geneesheer als zoodanig nuttig in de ,kamer1 maar 't kamerlid zit als volksvertegenwoordigende specialiteit voor 't ziekbed4 ,hy licht z'n zeventig kollegaas niet voor met geneeskundige kennis1 maar voelt met ambtelyker deftigheid dan vroeger1 den pols zyner zieken4 ,z'n redevoeringen imponeeren de geachte leden niet1 al rieken ze naar de school--en dit moet1 want met dat doel is-i daar--maar wel maakt hy op z'n patienten hoogmogender indruk dan in de dagen van z'n kamerloosheid4 ,in 't ,parlement daalde hy1 zonder baat voor iemand1 van eenheid af tot 'n zeventigste deel4 ,met zeventigvoudige waardigheid daarentegen wreekt hy zich op z'n andere lyders 444 die ook niet genezen1 al zyn ze 'r ng zoo groots op n dokter te hebben met het vaderland4 ,laat ons aannemen dat de voor bekwaam gehoudene inderdaad in kennis zoo hoog staat als z'n inkomen schynt aantewyzen1 en tevens dat-i vervuld is van liefde voor de algemeene zaak1 z zelfs dat hy des-noods bereid wezen zou van die hoogere inkomsten afstand te doen1 om tennutte des ,volks bezig te zyn4 ,hoe behoort in zoodanig geval deze specialiteit te redeneeren8 ,er is in onze ,volksvertegenwoordiging debat op-handen over ,hygine1 ,geneeskundige-dienst1 ,akademisch onderwys in de fakulteit der medicynen1 enz4 enz4 ,ik heb my op die zaken toegelegd1 en vermeen --liever3 en ben overtuigd--in-staat te wezen over dat alles inlichtingen te geven die van nut kunnen zyn voor de beraadslagingen4 ,men biedt my 'n plaats in de ,kamer aan4 ,is 't nu1 in het belang der zaak1 m'n plicht die betrekking aantenemen8 ,wordt de door my verkregen kennis het voordeeligst aangewend in of buiten die kamer8 ,dt is de vraag8 ,ik beweer dat de bekwame specialist1 na zich deze vraag ernstig te hebben voorgelegd1 geen annihileerd lidmaatschap aannemen mg4 ,hy mg 'n kennis niet versplinteren4 ,hy mg het deel der wetenschap1 waarover hy te beschikken heeft1 niet onderwerpen aan reglementen van orde1 aan konventioneele parlements-usantien1 aan wanbegrippen over party-plicht4 ,hy mg de religie van z'n vak niet blootstellen aan de schande van 'n stryd met onkundigen1 waaronder er zyn die op toevallig ambtgenootschap het recht gronden van onbeschaamdheid4 ,hy mg dit niet1 en 444 't geschiedt ook niet6 ,want 444 wie inderdaad als specialiteit bekwaam is1 bedankt4 ,hy komt1 na de vragen die hy zich--altyd in 't belang der zaak --voorlegde1 tot de slotsom dat-i z'n talenten1 z'n kennis en z'n bekwaamheid het voordeeligst aanwendt door het individueel verkondigen van wat hy ter-zake dienstig oordeelt4 ,hy biedt de vruchten van z'n arbeid aan volk en vertegenwoordiging beide1 en wacht 444 ,wyst men daarop z'n slotsommen af8 ,mislukt hem 't gepoogd overplanten zyner denkbeelden8 ,welnu1 dan juist blijkt hem dat hy zichzelf1 z'n arbeid1 en z'n ,publiek--in en buiten de ,kamer--goed beoordeeld heeft4 ,de specialist die1 ongestoord arbeidende met al de kracht eener alleenstaande individualiteit1 geen bres beukte in den dikken muur van algemeene onkunde1 zou waarlyk dien muur niet hebben omgeworpen1 indien hy de kracht van z'n geest had verwaterd door oplossing in een onevenredig-groot aantal deelen 444 nderen geest4 ,dit laatste beeld is weer onjuist1 en te flauw voor de zaak die ik daarmee wil kenschetsen4 ,de invloed namelyk van den specialist wordt niet alleen verzwakt en verlamd door z'n opgaan in een groot heterogeen geheel1 maar die invloed wordt door tegenwerking vernietigd1 of althans dit kn 't geval zyn4 ,de mogelykheid bestaat dat 'n nuttige waarheid die kans had op bevruchtend doordringen1 voor langen tyd verloren gaat1 f omdat zy 'n lid der ,volksvertegenwoordiging tot ontdekker had1 f omdat ze in die ,vertegenwoordiging werd verkondigd4 ,en hierop doelde ik eenige bladzyden geleden1 toen ik klaagde3 nog meer schade1 nog meer leugen6 ,dat immers het smoren van waarheid1 leugen in de hand werkt1 zal wel betoog behoeven4 ,ik verdedig van 't nu volgend voorbeeld alleen de strekking1 en geenszins de zeer willekeurig gekozen stelling4 ,een geneesheer1 inderdaad sommiteit in de wetenschap1 heeft zich laten verschalken4 ,hy verlaat zieken en studeercel1 en neemt zitting in de ,kamer4 ,na moeilijke inspanning en veel speciale studie1 is hy in het bezit geraakt van een of meer der volgende--door my slechts voor 'n oogenblik als zoodanig aangenomen--waarheden3 dat de volksvoeding slecht is1 dat de kazerneering van de militairen veel te wenschen overlaat1 dat de hospitalen niet deugen1 dat de vaccine nadeelig werkt op de gezondheid1 dat er fouten zyn in de wettelyke regeling der prostitutie1 of wel dat de heele wettelyke regeling op dat stuk 'n fout is1 enz4 enz4 ,hy was op 't punt de rezultaten zyner wetenschap en ervaring neerteleggen in 'n uitgebreid werk4 ,daar komt men hem storen met z'n verkiezing4 ,nu behoorde hy te antwoorden3 lieve mensen1 ik heb waarlyk geen tyd voor zulke dingen1 voorziet u elders6 ,maar we stelden reeds dat het verschalken ditmaal gelukt4 ,zelfs de goede ,,homerus slaapt nu-en-dan4 ,onze voorlichter laat zich dus de keuze zyner medeburgers--waaronder geen enkele is1 dien hy 't geringste stemrecht zou toekennen in zyn onderzoekingen6--welgevallen4 ,verkeerd redeneerende1 hoopt hy z'n verkregen kennis aantewenden in dien nieuwen werkkring4 ,maar 444 die werkkring omvat ook andere zaken dan waarmee hy zich zoo religieus bezighield4 ,men tracht hem te werven voor--of tegen --tariefsherziening1 vry-arbeid1 kadaster-revisie1 schoolwet1 afschaffing tienden1 pantser-fregatten1 linie-verdediging1 kieswet- verandering1 enz4 enz4 ,onze arme geleerde voelt dat hy in 'n maalstroom geraakt is1 waarby hy de vruchten zyner korrekt-wetenschappelyke nasporingen niet plaatsen kan4 ,z'n nieuwe omgeving waardeert z'n vorigen arbeid niet4 ,het is haar niet om waarheid te doen1 maar om 'n stem4 ,dit is hem wel 'n groote teleurstelling1 maar 444 och1 onze nave onderzoeker beleefde niet geheel ongeschonden de laatste twintig1 dertig jaren4 ,de modewoorden1 behoud1 liberalisme1 reaktie1 verblinding der tegenparty--die 't altyd glad mis heeft--ministerieele krizis1 periodieke ndergangen van 't vaderland enz4 drongen tot z'n studeervertrek door4 ,wel stuitten hem vroeger1 als ruwe vloeken den vrome1 al die vage uitdrukkingen1 hem die de godsdienst van 't exakte bekleed1 maar men is nooit straffeloos 'n kind van z'n tyd4 ,hy wyst al die ,kamerpraatjes niet af met de minachting die ze verdienen1 en die dan ook werkelyk gevoeld wordt door den zeer enkele die trouw bleef of aan gezond verstand1 f aan de vak-religie waardoor by sommigen zoo eigenaardig de rol van 't geweten vervuld wordt4 ,maar dit zyn uitzonderingen4 ,in-weerwil van dat alles herinnerde hy zich iets op 't gemoed te hebben4 ,de volksvoeding1 m'nheeren 444 ,wie luistert naar z iets6 ,de kwestie aan de orde is1 de dikke yzeren platen waarmee men waarschynlyk onze schepen onbruikbaar maakt1 en zker de marine bederft1 uit ,engeland of uit ,frankryk moet ontboden worden8 ,dat 's wat anders dan eiwit en protene6 ,zeer wel4 ,de arme man tracht met geduld en berusting die pantserplaten te doorboren1 en zwygt4 ,neen1 erger1 hy stemt mee met de clique waartoe hy zich verbeeldt te behooren1 omdat ze hem 't uitzicht opende ook eens naar hm te luisteren4 ,maar 444 eerst die pantser-historie ,passez nous le rhubarbe1 nous vous passerons le sn6 ,de kazerneering der troepen 444 ,lieve hemel1 hoort hy dan niet dat we bezig zyn met ,eeredienst8 ,de vraag aan de orde is1 of goddelyke dingen1 voortaan te zwak om alleen te staan1 by finantien of binnenlandsche zaken moeten worden ingedeeld8 ,de ,israelieten beweren1 de ,katholieken gelooven1 de ,protestanten protesteeren 444 ,in 's hemelsnaam6 ,de huisvesting der troepen moet wachten tot de res divinae gekazerneerd zyn4 ,maar de hospitalen dan 444 ,hospitalen hier1 hospitalen daar 444 de heeren zyn bezig met 'n ,noorzeekanaal4 ,dt is aan de orde4 ,hospitalen by 'n volgende gelegenheid4 ,en onze patint--helaas1 vroeger was-i zelf geneesheer6 moet z'n lydende hospitalen laten wachten4 ,wat de koepokstof aangaat1 myne heeren 444 ,er wordt vandaag niet ingent4 ,de ,kamer is bezig met de posteryen4 ,aan de orde is de vraag hoe 't stelen van brieven kan voorkomen worden8 ,de tegenstander der vaccine--hy is dus vooral tegenstander van gedwongen vaccinatie--schikt zich alweer4 ,hy stelt z'n verlossing uit1 en rekommandeert zich voor wat gelegentliche aandacht op de zaken die hy behandelen wil1 door zich gedwee te laten innten met postery4 ,wat de prostitutie aangaat 444 ,sjt6 ,over zulke dingen wordt hier niet gesproken4 ,on se respecte6 ,daar zit nu de man met z'n kennis1 met al z'n geleerdheid1 met al z'n specialiteit6 ,hy betreurt den tyd toen-i alln was met z'n streven naar waarheid1 en geen andere beletselen kende1 dan die uit den aard der behandelde zaak voortvloeiden4 ,maar 444 eindelyk toch komt het tydstip waarop hy zoo-lang wachtte4 ,na 't doorloopen van allerlei kursus in zaken die hem vreemd waren1 en waarin-i zoo goed mogelyk zich richtte naar 't voorbeeld van wien hy aanzag voor specialiteiten in hn vak--de onnoozele6 roept men hem op tot verkondiging 444 ,hy is gereed4 ,de huisvesting der troepen alzoo 444 ,alweer mis6 ,heeft men ooit dommer onbruikbaarder schepsel gezien dan zoo'n geleerde6 ,daar zou hy waarlyk den minister die gesteund moet worden1 'n brandhout voor de voeten gooien1 of3 den minister die vallen moet1 steunen6 ,zoo wordt alles gesmoord1 vernietigd4 ,waarheid1 vrucht van gemoedelyk onderzoek1 religie der wetenschap1 hospitalen1 volksvoeding1 vaccine1 prostitutie 444 neen1 nu zeg ik 'n woord te veel1 n woord4 99 99 99 99 99 ,de zaken kunnen zich evenwel anders toedragen4 ,variis modis male fit4 ,stellen wy eens dat de thesis die onze specialiteit te bepleiten heeft1 ten-laatste wl aan de orde komt1 en dat het geoorloofd is haar te behandelen4 ,hy spreekt4 ,men luistert naar hem4 ,men geeft hem de eer die hem als bevoegde toekomt4 ,wie geeft hem die eer8 ,wie luistert8 ,de ,kamer8 ,geenszins4 ,slechts 't gedeelte der ,kamer dat de verkondigde nieuwe leer kan gebruiken in 't program van den kinderachtigen partystryd4 ,de waarheid wordt niet ingehaald om haarzelfs-wil1 maar om haar opportuniteit als oorlogswapen4 ,de bekwame specialist bedroeft zich over 't misbruik dat hy ziet maken van z'n arbeid1 en gevoelt dat elke leugen1 wanneer ze maar gelyke partydienst doen kan als de door hem gevonden waarheid1 even welkom als deze zou geweest zyn4 ,doch1 meent men1 z'n mededeelingen zyn nu eenmaal aangehoord 444 ze zullen doordringen8 ,o zeker4 ,het staat in de macht van geen ,parlement ter-wereld1 de waarheid op-den-duur te smoren4 ,maar ik blyf beweren dat de verkondiging op die plaats haar 't licht doen zien in zeer nadeelige konditien4 ,de onvervalschte verspreiding wordt tegengewerkt en vertraagd door de lokaaltint van pseudo-staatkunde tendance die onafscheidelyk is van elke parlementaire handeling4 ,het doet er voor den eisch van m'n betoog volstrekt niet toe1 of de wetenschappelyke meening van onzen bekwamen specialist samenvalt met de belangen der meerderheid1 of met die van 't ander deel der vergadering4 ,de hulde dergenen in wier kader z'n opinien passen1 heeft minder waarde dan wanneer z'n ontdekkingen waren gepubliceerd zonder politieken bysmaak4 ,en 444 de tegenwerking der andere party is hevig4 ,dit nu op-zichzelf ware geen schade4 ,maar die hevigheid openbaart zich ten-koste van de waarheid4 ,en dit schaadt wel6 --,hoe1 gebreken in volksvoeding1 in kazerneering1 in prostitutie8 ,onder den minister dien wy steunen8 ,dat mag niet waar zyn6 --'t ,is inderdaad hard1 maar 444 wie zal hem tegenspreken8 ,hy is 'n alom voor bevoegd gehouden 444 specialiteit6 --,zooveel te beter6 ,ook wy weten met zulke dingen te goochelen4 ,en is 'n vakature voor 't distrikt ,x1 ,y1 ,z4 ,aan specialiteiten is ook aan nzen kant geen gebrek 444 ,waarlyk1 weinig tyds na z'n optreden ondervindt onze ,goliath dat men hier-of-daar 'n ,davidje wist optesporen--liefst 'n zeer kleintje--die juist niet altyd behoeft te overwinnen1 als hy maar goed genoeg slingert om zeker soort van kampvechters te doen meenen1 of gelegenheid te geven tot het voorwenden van de meening1 dat hy den reus vlak voor z'n kop heeft getroffen4 ,hoe dikker de laag van onbeduidendheid1 die men doorboren moest om de nieuwe specialiteit aan 't licht te brengen1 hoe onvoordeeliger de toestand wordt van den uit z'n kring gerukten apostel4 ,hy gevoelt dat men hem verlaagd heeft tot vechthaan1 en dat hy zich en spectacle geeft4 ,de leeken staan er by met de handen in den zak1 en wedden4 ,ze voelen niets van de pyn des meesters1 die diep gewond wordt1 niet door de slagen die hem de leerling toebrengt--ze treffen niet6--maar door 't vernederend besef dat-i zich heeft laten verlokken tot derogeerenden stryd4 ,hy moet het aanzien dat onbevoegden z'n tegenstander den palm der overwinning toekennen1 of--niet minder bitter6--ondervinden dat even onbevoegden wel willen erkennen dat hy dien tegenstander verslagen heeft1 en mag eindelyk nog van geluk spreken1 indien de parlementaire konvenientie van 't oogenblik hem den byval verzekert van de meerderheid4 ,maar 444 ook dit zelfs kan wel eens veranderen na de herkiezingen in ,juni6 ,de specialiteit der #c;e1 #g;e #ajja;e klasse integendeel1 wint altyd1 ook al werd-i moralement parlant platgebeukt weggedragen van 't slagveld4 ,hy die1 buiten de ,kamer1 volgens de schatting der vakgenooten1 onwaardig zou geweest zyn de schoenriemen des meesters te ontbinden1 geniet nu reeds door den stryd-zelf--hoe ook de uitslag zy--grooter eer dan in gewone omstandigheden het loon eener overwinning wezen zou4 ,hy hyscht z'n onbeduidenheid aan de hoogte van z'n tegenstander op1 die op zyn beurt hem niet mag terugzenden naar de school1 omdat hy ditmaal niet te doen heeft met de nietige persoonlykheid van den adept--van den dilettant misschien--maar met die andere nietigheid welke men in de dieventaal der parlementen gewoon is3 't geacht lid uit 444 een-of-ander1 te noemen4 ,bezit nu 't ad hoc binnengeroepen vechtkuiken de gaaf van mooipraten of al ware het zelfs van goed-spreken dan is de zaak nog erger4 ,en3 dit is meestal 't geval1 omdat het uit den aard der zaak voortvloeit4 ,by 't opsporen immers van iemand die de gevreesde bekwame specialiteit moet neutralizeeren1 is welsprekendheid--zoo noemen ze dat1 en ik zal hierop terugkomen--'n eerste vereischte4 ,hoe hooger ,goliath uitsteekt1 hoe meer steentjes onze ,david-,demosthenes moest kunnen bergen in z'n mond4 ,hoe minder wetenschap1 hoe meer redevoering4 ,hoe minder kennis1 hoe meer misbruik van taal4 ,hoe minder innerlyke waarde1 hoe meer cant4 ,ligt het nu niet in de rede1 dat onze andere specialiteit1 hy dien we voorstelden als inderdaad uitstekend1 berouw voelt dat hy zich en z'n waarheidsreligie blootstelde aan zulke vernederingen8 ,moet hy niet telkens neiging voelen den stryd te ontwyken1 als zyner onwaardig8 ,begrypt men niet1 dat hy slechts met moeite zich weerhoudt van het uiten der klacht3 gy1 geachte leden die m'n woorden toejuicht of afkeurt1 ik wenschte dat ge leerdet wat toejuiching of afkeuring waard is4 ,voor u allen is plaats op andere banken dan van deze ,kamer 444 ik wacht u by m'n lessen4 ,wat u betreft1 geacht lid uit ,snaterburg1 die me zoo heel in 't byzonder tegenkakelt1 om by die lessen te worden toegelaten1 stel ik u voor1 een-en-ander afteleeren4 ,en hiermee heb ik de eer de heeren te groeten4 ,wel zeker6 ,hy gaat naar huis1 en zoekt 'n ander veld ter bezajing4 ,als oprecht waarheidzoeker is hem lof en tegenspraak beide welkom4 ,maar 't moet de waardige lof zyn die aanmoedigt en kracht geeft tot voortgaan1 niet de onbekookte mooivindery van bevooroordeelden4 ,de tegenspraak die hy gaarne uitlokt als onmisbaren graadmeter van z'n oordeel1 behoort te leiden tot ontwikkeling4 ,hy voelt zich en z'n zaak te goed voor 'n redeloos gekibbel1 dat hem afmat1 den indruk zyner redeneeringen uitwischt1 en den stand der behandelde zaken verwart4 ,dit alles moge nu-en-dan voldoen aan de eischen eener zoogenaamd-staatkundige party1 't past gewis niet in 't program van den waarheidzoeker4 ,ik laat nu daar1 in hoeverre dit alles anders wezen zou1 indien 444 onze parlementen anders waren4 ,dit behoort niet volstrekt tot m'n tegenwoordig onderwerp1 al zy 't dan dat de wanbegrippen over 't nut van specialiteiten het hunne bydragen tot het laag gehalte onze ,volksvertegenwoordiging4 ,daartoe evenwel werken ook oorzaken mee1 die tot 'n heel andere kategorie van dwaling behooren1 dan waartegen ik in dit geschrift te-velde trek1 en die ik dus nu voorbyga4 ,men zou me kunnen tegenwerpen dat de bekwame specialist niet juist altyd 'n onwaardigen tegenstander behoeft te hebben1 en vragen of er dan ook geen nut te trekken is uit 'n debat tusschen ebenbrtigen8 ,elders1 ja4 ,maar in de ,kamer niet4 ,de pseudo-politieke atmosfeer bederft al wat haar inademt4 ,de man van wetenschap gevoelt dit1 en tracht zich aan dien invloed te onttrekken4 ,zoodra hy in z'n tegenstander een hem waardigen kampvechter erkent1 zal hy hem liever uitnoodigen tot het kiezen van 'n geschikt terrein1 dan hem en zichzelf ten schouwspel te geven aan 'n publiek dat het bywonen van den stryd niet waard is4 ,deze ridderlyke afkeer van dorperheid wordt nog ondragelyker1 zoodra de kampioenen het besef opdoen dat hun plebs niet alleen onbevoegd is tot het beoordeelen van de kracht of juistheid der toegebrachte slagen1 maar dat het er op aast hun beider eruditie te gebruiken als oorlogsmiddel in 'n stryd waarmee de wetenschap niets gemeens heeft4 ,de vernedering is dan voor beiden onduldbaar1 waaruit dus vanzelf volgt dat wy op zoodanig schouwspel zelden--ik durf zeggen3 nooit--onthaald worden4 ,en hiermee wordt alzoo de stelling bewezen dat de inderdaad bekwame specialiteit het lidmaatschap in de kamer niet dan onbedacht aanneemt1 en in dat geval slechts voor zeer korten tyd behoudt4 ,de schaarste van uitzonderingen op dezen regel gedoogt niet dat het aanwezen van twee uitstekende specialiteiten in n vak1 frekwent kan zyn op de banken der ,volksvertegenwoordiging4 ,doch al ware dit anders1 dan nog en dan alweer zou 't getuigen tegen de toepasbaarheid van 't specialiteiten-stelsel1 dewyl in zoodanig geval andere speciaal- vakken te schraal zouden bezet wezen4 ,aannemende immers dat1 byv4 de marine door twee specialiteiten werd vertegenwoordigd--hooger aantal zou de onevenredigheid nog doen stygen--dan volgt hieruit dat veel andere vakken van kennis en wetenschap onvoldoende of in 't geheel niet gereprezenteerd worden1 en wel om dezelfde reden die m'n uitgever bewoog die duizend vervelende hoofdstukken te schrappen4 ,twee zulke marine-specialiteiten zullen gewoonlyk bestaan uit twee 444 ,,fritsjens4 ,zelden uit n admiraal van de soort als die ik liever aan het hoofd van de vloot zag1 met n ,,fritsje tegenover hem4 ,en nooit uit twee admiralen van dat gehalte4 ,mocht dit laatste par impossible 't geval eenmaal wezen1 dan kan men verzekerd zyn dat de een met monitors dweept1 en dat de ander1 op 't voorbeeld van den ,amerikaan ,,ferragut1 zich schamen zou to fight on the bottom of a teakettle4 ,in n zaak evenwel zullen die heeren 't ns zyn1 in tegenzin elkaar te enteren voor 't plezier van zes dozyn landkrabben die geen marlpriem kunnen onderscheiden van 'n borduurnaald4 ,doch1 zullen sommigen meenen1 het nut der debatten tusschen specialiteiten in de kamer gaat misschien niet geheel te-loor4 ,ze worden ook buiten de ,kamer gehoord 444 ,niet zoo goed als wanneer ze buiten die ,kamer gevoerd waren1 in welk geval de onderwerpen grondig1 monografisch1 en van politieke smetten vry konden behandeld worden4 ,deze drie epitheta namelyk duiden de tegenstelling aan1 van de belemmeringen in de ,kamer1 die ik trachtte te schetsen4 ,wie overigens1 ter verdediging van het nut der specialiteiten in 'n parlement1 zich beroept op de mogelykheid dat niet alles verloren gaat wat ze daar ten-beste geven1 heeft toegestemd wat ik bewyzen wilde4 ,ik mag dit kapittel niet sluiten zonder de opmerking dat de gegrondheid myner overtuiging op dit stuk1 gestaafd wordt door de ,geschiedenis4 ,nooit dan in de tyden van voorbygaande beroering1 waren zeer uitstekende mensen--dusgenaamde groote mannen--leden eener politieke vergadering4 ,in dit feit ligt de resumtie der oorzaken waarom ook gewoon-uitstekende mensen--vak-specialiteiten--niet op hun plaats zyn in 'n volksvertegenwoordiging4 ,zoodanig kollegie geeft aanhoudend blijk1 niet zoozeer te beantwoorden aan de roeping om kapaciteiten aantewerven--wat dan toch1 oppervlakkig beschouwd1 de eisch wezen zou--dan wel om te voorzien in de behoefte aan 'n terrein waarop middelmatigheden voor kapaciteiten kunnen doorgaan4 ,wie veel bezit1 associeert zich niet4 ,en wie inderdaad iets is 444 --,niet waar1 'n mens moet iets zyn1 roept men ons uit den hemel toe 444 ,we herkennen de stem des zaligen ,barons ,,van ,,een-,,of-,,ander4 ,en we geven hem volkomen gelyk4 ,een mens moet iets zyn4 ,zeker1 zeker1 men moet iets zyn6 ,maar juist daarom komt het me voor1 dat iemand die inderdaad uit zichzelf iets is1 zich geen moeite hoeft te geven schynbaar iets te worden1 door 't opgaan in anderen die op hun beurt zich slechts vereenigden om niet1 ieder alleen staande1 volstrekt niemendal te wezen4 ,,mvii4 ,onder de tallooze invloeden die de maatschappy beheerschen1 zyn er velen die wy f in 't geheel niet kennen1 f waarvan wy ons slechts zeer onvoldoende rekenschap geven4 ,de algemeene oorzaak van dit verschynsel zal wel traagheid zyn1 maar ik meen de meer onmiddellyke aanleiding te vinden in onze 444 specialiteit van aardbewoners4 ,we zyn zoo gewoon geraakt aan 't waarnemen of ondergaan van de uitvloeisels1 dat we zelden ons opgewekt voelen om onderzoek naar de bronnen te doen4 't ,is dus hier alweer--als by die bakkers in ,hoofdstuk zooveel--de levenslankheid waarmee wy ons vakje van aardbewoners uitoefenen1 die ons van 't nasporen der causae rerum terughoudt1 en hierom staat gewoonlyk ons begrip nog lager dan onze kennis1 die 444 ook te wenschen overlaat4 ,wanneer een onzer op de maan aanlandde1 en daar wezens aantrof die belangstelden in kennis1 zoud-i waarschynlyk in z'n nieuwe omgeving doorgaan voor byzonder bevoegd om inlichtingen te geven omtrent aardsche zaken4 ,maar weldra zou hem blyken dat een seleniet meer vragen kan dan tien telluriers weten te beantwoorden4 ,en dit niet alleen ten-opzichte van inderdaad onoplosbare vraagstukken1 of ook van die welke slechts by sommigen voor moeielyk doorgaan1 maar zelfs in zaken die geenszins buiten z'n begrip liggen4 ,telkens zoud-i zich moeten verwyten gedurende z'n vorige loopbaan zoo weinig acht te hebben geslagen op 't verband tusschen oorzaak en gevolg1 en by 't minst besef van eerlykheid ware hy werdra genoodzaakt z'n ontslag te vragen uit de betrekking van vraagbaak4 ,de primitiviteit der leeken die hem aanzagen voor professor1 zou zich openbaren in allerlei vragen welke hy nooit zichzelf voorlegde niet alleen1 maar die hem ook op z'n eigen planeet nooit waren gedaan door onkundigen1 vertrouwd en verzoend als ze waren met hun gebrek aan begrip4 ,een vry algemeene hoofdindruk van zoo'n ontmoeting zou bestaan in de overtuiging dat-i vroeger zeer veel meeningen had aangenomen als op rede gegrond1 terwyl hy nu zou moeten erkennen dat ze slechts berustten1 of op stilzwygende overeenkomst--konventie--f op voorbedachtelyke en uitdrukkelyke versiering1 op 'n gemakshalve als wr aangenomen maar onbewezen en vaak onjuiste stelling1 in n woord3 op fiktie4 ,onder deze konventien bekleeden onze meeningen over bevoegdheid 'n eerste plaats4 ,by nauwkeurig onderzoek zal gewoonlyk blyken dat we telkens deze hoedanigheid toekennen aan personen die daarop niet veel meer aanspraak mogen maken dan zoo'n verdwaalde aardbewoner die op de maan benoemd werd tot adviseur4 ,dat de hier bedoelde onjuistheid van schatting1 met al de fouten die er uit voortvloeien1 nooit geheel kan vermeden worden1 ligt in den aard der zaak4 ,de meeste punten van rechtsbegrip en zedelykheid immers1 ja zelfs de meeningen over eigen of algemeen belang1 berusten op konventie1 en dit zal wel zoo blyven1 zoolang 't ons niet gegeven is doortedringen tot de eerste oorzaak der dingen4 ,altyd stuiten wy in onze nasporingen op 'n stelling die--zooals de axiomaas in wiskunde1 maar met minder recht--voetstoots moet worden aangenomen1 op-straffe van onmogelykheid om drteredeneeren4 ,dit verschoont evenwel de lichtzinnigheid niet1 waarmee wy ook zulke onwaarheden vaststellen1 die zeer goed hadden kunnen vermeden worden zonder ons 't verlies van 'n bruikbare konkluzie te veroorzaken4 ,het is waar dat wy in sommige gevallen aan zeker vertrouwen op konventioneele bevoegdheid behoefte hebben1 geenszins omdat dit den wysgeer nader brengt aan waarheid1 maar omdat de maatschappelyke orde soms vereischt dat 'n twyfelachtige zaak op wettelyke wys worde vastgesteld4 ,dit onderscheid tusschen de doeleinden der wysbegeerte en de belangen van de maatschappy1 wordt--heel onwillekeurig voorzeker1 maar nogal duidelyk--erkend door de ,wet4 ,zy verbiedt den rechter uitdrukkelyk3 recht te weigeren1 dat is3 gn uitspraak te doen in de geschillen die aan z'n oordeel worden onderworpen4 ,hy moet beslissen tusschen ja en neen1 tusschen aanklacht en verdediging1 tusschen zwart en wit1 plus en minus1 zyn en niet-zyn4 ,hy mag niet twyfelen1 mag z'n oordeel niet opschorten1 mag niet bescheiden wezen--'t geen hier in veel gevallen zeggen wil3 niet eerlyk--hy is eens-vooral veroordeeld tot weten4 ,op wysgeerig terrein zou deze verplichting 'n ware zotterny wezen1 wanneer niet op even wysgeerige gronden kon worden aangenomen dat we behoefte hebben aan zeker soort van dwaling4 ,de natuurkundige dien men vragen zou1 waarom alle stof streeft naar vereeniging1 mag betuigen dat hy 't niet weet1 maar 'n ,rechter is verplicht zich te houden voor alwetend en onfeilbaar1 of 444 zich aantestellen alsof hy zich daarvoor hield4 ,waar-i soms inkompetentie aanvoert1 mag en moet ze gegrond wezen op een-of-ander wetsartikel dat z'n jurisdiktie bepaalt1 nooit op z'n onwetendheid in 't algemeen1 of z'n gebrekkige kennis der byzondere zaak die aan z'n oordeel onderworpen werd4 ,veel minder nog op z'n zedelyke onvolkomendheid die hem zou kunnen verlokken tot toegeven in partydige liefde of haat4 ,het is dan ook om redenen van dezen aard dat algemeene wysbegeerte1 d4i4 't streven naar waarheid1 zoo dikwyls lynrecht tegenover de eischen van een vak staat4 ,maar 't ideaal van volkomendheid dat we moeten trachten te bereiken1 noopt ons dit verschil in opvatting zooveel mogelyk te verevenen4 ,het is daarom onze plicht geen certifikaten van bevoegdheid uittereiken aan valsche specialiteiten1 en vooral niemand tot specialiteit uitteroepen1 die zeer in 't byzonder nbevoegd is4 ,dat 'n ,rechter in wiens uitspraak we genoodzaakt zyn te berusten1 niet altyd rechtspreekt1 is nu eenmaal de verdrietige waarheid1 maar onzinnig zou 't wezen1 daarom by-voorkeur den zoodanige tot rechter te benoemen1 van wien niets of weinig anders ware te wachten dan nrecht4 ,onder billardspelers bestaat de gewoonte1 by verschil van meening over 't aantal behaalde punten1 zich te onderwerpen aan de uitspraak van den markeur die 't weten moet4 ,onze eerbied voor 'n rechterlyke uitspraak heeft geen steviger grondslag dan die voor bevoegd houden van 'n droomerig jongetje4 ,toch verbeeld ik me dat 'n wakkere1 oplettende--en vooral 'n intgre6--markeur te verkiezen is boven 'n slaapkop of 'n bedrieger4 ,wil men deze vergelyking omtrent de kracht en de strekking van konventioneele bevoegdheid verder uitstrekken of hooger opvoeren1 dan wys ik op 't zeer rationeele katholieke leerstuk der pauselyke onfeilbaarheid1 'n dogma dat gewoonlyk verkeerd wordt voorgesteld door protestanten en protesteerende katholieken1 twee soorten van dissidenten die middel vonden om de ongerymdheid van de geloovery optevoeren tot hoogere machtsverheffing4 ,de tegenwerpingen3 hoe kan een aan allerlei menselyke onvolkomenheden onderworpen mens onfeilbaar wezen8 en3 wat al pausen die dwaasheden beginnen1 of zelfs misdaden6 houden geen steek4 ,het is voor den geloovigen katholiek die de eenheid der kerk bewaard wil zien--en juist dit is de eisch van 't katholicismus--de vraag niet1 of zekere persoon dien men paus maakte1 dwalen kan1 maar3 of men niet tot handhaving van dien eigenaardigen eisch der kerk1 behoefte heeft aan 444 'n markeur1 wiens konventioneel gezag den vrede onder de spelers bewaart8 ,de protestantsche wyzigheden op dit punt1 komen vry bespottelyk voor in lieden die eerbied hebben voor allerlei apokriefe dokumenten1 voor de wartaal van dezen of genen profeet of apostel1 en die zich deemoedig buigen onder de uitspraken van ,,calvinus1 van ,,luther1 van den ,heidelberger1 van de ,dorische ,synode4 ,wy niet roepen hier de modernen1 wy erkennen slechts als waarheid wat wyzelf onderzochten en inderdaad voor waar erkennen4 ,deze betuiging zou 'n gelukwensch waard zyn1 wanneer ze in-allen-opzichte met de werkelykheid overeenkwam1 en als ze niet geuit werd door mensen die toch in 't maatschappelijk leven telkens zeer katholiekelyk hun meening onderwerpen aan de opinie van deze of gene specialiteit1 zonder nog daarby zich te kunnen beroepen op traditie1 op piteit1 op behoefte aan eenheid en tucht1 of wat dies meer zy4 ,de eerste modellen van opgedrongen bevoegdheid waarmee wy in 't leven te doen krygen1 zyn natuurlyk de ouders4 ,zy zyn 't die de kinderboekjes koopen en de onderwyzers kiezen1 en worden waarschynlyk drom in sommige opvoedkundige werken zoo walgelyk gevleid4 ,de lezer staat verbaasd over al de wysheid en al de deugd van ,vader en ,moeder1 die 'n kind volgens die werkjes in z'n binnenkamer te aanschouwen krygt1 en behoorde verwonderd te zyn daarvan zoo weinig waartenemen in de maatschappy4 ,papa en ,mama stelen niet1 vloeken niet1 liegen niet1 twisten niet1 lasteren niet en gooien geen glazen in4 ,of ze de specialiteit van onmenselyke bravigheid z ver dryven dat ze niet eten en drinken ook1 is me nooit gebleken1 maar me dunkt het hoort er zoo by4 ,en 444 de kunde6 ,papa weet alles4 ,hy is de bevoegde persoon om alle geheimenissen optelossen1 alle duisterheden te verklaren4 ,niets weet-i niet1 precies 'n rechter6 ,maar1 lieve mensen1 ziet eens om u heen1 en let eens op al de vaders die in hun binnenkamer benoemd werden tot specialiteiten in volkomenheid6 ,het kind--dat niet om zich heen ziet1 en dit dan ook nog niet kn--schikt zich1 en vervalt van de eene specialiteit in de ander4 ,want weldra neemt de onderwyzer z'n niet zeer bescheiden plaats op den troon der volmaaktheid in4 ,daarop volgt de dominee1 de bevoegde persoon alweer om te vertellen wie1 wat en hoe ,god is4 ,hy weet dit precies1 want 444 hy is specialiteit in onbegrypelyke dingen4 't ,is z'n vak4 ,aldus voorbereid om genoegen te nemen met het leunen op onvaste steunsels1 treedt de jonge mens de wereld in1 en zou 'n ,herkules van zelfstandigheid moeten wezen om vertrouwen te weigeren aan de tallooze voorgangers die hem als bevoegd worden aangewezen4 ,bovendien1 wat zou hem tot wantrouwen opwekken8 ,de verkeerde begrippen die hy ontmoet in de ,maatschappy1 werden ook gedoceerd door de speciaal-bevoegden die deze ,maatschappy aan 't hoofd van haar akademien plaatste4 ,de akademien bevestigden wat er onderwezen werd op de school4 ,en die school was redelyk homogeen met de kinderkamer4 ,zeker1 zeker1 de specialiteiten in bevoegdheid vormen 'n keten die van 't allerlaagste tot het hoogere1 hooge en allerhoogste loopt4 ,bakers1 geneesheeren en professors zyn 't volmaakt eens in hun afschuw van de luchtbeweging die ze brandmerken met den vreeselyken naam van tocht4 ,de staatsdienaars in hun redevoeringen1 en zelfs de ,vorsten op hun troon1 stellen zich even kundig aan1 even edelmoedig1 even rechtvaardig en even zedelyk als de heeren ,eerhart en ,goedman uit de kinderboekjes4 ,wie aan de praatjes van al die vorsten1 bakers1 staatsdienaren en dokters geen geloof slaat1 is 'n ketter4 ,maar de jongeling die zoo-even de maatschappy intrad1 denkt niet aan de mogelykheid van verzet1 ternauwernood aan oorbaarheid van twyfel4 ,gebiologeerd tot stompzinnig berusten1 raakte hy zoo gewoon aan 't meegaan met anderen1 dat-i z'n eigen denkvermogen liet braak liggen4 ,de stad zyner inwoning komt voor rekening van ,burgemeester en ,wethouders1 die wel verstand zullen hebben van gemeentebelangen1 want 444 ze zyn de bevoegd-verklaarde personen4 ,de ,landsregeering8 ,wl1 daar is de ,koning voor 444 'n specialiteit van geboorte4 ,daar zyn de ,ministers voor 444 specialiteiten van 't goddelyk parvenir4 ,daar is de volksvertegenwoordiging voor1 specialiteit van 444 ik weet niet wat1 maar bevoegd is ze1 o gewis6 ,want de ,wet verzekert het ons1 en die ,wet werd gemaakt door specialiteiten van gelyke bevoegdheid als de bevoegd verklaarde vergadering-zelf4 ,wie drna nog twyfelt6 ,er blykt alzoo dat wy in dat alles--en in 't laatst genoemde zeker 't minst niet6--te doen hebben met een der fiktien waaraan onze ,maatschappy zoo ryk is4 ,reeds in den aanvang myner ,,ideen wees ik op de eigenlyke strekking van 't vertegenwoordigend ,regeeringsstelsel4 ,het tellen van stemmen--iets als 'n zonderlinge poging om intelligentie1 kunde1 goede trouw1 vaderlandsliefde1 e4d4 te onderwerpen aan den eersten hoofdregel der rekenkunde--zou eigenlyk kunnen beteekenen3 ls we aan 't vechten gingen1 zouden wy winnen1 want we hebben de meerderheid op onze hand4 ,laat ons 't vechten voor gebeurd houden1 en aannemen dat wy geslagen hebben4 ,dit wint vermoeienis1 tyd1 geld en bloed uit4 ,zeker6 ,maar 444 dan blyft toch altyd de eisch3 dat men goed telt1 niet waar8 ,en dit doen we met onze konventioneele kiesdistrikjes alweer niet6 ,de fiktie over bevoegdheid nu eenmaal niet kunnende missen1 behooren wy in die fiktie zoo logisch mogelyk te-werk te gaan4 ,dat we dit niet doen1 meen ik in m'n ,,ideen #aai1 #abj1 #aba1 en #acc1 voldingend bewezen te hebben4 ,of zou 't er--na eenmaal 'n onjuistheid te hebben aangenomen als punt van uitgang1--niet op aankomen hoe men daarop voortbouwt8 't ,is wel mogelyk4 ,maar dan konden wy onze kiezery vereenvoudigen of1 beter nog1 geheel achterwege laten1 en de beslissing over bevoegdheid tot ,lands-en ,gemeentbestuur overlaten aan 't lot4#g ,dit zou ook hierom misschien de voorkeur verdienen1 omdat we dan met gelyke kans op goeden uitslag --waarschynlyk zelfs met grooter kans--tyd en inspanning konden sparen1 om nu niet te spreken1 van den wrevel1 van de zwartmakerij1 van al 't onzedelyke dat 'n onvermydelyk gevolg is van onze tegenwoordige kiesmethode4 ,het heeft er veel van1 of de ,wetgever bevreesd was dat het ,volk hooger zou staan dan z'n gemachtigden1 en middel zocht om by 't verlagen van 't peil der ,kamer1 tevens de burgery te demoralizeeren4 ,en nog beweren sommigen dat de fabrikeurs der achtenveertigste grondwet hun doel niet zouden bereikt hebben6 ,allons donc6 99 99 99 99 99 ,men zou kunnen aannemen dat er voornamelyk drie manieren zyn1 waarop 'n certificaat van bevoegdheid--dat is 'n aanstelling tot specialiteit--wordt uitgereikt3 #a4 ,door de spontane publieke opinie1 mits zich uitdrukkelyk in een niet al te onbelangryk feit openbarende1 daar 't anders twyfelachtig blyft wat eigenlyk de opinie van zoo'n publiek is8 #b4 ,door 'n officieel gereglementeerd deel van de publieke opinie1 zooals byv4 geschiedt naar aanleiding onzer ,kieswet4 #c4 ,de par le ,roi1 d4i4 door den luim van 'n ,minister die z'n eigen gezag te danken heeft aan 'n fiktie omtrent bevoegdheid4 ,de vraag doet zich op1 welke van deze drie manieren 't meest vertrouwen verdient1 dat is 't minste wantrouwen4 ,ik weet 't waarlyk niet4 ,de kompetentie van 't algemeen1 van ,men werd nogal dikwyls te-schande gemaakt4 ,wie den loop der publieke opinie in de ,geschiedenis nagaat1 zou byna op 't denkbeeld komen dat ze per se onjuist is4 ,maar ook dit is 't geval niet1 want by de aanhoudende eb en vloed der meeningen1 bestaat altyd zekere kans dat ,men somtyds juist oordeelt1 al blyft het gewaagd dat monster daarvoor grooter eer toetekennen dan de kansrekening meebrengt4 ,en 444 die kans is zeer nadeelig1 want het aantal en de kracht der invloeden die de publieke meening 'n verkeerden weg opstuwen1 is zeer groot4 ,onwetendheid en vooroordeel spelen daarby 'n groote rol4 ,eens zeide iemand die door 't publiek van zyn tyd voor niet-bevoegd verklaard werd om meetespreken --een vermeende onbevoegdheid die zoo ver ging1 dat ,men hem op wreedaardige wys 't zwygen oplegde--,,jezus dan heeft gezegd3 niemand geldt voor profeet in z'n vaderland4 ,deze uitspraak is nietvereerend voor de vaderlanden1 en te minder omdat er rechtstreeks uit volgt dat zy die in hun vaderland wl geacht1 en dus aan 't hoofd der zaken geplaatst worden1 geen profeten zyn4 ,wie dit goed bedenkt en konscientie heeft1 zou er tegen opzien de hand te reiken aan een met algemeene stemmen verkozen ,gemeenteraadslid1 en zeker den moed niet hebben om 'n ,kieswet te maken4 ,toch hebben oppervlakkige denkers dien moed gehad6 ,om te weten te komen wie bevoegd zyn om 't ,volk voortegaan1 sloegen zy den weg in1 die rechtstreeks op verregaande nbevoegdheid uitloopt4 ,als ware het om de kwaal zooveel mogelyk te verergeren1 heeft men 't aantal verkeerd oordeelende vaderlanden in kiesdistrikten gesplitst1 en alzoo de fouten die zoo'n ,vaderland aankleven1 zooveel mogelyk vermenigvuldigd4 ,die fouten immers zyn3 onkunde1 brood-roem-en opinienyd1 in n woord3 ,klein-stdterei4 ,het ligt in de rede dat de ,vaderlanden hun kandidaat-profeten van te naby zien1 en dat dit gebrek te grooter wordt naarmate men de grenzen van zoo'n vaderland inkrimpt1 gelyk by ons ,distriktenstelseltje dan ook inderdaad het geval is4 99 99 99 99 99 ,ik gis dat deze laatste opmerking sommigen zal voorkomen als 'n parafraze van 't bekende spreekwoord over groote mannen en kamerdienaars1 en dit noopt me tot de uitdrukkelyke verklaring dat ik hier geheel iets anders bedoel4 ,om dit verschil van meening duidelyk te maken1 moet ik me nu wel even met dien vervelenden deun bezighouden4 ,na den weerslag dien ik jaren geleden reeds daarop gaf en dien ik voor afdoende hield1 7,,idee #fhi7 kom ik daarop niet voor m'n genoegen terug4 ,maar 't moet wel1 omdat me telkens blykt dat er nog altyd 'n gansche bende kamerdienaars heel wanhopig loopt te zoeken naar 'n groot man4 ,eilieve1 als die verweesde lakeien-zelf eens die funktie op zich namen8 't ,is waar dat ze dan zouden moeten beginnen met 'n eind te maken aan hun knechts-praatjes4 ,de gaping die daaruit te voorzien was op de programmen van ,letterkundige ,kongressen1 moest dan maar in 's hemelsnaam worden aangevuld met iets degelyks4 ,voyons6 ,de grootemannigheid schynt 444 'n hoedanigheid te wezen4 ,we slaan de definitie over1 en nemen gemakshalve aan1 dat de jammerende knechts 't daarover onderling eens zyn4 ,ook dat ik 't met hen eens ben 444 wat veel gehoopt is1 want3 #a4 ,ik weet niet wat men onder 't woord groot man verstaat4 #b4 ,als ik 't wist1 zou ik zeker moeite hebben m'n opinie duidelyk te maken aan 't volkje dat gewoon is in 't kleine te wroeten4 #c4444 maar genoeg6 ,we zullen ons aanstellen1 alsof ik1 wy1 zy1 allemaal verstand hadden--en 't zelfde verstand--van grootemannigheid4 ,deze hoedanigheid dan moet het eigendom1 het kenschetsende1 de eigenaardigheid wezen van 'n mens1 niet waar8 ,men kan dus zeggen3 ,a is 'n groot man even als men verzekeren kan dat ,b blond is4 ,van welke kracht nu zou de tegenwerping wezen3 niemand is blond voor z'n keukenmeid8 ,beteekent dit1 dat de blondheid van ,b in twyfel getrokken of ontkend wordt8 ,me dunkt dat deze twyfel of ontkenning zich anders moest openbaren4 ,het aanduiden immers van 'n byzondere personensoort die ,b's blondheid niet waarneemt of erkent1 schynt de meening in zich te sluiten dat ,b wl blond is voor alle anderen4 ,wat is hier de bedoeling van 't woordje3 voor8 ,men is iets1 of men is 't niet4 ,wil 't hier zeggen3 in de oogen van8 ,maar 444 de schuld kan aan die oogen liggen1 en 't spreekwoord moet dan veranderd worden in3 keukenmeiden kunnen geen blond zien4 ,arme keukenmeiden6 ,of zou de wysheid der volkeren bedoeld hebben dat er geen blonde menschen zyn8 ,waartoe dan die keukenmeid er bygehaald8 ,men zou toch niet in 't hoofd krygen te zeggen3 voor die1 die of die bestaat er geen cirkelkwadratuur1 geen perpetuum mobile alsof die dingen er wl waren voor 'n ander4 ,een welwillende huisgenoot die me over den schouder ziet1 blaast my in 't oor dat ik hier moet afstappen van de letterlyke beteekenis1 om overtegaan op den vermoedelyken zin van 't spreekwoord4 ,goed6 ,die zin zal wel wezen dat zoo velen--of allen8--die voor groot doorgaan1 van naby bezien 444 ,het doet me leed1 hier 't woordje van naby te moeten gebruiken1 omdat juist in de verondersteld-onjuiste opvatting drvan1 de oorzaak ligt die me zoo-even deed verklaren dat ik in myn redeneering over de fout van te naby zien1 geenszins het oog had op dat armzalige keukenmeiden-spreekwoord4 ,ik zal dus wel genoodzaakt wezen daarop terugtekomen1 en neem voorloopig dat van naby zien in den gewonen zin4 ,velen--of allen8--die in de verte groot schynen1 blyken van naby gezien niet groot te wezen8 ,is dit de beteekenis van 't spreekwoord8 ,dan begryp ik 't alweer niet4 ,met dat schynen immers hebben we niets te maken4 ,in de verte zien zou dan1 beter uitgedrukt1 beteekenen3 verkeerd zien4 ,en3 van naby beschouwd had de kracht van3 goed beschouwd4 ,de heele zin kwam dan hierop neer1 dat 'n zaak1 terdege bekeken1 zich anders voordoet dan verkeerd gezien4 ,het is voor de wysheid der volkeren te hopen dat er in dat spreekwoord 'n eenigszins dieper bedoeling ligge4 ,om met alle welwillendheid die bedoeling optesporen1 doen we nu ook van 't ontleden der overdrachtelyke beteekenis afstand1 en brengen de zaak over in het stellige1 in 't konkrete4 ,de zin van 't spreekwoord zou kunnen zyn3 ,wie in 't publiek menslievendheid predikt1 is van naby gezien--d4i4 alweer3 goed beschouwd--'n barbaar4 ,dat prediken hoort er niet by4 ,de vraag is niet wat iemand preekt1 spreekt of verkondigt--tenzy in de gevallen waar 't woord de waarde van 'n daad heeft--we moeten weten wat de man is1 die men onderwerpt aan de vuurproef der beschouwing van naby4 ,voor-zoo-ver alweer dat van naby beteekent3 terdege1 nauwkeurig1 zouden we hier alzoo de volkerenwysheid betrapt hebben op 'n orakelspreuk van de soort als3 wie zoo is1 is anders4 ,q4 ,a4 ,om onze welwillendheid ten aanzien van 't kreupele praatje ten top te voeren1 willen we ng 'n poging wagen om het te verheffen tot iets begrypelyks4 ,laat ons aannemen dat wy in de toepassing mogen gebruik maken van mitigeerende bywoordjes4 ,het gebeurt wel eens dat iemand die 444 enz4 ,somtyds is de man die zich in 't publiek voordoet als 444 enz4 ,er zyn voorbeelden van moralisten1 wier zeden 444 enz4 ,alweer klaag ik hier over gebrek aan diepte4 ,men zal erkennen1 hoop ik1 dat al die praatjes neerkomen op de palisse-waarheid dat sommige zaken en personen wel eens anders zyn dan ze schynen4 't ,was waarachtig wel de moeite waard1 aan dit fysiologisch verschynsel 'n spreekwoord te wyden6 ,en toch1 dat spreekwoord heeft 'n zin1 'n reden van bestaan4 ,waarlyk 't is niet zonder oorzaak--niet zonder bekende oorzaak ook--dat het leeft1 groeit1 bloeit1 van aanhangers overvloeit1 en vruchten draagt4 ,vruchten en redevoeringen6 ,die oorzaak1 lieve lezer--we willen hopen dat geen kongreslid zich de zaak te veel aantrekke--die oorzaak is 444 dat er te veel kamerdienaars in de wereld zyn 444 ziedaar6 ,hun treurigheid over gebrek aan groote mannen1 is gegrond1 waarachtig6 ,men hoeft nu juist geen jakhals te wezen om meetehuilen als men die interessante diertjes hoort janken en redevoeren over de schaarste van leeuwen4 ,wie goed is1 is goed1 onverschillig op welken afstand men hem beziet4 ,want z'n eigenaardigheid ligt in hemzelf1 en hangt niet af van 't standpunt des waarnemers4 ,de vraag of men van 'n uitstekend persoon eischen kan dat-i ook in 't dagelyks leven hoog sta1 is kinderachtig4 ,met of zonder permissie van den jakhals1 is de leeuw 'n leeuw4 ,met of zonder eischen of vergunningen van dien aard1 is 'n appel 'n appel1 'n boom 'n boom1 en 'n groot man--wat dan ook de beteekenis van dit woord moge zyn--'n groot man4 ,het is hem geheel onverschillig of dit door z'n kamerdienaar gevorderd of erkend wordt4 ,hy zou niet anders kunnen zyn dan hy is1 d4w4z4 uitstekend4 ,en dit zou zoo blyven1 al stond men hem in kongresverhandelingen genadiglyk toe1 in z'n binnenkamertje kleiner te wezen dan op straat4 ,zoo'n vergunning teekent overigens de aspiratien van 'n knecht1 die z'n voorzorgen neemt tegen den tyd dat men ook hem eens--by groote vergissing dan--voor 'n heer zal aanzien4 ,wie goed is1 is goed1 binnen'shuis en buiten'shuis4 ,hy is goed voor z'n medeburgers1 voor z'n echtgenoot1 voor z'n kinderen1 voor z'n vrienden1 voor z'n dienstboden4 ,wie er anders over denkt1 mag zich ook wel gaan verbeelden dat 'n goudstuk in 't donker zich amuzeert met in 'n cent te veranderen4 ,feilen1 fouten1 vergissingen1 dwalingen 444 wie heeft ze niet8 ,maar de bewering dat 'n groot man in z'n byzonder leven op-eenmaal zou inkrimpen tot iets kleins 444 dat z'n adel by voorkomende gelegenheid eventjes zou overgaan in gemeenheid 444 zie1 dit is 'n uitvindseltje van den zwerm niet-groote mannen die middel zoeken om hun kleinheid en gemeenheid te doen voorkomen als adel4 ,ze meenen zich tot ,chimborassa's te maken door 't uitkramen van de gissing dat er zeker wel hier of daar 'n spleetje zal wezen in den ,montblanc4 ,hun praatjes1 al of niet steunende op 'n zinneloos spreekwoord1 zyn oneerlyk1 en moeten hoofdzakelyk strekken om den tol van hulde uittewinnen1 dien ze hun meerdere schuldig zyn4 ,wie wat wil afdingen op den roem van ,,columbus1 moet bewyzen dat hy ,amerika niet ontdekte4 ,niet hopen1 wenschen of veronderstellen1 niet verzinnen of insinueeren1 niet lasteren vooral1 dat de knecht van dien grooten man zeker wel iets kwaads van hem zal geweten hebben4 ,naar de keuken met zulk gewawel6 99 99 99 99 99 ,tot m'n groot genoegen neem ik nu afscheid van dat spreekwoord en die huilende kamerdienaars4 ,de zin waarin ik vr die uitweiding 't woordjen al te naby gebruikte1 was nders4 ,ik bedoelde de optische fout die 't gevolg is van te naby zien4 ,even als er tot het juist beoordeelen van schilderstukken1 zeker punt is waar de toeschouwer zich plaatsen moet1 zoo ook behoort de mens te worden waargenomen op zekeren afstand1 klein of groot naarmate van de breedte der trekken waarmee de ,natuur z'n ziel geteekend heeft4 ,wie dezen regel uit het oog verliest1 zou gevaar loopen een ,rembrand grof te vinden en miniatuurtjes in 't geheel niet te zien4 ,maar de hoedanigheden van 'n mens zyn ingewikkelder dan van 'n schilderstuk1 en daarom is de bepaling van 't juiste standpunt waarop de beoordeelaar zich te plaatsen heeft1 zooveel moeielyker4 ,bovendien 444 die beoordeelaar is soms1 dikwyls1 altyd misschien1 eenigszins mededinger4 ,z'n eigen fouten1 en niet altyd die van 't beschouwd voorwerp1 staan dikwyls zyn oordeel in den weg4 ,met die fouten bedoel ik nu niet den voor 't oogenblik afgehandelden nyd1 al blyft het waar dat die pest 'n hoofdrol speelt in de antichambre van de wereld4 ,neen1 met den besten wil en zonder boosaardig opzet1 is de meerderheid--die uit den aard der zaak niet uit groote mannen bestaat--tot onjuist oordeel gedwongen1 omdat zy 'n verkeerden maatstaf aanlegt4 ,de teleurstelling by het van te naby zien der personen die voor uitstekend doorgaan1 behoeft volstrekt niet gegrond te wezen op hun verkeerdheden4 ,ze is vaak1 of kn zyn1 'n gevolg hunner afwyking van 't ideaal dat de beschouwer zich zeer willekeurig van uitstekendheid geliefde te vormen1 'n ideaal dat--vreemd genoeg voor den allergewoonsten bron waaruit het voortvloeit--steeds zondigt door opgeschroefde ngewoonheid4 ,a verneemt1 en gelooft voorloopig1 dat ,x 'n groot man is4 ,a1 gn groot man waarschynlyk1 eet 'n broodje met z'n mond4 ,hy krygt ,x te zien van naby1 van te naby1 ontdekt dat ,x even als hyzelf1 z'n mond gebruikt tot het orberen van 'n broodje 444 weg is de illuzie6 ,de groote man had1 om op de hoogte van ,a's kinderachtige voorstelling te blyven1 met z'n neus moeten eten1 of geen broodje moeten eten1 of in 't geheel niet eten 444 weet ik1 't6 ,de hier bedoelde fout in 't schatten van uitstekende mensen1 wordt vry algemeen erkend1 zoodra zich die uitstekendheid slechts in maatschappelyken rang openbaart1 en dan weet men ze zelfs te gebruiken tot onderhoud of versterking van tucht4 ,keizers1 ,koningen1 ,bevelhebbers houden zich op 'n afstand4 ,zy vertoonen zich niet en robe de chambre1 geenszins altyd omdat ze fouten te bedekken hebben1 maar omdat veel ondergeschikten te laag staan om te waardeeren wat natuurlyk en eenvoudig is4 ,de nogal verdachte dood van den laatsten ,,cond--wiens nalatenschap in de familie kwam van ,,louis ,,philippe--had op de stemming van 't groot en klein gemeen1 'n minder nadeeligen invloed dan de burgerlyke paraplui waarmee die ,koning zich vertoonde in de straten van ,parys4 ,de piciers en prud'hommes1 de ,kappellu1 vinden 't vreemd en derogeerend1 dat iemand die gn picier of prud'homme is1 gn ,kappelman1 in iets op hn gelijkt1 en ze wreken zich over hun botheid door den zoodanige alle uitstekendheid te ontzeggen4 ,wie alzoo door de meerderheid wilde aangezien worden voor 'n groot man zou zich op 't voorbeeld van allerlei goden1 moeten hullen in 'n wolk van geheimzinnigheid4 ,hy behoeft niet te vliegen1 mits men maar niet ziet dat-i loopt4 ,hy behoeft geen wonderen te doen1 mits slechts z'n vader niet bekend zy als timmerman te ,nazareth4 ,neen 444 hy moet geen vader gehad hebben4 ,dat is onmogelyk1 dat is onmenselyk1 dat kan voor groot doorgaan1 dat is het ware6 ,arme ,,jezus1 hoe kondt gy u voorstellen de mensen begeerig te maken naar uw ,koningryk der ,hemelen gy dien men op aarde gezien had1 koornaren plukkend met de hand 444 als 'n mens8 ,gy die honger en dorst had 444 als 'n mens8 ,gy die geschreid hebt 444 als 'n mens8 ,neen1 neen1 't spreekt vanzelf dat de menigte die brevetten uitreikt van bevoegdheid u niet kon aanstellen tot specialiteit in hoogere dingen6 ,men heeft u gegeeseld en gekruizigd 444 ,goddank1 dat al dat volkjen u nooit zag lachen6 ,als gy u z ver vergeten hadt1 lieve ,,jezus1 waarlyk men had u den verheffenden marteldood op ,golgotha niet gegund1 en 't ware uw lot geworden gelykenisjes te verzinnen om de kinderen van ,schmoel te amuzeeren4 ,,mviii4 ,ik heb in een der vorige hoofdstukken betoogd dat specialiteiten geen nut stichten in de ,volksvertegenwoordiging1 en dat alzoo het aanpryzen en kiezen der zoodanigen nadeelig werkt4 ,doch ook meer rechtstreeks dan door niet nuttig te zyn alleen1 wordt het gehalte eener ,vergadering door dat verderfelyk specialismus verlaagd4 ,specialiteiten1 ten-arbeid gesteld buiten hun bepaalden werkkring1 veroorzaken pozitief kwaad4 ,de man die zich uitsluitend toelegt op n vak1 is van het gewicht daarvan doordrongen1 en wordt beheerscht door de neiging dat gewicht te overschatten4 ,een specialiteit is uit den aard der zaak pedant of erger4 ,de zeeman minacht den onnoozele die niet weet dat men aan dek zegt1 in-plaats van op dek4 ,de industrieel staat verbaasd over de hoofdigheid van den militair1 die in 't belang van 'n zoogenaamd defensie-stelsel1 andere inzichten dan de zynen voorstaat omtrent de richting van 'n spoorweg4 ,de geleerde ergert zich aan den financier wiens bekrompenheid zekere uitgaaf voor 'n wetenschappelyk doel1 wil schrappen van de begrooting4 ,de grondeigenaar--specialiteit van ryk-zyn1 ryk-blyven en ryker-worden--klaagt over 't ,jacobinisme van den staathuishoudkundige die op herziening van 't kadaster aandringt4 ,de fabrikant roept wraak over de voorstanders van lage tarieven4 ,enz4 enz4 ,wordt het algemeen belang door dien nayver gebaat8 ,dit is onmogelyk4 ,we hebben in zulke ,vergadering niet meer te doen met de veronderstelde som van opgetelde intelligentien1 het ,volk moet zich behelpen met de verschillen die er overblyven na wederzydsche neutralizatie van kracht1 en ook de waarde van deze restantjes wordt op hare beurt door ongelyksoortigheid en divergentie vernietigd4 99 99 99 99 99 ,het is ten-onrechte dat men de onderscheiden takken van wetenschap in twee hoofdsoorten verdeelt1 waarvan de eene den naam exakte wetenschap draagt1 in-tegenstelling naar 't schynt van de andere welker benaming nog moet worden uitgevonden4 ,men durft niet zeggen2 inexakt en deze schroom is te pryzen4 ,want inexakte wetenschappen zyn er niet4 ,alleen ons weten is inexakt1 doch het ideaal der wetenschap laat geen onjuistheid1 geen transaktie met omstandigheden1 geen fiktie1 en dus geen parlements-waarheid1 toe4 ,een maatregel omtrent ,volksbelangen is evenzeer f goed f niet goed1 als 't produkt van twee cyfers al dan niet zeker getal uitmaken4 ,de aan laatstbedoelde slotsom toegekende nauwkeurigheid1 heeft slechts 'n uitsluitende beteekenis in-zooverre wy daarmee de wyze aantoonen waarop we tot ons rezultaat geraakt zyn4 ,elk ander feit1 op-zichzelf beschouwd1 is even exakt4 ,het ,zyn liegt niet1 onverschillig of wy ons in-staat voelen de bekende eigenschappen daarvan nauwkeurig te schryven1 dan of ze ons vermogen van voorstelling en uitdrukking te-boven gaan4 ,tegenzin in de moeite om ingewikkelder zaken tot klaarheid te brengen1 noopte ten- alle-tyde den mens tot het byeenroepen van medewerkers1 'n fout waarvan hy zich niet schuldig maakt zoolang het de oplossing geldt van eenvoudige vraagstukken4 ,het doet nu niet ter-zake of deze eenvoudigheid bestaat in 't gering aantal faktoren1 in de vanzelf- sprekende geleidelykheid waarmee de syllogismen elkaar opvolgen1 of in de stiptheid der terminologie die ons by zoodanige oplossing ten-dienste staat4 ,in de beide laatste gevallen sluit uitgebreidheid geen eenvoud uit4 ,vraagstukken nu over maatschappelyke belangen zyn1 uit den aard der zaak1 in zekeren zin niet eenvoudig4 ,de slotsom moet worden getrokken uit 'n zeer groot aantal faktoren die niet altyd met elkander in 'n verband staan dat terstond in 't oog valt1 en welker terminologie gewoonlyk zeer vaag is4 ,welke dolzinnigheid beweegt nu den mens1 ter bereiking van 'n moeilyk doel 'n weg met hindernissen te kiezen1 en slechts dan de voorkeur te geven aan gemakkelyker methode1 indien er 'n punt moet bereikt worden1 waarheen de toegang niet kan worden versperd8 ,geen vakman1 hoe ook beheerscht door pedanterie1 eigenbelang of opgedrongen partygenootschap1 heeft het in z'n macht den mathematikus te belemmeren in 't stipt volgen van z'n logischen gedachtenloop4 ,toch kiest de wiskundige1 tot het oplossen van 'n probleem1 de eenzaamheid4 ,kollaboratie komt hem bespottelyk voor1 al zy hy dan overtuigd dat niemand in staat is hem te doen wankelen in 't vertrouwen op wiskunstige zekerheid4 ,tot het onderzoeken evenwel van die andere problemen1 omgeeft men zich met 'n tal van elementen die 't nasporen van waarheid vierkant in den weg staan4 ,ik meen in ,,idee #ccd de hoofdoorzaken dezer blykbare ongerymdheid te hebben aangewezen1 doch al moeten wy ons in het onvermydelyke schikken1 het blyft toch plicht de afwijking van waarheid1 die uit dezen dwang voortvloeit1 niet noodeloos te vergrooten4 ,en dit doen wy1 door aan specialiteiten plaats te geven in onze ,volks- vertegenwoordiging4 ,ik zeide3 in schynbare afwyking4 ,werkelyke afwyking van 'n wiskunstige waarheid is onmogelyk4 ,kan de wiskunde het helpen1 dat we gewoon zyn ons nog onjuister uittedrukken dan de gebrekkige taal toelaat8 ,het geheel zal gelyk zyn aan de som der deelen1 indien die deelen op de tot bereiking van dit doel noodige wyze worden samengevoegd4 ,misschien zou de stiptheid nog nadere omschrijving vorderen1 doch ik hoop begrepen te worden door ieder die weigeren zou 'n handvol gebroken glas voor 'n vensterruit1 of 'n hoop bouwmaterialen voor 'n behoorlyke woning aantenemen 7,,ideen #b1 #d74 ,de cohaesie der deelen1 en wel 'n bepaalde cohaesie1 is noodig tot het vormen van 't gewenscht of bedoeld geheel4 ,wat wordt er van dezen eisch1 indien de deelen instee van elkaar aantehangen en te kompleteeren1 elkander tegenwerken1 in den weg staan1 vernietigen8 ,reeds in den aanvang myner ,,ideen betuigde ik gestemd te zyn tegen parlementaire regeeringsvormen 7,,idee #b7 doch tevens dat ik voorloopig niets beters wist in de plaats te stellen4 ,zoolang lafhartigheid en wantrouwen 'n hoofdrol spelen in de geschiedenis der mensheid1 zal de routine-staatsman zich onwysgeerig tevreden stellen met dergelyke pogingen om by mangel aan waarheid1 iets te geven waaruit soms 'n berusting wordt geboren die op rust gelykt 7,,idee #g74 ,soms4 ,misschien moest ik zeggen3 zelden4 ,sporadische revolutien en epidemische ontevredenheid--beiden vooral niet minder frekwent onder konstitutioneele regeeringsvormen dan in werkelyke monarchien--bewyzen de ondoelmatigheid van 't vertegenwoordigd stelsel4 ,zy die dit stelsel voorstaan1 gaan uit van 'n stelling die niet alleen hn onaantastbaar voorkomt1 maar die evenzeer door de tegenstanders wordt geerbiedigd3 een volk heeft het recht zichzelf te regeeren4 ,maar1 eilieve1 de monarchalen zeggen niet anders4 ,of althans1 waar ze iets anders beweerden1 zouden ze slechts blyk te geven hun eigen katechismus niet te kennen4 ,wel zeker1 't ,volk regeert zichzelf6 ,de vraag is maar of het deze macht en dezen plicht delegeert op n persoon1 op duumviren1 op driemannen1 op tetrarchen1 op decemviri1 op zeventig1 op drie-vierhonderd1 of op meer8 ,en tevens op welke wys de tot het uitvoeren van den regeerplicht te kiezen personen worden aangewezen8 ,,alexander maakte zich1 naar 't fabeltje luidt1 op z'n sterfbed wat al te gemakkelyk van de zaak af1 door op de vraag wie hem opvolgen zou1 heel naf te antwoorden3 de waardigste6 ,dit zou gewis voor alle belangen het beste zyn1 en wie zich tegen zoo'n diepzinnige uitspraak verzet1 verdient niet door den waardigste geregeerd te worden4 ,maar 444 wie is de waardigste8 ,dt is de vraag4 ,ik stem voor ik4 ,gy voor gy4 ,hy voor hy4 ,altemaal ikheden4 ,de heele natie bestaat op eenmaal uit waardigsten4 ,dit eenmaal aangenomen1 zou er moeten worden uitgemaakt1 wie onder al die waardigsten de llerwaardigste is8 ,en daarop volgt weer 'n gelyke stryd1 waarin natuurlyk zelfkennis en bescheidenheid de gewone treurige rol spelen4 ,van stryden moe1 is men bedacht op vergelyk4 ,by-gebrek aan middelen om uittemaken wie van al die allerwaardigsten de mst-allerwaardigste is1 wordt er voorgesteld dezen of genen daarvoor te houden4 ,wien8 ,den sterksten arm4 ,den besten schutter4 ,den snelsten looper4 ,den langsten4 ,een dwerg4 ,den diksten4 ,een skelet4 ,den ryksten4 ,een bedelmonnik4 ,een man1 den oudsten4 ,een vrouw1 de schoonste4 ,een kind1 het onnoozelste1 ,een waarzegger4 ,een profeet4 ,een derwisj4 ,een fakir4 ,iemand die raadsels oplost4 ,een ruiter wiens paard na 'n bepaald oogenblik 't eerst hinnikt 444 ,nieuwe stryd6 ,myn fakir is haveloozer dan de uwe4 ,myn skelet rammelt uitstekend4 ,zie myn kandidaat eens1 hy loopt de zon voorby4 ,gekheid6 ,ik stel u hier iemand tot koning voor1 die twee etmalen achtereen redevoeren kan1 zonder neussnuiten of kuchen 444 hy spreekt over al wat je wilt4 ,alles verkeerd6 ,we moeten 'n koning hebben die tooveren kan1 dat is 't ware4 ,ziehier 'n man die wl is met ,god1 en dus baasspeelt over de elementen4 ,als we hem op den troon zetten1 zal 't altyd mooi weer zyn4 ,enz4 ,enz4 ,neen1 nog niet3 enz4 ,eerst volge hier de parabel over koning ,,krates in de ,minnebrieven1 waarnaar ik verwys4 ,hoe nu ook de stryd eindigde1 steeds blyft het waar dat het ,volk-zelf altyd beginnen moest met 'n daad van souvereiniteit1 al bestond dan ook deze handeling in 't eens-vooral afstaan van gezag4 ,de aanhangers van het droit divin vergeten gewoonlyk dat het goddelyk recht zich nooit zou gehandhaafd hebben zonder den eerbied der meerderheid voor dat recht1 en de voorstanders van stemmen-tellen zien voorby dat hun methode letterlyk dezelfde is als die waardoor het droit divin in de wereld werd gebracht4 ,de stembriefjes uit ,,samuels tyd zyn verloren gegaan1 doch men mag aannemen dat hy ruggespraak had gehouden met de kiezers van die dagen1 toen hy in z'n tiende hoofdstuk--en in 't zestiende nogeens6--den uitslag van 't plebisciet verkondigde met olie4 ,wie dit betwyfelt1 en meent dat ,,samuel 't ,volk ditmaal niet raadpleegde1 moet aannemen dat hy dan stilzwygend zich bewust was depozitaris van den algemeenen wil te zyn1 of althans dat-i zich verzekerd hield de meerderheid op z'n zy te hebben4 ,en dit moet hem dan by vorige gelegenheden gebleken zyn1 daar 'n politikus van zyn gehalte z'n staatsgreep niet ligtvaardig zou blootstellen aan mislukking4 ,hoe men 't dus neemt1 altyd gaat het gezag van 't ,volk uit4 ,het verschil tusschen de beide hoofdrichtingen der begrippen over ,regeeringsvorm1 doet denken aan 't onderscheid tusschen thee en koffi1 dat--naar thans beweerd wordt--grooter schynt dan 't inderdaad is1 daar die dranken volgens chemische onderzoekingen uit dezelfde grondbestanddeelen zouden bestaan4 ,,alphonse ,,karr heeft 'n gelyksoortige waarheid aangeroerd in z'n uitspraak3 hoe ge ook de zaak keert1 wendt1 draait1 wyzigt1 regelt1 vormt1 of vervormt il y a toujours un monsieur en habit noir qui dcide4 ,z is het6 ,men moet altyd terecht komen by 'n individu1 al zy 't dan dat de zoodanige met meer of min recht verondersteld wordt optetreden in naam van velen4 ,de natuur wil niets weten van onze fiktien4 ,zonderling en inkonsekwent is 't echter dat juist de voorstanders van den parlementairen regeeringsvorm1 zy die 'n afschuw voorwenden van alleenheersching1 'n allerzotst individualismus voorstaan by 't aanpryzen van specialiteiten4 ,verkrachte logika wreekt zich altyd sarkastisch door haren mishandelaar de ongerymdheid voortehouden1 waarop z'n vergryp tegen de rede uitloopt1 en wy vinden hiervan 'n aardig voorbeeld in de gevolgen der specialiteiten-manie4 ,a is 'n monarchische herder1 en mishandelt z'n schapen4 ,dat komt van die alleenheersching6 ,l',histoire nous apprend ,qu'en de tels accidents ,l'on fit 444 ,on fit 444 ,wat8 ,wel 'n revolutie6 ,alle schapen liepen tehoop en maakten 'n grondwet4--,of 't in '#dh geschiedde1 weet ik niet1 maar 't jaar doet niet tot de zaak4--,volgens die grondwet dan1 zouden alle schapen verheven worden tot herders1 en ,a gedegradeerd tot schaap4 ,niet n princeps of voorste zou voortaan de kudde leiden1 drenken en scheren1 maar allen zouden allen 444 ,dat ging niet6 ,ieder wou voorgaan4 ,ieder wou 't eerst drinken1 of liever nog1 alleen4 ,ieder had lust in scheren1 maar niemand wou geschoren worden4 ,bovendien1 alles blaatte door elkaar1 en de ooien konden haar eigen lammeren niet verstaan4 ,men had de regeering van dien eenling ,a allerdrukkendst gevonden1 ondragelyk zelfs1 maar bevond zich niet veel beter onder de tirannie van allen over allen4 ,hier volgt het vertegenwoordigd stelsel3 --,indien we eens niet allen tegelyk blaatten1 riep 'n politieke nieuwlichter1 doch 't recht daartoe slechts toekenden aan 444 zeventig8 --,reaktie6 riep 'n opgewonden lam dat niet vry was van karbonarisme4 --,geenszins1 antwoordde de eerwaardige hamel van wien 't voorstel was uitgegaan1 en die veel wol was kwytgeraakt onder 't regime der panarchie4 ,ik verzeker u op m'n republikeinsche eer1 dat het volstrekt niet in m'n bedoeling ligt1 terug te keeren tot de alleenheersching4 ,eens-vooral1 weg met ,a6 ,hy is ontherderd en blyft ontherderd6 --,weg met ,a6 blaatte de kudde4 --,ik ben 't volkomen met u eens4 ,dit is dus eens-voor-al afgedaan4 ,maar1 geerde schapen1 indien wy eens 444 ,zie verder het kiesreglement in alle beschaafde weiden4 ,het werd onder 't uiten van ontelbare weg met ,a's en leve de konstitutie's aangenomen4 ,men adverteerde1 kuipte1 hemelde op1 maakte verdacht of zwart1 men prees en vergoodde1 al naar de programmen der partyen dit meebrachtten4 ,by 't aanbevelen van kandidaten werd telkens deze of gene byzondere hoedanigheid van 'n schaap onder de aandacht der kiezers gebracht4 ,mooi blaten en veel wol waren de gewone gronden van predilektie4 ,maar ach1 de kudde prospereerde niet4 ,ieder was ontevreden4 ,houlette en hamelbel gingen gedurig over van den een op den ander1 en men begon weldra intezien dat niet elke verandering 444 --,terugkeeren tot ,a8 ,nooit6 --,nooit1 nooit1 nooit6 --,liever ,turksch1 dan 444 --,weg met ,a6 ,zeker1 dit blyft zoo6 ,we houden vast aan 't vertegenwoordigend stelsel4 ,maar we moeten anders kiezen4 ,ik stel voor geen schapen aftevaardigen dan die byzonder geacht zyn in hun distrikt4 ,akklamatie4 ,voorts3 --,weg met ,a6 --,zeker1 weg met ,a6 ,maar we moesten ons doen vertegenwoordigen door iemand die verstand heeft van scheren4 ,er zyn leden in ons parlement die nooit 'n schaar in de poten hebben gehad4 ,dit is 'n groote fout1 waarde medeschapen4 ,sedert de dagen van dien vervloekten ,a 444 --,weg met ,a6 --,precies1 weg met ,a6 ,sedert den tyd van dien tiran worden er veel zaken niet behoorlyk behartigd1 't ,eene schaap wordt in 't geheel niet geschoren1 en 't andere alle weken4 ,jazelfs worden er sommigen tegen alle recht en rede 444 gevild4 ,vanwaar komt dit geachte medeschapen8 ,doodeenvoudig hiervan dat wy in onze ,vertegenwoordiging gebrek hebben aan 444 deskundigen1 aan schapen van 't vak4 ,op die wys voortgaande1 zouden we niets gewonnen hebben door het verdryven van den geweldenaar 444 --,weg met ,a6 --,tot in alle eeuwigheid1 weg met ,a6 ,om alzoo in ons parlement het ware echte oude onvervalschte scheer-systeem gehandhaafd te zien1 heb ik de eer u 'n kandidaat voortestellen1 die van 't scheren 'n bepaalde studie heeft gemaakt4 ,in de dagen der dwingelandy 444 --,weg met ,a#a6 --,gewis4 ,onherroepelyk weg met den vervloekten ,a6 ,dit ben ik volkomen met u eens 444 doch laat ons voortgaan1 de stembus wacht4 ,myn kandidaat heeft overvloediglyk bewyzen gegeven dat hy scheren kan4 ,bovendien is hy zeer geacht in z'n distrikt4 ,maar dit is nu byzaak4 ,hoofdzaak is dat hy uw ,vertegenwoordiging zal kunnen voorlichten by elke epineuze scheerkwestie4 ,hy zal de wankelende overtuigingen steunen1 de verdwaalden terechtbrengen1 de styfhoofdigen overreden1 de onwetenden onderrichten1 den weerspannigen ontzag inboezemen 444 alles door 't prestige van z'n eigenaardige kunde4 ,wat allen te-zamen niet weten1 weet hy alleen4 ,wat der algemeene aandacht ontsnapte1 is zyn byzonder eigendom4 ,wat anderen duister is1 ligt hem klaar voor oogen4 ,kiezers1 bedenkt het gewicht uwer stemming6 ,erkent dat onze weide dringend behoefte heeft aan zulk 'n schaap in de ,vertegenwoordiging4 ,op dus1 op6 ,allen ter stembus1 en kiest1 blatend uit onbeklemde borsten3 leve de konstitutie 444 --,weg met ,a6 --,voorzeker 444 weg met ,a6 ,kiest als uit n bek1 onder 't aanheffen van weidelievende kreten1 tot uwen parlementsbelhamel 444 ,wien denkt ge1 lezers8 ,wl1 den ouden weggejaagden ,a41 die de voorpoort was uitgeworpen1 maar in hoedanigheid van ,specialiteit weer wordt binnengesmokkeld door 'n achterdeurtje4 99 99 99 99 99 ,de geschiedenis der meeste dwalingen beweegt zich langs den omtrek van 'n cirkel4 ,op despotisme volgt ontevredenheid1 verzet1 omwenteling4 ,uit dit alles ontstaan allerlei archien die--dikwyls vrij onjuist--den naam van republiek dragen4 ,hoe ook de vorm zy die de alleenheersching verving1 ze wankelt gedurig tusschen dwingelandy en regeeringloosheid4 ,in 't eerste geval is de kring reeds terstond vry geleidelyk gesloten1 tenzy men groot onderscheid make tusschen de tirannie van 'n enkele1 van eenigen1 of van velen4 ,by anarchie werpt men zich in de armen van 'n persoonlykheid die zich byzonder heeft toegelegd op 't stichten van orde1 eener gezags-specialiteit die al zeer spoedig nolens volens --want niemand is tiran voor z'n genoegen--het voorbeeld volgt van den despoot dien men wegjaagde4 ,moet dit altyd zoo blyven8 ,wie weet6 ,we trachten naar 't betere4 ,dit trachten is onze roeping1 en juist daarom is het plicht de middelen ter verbetering met oordeel te kiezen4 ,de proeven die sedert korten tyd op het vaste land van ,europa1 en in ,engeland sedert eeuwen1 genomen werden1 leverden gebrekkige rezultaten op4 ,aannemende dat elk ,volk het recht heeft over zichzelf te beschikken1 ryzen er ontelbare vragen1 welker beantwoording zoo moeielyk is dat wy door de erkenning van dat recht noch zeer weinig gevorderd zyn4 ,wat is 'n volk8 ,vormen de ,skandinavirs n ,volk8 ,hebben de ,friezen recht op zelfbeschikking als alleenstaande natie8 ,behooren ,schotten en ,ieren by ,engelschen8 ,walen by ,vlamingers8 ,vragen van deze soort kunnen er honderden gedaan worden4 ,al konden zulke kwestien behoorlyk--d4i4 met terzydestelling van diplomatieke fiktien die by den dag veranderen--worden opgelost1 dan staan we voor nieuwe moeielykheden4 ,het is zeer gemakkelyk een natie toeteroepen3 gy zyt uw eigen meesteres1 beschik1 beveel6 ,wie moet antwoorden op dezen eisch8 ,wie is gerechtigd tot gebruik-maken van 't geschonken of veroverd voorrecht8 ,hoe uit zich de wil van de kollektieve menigte die men ,volk noemt8 ,of1 erger nog1 heeft zoo'n ,volk wel 'n wil8 ,en wil zeker niet1 en dit komt met gn wil vrywel overeen4 ,daarna dwaalt men af op den kinderachtigen uitweg van 't stemmen- tellen1 en vervalt in 't zeer onwysgeerig aannemen van 'n veronderstelden ,volkswil1 dien men tegen beterweten aan voorgeeft te kunnen opmaken uit stemmingen welker uitslag en beteekenis beheerscht worden door 'n kiesreglement1 dat in z'n geheel willekeurige samenstelling geen andere logische oorzaak van bestaan heeft1 dan de zucht om zich met 'n ,franschen slag aftehelpen van 'n taak die men niet weet te vervullen4 ,de daaruit voortvloeiende zeer onnauwkeurige--ja1 per se valsche6 --manifestatie van den volkswil leidt tot nog onzuiverder rezultaten dan reeds het geval wezen zou indien zekere bepaalde zaak aan 't oordeel der menigte werd onderworpen4 ,die menigte kiest nu slechts generale gevolmachtigden1 tezaam genomen niet den minsten waarborg opleverende dat hun majoriteits-meening met den wil van de ,natie1 hun lastgeefster1 overeenstemt4 ,zoo stuiten wy in 't parlementair stelsel overal op onnauwkeurigheid1 op genoegen nemen met zeer ruwe benadering1 op fiktie1 en 444 op misleiding4 ,ook wanneer wy al de gebreken die uit de aangestipte moeielykheden voortvloeien1 nu eens aannemen als onvermydelyk--'n treurige veronderstelling6--dan blyft toch altyd de mogelykheid bestaan om 't voorhanden materiaal van staatkundige gegevens eerlyk toetepassen4 ,en 444 dit doet men niet6 ,dezelfde kiezers die1 zoodra 't hun byzonder belang gold1 zich alleromzichtigst toonen zouden in 't onderzoeken der bevoegdheid en vooral van de intgriteit hunner gemachtigden1 behandelen de publieke zaak met 'n slordigheid die aan 't krankzinnige grenst1 met 'n gebrek aan konscientie die in 't misdadige overgaat4 ,lezen we niet dagelyks in onze couranten dat ,b1 ,c of ,d--ik sla nu ,a over1 om den schyn van ondeugende toespeling op m'n schapenparabel te ontgaan--vernemen we dagelyks dat het onze plicht is voor die heeren te stemmen1 juist om redenen die hen tot vertegenwoordiging van 't ,volk onbevoegd maken8 ,de een heeft zich byzonder toegelegd op den handel 444 ,dat zal hem te-pas komen als-i 'n winkel opzet4 ,goed succes6 ,maar daarmee heeft 't ,vaderland niets te maken4 ,de tweede was jaren lang in ,indi 444 ,we willen hopen dat-i ryk is1 of 'n behoorlyk pensioen heeft1 zonder leverziekte4 ,doch dat gaat het ,volk niet aan4 ,een derde is fabrikant4 ,het fabriekswezen1 myne heeren1 het fabriekwezen 444 ,zeer wel6 ,ook dat behoort tot den ,staat4 ,maar ook dat is de ,staat niet4 ,een vierde kandidaat is byzonder bekwaam in 't ,loods-wezen4 ,hy weet den weg in de zeegaten 444 ,dat is juist de weg dien wy 't ,vaderland niet willen opsturen4 ,zie dien vyfde eens4 ,men aanbidt hem in z'n district 444 ,wl1 laat hem dan blyven waar-i bekend is en aangebeden wordt4 ,het ,volk kent hem niet1 aanbidt hem niet4 ,gy zult toch dezen zesden niet afwyzen4 ,hy behoorde sedert z'n prille jeugd van familiewegen tot de z-en-zo-party4 ,hy is van-ouder-tot- ouder 'n dit-aan1 'n dt-ist1 een van de echte soort6 ,dat zal z'n grootmama plezier doen1 van wie hy al die istery en anery gerfd heeft1 maar 't ,volksbelang heeft ndere eischen4 ,laat men dien man 'n plaats aanbieden in de een of andere kamer van z'n familie1 als daar door 't overlyden van 'n oudtante vakature is4 ,de ,staat is niet gediend met lieden die de oplossing van alle maatschappelyke vraagstukken meebrachten uit hun luiermand4 ,wraakt ge ook den zevenden1 die als ,specialiteit in 444 ,in 't een-of-ander1 connu6 ,ja1 wraak ook hem4 ,ik ontzeg ieder 't recht ,volksvertegenwoordiger te zyn die dat recht grondt op iets anders--op wat ook6--dan kennis van de behoefte des ,volks in het algemeen1 dan toewyding aan de belangen van 't ,volk in het algemeen1 dan op de gegronde verwachting dat hy nuttig zal wezen voor 't ,volk in het algemeen4 ,het volgen van 'n vooruit bepaalde richting op wetenschappelyk1 sociaal of politisch terrein1 bewyst f onbekwaamheid f verraad1 en dit laatste is immer het geval by 't voorstaan van byzondere belangen4 ,de algemeene zaak--res publica--is in de hoogste maat integraal1 en moet als zdanig behandeld worden4 ,ik weet zeer goed dat het vertegenwoordigend stelsel in 't algemeen1 ook zonder verkeerde toepassing in de onderdeelen1 aan dezen laatsten niet kn voldoen4 ,doch wie dit toestemt1 zal erkennen dat wy de daaraan klevende gebreken niet willens en wetens mogen vermeerderen4 ,hoe gebrekkig ook de wil des ,volks door z'n afgevaardigden wordt kenbaar gemaakt1 er is weinig hoop op beterschap indien wy opzettelyk voortgaan1 erkend-onbevoegden met die moeyelyke taak te belasten4 ,zien de liberalen niet in1 dat ze zich bespottelyk maken in de oogen der behouders1 door dagelyks blyk te geven dat zy hun eigen stelsel f niet begrypen1 f moedwillig verkrachten8 ,is er logika in den roep3 weg met ,gods genade8 als men te-gelyker-tyd zweert by de genade van ,professor ,x of ,dokter ,y8 ,met welk recht rekuzeert men het overwicht van 'n ,,bourbon of anderen ,krates1 als men stokstyf beweert dat het leekeplicht is1 eerbied te hebben voor de militaire kunde van ,luitenant ,q8 ,is het dan alleen om plaats te maken voor katheders dat men zich voor 't omhalen van tronen en bidstoelen zooveel moeite getroostte8 ,millioenen en millioenen plebisciteeren sedert eeuwen voor 't gezag van den ,paus4 ,weg met die meerderheid1 zeggen we nu1 wy weten beter6 ,maar 444 de anderhalve stem uit ,schiedam1 die den jeneverstoker ,z zoo byzonder bevoegd rekent tot het beslissen van industrieele--en alle andere6 kwestien1 dt is 'n ndere heiligheid1 draan mag niet geschud worden6 ,,jozua deed de zon stilstaan4 ,dit werd aangenomen door millioenen stemmen4 ,vyf-zesduizend jaar lang voteerde 't heele mensdom de onschendbaarheid van ,,jozua',s wonder4 ,die meerderheid wordt op-eenmaal terzy gezet--en ik doe hartelyk mee6--maar mogen we nu telkens 'n nieuwen ,,jozua erkennen in ieder dien 't gelukte zich door 'n paar dozyn kiezers te doen proklameeren voor 'n specialiteit in stilstaan8 ,wie de aanbevelingen der kandidaten ontleendt1 staat verbaasd over de botheid van lezers en de onbeschaamdheid van dagbladschryvers4 ,deze heeren geven zich niet eens de moeite hun felonie te verbergen1 en dringen brutaal aan op de verkiezing van dezen of genen1 om redenen die juist den kandidaat het lidmaatschap in de ,kamer zouden nwaardig maken1 indien hy inderdaad schuldig ware aan de ,kamerdeugden waarvan-i beticht wordt4 ,laat ons hopen dat er veel gelasterd wordt in die aanbevelingen6 ,maar in dit geval is 't vreemd dat de betrokkenen zich niet verdedigen4 ,nooit las ik te-dier-zake 'n rechtvaardiging4 ,nooit werd 'n dagbladschryver door den kandidaat van z'n krant voor den rechter gedaagd1 omdat hy hem in-staat achtte als ,kamerlid het algemeen welzyn opteofferen aan ondergeschikte belangen1 nu zeer in 't byzonder aan die van z'n distrikt4 ,nooit eischte een aanstaand vertegenwoordiger des ,volks1 herstel van eer na de aantyging dat-i gereed-stond dat ,volk naar de maat van z'n vermogen te verraden als ,specialiteit4 ,integendeel1 de ,fritsjens leggen vry onnoozel hun schitterenden ,staat-van-,dienst over1 en schynen heusch te gelooven dat na hn verkiezing1 tout sera pour le mieux dans le meilleur des parlements possible4 ,het best-mogelyk parlement8 ,dit verkrygen wy op die manier niet6 ,wie als specialiteit de ,kamer betreedt1 voelt zich genoopt z'n kiezers te doen zien dat hy wel terdege de man is waarvoor hy zich 444 in de societeit ,gezelligheid uitgaf4 ,men was gewoon hem daar gekleed te zien in iets dat naar uniform geleek4 ,ook schoor de barbier z'n nekharen weg4 ,en z'n rok werd geborsteld door 'n gewezen wachtmeester- titulair1 'n krygskameraad uit de dagen van 't oorlogzuchtig garnizoensleven4 ,zou1 na dit alles1 het geacht lid uit de ,gezelligheid mogen zwygen by 't behandelen van de vraag1 hoe wy de ,pruisen uit het land houden8 ,dat zy verre6 ,specialit oblige6 ,het ruischt hem in de ooren hoe z'n kiezers elkaar toeroepen3 't zal me benieuwen wat onze man zegt over de linie van defensie4 ,zoo-iets is juist z'n fort4 ,nu1 die kiezers krygen hun zin4 ,onze man praat terdeeg mee4 ,en waarom zoud-i niet8 ,hy heeft immers--de gelukkige6--verstand van linien waarop zich de vredelievende krygsman terugtrekt1 en hy weet wat de rug van 'n leger is 444 'n ding1 naar 't schynt1 waarin iemand vallen kan zonder zich te bezeeren1 jazelfs voor z'n plezier4 ,hy licht dus de vergadering voor1 zy 't dan niet met technische kennis1 dan toch met wat kennis van de meestal zinledige terminologie der techniek4 ,de kruienier van z'n dorp voelt iets in zich van 'n ,,caesar of ,,napoleon by 't verondersteld hear1 hear6 dat de aandacht scherpt op de oorlogswysheid van zyn afgevaardigde4 ,de geldwisselaar op den hoek is wat huiverig geworden in 't aannemen van ,cassenscheine1 na die redevoering van onzen man4 't ,is toch maar zeker dat ,,von ,,moltke1 uit het veld geslagen door die fameuze nieuwe linie1 geen raad weten zal met z'n armeerug1 en dat alzoo de solvabiliteit van den ,pruisischen ,staat 444 ,onderwys8 ,wacht even1 straks zal onze dominee die zaak eens behandelen4 ,we zonden hem naar den ,haag omdat het preeken hem wat lastig viel#h--;hy moest zoo1 en kan de stovenlucht niet verdragen --maar onderwys z'n stokpaardje1 daar kan je-n-op aan6 ,hy katechizeerde altyd 'n kwartier over den tyd1 en op z'n zesde jaar al kon m'n kleine jongen 't heele gebed van ,,manasse van-buiten1 zoodat nu die reorganizatie van de hooge scholen wel in orde komen zal4 ,liberaal is-i 444 van belang6 ,hy preekte zonder bef1 en z'n vrouw heeft 'n cotillon meegedanst op den zilveren bruiloft van onzen burgemeester4 ,accynsen8 ,nu1 dt is 'n kolfje naar de hand van onzen ,x6 ,hy is graanhandelaar1 en heeft molens ook4 ,altyd lag-i overhoop met de komiezen van 't gemaal4 ,hy is door-en-door thuis in die zaken 444 doorkneed6 ,alles weet-i binnen te krygen1 en de ambtenaar die hm iets bewyzen kan1 moet nog geboren worden4 ,lees eens wat onze provinciale van 'm zei toen-i gekozen worden zou4 ,de provinciale zei1 dat 444 dat 444 iemand zoo byzonder thuis was in de accynsen als ,x4 ,de behouders zullen 't hard te verantwoorden hebben als hy begint4 ,want 444 praten kan-i 444 kyk6 ,verleden by den brand heeft hy 'n toespraak gehouden1 wel 'n half uur lang4 ,de spuitgasten stonden perplex1 en toen 't dak instortte1 had-i nog niet gedaan4 ,ik verzeker je dat-i niet voor niemendal naar den ,haag is gezonden4 't ,is nu maar te hopen dat er geen brand ontstaat in den ,haag of in ,nederland1 in de ,kamer of onder 't ,volk4 ,de welsprekende gemaal-specialiteit mocht de spuitgasten eens roerloos praten6#i ,het doet my overigens genoegen dat die ,x zoo'n goede spreker is1 daar-i me hierdoor aanleiding geeft om terugtekomen op de specialiteit van mooipraters1 'n ras dat ons moest doen gloeien van eerbied voor den uitvinder van 't ,persisch-insectenpoeier4 ,de mensenvriend ,,hakim ,,hhafiz--daar ik niet weet hoe de man heette1 willen wy aannemen dat die naam hem is toegekend door de meerderheid van 'n ,vergadering die 't ook niet wist--die ,,hhafiz heeft aanspraak op onze dankbaarheid1 al ontwaren we dan by warm weer en ,kamerzittingen1 dat z'n pogingen nog altijd gedeeltelyk onbekroond bleven4 ,in magnis voluisse 444 o edele ,,hakim1 troost u daarmee6 ,de specialiteit van mooipraten1 publiekspreken1 oratorisch talent1 welsprekendheid--de frekwentste onder alle specialiteiten--is 'n ware ziekte1 'n besmetting1 'n pest die uitgeroeid behoort te worden1 'n vloek die men bezweren moet4 ,ik heb my onlangs in de ,,ideen 7,bundel ,,iii7 hiermee te lang bezig gehouden1 om daarby nu te blyven stilstaan4 ,de belangstellende lezer wordt naar dat werk verwezen1 en ik zal dus hierover nu niet meer zeggen dan noodig is tot het aanwyzen van den nadeeligen invloed dezer soort van specialiteit op de ,vertegenwoordiging des ,volks4 ,welsprekendheid in den zin die men gewoonlyk aan dit woord hecht1 behoort te-huis op den kansel4 ,het opdringen van ongerymdheden kan niet gelukken1 zonder zeker flux de bouche dat we aan goochelaars1 geestelyken en biologen moesten overlaten4 ,by 't nuchter behandelen van zaken--en dit is zoowel voor de balie als op de ,volkstribune een vereischte--komt het aan op de zaken-zelf1 en niet op de manier waarop deze of gene praatspecialiteit die zaken weet voortestellen4 ,de aangevoerde feiten behooren wl te spreken1 en kunnen dan de welsprekendheid van den rhetor zonder scha missen niet alleen1 maar worden daardoor in het duister gesteld4 ,welke waarde heeft de vryspraak van den beschuldigde1 indien men daarby de bekwaamheid van z'n verdediger op den voorgrond zet8 ,welk vertrouwen kan 't ,volk stellen in de doelmatigheid van 'n genomen maatregel1 wanneer daartoe beslist is onder den indruk der redevoering van 'n mooiprater8 ,men bedenke dat het by behandeling van zaken niet om overreding te doen is1 niet om 'n kinderachtigen triumf over tegenstanders1 niet om de problematische eer van van 't laatste woord4 ,de vraag is hoe de feiten zyn4 ,hoe die van elkander afhangen8 ,hoe er moet gehandeld worden om ze in de toekomst naar wensch te leiden8 ,en dit doel wordt niet bereikt door oratorische inspanning of overspanning4 ,erger nog1 op dat doel wordt onder 't regime der mooi-pratery niet eens aangelegd4 ,het spreken-zelf staat dikwyls 't belang der zaak waarver men spreekt in den weg1 zooals in den schouwburg 't luid gesis m stilte1 de stilte4 ,het is den specialiteit-prater minder om 't welzyn des ,vaderlands te doen1 dan om den bloei van z'n redenary4 ,en ook z'n tegenstanders slaan meer acht op de rhetorische waarde van z'n arbeid1 dan op den invloed dien z'n redeneering behoorde te hebben op hun oordeel1 een invloed die dan ook zeer gering is4 ,lang voor 't openen der debatten kan men vry nauwkeurig weten hoe de uitslag van de stemming wezen zal1 waaruit mag worden opgemaakt dat de advokatery der pleiters geen enkele overtuiging wijzigt4 ,liever3 geen enkel parti pris1 want van overtuiging kan in z'n bedorven kring geen spraak zyn4 ,de waarde die in-weerwil hiervan1 nog byna overal aan publiek-spreken gehecht wordt1 legt 'n droevig getuigenis af van den ernst waarmee men waarheid naspoort4 ,als meest eenvoudig geneesmiddel voel ik me alweer genoopt te wyzen op de wiskundige1 die in de harmonie van 't ,zyn1 uitgedrukt in hoeveelheden of uitgebreidheid1 de schoonheid van het stipte1 de pozie der juistheid najaagt4 ,hy vindt dit alles niet in 'n byzondere wyze van voorstelling1 maar in de eenvoudige vermelding van 't gevondene dat hem uitdrukkingen in den mond legt welke steeds1 en in veel hooger zin dan we gewoonlyk dit woord gebruiken1 wl-sprekend zyn4 ,wat daartegen strydt1 noemt hy ,leugen4 ,en zelfs zonder bepaalde tegenstelling1 al wat afwykt van 't eenvoudig ware1 is hem nwaarheid1 en als zoodanig 'n gruwel4 ,mooipraten8 ,in de couranten1 die verraderlyke fotografien van onzen maatschappelyken toestand--de oplettende lezer begrypt dat ik nu bepaald van de advertentien spreek1 daar fotografien aan iets als juistheid doen denken--in de couranten wordt nu-en-dan eine gewandte ,verkuferinn gevraagd4 ,hoe men zoo'n ding in 't ,hollandsch noemt1 weet ik niet4 ,de zaak zal wel hierop neerkomen1 dat men 'n schepsel zoekt die het talent heeft 'n onbedreven klant verschoten lapjes aantepraten4 ,heeft de specialiteit van zoo'n winkelmeubel werkelyk voor den patroon eenige waarde8 ,oefent zoo'n geacht lid van de toonbank inderdaad 'n goeden invloed uit op het geluk des ,volks dat wat welvaart komt opdoen uit haar voorraad8 ,op my niet6 ,ik tart de meest gewandte ,verkuferinn van 't heele nieuwe ,duitsche ,ryk1 my 'n kadaster-wetsontwerp of 'n reorganizatie van de ,preanger in de hand te stoppen voor 'n waardig antwoord op den ,havelaar1 en ik zou geen slaapmuts aannemen uit haar hand1 al verzekerde ze my op eerewoord dat ,,van ,,twist--bygestaan dan door andere specialiteiten1 omdat hyzelf de specialiteit van volslagen onbekwaamheid beoefent--dat ding had gebreid4 ,maar onze kieskollegien en ,kamers zyn zoo keurig niet4 ,in die winkels stelt men zich met de nieuwe juffrouw tevreden1 zoodra zy zeker soort van omstanders tot handgeklap weet te bewegen1 en vraagt er z weinig naar of ze overigens verstand van de zaken heeft in 't algemeen1 dat men ten-laatste die zaken met het effekt van haar praatjes verwart4 ,dit nu is in 'n winkelier begrypelyk4 ,hy slyt z'n waren door de gladmondigheid van z'n vertegenwoordigster1 en daarom alleen is 't hem te doen4 ,doch behoorde niet het ,volk aan z'n afgevaardigden ndere eischen te stellen8 ,de redevoering van ,a1 van ,b1 van ,c1 was mooi 444 ,heel mooi6 ,maar1 eilieve1 zyn we daardoor een graad veiliger voor de ,pruisen8 ,onze ,d heeft daar eens weer perfekt gesproken6 ,o ja1 byna zoo mooi als onlangs in de ,gezelligheid maar de werkman is ontevreden4 ,kan hy voedsel koopen voor ,d's prachtige oratie6 ,is de kans op algemeene welvaart verbeterd8 ,heb je gelezen hoe onze ,e dien ,f op z'n plaats heeft gezet8 ,dt was taal6 ,zeker1 zeker6 ,maar 444 de ,javaan wordt mishandeld1 met of zonder akkompagnement van kamerspeeches1 met of zonder de ,gewandtheit der ,bataafsche toko-specialiteit die z'n diepe kennis van ,indische zaken te luchten hangt4 ,maar niet alle mooipratery riekt juist naar den winkel4 ,ook1 en vooral1 de balie levert gewoonlyk 'n kontingent sprekers die de toonbank zouden doen blozen1 wanneer 'n toonbank blozen kon4 ,de rechten1 myne heeren1 de rechten 444 ,nu ja1 de rechten4 ,we kennen ze1 die vadermoordende bastaarden van het ,recht6 ,de rechten vullen alle plaatsen die openbleven tusschen de bezette botertonnetjes en de vertegenwoordigers van ,vlaardingsche haring6 ,zoo'n man van rechten spreekt1 spreekt1 spreekt 444 tot in 't oneindige4 ,en daarna spreekt-i4 ,dat is z'n vak1 z'n roeping1 z'n beroep1 z'n gewoonte1 z'n hebbelykheid1 z'n behoefte1 z'n tic4 ,het spreken is z'n zeer speciale specialiteit 444 ,daartoe werd-i dan ook afgevaardigd6 ,waarover spreekt hy8 't ,is hem om 't even4 ,hoe8 ,het scheelt hem niet4 ,hy spreekt niet om iets op tehelderen1 iets meetedeelen1 hy spreekt m te spreken4 ,z'n kiezers wachten van hem zooveel kolommen ,byblad in de week4 ,levert-i minder1 ze fronzen het voorhoofd3 hm1 hm1 onze ,z gaat achteruit4 ,draaft hy z'n penmus 'n paar regels voorby3 zie zoo1 ,z is terdeeg op z'n dreef geweest4 ,de arme ,z wordt martelaar van z'n dorpsroem4 't ,is met hem3 spreken kunt ge1 spreken wilt ge1 spreken zult ge 444 tot er de dood na volgt1 en dan wachten wy uit uw eigen mond de lykrede4 ,de ongelukkige allemans-babbelaar is nog rampzaliger dan z'n mede-specialiteiten in andere vakken4 ,deze toch behoeven zich slechts op den voorgrond te stellen wanneer hun mtier wordt aangeroerd4 ,maar ,mr4 ,z is van lle vakken1 juist omdat de eigenaardigheid van z'n welspreken meebrengt dat-i redevoeren kan over zaken waarvan hy f weinig weet1 f byna niets1 f volstrekt niemendal4 ,waartoe zou de gaaf van spreken dienen1 als men daarby nog verstand noodig had van 't behandelde ook8 ,de zeeman mag zwygen over tienden 444 al doet hy 't niet immer4 ,de bankier kan neutraal blyven by 't kibbelen over armenverzorging 444 al doet hy 't niet immer4 ,de afgevaardigde uit de veenen mag op z'n lauwren rusten zoodra de turf afgehandeld is 444 al doet hy 't niet immer4 ,de kiezers gunnen al die heeren den tyd tot kraamuitleggen na 't verlossen van hun vakwysheid4 ,maar de praatspecialiteit is gedoemd zich te laten braden op lken rooster4 ,hy heeft na 't afhandelen van eenig onderwerp1 nauwelyks den tyd zich als ,st4 ,laurens1 op z'n andere zy te leggen4 ,turf1 armenbederf1 eeredienst1 verstopte zeegaten1 koninklyk prerogatief1 volkenrecht1 buitenlandsche zaken1 vrye-arbeid1 pensioenen1 strafwet1 onderwys 444 alles is van z'n gading4 ,of liever1 alles is van de gading zyner kiezers die onzen man ook wel eens over dat onderwerp willen hooren4 ,we zullen niet toegeven in ziekelyk medelyden met het praatorgel1 dat veroordeeld is tot het afspelen van meer deunen dan er op n cylinder kunnen gezet zyn4 ,wie zich voor universeele deunmachine uitgaf1 moet dan maar de bittere gevolgen van z'n triumf dragen4 ,maar we vragen wat er terecht komt van de zaken die op zulke wys worden behandeld8 ,we vragen of 't ,volk gebaat wordt door de mondknapheid van zoo'n babbelaar8 ,misschien werpt men my tegen dat ik die aan specialiteiten hun bekrompenheid verwyt1 genoegen moest nemen met de 444 generaliteit van iemand die over alles meespreekt1 en dien men dus niet verwyten kan dat de kring waarin hy zich beweegt1 te nauw is4 ,die ruimte moge wyder zyn dan van anderen1 ze is--grootendeels ten-gevolge van 't eigenaardig hersenbederf dat de studie der zoogenaamde ,rechten meebrengt--gewoonlyk minder goed gevuld4 ,heeft men by vakmannen te klagen over penurie van zaken hier hebben we met profuzie van woorden te doen4 ,het is de eersten onmogelyk zekere enge grenzen te overschryden1 maar praters kunnen zich binnen geen enkele grens tot iets wezenlyks bepalen1 en wanneer men de zaakkennis van dezulken1 en 't licht dat ze verspreiden1 kondenseert1 voelt men iets als sympathie voor de andere specialiteiten1 die wel-is-waar slechts n zaak reprezenteeren1 maar zich daarover dan ook niet behoorlyk weten uittedrukken en dus meer kans hebben om door zwygen tot 'n schyntje van iets degelyks te geraken4 ,in dit laatste geval blyft hun tenminste de verdienste1 het woord te laten aan den enkele die inderdaad iets te zeggen heeft waardoor misschien het ,volk kan worden gebaat4 ,uit m'n ,,ideen kan men weten hoe ik de staatkundige waarde van den heer ,,thorbecke beoordeel4 ,toch heb ik onlangs z'n handelwyze in zekeren zin goedgekeurd1 toen hy zich onttrok aan het praatduel waartoe 'n debatteer-specialiteit van de ergste soort hem aanhoudend dwingen wilde4 ,de poging van den aanvaller om zich tot iets te maken1 door 't voortdurend mikken op 'n persoon die naar de meening van 'n groot deel des ,volks sedert langen tyd iets is1 noem ik 444 kwajongensachtig4 ,ik moet gelooven dat de man by z'n kiezers eer heeft ingelegd met z'n sarren1 daar de rol die hy spelen zou1 te voorzien1 en waarschynlyk een der voorwaarden van z'n verkiezing geweest was4 ,het is dan ook mogelyk dat-i nu-en-dan z'n tegenstander gekwetst heeft4 ,maar de grootere eer1 door dien tegenstander gekwetst te worden1 is hem ontgaan4 ,de in dit geval door de liberale specialiteit in-achtgenomen terughouding zou ons byna stemmen tot wat vergevensgezindheid voor de zotternyen van '#dh1 indien hier aan iets anders dan zeer persoonlijke beweegredenen te denken viel4 ,de persoon ,,thorbecke wilde niet tournooien met het individu dat zich als geacht lid uit 444 een-of-ander1 zoo indiskreet opdrong in z'n vyandschap1 maar 't ,kamerlid ,,thorbecke gaf te dikwyls bewyzen van onkunde omtrent de ware roeping der ,volksvertegenwoordigers1 dan dat z'n terughouding aan staatkundig bon sens mag worden toegeschreven4 ,dit is dan ook niet te verwachten in den schepper onzer kieswet1 die volgens zyn beginselen1 als lid der ,kamer het recht niet had zich te ontrekken aan de noodzakelyke gevolgen van z'n eigen werk4 ,zulke verkiezingen brengen zlke geachte leden voort6 ,patere legum quam fecisti6 ,of 't overigens waar is1 dat het bedoeld ad hoc afgevaardigd kemphaantje z'n kiezers behaagd hebbe8 ,ik gis ja4 ,waarschynlyk zyn z'n herhaalde provokatien met innig welgevallen gelezen4 ,me dunkt ik hoor zeggen3 dat is onze man6 ,welnu1 deze ingenomenheid vloeit voor 'n deel uit onkunde voort4 ,de meerderheid der kiezers nog altyd van meening dat praten1 spreken1 publiekspreken1 redevoeren1 enz4 uitstekende zaken zyn4 ,men schynt nog altyd niet te weten dat niets gewoner is dan dit talentje4 't ,gaat daarmee als met muskaatnoten1 versenmaken en speciaalkennis van de-n-oost altemaal kruieryen die eens tegen goud werden opgewogen1 en tegenwoordig in 't burgerlykst huishouden tot vervelens toe worden voortgezet4 ,voedsel zit er in al die dingen niet1 en overvoer deed den prys dalen4 ,dat is gelukkig4 ,want al vloeit hieruit verhooging van konsumtie voort1 het stemt de waardeering van 't gebruik wat lager1 en dit is iets gewonnen4 ,maar zver zyn we nog altyd niet met debatspecery4 ,nog immer vinden mensen en 444 kiezers1 'n haut got van talent in de hebbelykheid van frazenlymen4 ,ze schynen niet te weten dat de prys van dit artikel sedert de afschaffing van 't monopolie zoo verbazend gedaald is4 ,wat onbevangenheid1 'n beetje gewoonte z'n eigen stem te hooren1 le dsir de se voir imprim1 'n twintigtal gelegenheids-frazen1 'n wel geprepareerd slotwoord1 et le tour est fait6 ,voedsel zit er in dat alles niet1 zei ik zoo-even1 toen ik van andere goedkoope produkten sprak4 ,zit er voedsel in wat we zien voortbrengen door zulke publieksprekers8 ,om te blyven by 't voorbeeld dat ik aanhaalde1 durf ik vragen of er in al die aanvallen van 't geacht lid ,,koorders tegen den heer ,,thorbecke1 n nieuw denkbeeld is ontwikkeld8 ,of er n oud denkbeeld in nieuw licht werd gesteld8 ,of er iets is overgebleven van die telkens tevergeefs afgestoken vuurwerkjes8 ,werd er in 't grenzeloos ryk der ,,ideen 'n nieuw werelddeel ontdekt8 ,een vreemde kust8 ,een onbekenden klip8 ,een dorp1 'n rots1 'n zodenbankjen1 'n zandkorrel8 ,niets van dat alles6 ,niet eenmaal 'n nieuw kiesdistrikt4 ,geen mot zelfs is blyven bestaan van al de projektielen waarmee de arme ,,thorbecke uit z'n eigen kies-mitrailleuse beschoten werd4 ,wind zyt ge1 o praat-specialiteit1 tot wind zult ge wederkeeren4 ,dat zy zoo6 ,de wensch is vroom4 ,van alle specialiteiten is de redevoerspecialiteit de verderfelykste1 de onuitroeibaarste6 ,in-weerwil der uitvinding van den beroemden ,,hakim ,,hhafiz1 is de kans op genezing van de ziekte nog zeer gering4 ,ge moet weten1 lezer1 dat die man te stryden heeft met boosaardige vyanden4 ,venynige tegenstanders hebben in ,perzie z'n pogingen verydeld door 't oprichten van dispuut-kollegien en debatings-klubs4 ,men ziet het1 iemand die z'n tyd vooruit is1 stuit gewoonlyk op boosaardige tegenwerking4 ,ook ik heb 'n uitvinding gedaan4 ,ik wilde de publieksprekers inenten met de tranen van 'n berouwhebbenden ekster4 ,maar ik houd de ontdekking geheim1 uit vrees dat broodnyd en zucht tot zelfbehoud zich zullen wreken door 't oprichten van instituten als die in ,perzie den armen ,,hhafiz het leven verbitteren4 ,ik denk dat-i naar ,wiesbaden vluchten zal4 ,wie overigens nog niet voldoende doordrongen is van den noodlottigen invloed der praatspecialiteiten1 sla het oog op 't ongelukkig ,frankryk waar men1 na al de bittere ondervinding van 't laatste jaar1 nog altyd niet van de kwaal genezen is4 ,toen dezer dagen de generaal ,,vinoy met al de duizende vechtmannen die hy onder z'n bevelen had1 gevlucht was voor de opstandelingen te ,parys1 gaf 'n frazensmid van die gebeurtenis aan de ,assemble ,nationale kennis met de woorden3 le gnral a concentr ses forces ,versailles4 ,indien de ,fransche afgevaardigden ,duitsch lazen1 zouden ze weten dat sedert maanden hun vechtende en gevechtbeschryvende landgenooten door den vyand over zulke frazen worden bespot1 en dat de uitdrukking3 sich rckwrts konzentriren1 op ,franschen toegepast1 in den mond der opgeblazen onderdanen van ,keizer ,,wilhelm--die op hun beurt k met frazen weten omtegaan6 --identiek is geworden met schandelyk wegloopen4 ,de vaderlandredders in de ,assemble slikken nog altyd zulke woorden1 en zetten daarby een gezicht alsof ze doordrongen zyn van 't besef der strategische waarde van zoo'n militaire retrovolutie4 ,,jules ,,favre1 een pleit-en praatman1 spreekspecialiteit van den eersten rang1 vond 'n andere manier uit om lafhartige vlucht te eufonizeeren4 ,hy1 lid van de ,regeering1 had--even als al z'n ambtgenooten trouwens--'t hazenpad gekozen voor de oproerlingen van 't ,htel de ,ville1 en met majestueuze deftigheid stelde hy die rugwaartsche koncentratie aan de ,volksvertegenwoordiging voor1 als 'n herosche poging om den vyand te verdelgen3 en crant autour de lui le vide le plus absolu4 't ,doet waarlyk denken aan 'n muisjen onder de luchtpomp4 ,maar 444 als nu eens die vyand1 aangetrokken door 't zoo heldhaftig geschapen vacuum1 zich liet voorttrekken naar ,versailles1 en verder1 verder1 zoo vr de door voortdurende vlucht veroorzaakte ylheid toelaat of eischt 444 wat dan8 ,que usque1 o dappere ,,julius ,,fraze8 ,hoe lang wilt ge den vyand op u toe zuigen8 ,ik heb ongelyk4 ,er staat3 autour1 luchtledige zuiging dus aan alle kanten tegelyk 444 't is om te bersten4 ,de ,assemble neemt genoegen met zulke cant1 zy die optreedt als redster van 't bedrogen ,frankryk dat te-gronde werd gericht door praatjes van gelyke soort4 ,die mensen hebben niets geleerd en niets afgeleerd4 ,doch waarom 't hn te wyten8 ,werden ze niet door 'n wettelyk bevoegd verklaard deel des ,volks waardig en bekwaam gekeurd1 de belangen van dat ,volk te behartigen8 ,tot-nog-toe ging het ten-onzent niet beter4 ,en 't is te betwyfelen of dit veranderen zal4 ,maar1 in-weerwil myner moedeloosheid zal ik blyven waarschuwen zoo goed ik kan4 ,wie meenen mocht dat ik by veel gelegenheden1 en ook nu weer in deze bladen1 onze ,volksvertegenwoordiging te hard val1 vrage zich of de ,kamers by 't ,volk in aanzien zijn8 ,dit is het geval niet4 ,de kiezers minachten hun eigen werk4 ,vreemd is 't zeker1 dat koks de spijzen niet lusten die zij anderen voorzetten4 ,reeds het bywonen van 't vuil geknoei in de keuken1 maakt het onmogelijk die met smaak te nuttigen1 hoe veel te meer moet dit het geval zyn als men heeft deelgenomen aan dat gemors4 ,en 444 't oordeel der ,kamerleden-zelf6 ,wie slechts eenmaal gelet heeft op den toon waarop buiten 's kamers zoo'n uitverkorene zijn mede-uitverkorenen ze noemt1 zal my ten-goede houden dat ik met die heeren weinig omslag maak1 waartoe geen groote moed vereischt wordt1 daar ieder hunner in 't byzonder volkomen instemt met m'n oordeel over z'n geachte kollegaas en-bloc4 ,dagelyks hoort men3 ,dat begrypen ze niet 444 drtoe zyn ze niet te bewegen 444 zoo-iets is hun te hoog6 ,en de nling die aldus spreekt en accentueert1 heeft gelyk4 ,er ligt niet de minste verwaandheid in1 dat hy zich als individu hooger stelt dan al z'n ambtgenooten te-zamen genomen4 ,hy voelt inderdaad het overwicht van z'n onverbrokkelde individualiteit tegenover de poespas van kennis en kunde1 die door gebrek aan affiniteit nooit 'n dergelyk geheel kan uitmaken4 ,een verzameling van mensen bezit als zoodanig nooit een der eigenschappen die 'n mens kunnen versieren4 ,ze heeft geen konsekwenten wil1 geen overtuiging1 geen bekwaamheid1 geen geweten1 geen eergevoel1 geen schaamte en geen moed4 ,elk individu1 hoe schitterend middelmatig ook1 staat boven 'n ,vergadering1 7,,idee #i en #ccf74 ,wie na al 't aangevoerde nog verder bewys verlangt van de laagte waarop onze ,volksvertegenwoordiging staat1 legge zich de vragen voor3 ,welk werkstuk heeft ooit onze ,kamer voortgebracht8 ,welk belangryk denkbeeld is uit haar voortgekomen8 ,welke blyken gaf zy dat ze besef had van haar verplichtingen8 ,op welk gebied leverde zy voorbeelden ter navolging8 ,in welk opzicht was zy uitstekend8 ,wat heeft het ,vaderland aan z'n vertegenwoordiging te danken8 ,uit overvloed van individueele specialiteiten in allerlei vakken1 werd zy altyd verhinderd kollektief te zyn wat ze uit den aard der zaak wezen moest3 algemeene ,,specialiteit ter behartiging van de belangen des ,,volks4 ,ziedaar alzoo wat de in willekeurige brokstukken verdeelde opinie der menigte oplevert6 ,vox populi ,vox ,dei1 zegt men1 zonder te bedenken dat men daarmee z'n ,god 'n vreemd kompliment maakt4 ,een zonderlinge eer voorwaar--en voor 'n ,god nogal6--homogeen te worden verklaard met kannibalen1 roovers1 heksenbranders1 stommerikken1 aanhangers van oudwyvenpraatjes1 geloovers1 verstandmoorders1 enz4 enz4 ,hadden niet al die specialiteiten van beroerdheid eenmaal--en hebben ze niet nog1 in zekere landen--zoo'n ,vox op haar hand8 ,doch1 dit daargelaten1 ik vraag of zy die den wil van hun ,god vereenzelvigen met den ,volkswil1 geen zonde doen door die eensluidende voxen doorteknippen als 'n poliep8 ,me dunkt3 ge zult den ,heere uwen ,god niet distriktifieeren4 ,zker is 't dat myn godin1 de ,rede1 geen genoegen neemt met zulke kinderachtige en misdadige kunstjes4 ,,mix4 ,een veger die niet vegen kan1 en geen ander vak verstaat dan niet te kunnen vegen1 is 'n ,specialiteit4 --,myn vak is dat 444 dat 444 of dt6 ,zeer wel6 ,wat hebt gy die aldus spreekt1 tot stand gebracht op het terrein dat ge 't uwe noemt8 ,gy geneeskundige1 hoeveel gezondheid bracht ge voort8 ,gy rechtsman1 werd het ,recht gebaat door uwen arbeid8 ,gy specialiteit van moed1 strategie en taktiek1 beeft de vyand voor uw dapperheid en vechtkunst8 ,gy publiekspreker1 preekheer1 redenaar1 welke dwaling hebt gy uitgeroeid8 ,laat ons nogeens 't oog slaan op ,frankryk1 het land waar sedert onheugelyke tyden de laatstgenoemde specialiteit byzonder in eere was4 ,om nu niet te spreken van de treurige rol die veldheeren en diplomaten speelden tegenover den buitenlandschen vyand1 welke maarschalk van het ,woord1 welke hoogleeraar in verdelgkunde1 bezweert het oproer te ,parys8 ,ze beproeven dit niet eens4 ,het gepraat der ,,thiersen en ,,favres in de ,assemble ,nationale konkludeert gewoonlyk tot wachten1 afwachten1 niet-doen4 ,de helden die telkens onder verpanding van eer en leven beloven het monster der anarchie den kop intedrukken komen gedurig onverrichter-zake terug en brengen hun dierbaar leven ongedeerd weer thuis4 ,de inderdaad zwaar geblesseerde eer wordt met 'n praatje gekalfaterd want de vechtspecialiteit gaat zeer geleidelyk in de praatspecialiteit over4 ,de helden van 't slagveld kyken den doodslager van de balie de kunst af1 en frazeeren qui mieux mieux4 ,en de leden van zoo'n assemble nemen daar genoegen mee4 ,toen onlangs de overwinner-of-sterver ,,ducrot tegen alle afspraak aan1 nverwinnend in 't leven was gebleven1 werd er nog even geprotesteerd tegen 's mans wederrechtelyke existentie4 ,maar nu dezer dagen de admiraal ,,saisset1 de specialiteit die gezworen had3 de donner sa vie enz41 springlevend wederkeerde zonder de straten van ,parys te hebben schoongeveegd1 neemt men genoegen met 444 zoo'n veger die niet vegen kan4 ,wie nu zulke ,,ducrots en ,,saissetten aan 't breien1 stoppen1 stikken of koekbakken zetten wilde1 zou van die heeren ten antwoord krygen3 dat is m'n vak niet 444 van beroep ben ik held6 ,maar zoodra er iets te doen valt waarby hun vakheldhaftigheid eens terdeeg zou te-pas komen1 gedragen zy zich als specialiteiten van de naaischool4 ,en de praters6 ,mr4 ,,thiers1 ,mr4 ,,favue4 ,mr4444 ,watjewilt1 heeft 'n speech gehouden6 ,dt was nu eens prachtig6 ,dt deed effekt 444 ,och ja1 als de ontboezeming van den accynsman op de roerlooze brandblussers van pagina zooveel6 ,indien zulke babbelaars-zelf het minste vertrouwen stellen op den indruk van hun gepraat1 op hun waarde als specialiteit1 waarom1 dan niet van die kracht gebruik gemaakt tegen 't oproer6 ,waarom niet het ,htel-de-,ville gebombardeerd met 'n ,kamerspeech van ,,thiers8 ,waarom mitrailleert ,,favre de opstandelingen niet met z'n mond8 ,bisschop ,,herbert van ,utrecht gaf in de twaalfde eeuw bewys van meer oprechtheid4 ,toen de ,hollandsche graaf ,,dirk hem kwam aanvallen1 begreep de eerlyke man dat het nu de rechte tyd was om z'n specialiteit op den voorgrond te stellen4 ,zyn vak was heiligheid1 en met heilighedens trok hy den vyand te-gemoet4 ,dat hielp4 ,onze ,,dirk vroeg exkuus1 en beloofde beterschap4 ,ook deze toonde hierdoor dat het hem ernst was met z'n specialiteit van geloover4 ,maar in nze dagen 444 zie ,,victor ,,emanuel die 't erfdeel van ,,petrus inslikt4 ,tch ,zoon der ,kerk6 ,zie al de protesten tegen pauselyke ,onfeilbaarheid--tegen de vochtigheid van water--tch katholiek6 ,zie de modernen die 't bybelgeloof hebben afgezworen 444 tch aanhangers van de leer die op bybelvertellingen gegrond is6 ,en zie rond op zooveel ander gebied4 ,klapperende vensters1 mismakende schoorsteenen1 gebrekkige ventilatie1 onpraktische daken6 smakelooze gevels 444 al die dingen protesteeren tegen de bekwaamheden onzer bouw-specialiteiten4 ,een ingenieur dien ik eens deze opmerking meedeelde1 antwoordde my dat de meeste zaken van dien aard tot het timmermans-of metselvak behoorden4 ,precies 't antwoord van 'n ,franschen generaal dien men aan 't breien zetten wou4 ,hoogere bouwkunde8 ,wat is dat8 ,engelen wonen niet4 ,we zyn mensen1 moeten voldoen aan menselyke behoeften4 ,gaarne wil ik gelooven dat het diepe studie vereischt1 de verhouding te berekenen tusschen de kapiteelen van 'n ,minervatempel en de emolumenten van 'n hedendaagschen koster1 maar we hebben ndere kunde noodig4 ,de huishouding van 'n ,hollandsche stovenzetster wordt niet geregeerd naar de wetten van 't ,grieksche schoonheidsgevoel1 en we zullen geen schoorsteenen leeren maken1 zoolang wy 't beproeven uitstellen tot we bruikbare modellen aantreffen in 'n opgedolven atrium1 waar de rook gewoon was naar bevind van zaken zich 'n uitweg te zoeken1 of niet-eens te zoeken4 ,de eigenaardige fout der specialiteiten bestaat in afkeer van oorspronkelykheid of vrees voor oorspronkelykheid1 aandoeningen die voortkomen uit een door luiheid veroorzaakte onmacht4 ,te traag om op eigen beenen te staan1 te schuw voor inspanning zelfs om dat te beproeven1 richt men zich naar meesters in de kunst1 en vergeet dat zy hun waarde juist draan ontleenden1 dat ze zich niet richtten naar 'n meester4 ,de eenige leermeesteres1 de artis magistra1 die 't recht heeft haar discipelen 'n geldig doktors-diploom uittereiken1 is de aard der dingen4 ,wie 't versmaadde op die hoogeschool te studeeren1 zal ten-allen-tyde een brekebeen blyven1 een 444 veger die niet vegen kan4 ,terloops doelde ik op de gebrekkige wyze waarop bouwspecialiteiten beantwoorden aan den naam dien zy zich geven4 ,de uitvlucht van den ingenieur1 die sommige door my gemaakte aanmerkingen beneden de waardigheid van z'n vak rekende1 gaat niet op4 ,hy had me moeten meedeelen aan welke bouwstukken de kunst haar inspanning wl besteden mag8 ,zyn onze kerken goed8 ,onze spoorstations8 ,heeft ooit 'n leek1 onverwachts geroepen tot uitvoering van eenigen arbeid waaraan-i niet gewoon was1 iets bespottelykers voortgebracht dan de ,amsterdamsche ,beurs8 ,dan 't ,paleis van ,volksvlyt1 die enorme ruimte op de leelykst-mogelyke manier in glas en yzer gezet8 ,de verdeeling in hoog en laag is willekeurig4 ,de heele ,natuur is adelyk1 en we hebben noch 't recht noch de macht1 haar ,kappelmannig te verdeelen in standen4 ,juistheid1 bruikbaarheid1 doelmatigheid 444 al deze eigenschappen toegepast op't geringste voorwerp1 bekleeden gelyken rang als dezelfde verdiensten in zaken die ons--slechts in betrekkelyken zin altyd--belangryker voorkomen1 en wie voorgeeft de studie van 't schynbaar geringe te minachten verdient minachting voor de geringheid zyner studie4 ,deugd is zedelyke schoonheidszin1 in logika openbaart zich de vroomheid van den denker1 en aesthetische ontwikkeling brengt de rechtvaardigheid mee1 die ook omtrent zaken en begrippen het suum cuique weet in-acht te nemen1 dat we zoo gewoon zyn niet toetepassen op personen4 ,alzoo lossen zich de eigenschappen van hart en verstand1 samengaande met kunstgevoel1 harmonisch op in dit eene3 streven naar waarheid4 ,de plompe gestalte van zoo'n ,amsterdamsche beurs liegt evenzeer tegen de eischen van schoonheid en doelmatigheid1 als 't gebabbel in onze ,kamers tegen de belangen van 't ,volk4 ,de lynen van dat glasgebouw vloeken en waggelen als beschonken nachtloopers4 ,die koepel schynt 'n wn te hebben als 'n ,zwitsersche berg-crtin4#aj 't ,een is zoo onzedelyk1 zoo onbeschaafd1 zoo ongezond als 't ander4 ,en onze kerken6 ,men preekt daarin op z'n protestants1 en de galm is 444 onfeilbaar4 ,de gewelven roepen3 ,o salataris hostia1 en de dominee maseurt in 't ,hollandsch of nagenoeg4 ,wie zich gewoon maakte zulke snydende kontrassen niet optemerken1 wie zich verhardde tegen de pyn die dit gebrek aan harmonie uitwerkt op 'n onbedorven gemoed1 verwaarloosde z'n zedelyk tastvermogen1 en verliest het oordeel des onderscheids1 ook aangaande zaken die schynbaar niets te maken hebben met de dingen door welker aanraving hy zich liet vereelten4 ,we gelyken hierin veelal op den verloskundige1 die meende zonder schade voor z'n vak in z'n vryen tyd te mogen houtzagen en citerslaan4 ,dat gaat niet6 ,wie z'n gereedschap bederft is 'n slecht werkman4 ,het was niet zonder doel1 dat ik zoo-even de wanstaltigheid van 'n paar ,amsterdamsche gebouwen vergeleek met zeer uiteenloopende onderwerpen4 ,ik wensch te doen in 't oog vallen dat de oorzaak der bedoelde fouten dezelfde is1 onverschillig of daaraan wordt vorm gegeven in metselwerk1 dan of ze zich openbaren in ,volksbedrog4 ,men kan verzekerd zyn dat menige ministerspeech1 in yzer overgezet1 'n scheeven indruk maken zou1 en dat er o4a4 geen behoorlyke trap zou wezen om zich naar-boven te werken in 't gebouw van ons publiek rechtsgevoel#aa indien men dat ongelukkig voorwerp in steen vertaalde4 ,onwaarheid1 onjuistheid1 gebrek aan harmonie tusschen eisch en voldoening1 werken alom op gelyke wyze storend1 bedervend1 onzedelyk4 ,dt hebben wy aan de speciaal-mannen te wyten6 ,buiten den tempel van hun vak nemen zij de hulde van den leek aan1 die hun voorgewende priesterwyding eerbiedigt4 ,binnen dien tempel maken ze niemand zalig4 ,dat is oneerlyk6 ,zeg eens1 gy1 baas of m'nheer1 gy noemt u metselaar1 meester metselaar 444 is uw cement zoo goed als 't ,romeinsche8 ,en gy1 timmerman1 meester timmerman1 meent ge in-staat te zyn tot het maken van 'n behoorlyke 444 ,ik heb hier iets te noemen dat ik niet noemen mag in 't ,hollandsch1 en in 't ,latyn of ,grieksch niet noemen kan omdat de ,romeinen en ,grieken--die1 evenals hun nazaten1 en de meeste volkeren der oudheid1 zeer vuil waren--het ding dat ik bedoel in 't geheel niet gebruikten4 ,neen1 ik kan 't niet noemen4 ,er blykt dus dat myn schryfspecialiteit ook te wenschen overlaat4 ,men vergeve het my1 en bedenke dat ik me nooit voor schryver uitgaf4 ,ik bezit daartoe niet het minste diploom1 en ben zelfs geen dokter of professer in de letteren4 ,maar zy die dit wl zyn1 de litteratuur-specialiteiten1 wat brengen zy voort8 ,mogen we zoo laag neerzien op den timmerman die van ouder tot voorouder 't wanbegrip aanhangt dat de opening van 'n bril cirkelvormig moet zyn1 alsof 't rondom-aanraken de eisch ware6--kyk1 daar heb ik toch 't verboden woord genoemd1 en in 't ,hollandsch nogal6--mogen wy den onontwikkelden ambachtsman hard vallen1 als we zien dat voorgangers in humaniora zoo bitter slecht timmeren8 ,sedert 'n eeuw of drie hebben of hadden wy akademien en athenen in menigte4 ,de eene professor volgde den anderen4 ,ze richtten hun leerlingen af1 en maakten die tot doktoren--tot specialiteiten alzoo6--in letterkunde4 ,alles professeerde om 't hardst4 ,wat leverde dit op8 ,me dunkt1 'n volk dat sedert twee-driehonderd jaar zveel betaalde voor de beoefening van 'n speciaal vak1 zou recht hebben iets uitstekends in dat vak te verwachten1 neen3 zeer veel uitstekends4 ,in plaats daarvan wedyveren de produkten onzer officieele lettermannen met den mismaakten koepel van 't glaspaleis in wanstaltigheid1 vooral wanneer zy de ongehoorde poging wagen om zich te verheffen boven 't peil der middelmatigheid waarin zy hun eerlyk verdiend summa cum laude behaalden4 ,we mogen aannemen dat de strandbewoners onzer ,nederlanden ten-allen-tyde gevischt hebben4 ,een groot gedeelte van de ,natie beoefende alzoo de vischvangst sedert 444 ja1 wie zegt ons hoe lang reeds vr de zoogenaamde aankomst der ,batavieren8 ,hoe dit zy1 er waren ten-allen-tyde meer visschers dan officieele letterkundigen4 ,het wl beoefenen van de visschery werd nadrukkelyk gevorderd door 'n gebiedende meesteres3 de maag4 ,toch verklaarde onlangs een ,noorsch vischgeleerde1 die voor eenige jaren in 't belang van z'n vak 'n reis deed langs de stranden van ,europa1 dat de ,hollandsche visschers volstrekt niet op de hoogte hunner kunst stonden4 ,ik nu kan niet beoordeelen of deze man gelyk had4 ,by analogie met andere vakken welker beoordeeling wel eenigszins onder m'n bereik valt1 mag ik gissen dat-i de waarheid zei4 ,maar als ik den uitslag der studien van onze strandbewoners vergelyk met de litterarische rezultaten onzer akademien1 dan voel ik iets als eerbied voor de clarissimi van ,scheveningen en ,katwyk1 en ik zou lust hebben dien ,noordschen betweter naar ,utrecht en ,leiden te verwyzen ten-fine van klement oordeel over de ,hollandsche botboeren4 ,men zegt dat er eens in den ,haag drie kabeljauwen te-gelyk op de markt zyn geweest4 ,in een heel jaar levert onze aan de akademien uitgebroeide letterkunde zooveel spieringen niet4 ,gebrek aan oorspronkelykheid is alweer de hoofdoorzaak van deze armoede4 ,in-stede van te grypen in de volle ryke natuur1 meent men iets te bereiken door toewyding aan 'n bepaald vak1 d4w4z4 door 't volgen van voorgangers die zoodanig vak geprofesseerd hebben--liever nog1 die er in professerden--en op hun beurt kopiisten waren van andere brekebeenen1 of al ware het van 'n meester4 ,dat deze inkrimping van terrein soms1 en nog volstrekt niet dikwyls1 iets ten-gevolge heeft als de handigheid die ik op blz4 #bh 7hfdst4 ,,ii1 n4 v4d4 tr47 wel wilde toekennen aan 'n bakker van beroep1 kan waar zyn4 ,maar dat die nauwte van blik nog gevaarlyker werkt op de voortbrengselen van den geest dan de sleurfouten der bakkers op ons brood1 is ook waar4 ,in dat brood is dan toch nog meel4 ,vermengd1 vervalscht1 verknoeid1 er is meel in4 ,onze letterspecialiteiten durven 't ,volk als spyze voorzetten wat geen spys is4 ,ze geven als voedsel wat niet voedt4 ,en wie er over klaagt1 krygt ten antwoord dat de eigenaardigheid van 's mans vak meebrengt dat-i zulk brood levere en geen ander4 ,de leek moet dan zwygen1 en verwyt zich dat hy ten-onrechte meende geestelyk onverzadigd te zyn4 ,de fout heet dan te liggen aan hemzelf die 't hoog gewicht van 't speciaal-vak miskende4 ,zoodra hy op de hoogte wezen zal die noodig is om de waarde daarvan te schatten 444 ,intusschen professert en professeert de specialiteit voort 444 ,twee treurige indrukken tegelyk dringen zich hierby aan ons voorstellingsvermogen op4 ,de eerste is medelyden met het arme ,volk dat naar zielespys hongert 444 ,laat ons vlug heenstappen over dit onderwerp4 ,hongeren is 'n afgezaagd thema4 ,liever stel ik u 't vermaak voor1 lezer1 om te vermeien in andere smart1 in specialiteiten-smart4 ,ge kent die niet8 ,ge wist niet op welk veld dat doornig onkruid groeit8 ,ge weet niet hoe de schedelplaats heet1 waar de navorschers van 't ontmetelyk-kleine gekruizigd worden8 ,ik zal u den weg wyzen4 ,misschien moest ik1 zooals de specialiteiten van den ,nederlandschen ,helikon1 beginnen met 'n fors#ab wat bralt ge1 o ,rom es6 of 'n melankoliek3 't is voor u niet dat ik zing6 om dan na 't minachtend doorloopen van allerlei andere smart1 ten-laatste triumfantelyk neertekomen op 't onderwerp onzer complainte1 en den lydenspalm uittereiken aan den martelaar die my den treurzang in de pen gaf4 ,niets van dat alles4 ,tegen alle school1 gewoonte en deftigheid aan1 toon ik u terstond het uitgeteerd gelaat van den armen speciaal- professer die gestruikeld is over 'n speciaal eigenschapje van 'n speciaal-atoom zyner specialiteit4 ,werelden vergaan of vergaan niet1 't is hem om 't even4 ,de zon valt1 hy bekommert zich daarover niet verder1 dan om 't verschrikt mensdom te berispen over den ontaalkundigen geslachtsverkrachtenden uitroep3 daar gaat-i6 ,de geschiedenis van wereldwording1 mensheid en beschaving boezemt hem geen verder belang in1 dan noodig is om natesporen of de eerste lichtstraal z'n naam wel behoorlyk met 'n ch schreef1 en of er taalfouten waren in de tien geboden4 ,paus ,,johanna interesseert hem eenigszins1 doch daar dat individu--vrouw of man dan--in beide gevallen toch slechts 'n mens was1 kan hy aan z'n hoedanigheden niet zooveel aandacht wyden1 als-i--en met zielewellust zeker6--zou besteed hebben aan 'n klank4 ,van z'n kroost en huisgezin weet onze professer genoeg om de overtuiging te koesteren dat al z'n meisjes onzydig zyn en dat z'n vrouw soms mannelyk is4 ,z'n liefde tot de wetenschap1 hoe gloeiend ook1 is omtrent dit alles voldaan1 tevreden en in rust4 ,maar helaas 444 daar nadert het vreeselyk woordje leur1 en dondert den ongelukkige de vraag toe3 welk geslacht kent ge my toe8 ,antwoord of 444 leef1 en schryf 'n woordenboek6 ,het baat niet of de ongelukkige dien geslachteloozen inkwiziteur van-voren beziet en van-achter om te onderzoeken of ze wellicht eene groot-inkwizitrice1 dan wel--wie weet6--'n heftig inkwizitorium is8 ,alles te-vergeefs6 ,die paus ,,johanna op 't gebied der taalkunde heeft de boosaardige verstoktheid gehad zich nooit te vertoonen--ik citeer--met een bepalend woord1 waaruit haar geslacht zou kunnen blyken4 ,sedert eeuwen wandelt hy1 zy1 het1 de wereld rond1 zonder floddermuts of helm1 zonder broek of schort1 en toch--of juist daarom--kan men maar niet te weten komen of 't deern of 'n jongetjen is8 ,hoe vreeselyk1 niet waar1 voor geleerden die hun heele leven toewyden aan 't geslachtsleven van de klanken8 ,welke barbaar zou niet geroerd wezen 444 enz4 ,men schreeuwt tegenwoordig overal om gelykheid4 ,ik ben er tegen1 en beweer dat het zeer billyk is dat de werkster die de vloer boent voor professers studeerkamer1 eerbiedig ruimte maakt als de man1 zwanger van 444 teleurstelling over de ware sekse van z'n leur1 zich op den drempel vertoont4 ,dus3 werkster1 op-zy6 ,ik zelf zou uit den weg gaan als ik 't ongeluk had me in de buurt van zoo'n studeervertrek te bevinden4 ,honneur au courage malheureux6 ,dat het vruchteloos belegeren van de geheimzinnige leur-vesting niet aan lafhartigheid mag worden toegeschreven1 kan bewezen worden uit 'n ander feit1 dat ik te liever aanhaal omdat de vermelding me gelegenheid geeft tot 'n welgemeend me culp4 ,in m'n ,divagatien over zeker soort van ,liberalismus nam ik de vrijheid heel ongepast uittevaren tegen de kleingeestige schoolmeestery die onze letterkunde beheerscht1 of liever3 die in ons land zoo onbeschaamd de plaats der letterkunde inneemt4 ,onder andere voorbeelden wees ik op 't woord schildwacht dat in myn jeugd vrouwelyk wezen moest4 ,of dit nog zoo is1 schreef ik er by1 weet ik niet4 ,welnu1 bladerende in ,d4,v4 ,t4,w4's handleiding ter letterkundige zaligheid1 ontwaar ik dat die zotterny wel degelyk met wortel en tak is uitgeroeid4 ,die twee letter-doktoren hebben den schildwacht hersteld in z'n mannelyke eer1 en vergunnen hem tegenwoordig allervrindelyks zyn geweer op zyn schouder te dragen4 ,wie den moed heeft zulke nieuwigheden intevoeren1 mag waarlyk niet beschuldigd worden van gebrek aan geestkracht4 ,toch zullen sommigen beweren dat er zoo'n hooge maat van genie niet noodig is1 om intezien dat er verschil bestaat tusschen 'n persoon die zich loopt te vervelen voor 'n schilderhuis1 en de hem opgedragen funktie om heraus te roepen als er 'n kolonel komt aanryden4 ,het onderscheid tusschen een onstoffelyk begrip en 'n man van vleesch en been1 is nogal te vatten1 en daarom ligt dan ook de verdienste die ik roem1 niet zoozeer in dat vatten als in den moed van 't verkondigen4 ,de geschiedenis meldt niet of de dappere apostelen van des schildwachts viriliteit door 'tafgodendienend ,volk zyn verscheurd of verbrand geworden4 ,we willen daarvan 't beste hopen4 ,bloed en brandstapels zyn wel 't zaad der taalkunde1 maar 444 er is hooger eer te behalen in 't strydperk der welschryvery4 ,een onbesuisd omwerpen van de afgoden der menigte moog getuigen van oprechtheid en overtuiging1 de gematigd- welmeenende boodschapper van 't ware nieuwe is niet afkeerig van eenig beleid1 en zoekt middelen om zoolang mogelyk onverscheurd en onverbrand te blyven4 ,evenals ,,paulus1 die te ,athene zich meester maakte van den onbekenden ,god om dat nevelachtig spook heel handig te vereenzelvigen met den zynen1 hebben de heeren ,d4,v4 ,t4,w4 voor ze hun hermafrodiet bekleedden met den mannelyken toga1 omgezien naar 'n bondgenoot4 ,en waar denkt ge dat ze dien vonden1 lezer8 ,eilieve1 raad niet1 ge zoudt uwe scherpzinnigheid vruchteloos op de proef stellen4 ,met bescheidenheid meenen zy te mogen aandringen op de mannelykheid des schildwachts3 omdat men in andere talen1 bijv4 in het ,zweedsch1 ons hierin is voorgegaan4 ,zoo-iets geeft inderdaad courage4 ,de ware moed immers mag toch niet in dolzinnigheid ontaarden8 ,met heel omzichtig beleid alzoo 444 ,zie eens1 indien onze woorden-apostels zich onnadenkend te vroeg hadden laten verbranden1 zouden zy den tyd niet gehad hebben ons nog veel andere dingen te leeren1 o4a4 dat men aan kuiter1 wyfjesvisch1 het vrouwelyk geslacht wel zou mogen toekennen#ac en dergelyke wetenswaardigheden meer4 ,kater1 uil1 professer1 e4d4 zyn mannelyk1 naar we vernemen1 en wie vroolyk met n o schryft is 'n dwaas4 ,is 't genoeg1 lezer8 ,en is 't nog noodig u voortehouden wat de gevolgen zyn van zoodanige krachtsverspilling8 ,in uw huishouding1 in uw beroep1 zoudt ge toch spoedig inzien 444 ik zeg niet3 dat het groote geschaad wordt indien ge u te veel toelegt op het kleine1 maar dat het degelyke te-loor gaat--van welk geslacht is dat loor1 o goden6--door 't stelselmatig beoefenen van nonsense4 ,,larochefoucauld schynt aan zoo-iets gedacht te hebben1 toen hy de maxime schreef3 ceux qui s'appliquent trop aux petites choses1 deviennent ordinairement incapables des grandes4 ,ik1 die weet hoe moeielyk het is zich juist uittedrukken1 maak hem geen verwyt van z'n trop dat de trop is4 ,te veel werkt altyd en overal schadelyk1 dit weten we4 ,ook begryp ik dat z'n uitspraak hinken zou als men dat overbodige trop er uit liet4 ,hy gaf zich evenwel zeer veel moeite om exakt te zyn1 en ik weet by ervaring te goed hoe afmattend dat eerlyk streven is om me niet verplicht te rekenen tot 'n welwillend nasporen van wat-i bedoeld heeft4 ,petites choses zyn er niet1 en de door ,,larochefoucauld gemaakte fout ligt niet in de kleinheid der dingen-zelf1 maar in 't wanbegrip over hun opportuniteit4 ,een kok1 die 't souper laat aanbranden omdat-i zich buiten de keuken bezig-houdt met den ring van ,saturnus1 heeft juist om 't zoogenaamd-groote het zoogenaamd-kleine verwaarloosd en dus1 stipt gesproken1 een tegenovergestelde fout begaan die evenwel in werkelykheid op 't zelfde neerkomt1 want de soep is er niet smakelyker om4 ,de tegenstelling was dan ook slechts schynbaar4 ,een speld die te-pas komt1 is in zedelyk-logischen zin grooter dan 'n heel zonnestelsel1 wanneer dat het nasporen van waarheid1 het beantwoorden aan roeping1 het plicht-doen1 in den weg staat4 ,zou ,,larochefoucauld gedacht hebben aan onze professers in de dubbele o of e1 toen-i waarschuwde tegen 't verwaarloozen van de dingen die wel te-pas komen8 ,of was z'n welwillende bedoeling1 ,u te waarschuwen1 ,,publiek1 tegen 't voortdurend genoegen nemen met het aangebrand souper van onze letterkoks1 die zich waarachtig niet op het grandioze van hun nevelringen mogen beroepen om de oneetbaarheid te verontschuldigen van de gerechtjes waarop ze 't publiek onthalen4 ,om nu eens by de prouesses van die dubbele-omensen te blyven1 hebt ge er nooit aan gedacht1 lezer1 dat zoo'n woordenboek de plaats inneemt van iets degelyks8 ,smart het u niet dat uw kinderen met verwaarloozing van beter dingen al de wysheid in zich moeten opzwoegen1 die daarin voorkomt8 ,hebt ge wel eens berekend hoeveel tyd1 inspanning1 geheugen1 geest1 zy en gyzelf besteden moeten om behoorlyk op de laagte te blyven van al die wetenschap1 zegge3 ,wetenschap8 ,en mocht u dit alles onverschillig zyn1 denk dan aan 't geld dat ge uitgaaft om zulke dingen te koopen1 aan de belasting die ge opbrengt om de lieden te bezoldigen die zich bezighouden met die voddery1 levenslang natuurlyk1 want ze zyn ,specialiteiten1 de par le ,roi benoemde ,specialiteiten6 ,en nog iets4 ,denkt ge dat n ,hollandsche stad zich zal verdedigen tegen de ,pruisen1 indien de prys der heldhaftigheid wordt uitgereikt in de zonderlinge gedaante van 'n akademie waar men zulke wetenschap doceert8 ,is 't niet om alle poorten wagenwyd voor den vyand open te zetten8 99 99 99 99 99 ,intusschen zyn onze straten nog altyd vuil4 ,indien wy eens 444 --,groote goden1 ge wilt toch onze professers niet aan 't straatvegen zetten8 ,wees bedaard4 ,ja1 in alle bescheidenheid wou ik dat1 behoudens 'n onbegrypelyke massa eerbied voor andersdenkenden voorslaan4 ,na 't gebeurde met ,,epaminondas en de ,freule ,,von ,,stein--twee personen die niets misdaan hebben--is myn voorstel zoo vreemd niet1 en in geen geval beleedigend4 ,ik erken dat er 'n gegronde bedenking zou liggen in de vrees dat de modder de overhand nemen zou4 ,misschien zullen de heeren1 slecht vegende1 zich beroepen op hun specialiteit als professoren in de litteratuur1 en verzekeren dat zy in dt vak 444 op dt terrein 444 right man 444 right places 444 ,nu ja1 op dt terrein schryven ze ,woordenboeken van de ,nederlandsche taal1 of verheffen 'n kip tot zoogdier 444 ik stem voor 't vegen6 ,baat het dan onze straten niet1 de letterspecialiteit rust 'n beetje4 ,dit is iets gewonnen4 ,,mx4 ,alles roept om emancipatie4 ,er wordt door sommigen beweerd dat we geen slaverny geduldiger dragen dan dezulke welker afschaffing in onze macht staat1 waaruit volgen zou dat het verzet tegen tirannie niet zoozeer voortspruit uit afkeer van dwingelandy1 als uit lust in oppozitie4 ,,philips en ,,alva zyn weggejaagd1 maar heel 't schryvend ,nederland buigt zich gedwee onder 't sic volo sic scribas van 'n paar mensen die nooit het minste bewys gaven dat ze met 'n taal weten omtegaan1 of liever die duidelyk toonden dit niet te kunnen4 ,misschien wachten wy op 'n ,spaansche ,armada1 voor we ons verzetten tegen de tiende penning die er nu dagelyks wordt geheven van ons gezond verstand4 ,lag er wellicht 'n karakterkundige fynheid in den onwil van de ,regeering om de nieuwe spelling vasttestellen by de wet8 ,voorzag men dat het volk liever buigen zou onder niet bevolen zotterny1 dan gehoorzamen aan bloedplakaten8 ,hoe dit zy1 we schikken ons in3 vroolykheid1 en zien met minachting neer op onze groot-ouwelui die 'n tydlang ogen en zo schreven4 ,thans vind ik die spelling zoo gek niet1 maar toen ik kind was1 gruwde ik van zoo'n verregaande onkunde4 ,huiverend vroeg ik mezelf hoe men tegelyker-tyd grootvader en zoo dom wezen kon8 ,een schryver die 'n levenloos voorwerp hy of zy noemde1 in-plaats van dezelve1 was in myn tyd 'n ondeftige knoeier dien ik met al de kracht myner schooljongens-rechtzinnigheid verachttede4 ,maar ik ben oud geworden1 en heb nagedacht4 ,tot nadenken wensch ik nu ook anderen optewekken1 zoo mogelyk vr ze oud geworden zijn1 of te oud althans4 ,de gissing van zoo-even dat de leek liefst dan protesteert als 'n wet hem wil dwingen tot gehoorzaamheid1 wordt evenwel geenszins bevestigd door de vyftigjarige regeering van ,,siegenbeek1 die gehoorzaamd werd in-weerwil van 't gezag dat men hem officieel toekende4 ,al zy dus die meening niet geheel-en-al verwerpelyk1 de regel schynt toch niet algemeen doortegaan1 en dit blykt vooral indien we 't oog slaan op 'n ander specialismus dat veel strenger wordt gehandhaafd door de kracht der legaliteit1 en waarin we even goedig berusten als in de schoolmeestery4 ,ik bedoel3 de ,rechten6 ,wat ,,moli,,re1 die doktoren1 savantes en markiezen zoo havende1 weerhouden heeft de advokaten te bedenken met 'n welverdiende tentoonstelling1 is my een raadsel4 ,of versmaadde hy dit omdat de taak hem te gemakkelyk voorkwam8 ,was 't onderwerp te afgezaagd voor 'n publiek dat van-oudsher gewoon raakte z'n glossen op rechters en advokaten zlf te maken1 omdat het non satyram facere hier onmogelyk is8 ,op bladzy #if 7hfdst4 ,,mvii1 n4 v4d4 tr47 werd over 't zoogenaamd wl- spreken van die heeren reeds iets gezegd1 ik mag dit alzoo nu voorby-gaan1 vooral daar ik thans niet zoozeer de preek-en pleit- specialiteit bedoel1 als wel juristery4 ,de mannen van parket en balie meenen aan de eer van hun vak schuldig te zyn1 de van-buiten geleerde ,rechten boven het ,,recht te stellen4 ,het eenvoudig-ware is hun niet mooi genoeg zoolang het 'n deftig precedent ontbeert1 of niet gestaafd wordt door zoogenaamde rechtsprincipes4 ,indien we dit laatste woord mochten opvatten in letterlyke beteekenis1 zou de zaak gezond wezen4 ,maar1 o hemel1 z bedoelt het niet de geschoolde jurist6 ,waarheid is hem niet wat inderdaad is1 maar wat overeenkomt met de uitspraak van dezen of genen voorganger4 ,gelyk ,d4,v4 ,t4,w4 op 'n ,zweed1 wacht de rechtsman op 'n ,,cajus1 op 'n ,,grotius1 op 'n ,,diephuis1 op 'n ,i4,d4 ,,meyer1 of 'n ander van die soort voor-i zich verstout een opinie te hebben4 ,hij vraagt niet zoozeer wat er geschiedde1 als wat er door dezen of genen gezegd en geschreven is over iets dat op het gebeurde gelykt4 ,feiten zijn hem byzaak1 'n woord is hem alles4 ,akten gaan voor aktie4 ,en waar hy zich niet op personen beroepen kan1 klemt hij zich aan 't behoudsplankje van 'n regel in rechten4 ,wees verzekerd dat er op die rechten en op dien regel gewoonlyk iets volgt dat niet regelrecht en dikwyls nogal hl krom is4 ,want--en hier komen we terug op de klacht in 't eerste hoofdstuk--zoo'n regel waarmee door de rechts- specialiteiten geschermd wordt1 is veelal 'n dicton1 'n scie1 'n fiktie1 'n juridische deun1 'n formule die onder valsch voorgeven van overbodigheid der redeneering1 de aandacht van onjuist redeneeren moet afleiden4 ,de meeste rechtsregels zyn stellingen1 die gemakshalve als waar worden aangenomen1 maar die voor den denker bewys noodig hebben4 ,deze neemt ze dan ook gewoonlijk niet aan1 voor er wl en deugdelyk bleek dat het aangevoerd dicton1 ten-eerste3 op-zichzelf beschouwd aannemelyk is1 en ten-tweede3 dat het van volle toepassing geacht kan worden op de behandelde zaak4 ,dit laatste is zelden 't geval1 omdat het verschil der omstandigheden oneindig1 en ons uitdrukkingsvermogen beperkt is4 ,maar de rechts-specialiteit is zoo keurig niet4 ,z'n vak noopt hem tot eerbied voor klanken die door gewoonte worden verheven tot afgoodjes1 en dezelfde man van wien men in 't dagelyksch leven eenig verzet zou mogen verwachten tegen ongerymdheid1 neemt genoegen met de grofste absurditeit1 wanneer ze zich maar in de gedaante van zoo'n regel in rechten of dergelyk door 't gebruik geykt vooroordeel weet te vertoonen4 ,ik heb de voorbeelden voor 't grypen doch zal me aanvankelyk vergenoegen met 'n paar die nog al sprekend zyn4 ,in ,frankryk1 waar de juristery vooral niet minder welig dan elders bloeit1 was onlangs 'n man beschuldigd van kerkroof4 ,by gebrek aan bewys werd-i vrygesproken4 ,eenigen tyd daarna meende de justitie den waren schuldige in-handen te hebben1 die alzoo voor de rechtbank werd gebracht4 ,onder de getuigen dcharge verscheen de vrygesprokene4 ,hy bewees de onschuld van den beklaagde door de volledig geadstrueerde bekentenis 444 dat hijzelf de dader was4 ,hy had de goedheid1 allerduydelykst uitteleggen hoe hy 't voornemen had opgevat1 hoe hij zich had weten te verschuilen in de kerk1 daar de armbus open te breken1 en z'n roof in veiligheid te brengen4 ,roerende openhartigheid6 ,men liet hem dan ook ongedeerd gaan4 ,niet uit erkentelykheid evenwel voor die gratis voorgedragen handleiding in 't stelen werd-i vrygelaten1 o neen1 de brave man was onschendbaar omdat hy1 eenmaal vrygesproken1 onder bescherming stond van den fanatieken eerbied voor de rechtsfetiche3 non bis in idem4 ,of de rechtbank hem behoorlijk bedankt heeft voor de genomen moeite in de zaak van dien ander--z'n compre1 denk ik met de ,gazette des ,trabinaux waaraan ik dit voorval ontleen--is me niet gebleken4 ,ook niet of er 'n civiele aktie is ingesteld tot teruggave van z'n buit4 ,zeker is 't dat men den dief in de gelegenheid stelde z'n handwerk voort te zetten4 ,zulke misdadige zotterny is alleen mogelyk in personen die levenslang hun gezond verstand kluisterden aan de eischen van 'n vak4 ,een ander voorbeeld4 ,onlangs in ,londen bestelt zeker echtpaar by 'n voornaam juwelier eenige kostbaarheden1 en maakt van de gelegenheid1 dat 'n bediende een grooten voorraad juweelen aan hun keus komt onderwerpen1 gebruik om dezen te bedwelmen1 te binden1 met den dood te dreigen1 enz4 ,de vrouw speelde in dit drama de voornaamste rol4 ,haar gemaal wist met het gestolene aan de nasporing der policie te ontsnappen1 maar zy1 gevangen genomen en voor 'n rechtbank gebracht1 werd 444 vrygesproken door de jury1 na 'n schoone redevoering van haar verdediger die zich beriep op 't goddelyk en menselyk voorschrift dat de vrouw haren man onderdanigheid verschuldigd is4 ,de trouwe ega had den koopmansbediende van-achter overvallen1 hem by de keel gegrepen1 'n doek met aether tegen neus en mond gehouden1 ze had geholpen aan 't knevelen1 aan het zoekmaken van 't gestolene 444 alles wr1 doch3 ze deed het op bevel van m'nheer haar gemaal1 en alzoo 444 ,maar1 zegt men1 het was 'n jury die haar vrysprak 444 eilieve1 't was 'n rechtsman1 'n advocaat1 die in z'n pleit-jargon daartoe de motieven leverde6 ,ik neem noch die jury1 noch onvoorwaardelijk 't jury-stelsel in bescherming1 doch beweer dat in dit geval de schande der vryspraak niet grooter is dan de misdaad van 't vrypleiten4 ,zou 't iemand die niet was opgegroeid in 't speciaal-vak van rechtsverdraaien1 in 't hoofd komen de voorgeschreven onderdanigheid van de gehuwde vrouw aantevoeren als verontschuldiging voor gewelddadigen roof8 ,tot zulke afdwaling leidt alleen de speciaal-studie4 ,alleen 't specialismus geeft den moed tot zulke misdaad8 ,den moed8 ,och1 die behoeft zoo groot niet te zijn1 want waar ieder ander zich schamen zou met zoodanige praatjes voor den dag te komen1 kan de jurist dit ongestraft wagen niet alleen1 maar zelfs oogst-i by zeker deel van 't ,publiek lof in met z'n impudentie4 ,dt is 'n advokaat1 zegt ,kappelman4 ,onder zyn handen is geen zaak reddeloos1 hy sleept er door wat-i wil6 ,en ,kappelman neemt zich voor1 dien pleiter in den arm te nemen zoodra hyzelf er iets zal hebben doorteslepen waarmee dan ook het doel van den praatman1 dien 't om voordeelige klandizie te doen is1 wel bereikt zal zyn4 ,of evenwel het belang van den klint meebrengt1 z'n zaak met 'n stempel van wantrouwen te besmetten door haar optedragen aan iemand die byzonderen roem inoogstte als pleiter1 schynt twyfelachtig4 ,oppervlakkig gezien immers1 zou men meenen dat ieder die van zyn goed recht overtuigd is1 volkomen tevreden moet zyn met 'n eenvoudige voorstelling van feiten1 en zelfs dat het hem tegen de borst stuiten moet1 z'n rechtvaardige zaak door 'n pleitman by-uitnemendheid te zien gebruiken als terrein voor 'n wedstrijd in chicane en kwasi-handige kunstjes4 ,hy legt zich de vraag voor1 of niet het kiezen van een zoo byzonder knappen advokaat op den rechter 'n ongunstigen indruk maken moet8 ,zoo redeneert gewis de eenvoudig-eerlyke man van gezond verstand4 ,we mogen dus aannemen dat de meesten anders redeneeren1 en die meesten hebben wel eens gelyk1 al weten zyzelf gewoonlijk niet waaraan ze soms den triumf van hun arglistig onverstand te danken hebben4 ,het kiezen van een beroemd advokaat en de slenters waarmee deze een zaak verdedigt1 maken op den ,rechter alleen hierom geen walgelyken indruk1 wyl hy evenals de mooiprater-zelf bedorven is door de specialiteit van 't vak4 ,toen ,,beryer1 le prince des orateurs--d4i4 naar myn overzetting3 'n knoeier van de ergste soort--in n zitting voor en tegen dezelfde zaak pleitte1 kwam 't den voorzitter zeker niet in de gedachte dat het eigenlyk zyn plicht was dien oneerlijken man de deur te wyzen4 ,integendeel4 ,zelf afgericht tot specialiteit in advocatenkunstjes1 moet hy de schelmery van dien allemansbabbelaar heel aardig gevonden hebben4 ,ze werd dan ook in 'n levensschets van ,,beryer voorgesteld als byzonder verdienstelijk1 gelyk ik reeds hier-of-daar in m'n ,,ideen met de noodige verontwaardiging heb opgemerkt4 ,slimmigheidjes1 zei ik1 en iets vroeger spraken we van kwasie-handigheid4 ,wel zeker1 't is er ver vandaan dat zulke advokaterige debatteerkunstjes op logisch1 rhetorisch1 wysgeerig of inderdaad-rechtskundig gebied1 waarde hebben 444 zouden1 indien zoo'n praat-specialiteit iemand tegenover zich had1 die met eenvoudig gezond verstand en ongekreukt rechtsgevoel begaafd was4 ,de zoodanige slaat1 zonder de minste inspanning en met de kracht der waarheidzelf1 door 't webje heen1 waarin een oneerlyke tegenparty hem poogt te vangen4 ,maar--heel gelukkig voor den beoefenaar dier bekwaamheid van lage verdieping1 en den bloei der advokatery--de in den grond nbekwame mooiprater kan ongestoord z'n methode volhouden omdat hy te doen heeft met tegenstanders en rechters1 die--de eersten soms in den schandelyk-strikten zin1 doch beiden altyd in slechts weinig gunstiger beteekenis van 't woord--z'n compres zijn4 ,als specialiteiten immers van wat die heeren de ,rechten gelieven te noemen1 doorliepen zy denzelfden akademischen kursus van verstands- en gemoedsbederf als hy1 en hieraan heeft de pleiter te danken dat z'n auditorium in rechtbank1 parket en balie1 zich door de grofste vergrijpen tegen ,recht en ,rede niet gestuit voelt4 ,al dat volkjen eerbiedigt1 zooals zakkenrollers op de kermis1 vice-versa de eigenaardigheden van 't vak4 ,ze worden hierin gesteund door zeker gedeelte van 't publiek1 dat blyk van zaakkennis meent te geven door 't wegstoppen van z'n gebrek aan begrip4 ,indien ieder die zich behoorde te ergeren aan ongerymdheden in wezen1 vorm en incidenten van onze rechtspleging1 oprecht of moedig genoeg was om z'n oordeel uittespreken1 zou 't met dat bespottelyk toejuichen van knappe advokaten en den eerbied voor 't geslagen vonnis spoedig gedaan zyn4 ,by misbruiken als de hier gelaakte1 hebben de vakmannen altyd 'n trouwe bondgenoot in het verstandelyk en zedelyk minst-ontwikkeld gedeelte van de menigte1 een kategorie waartoe zyzelf dan ook --grootendeels juist ten-gevolge van hun akademische leiding --gewoonlyk behooren4 ,als om de maat van ongerymdheid voltemeten --schoon de zaak zeer makkelyk te verklaren is--ziet men dagelyks dezelfde rechters die de onbeschaamdste zottepraat geduldig aanhoorden1 in de beslissing der zaak blyk geven dat ze op de aangevoerde verdedigingsgronden bitter weinig acht hebben geslagen1 of zelfs dat die gronden 'n geheel anderen indruk maakten dan de beschuldigde zeker recht had te verwachten4 ,de ,fransche advokaat ,,lachaud draagt den bynaam van grand sauveur1 en juist hierom kan men den ongelukkige die hm tot verdediger kiest1 reeds vr 't vonnis als veroordeeld beschouwen4 ,wie meent hm noodig te hebben1 verklaart zich ryp voor 't schavot4 ,het is immers nu eenmaal van algemeene bekendheid dat die niemand- reddende redder de specialiteit van ongerymde stellingen beoefent1 en dat 'n certifikaat van onschuld uit zyn mond1 vrywel gelyk staat met 'n bekentenis van moord en doodslag4 ,ook waar dat bekennen niet meer noodig is1 blyft altyd de naam ,,lachaud 'n wichtig nummer op 't lystje van verzwarende omstandigheden4 ,het hem door de publieke opinie toegeschreven talent--hoofdzakelyk alweer bestaande in onbeschaamdheid --benadeelt z'n beschermelingen1 en komt dus in den grond1 gelyk alle schelmery1 op onbekwaamheid neer4 ,wie dit betwyfelt1 vrage zich af wat dn de invloed is dien de kwasi-handigheid en spitsvindige kunstjes van 'n beroemde pleiter op de rechtbank uitoefenen8 ,voor de waardigheid der rechterlyke macht is de minst-leelyke veronderstelling dat die invloed 444 gn invloed is4 ,een rechter die zich liet mpraten door 'n advokaat--van 'n saamgeraapte jury spreek ik nu niet--zou by z'n kollegaas-zelf doorgaan voor 'n dwaas1 en in deze opmerking ligt het doodvonnis van 'n groot deel der advokatery4 ,voor eenige jaren durfden de advokaten van ,,jut en z'n vrouw1 in lange redevoeringen betoogen dat de rechters hun beminnelyke klinten moeten vry spreken1 d4i4 men behoorde die moordenaars frank en vry terugtezenden in de maatschappy1 op 't gevaar af dat ze daar hun liefelyk handwerk tot eigen vermaak en aanmoediging van anderen zouden voortzetten6 ,er blykt alweer niet uit de processtukken1 dat de voorzitter tot die heeren de vraag richtte3 of zy1 indien ze de eer hadden rechters te zyn1 zoodanig vonnis vellen zouden8 ,ook niet dat hy hun 't woord ontnam en de deur wees1 wat z'n plicht zou geweest zyn4 ,wel neen1 ze waren volkomen in hun recht1 want de specialiteit van 't vak schreef die schaamtelooze zotterny voor1 of althans ze maakte die straffeloos mogelyk4 ,eenmaal aangesteld als verdedigers mochten en moesten zy loochenen en ontkennen1 hoe brutaler hoe mooier4 't ,stond immers den rechter vry1 er geen acht op te slaan8 ,wat moeten ,,jut en z'n geliefde ,,kristien wel gedacht hebben van de integriteit der fatsoenlyke lu1 zy die wisten--nu ja1 ieder wist het1 rechters en publiek zoo goed als de advokaten-zelf1 maar zy toch in de eerste plaats--zy die wisten hoe die mannen van de ,wet daar stonden te draaien1 te huichelen en te liegen8 ,hebben zy 'n glimlach kunnen onderdrukken1 toen ze een hunner verdedigers hoorden verklaren dat z'n gunstig oordeel over ,,jut niet was3 een ex officio gehouden praatje8 ,foei1 edele rechtenmeester1 wie zou op zoo'n denkbeeld komen8 ,het zou ons heel leelyk staan aan praatjes te denken als we van u mogen vernemen dat ,,jut3 geen slecht karakter bezit en3 dat men in hem zekere ridderlykheid niet mag ontkennen4 ,by 't aanhooren van zulke betuigingen mogen wy in ons de verplichtingen niet ontkennen1 dankgevoel te bezitten voor die edelmoedige korrektie onzer begrippen over slechte karakters en ridderlykheid1 om nu niet eens te spreken van 't lesjen in akademische balie-taal dat we hier zoo onverwacht prezent krygen4 ,ik vraag u 444 halt1 ook ik wil eens mooipraten3 ik wensch gevraagd te hebben1 myne heeren1 wie de gedachte aan praatjes zou kunnen bezitten1 als hy ter verdediging van ,,jut1 het inschrift hoort aanhalen1 waarmee die preux den bybel zyner welbeminde versierde1 kort nadat ze met hun beidjes mevrouw ,,van ,,der ,,kouwen en ,,leentje ,,beelo zoo ridderlyk van alle wereldsche zorgen hadden bevryd8 ,neen1 neen 'n praatjen is het zeker niet1 als de advokaat--volstrekt niet ex officio lezer1 godbewaar-ons voor zoo'n lasterlyke meening6--als hy1 om eens geheel-en-al voor z'n partikulier genoegen terdeeg nuttig te zyn1 ons verkondigt dat hy in dat inschrift zoo'n aardige aanwyzing vindt1 die ons in staat stelt een eigenaardigen blik te werpen in het karakter van den beschuldigde4#ad ,waar is de onverlaat die--en na pas zoo'n uitstekende les in ridderlykheid ontvangen te hebben1 nogal6--waar is de snoodaard1 de booswicht1 die aan 'n praatje durft denken1 by zooveel aardige eigenaardigheid van blik8 ,vanhier gy die 444 enz4 ,een praatje8 ,maar leest het dan1 gy vuige belagers van paladyn ,,jut en advokatenwaardigheid1 leest en overdenkt de woorden die hy op 't schutblad van den huwelykspresent-bybel1 z'n teedere hartsvriendin toeroept6 ,leest1 en vraagt uzelf af1 of zlke taal 'n pleiter aanleiding geven kan 444 wat zeg ik1 of zulke taal mogelykheid overlaat tot het houden van 'n praatje8 ,wat staat er8 ,wy lezen3 ,aan mijn geliefde ,,christina door ,h4 ,j4 ,,jut 444 ,zoo noemt-i zich1 de edele ridder1 met 'n eenvoud die aan de beminnelyke nederigheid van 'n ,,godfried te ,jeruzalem herinnert4 ,de lezer weet immers dat de eigenlyke naam van den held ,,tankred-,,bayard is8 ,aan ,,christina dus1 door ,,jut3 444 die beiden hoopen in de goedertierenheid 444 ,van den prokureur-generaal1 meent ge8 ,o neen3 444 in de goedertierenheid van ,jezus ,christus4 ,voor ,j4 ,c4 die toch ook jegens ,mevr4 ,,van ,,der ,,kouwen en ,,leentje ,,beeloo zekere konsideratien heeft in acht te nemen1 is 't een moeielyk geval4 ,maar dat is zyn zaak4 ,wy hebben hier slechts te doen met de vraag hoe een advokaat1 die zich op zoo'n verheven bybel-illustratie beroept1 op 't denkbeeld komen kan dat iemand hem zal houden voor 'n praatjesmaker8 ,men kan de nederigheid te ver dryven4 ,hoogstens zou deze of gene--ik1 by-voorbeeld--in dat alles 'n staal meenen te vinden van de hoogte waarop men 't brengen kan in onbeschaamdheid1 als men zich gedekt waant door de specialiteit der advokatery4 ,dat er overigens in die fraaie pleidooien nog meer theologie voorkomt1 spreekt vanzelf4 ,god kan niet buiten spel blyven by dat infaam spekuleeren op de domheid der menigte4 ,al baat dan die vuile kwakzalvery den klint niet--dat is byzaak voor die heeren6--ze rekommandeert den pleiter by 't gemeen1 dat verzot is op zulke loopjes4#ae ,de verdediger der edele ,,kristien verzekert ons dat er een ,hoogere ,macht bestaat1 die alles tezamen houdt--wel vreemd dan1 dat ze die twee vermoorde vrouwen niet heeft weten heeltehouden--n aan die spikspeldernieuwe hoepeldogmatiek knoopt hy de zalvende verzuchting dat deze waarheid zoo dikwerf betwyfeld1 en zoo lichtvaardig ontkend wordt4 ,och ja1 zou juffrouw ,,laps zeggen1 en ook ik moet ronduit erkennen dat de klacht even gegrond als ,,kristien- verdedigend en treurig is6 ,maar volstrekt onverklaarbaar vindt ik de zaak niet4 ,de in dit byzonder geval niet al te best door ,hoogere ,macht saamgehouden menselyke geest over wiens vervloekte afdwaling de vrome advokaat zich zoo bedroeft1 zal opgemerkt hebben hoe dikwyls die ,hoogere ,macht te-kort schiet in hare pogingen om 't droge zand saamtehouden1 waaruit sommige pleitbezorgers hun redevoeringen vervaardigen4 ,a l'impossible nul n'est tenu4 ,wat overigens ook deze zysprong op theologisch gebied bewyzen moet voor de onschuld der lieftallige ,,kristien 444 nu ja1 naar logisch verband moet men nu eens- vooral in zulk knoeiwerk niet zoeken4 ,de zaak schynt hierop neertekomen1 dat ,,jut by 't afleggen van zekere verklaring1 die in 't kraampje van den pleiter te-pas kwam1 beheerscht werd door goddelyken invloed en dus de waarheid zei1 terwyl men in 't belang der pleitery mocht aannemen dat-i by andere gelegenheden--dan onder den invloed van den ,duivel zeker of althans niet behoorlyk tezamen gehouden door ,hoogere ,macht --terdeeg gelogen had4 ,hoe men nu kan te weten komen wanneer 'n spreker door z'n tezamengehouden toestand geloof verdient1 en wanneer niet1 blyft onopgehelderd4 ,dat zullen we zeker uit 'n volgend pleidooi te weten komen1 en niemand ziet naar die theologisch-juristisch-kabbalistische toelichting met meer verlangen uit dan ik1 die tot m'n smart erkennen moet dat ,god de duigen van myn begrip gewoonlyk meedogenloos laat omvallen by zulke onderzoekingen4 ,,jut en z'n dierbare ,,kristien hebben voorzeker de zaak beter begrepen1 want ze waren--zooals trouwens lle misdadigers van die grove soort--beestachtig dom1 en stonden dus volkomen op de laagte om zulk geklets heel mooi te vinden4 ,by 'n weinig minder domheid hadden zy de oneerlyke wawelpraat hunner verdedigers in hun voordeel kunnen aanwenden4 ,een zwaar vonnis was nu eenmaal niet te ontgaan1 maar 't zou gewis ridder ,,jut en z'n teedere gade hebben goedgedaan in de publieke opinie1 en dientengevolge1 waarschynlyk ook by hun aanstaande opzichters in het tuchthuis1 als hy 't laf gemaseur der advokaten had afgebroken met den uitroep3 ,m'nheer 't gerechtshof6 ,gestolen hebben we1 gemoord hebben we1 maar neem het niet kwalyk1 grootzeerhoogedelachtbare1 het knoeierig liegen en slenteren van die 444 heeren kunnen we niet langer aanhooren1 't zou ons karakter bederven 444 veroordeel maar toe6 ,moeten we in ,,jut het terughouden van zoodanige uitboezeming niet zoozeer toeschryven aan domheid1 als aan de bescheiden vrees dat die zeergroothoogedelachtbaarhedens hem niet-ontvankelyk zouden verklaren in z'n eisch en konklusie1 als strydig met de ,jurisprudentie van den ,hove8 ,dit kan wel zyn4 ,het is mogelyk en zelfs waarschynlyk dat ,,jut--in z'n hoedanigheid van ridderlyk galgebrok beter dan gy en ik1 lezer1 met den eigenaardigen eeredienst van die ,jurisprudentie vertrouwd--geweten heeft welk ontzag men den ,themispriester schuldig is1 en alzoo dat men een liegenden advokaat niet storen-mag in de uitoefening van z'n sacerdotale funktien4 ,men had immers hm ook niet in z'n werk gestoord6 ,de rechtspleging tegen 't echtpaar ,,jut zou overigens stof leveren tot 'n ganschen bundel specialiteiten-onzin4 ,ieder begrypt dat de ,voorzitter nu-en-dan met ,god schermde1 en--tegen 'n ,,jut6--met al wat heilig is6 ,wat de pleidooien der advocaten aangaat1 ze waren akademisch-doctoraal-slecht1 zoowel wat taal en styl betreft--hiervan gaf ik reeds 'n paar staaltjes--als ten-aanzien van de systemen waarop ze hun zoogenaamde verdediging meenden te kunnen gronden4 ,die verdediging was1 om nu van al die knoeierige oneerlykheid niet meer te spreken1 in n woord3 belachelyk4 ,van specialiteiten zou men dan toch1 oppervlakkig gezien1 kunnen verwachten dat ze bekwaam waren in hun eigen vak1 maar dit zyn ze1 evenals de bakkers van blz4 #bi 7hfdst4 ,,ii1 n4 v4d4 tr471 gewoonlyk niet6 ,het schynt dat de studie in algemeene onbekwaamheid--beleefdheidshalve toewyding aan een bepaald vak genoemd--niet zeer gunstig werkt op de ontwikkeling dan die toch ook voor de beoefening van dat enge vak-zelf altyd eenigszins noodig blyft4 ,wie slechts advokaat is1 is 'n slecht advokaat4#af 99 99 99 99 99 ,in het begin van dit hoofdstuk maakte ik melding van 'n paar in het buitenland geslagen bespottelyke vonnissen1 doch we behoeven waarlyk niet zoo ver van huis te gaan1 om voorbeelden te vinden van de krankzinnigheid waartoe 't specialismus van die zoogenaamde ,rechten leiden kan4 ,onlangs werd in ons land 'n ontslagen burgemeester1 die met duidelyk te kennen gegeven moorddadig opzet1 'n geweer had afgeschoten op z'n plaatsvervanger1 ontslagen van rechtsvervolging1 omdat 444 omdat 444 ja1 waarom8 ,niemand weet het4 ,men mag aannemen dat er in die zaak deze of gene ondoorgrondelyk-aanbiddelyke jurisprudentie van den ,hove in 't spel geweest is4 ,minder geheimzinnig was dezer dagen de vryspraak van zeker vrouwspersoon1 dat zich had schuldig gemaakt 444 ik vergis me1 die1 zonder de minste schuld dan1 en slechts tot tydverkorting1 zich vermaakt had met 'n poging tot vergiftiging4 ,het ,hof had bij die gelegenheid de goedheid z'n benevolentie ook voor den armen leek begrypelyk te maken1 door ze te omkleeden met jurisprudente redenen welke allerpleizierigst luiden voor ieder die 't vooruitzicht heeft1 ooit ofte immer by die dame in de kost te komen4 ,dat de poging tot vergiftiging had plaats gehad 444 nu ja1 dit was niet te loochenen1 maar de arme vrouw had zich vergist in de taxatie der hoeveelheid fosfor die tot haar welwillend doel noodig was1 en alzoo liet men haar loopen1 zeker om door wat studie in warenkennis en toxikologie1 nauwkeurig te leeren berekenen hoeveel luciferkoppen van de ware soort er noodig zijn om met goed succes z'n evenmens voortelichten naar de eeuwigheid4 ,leve de ,jurisprudentie van den ,hove6 ,en den braven ,,de ,,vletter--pedant1 vervelend1 koppig en lastig was-i1 o ja1 maar 'n braaf mens toch6 zond men naar het tuchthuis4 ,nogeens3 leve de ,jurisprudentie van den ,hove6#ag ,waar zou ik eindigen indien ik voortging stalen te leveren van de misdadige zotterny waartoe de verkeerd-begrepen speciaal-studie van de zoogenaamde ,rechten dagelyks aanleiding geeft8 ,reeds de meervoudige vorm van dit woord verraadt de onlogische--en dus3 onzedelyke-- beteekenis4 ,de grondslagen van die ,rechten zyn meerendeels ellendig4 ,het romeinsch-recht liet gruwelen toe1 schreef gruwelen voor1 en kan in geen geval 'n deugdelijken grondslag zijn voor nze rechtspleging4 ,waar de tegenwoordige toestanden met die van de ,romeinen overeenstemmen1 hebben we hn voorlichting niet noodig om te weten3 wat ,recht is8 ,en waar die toestanden verschillen--zooals byna doorgaands het geval is --vervalt de behoefte aan hun barbaarsche lessen en voorbeelden vanzelf4 ,gesteld eens dat onze wetten het ombrengen eener jonkvrouw uitdrukkelyk verboden1 zoodat1 byv4 het wurgen van 'n onmondig kind1 het maagdelyk dochtertje van een in ongenade gevallen staatsdienaar1 niet geoorloofd was1 dan hebben onze rechtspraktikanten waarachtig de lessen van hun ,romeinsche voorgangers in chicane niet noodig1 om 'n middeltjen uittevinden waardoor de eerbied voor ,wet en ,jurisprudentie behoorlijk gehandhaafd wordt4 ,men belast in zoo'n geval--ik1 goddank geen specialiteit in de ,rechten erken dat ik zonder die ,romeinsche les niet op 't denkbeeld komen zou1 en van harte wensch ik den lezer 't zelfde gebrek aan rechtenkennis toe--men draagt in zoo'n geval den beul op1 z'n slachtoffertje1 vr 't wurgen 444 rechtens-geschikt te maken voor 't schavot6 ,het geschiedde laquem juxta1 zegt ,,tacitus4 ,wel zeker1 de strop lag er naast1 en het kind 444 maar genoeg daarvan1 we weten de hoofdzaak3 de legaliteit was gered6 ,men zou de vraag kunnen stellen1 of niet de hier aangehaalde gruwel meer aan de zeden dan aan rechtsbegrippen in strikten zin te wyten is1 doch ze wordt voldoende beantwoord door de opmerking dat de wetten van de ,romeinen oorspronkelyker-inheemsch waren dan de heterogene rhapsodie--zegge3 de verwarde rommel--waarmee de moderne maatschappyen zich behelpen1 en dat ze dus veel meer dan bij ons het geval wezen kan1 met die zeden overeenstemden4 ,het is waar dat ,,tacitus1 noch by 't noemen van de oorzaak die aanvankelijk het vermoorden van dat meisje scheen te beletten#ah noch bij de vermelding van 't rechtsmiddel767 waarmee men dat beletsel uit den weg ruimde1 van eigenlijk gezegde ,wet spreekt4 ,des-te-beter voor de kracht van m'n betoog6 ,er blykt dan dat we hier te doen hebben met deze of gene onbeschreven ,jurisprudentie van den ,hove1 juist de bron alzoo waaruit al die stoplappen voor de luie onkunde--in de dieventaal van ,rechtbank en balie3 ,regels in ,rechten genoemd--voortsproten4 ,mocht men in-weerwil van deze opmerking1 het aangehaald voorbeeld niet klemmend vinden1 dan ben ik bereid ook door het aanhalen van uitdrukkelyke ,wetten1 staaltjes te leveren van dat liefelyke en voor onze maatschappy in onze dagen zoo byzonder praktisch-bruikbare ,romeinsche ,recht4 ,maar die vuile bron is niet de eenige modderpoel waaruit onze rechtsmannen--uit armoed van geest en luiheid alweer3 het navolgen en samenlappen is makkelyker dan 't scheppen6--zich veroorloven te putten4 ,de oorsprong der latere ,rechten is waarlyk niet van zuiverder aard4 ,om nu niet stil te staan bij 't boek ,levitikus--'n ,codex waarin de ,jurisprudentie van den ,heer in hoogsteigen persoon schynt vervat te zyn1 en dat dus nog altijd voor 'n groot deel van kracht is--stel ik de vraag1 uit welken tyd de ambtelyke ,rechtsbegrippen stammen1 waardoor de moderne maatschappyen zich laten beheerschen8 ,onze wetten1 en vooral de omslachtige rechtspraktyk1 zyn nog altyd gegrond op--of althans1 zonder oordeelkundige leiding voortgevloeid uit--de gewoonten1 sprookjes1 wanbegrippen en vooroordeelen1 die voor wysheid doorgingen in de donkerste dagen der middeleeuwen4 ,ze dagteekenen grootendeels uit den tyd 444 maar we behoeven zoo hl ver niet terugtegaan4 ,de ,wetenschap van de ,rechten stond reeds1 of ng1 of alweer1 in vollen bloei1 toen de ,jurisprudentie van alle mogelyke ,hoven zich vermaakte met het biologeeren1 gek-maken1 betasten1 ontharen1 wegen1 martelen en verbranden van ouwe vrouwtjes4 ,wat is dat voor 'n ,beschaving die zich niet verzet tegen zulke gruwelen1 wat is dat voor 'n ,wetenschap1 die tot zulken onzin de hand leent8#ai ,nog dagelyks hooren we ,rechters en advokaten zich beroepen op de opinie van personen die gewoon waren 'n groot deel hunner wysheid te zoeken in de ingewanden van 'n vogel1 in den stand van 't firmament1 of in de wartaal van dezen of genen ,heilige4 ,in den ,staat der ,intelligenz by-uitnemendheid--d4i4 ,pruisen4 ,ik moet er dit wel byzeggen1 omdat men 't zonder hulp misschien niet raden zou--in ,pruisen bestaan nog altyd wetten tegen ,gotteslsterung1 en ook over de ,heilige ,maagd mag men zich in dat land niet al te oneerbiedig uitlaten4 ,de heer ,,wenzelburger te ,delft1 die zich in 'n ,duitsch tydschrift-artikel aan iets van dien aard had schuldig gemaakt1 werd voor 't gerecht geroepen om zich over die snoodheid te verantwoorden4 ,hy is vrygesproken1 nu ja1 maar is de vryspraak zooveel minder zot dan 'n veroordeelend vonnis zou geweest zyn8 ,bovendien1 anderen die zich aan gelyksoortige vergrypen schuldig maakten waren minder gelukkig--misschien lieten zy zich verdedigen door 'n advokaat--en dagelyks blykt er dat er in dat zoo byzonder- intelligente land rechtsmannen worden gevonden1 ,doctores ,juris1 die zich kwasie-ernstig bezighouden met zulke zotterny4 ,vanwaar zouden zy den moed halen zich zoo bespottelyk aantestellen1 indien ze zich niet gedekt waanden door de specialiteit van 't vak8 ,zoo heeft de fachmssige beoefening van de ,rechten ten-allen-tyde en overal schade gedaan aan het ,recht4 ,en de heeren juristen weten het wel4 ,om hun afgodery met jurisprudentie- deuntjes en specialiteiten-sleur te verontschuldigen1 te vergoelyken of optehelderen1 trachten zy den leek tevreden te stellen met 'n expresselyk ad hoc gekomponeerd ander deuntje3 summum jus1 summa injuria4 ,nu1 dit is juist wat ik bewyzen wilde4 ,dit1 en dat het tyd wordt aan de zotte heerschappy van dat summum specialiteiten-jus 'n eind te maken4 ,als hulpmiddel stel ik met gepaste schroomvalligheid voor3 eerbied voor billykheid en gezond verstand te verheffen tot 444 'n regel in rechten en tot den grondslag der ,jurisprudentie in 'n beschaafde maatschappy4 ,,mxi4 ,sommigen zullen meenen dat ik door in 't vorig hoofdstuk aan de advokatery wyder plaats interuimen dan waarop die ziekte1 inverband met het belang van andere onderwerpen aanspraak heeft1 in dezelfde fout verviel als die we dagelyks in de geheele ,maatschappy zien begaan4 ,straks zal ik me over dat schynbaar gebrek aan evenredigheid verantwoorden1 doch eerst wil ik my eenige oogenblikken bezighouden met de vraag--ik zeg niet3 met de beantwoording van de vraag--wie we voor gerechtigd mogen houden tot het uitreiken van diploom als specialiteit8 ,bij nauwkeurig onderzoek zal er blyken dat het wantrouwen op de drie kategorien die ik noemde op blz4 #gb 7hfdst4 ,,mvi1 n4 v4d4 tr47 gegrond is4 ,noch de spontane publieke opinie1 noch 'n willekeurig afgesneden brokstuk daarvan1 noch 't rechtstreeksch gezag in ,lands-of ,stadsbestuur1 leveren den minsten waarborg dat zulke aanstellingen niet worden weggeschonken aan brekebeenen4 ,door n hoofdfout worden in nagenoeg gelyke maat die drie kategorien beheerscht4 ,door deze3 dat gewoonlyk1 f rechtstreeks f langs 'n omweg1 aan nbevoegden 't oordeel over bevoegdheid wordt opgedragen of overgelaten4 ,de roem van 'n geneesheer1 byv4--spontane publieke opinie--grondt zich op de meening van allerlei mensen die niet studeerden in geneeskunde4 ,de leden van ,stads-en ,landsbestuur worden gekozen door 'n willekeurig deel van 't algemeen1 door personen alzoo1 die noch door oefening noch door ondervinding te weten kwamen wat er tot wl-besturen van ,stad of ,land vereischt wordt4 ,officieele aanstellingen in verreweg de meeste vakken1 gaan uit van waardigheidsbekleeders--de par le ,roi1 alzoo--die in deze vakken vreemdelingen zyn4 ,hieruit vloeit de ongerymd voort dat zeer veel specialiteiten hun prestige ontleenen aan 't zelfde beginsel dat alle specialismus voor overbodig verklaart4 ,om tot het uitoefenen van zekere funktie te worden toegelaten1 moet men bekwaam verklaard zijn door personen die f gn diploom van bekwaamheid kunnen overleggen1 f zoodanig dokument aannamen uit onbevoegde hand4 ,en al ware dit laatste niet rechtstreeks het geval1 al bestond de keten waarmee tenslotte de toepassing verbonden is aan 't punt van uitgang1 uit eenige schakels mr1 byna altyd toch loopt zy uit op onbevoegdheid4 ,alweder dus bevinden wy ons hier in de buurt der fiktien1 der gemakshalve als waar aangenomen stellingen die ten-allen-tyde zooveel kwaads stichtten4 ,dat zulke punten van uitgang niet geheel kunnen worden gemist1 levert geen reden om 't onderzoek naar de stevigheid van den grond waarop men voortbouwt1 te verzuimen4 ,het is nu eenmaal waar1 dat we in de praktyk dikwyls genoodzaakt zijn genoegen te nemen met 'n axioma dat in 't afgetrokkene voor den wysgeer nog altyd bewys noodig hebben zou4 ,in de werkelykheid echter moet men zich vaak--altyd misschien--tevreden stellen met eenige kans op juistheid1 en in zekeren zin ligt dat berusten evenzeer in de roeping der wysbegeerte1 daar zy wel degelyk verplicht is rekening te houden met het feitelyk bestaande4 ,het verschil tusschen haar en de onnadenkende praktyk1 ligt slechts hierin dat zy--vooral niet minder praktisch dan de mannen van zaken gebruik makende van 't bekende en voor wr aangenomene--voortdurend zich beyvert om door nauwkeurige berekening de kans op waarheid zoo voordeelig mogelyk te maken4 ,de theoretikus weet even goed als de gewone werkman dat er by 't bewerken van materialen iets verloren gaat aan uitdamping1 aan spaanders1 aan afslag1 aan zaagsnee1 enz4 ,ook weet hy dat de kracht1 die 'n machine in beweging brengt1 niet onverminderd wordt overgebracht op den last4 ,juist het wl achtslaan op 't verlies aan tarra en door wryving1 maakt 'n voornaam deel van z'n theorie uit4 ,en dit geldt almede omtrent de bruikbaarheid en opportuniteit der gevonden waarheden4 ,wie by 't berekenen van den inhoud eens cirkels de evenredigheid zou uitdrukken in 'n groot aantal decimalen1 ook daar waar de rede #g3bb voor 't beoogd doel voldoende is1 zou in zeer veel gevallen evenzeer zondigen tegen wysgeerige waarheid als wanneer-i 'n geheel verkeerde verhouding tot grondslag had aangenomen4 ,maar nog grover zou de zoogenaamde praktikus dwalen1 die z'n benaderings-waarheid wilde toepassen op berekeningen welke door zeer wyde strekking behoefte hebben aan meer nauwkeurigheid dan voor dagelyksch gebruik noodig is4 ,het zou er slecht uitzien met astronomie1 indien afstand1 inhoud en loop van hemellichamen werden berekend naar den maatstaf die 'n kuiper gebruikt om te weten hoe groot de bodem wezen moet van 'n vat1 welks veelhoekige omtrek door 'n gegeven aantal duigen van zekere breedte bepaald wordt4 ,maar1 zegt men1 de kuiper is tot sterrekundige waarnemingen niet geroepen4 ,dit is waar4 ,doch wl is in de zaak die we hier behandelen--onderzoek naar bevoegdheid van specialiteiten--elk lid der ,maatschappy geroepen tot beoordeeling van de stevigheid der gegevens1 waarop voor 'n groot deel het welzyn van die maatschappy gegrondvest is4 ,ik wil deze stelling betoogen door 'n voorbeeld uit het dagelyksch leven4 ,wie getuige is van 'n beenbreuk1 is verantwoord door 't inroepen van de hulp eens heelmeesters1 en wel van de eerste de beste persoon die volgens de wet gerechtigd is het vak van heelmeester uitteoefenen4 ,op dt oogenblik 'n onderzoek intestellen naar de wys waarop dat diploom verkregen werd1 zou zeker heel onpraktisch gehandeld zyn4 ,en 444 onwysgeerig evenzeer1 want wysbegeerte die de eischen der praktyk over 't hoofd ziet1 is valsche1 d4i4 gn wysbegeerte4 ,maar de zaak verandert van aanzien1 wanneer men tusschen twee even naby wonende heelmeesters 'n keus kan doen1 of ook als men grond meent te hebben om aan 'n eenigszins verder wonenden chirurg de voorkeur te geven boven 'n kollega die nader in de buurt is4 ,de embarras de choix wordt grooter--en alzoo de beslissing van meer gewicht voor 't geweten--indien de omstandigheden toelaten een keus te doen tusschen 'n ruimer aantal geneeskundigen4 ,van ng meer belang is de uitspraak1 zoodra er1 zonder periculum in mora1 moet beslist worden wie in voorkomend geval1 onverschillig waar1 by wien1 of wanneer1 gerechtigd is heelkundige hulp te verleenen8 ,een gebrekkige methode toch in die wyze van bevoegd-verklaring over 't algemeen1 werkt organisch-verkeerd1 en benadeelt dus allen1 terwyl aan 'n ongelukkige keus van geneesheer in byzondere gevallen1 slechts de zieken worden opgeofferd die den zoodanige in handen vallen4 ,de ,wetgever die 'n verkeerd stelsel van bevoegd-verklaring invoert of handhaaft1 is verantwoordelyk voor al de nadeelige gevolgen van dat stelsel4 ,het doet er niet toe1 dat het woord ,wetgever hier niet altyd kan worden opgenomen in strikten zin4 ,by 't in-stand houden van veel onbeschreven vooroordeelen1 treedt de ,maatschappy-zelf als wetgeefster op1 zonder dat men juist bepaalde individuen voor 't verkeerde verantwoordelijk stellen kan4 ,men is 444 niemand4 ,maar alle niemanden te zamen genomen oefenen een macht uit1 die zeer dikwyls de beschreven ,wet in uitwerking teboven gaat4 ,volkswaan is 'n monster dat in onrechtvaardigheid1 wreedheid en zotterny geen grenzen kent1 zelfs niet de grenzen der mogelykheid1 want 444 ook 't ongerymde is hem welkom4 ,kan dit verschynsel voldoende worden opgehelderd uit het gebrek aan verantwoordelykheid1 waarop ik reeds gewezen heb8 ,neen4 ,tot die meening zou men slechts mogen overhellen1 als men kon aannemen dat andere autoriteiten dan 'n onpersoonlyke volksopinie1 wl verantwoordelyk waren voor hun vonnissen in zake3 bevoegdheid4 ,maar dit is 't geval niet4 ,een minister die de schuld draagt dat aan onbekwamen 'n diploom wordt uitgereikt1 'n ,wetgever die deze fout tot stelselmatigen regel maakt1 zy beiden zyn evenmin citabel voor 'n rechtbank als de man op 't kerkhof en z'n legio kornuiten die znder ambtelyke roeping 't hunne bydroegen tot vervalsching van de publieke opinie4 ,wanneer wy alzoo dieper in de zaak doordringen1 blykt er dat hier geen tegenstelling plaats heeft1 maar 'n treffende overeenkomst1 en dat ook in deze zaak alweer gelyke oorzaken gelyke gevolgen hebben4 ,de officieele beoordeelaars van deugd1 verdienste1 bekwaamheid en bevoegdheid begaan precies dezelfde fouten als die we dagelyks in de ongereglementeerde volksmeening waarnemen4 ,waarom zou 't gezag dat uit die meening voortsproot1 z'n oorsprong verloochenen8 ,dezelfde mensen immers1 die aan kwakzalvers den voorrang toekennen boven bekwame geneesheeren1 zullen by stemming over de belangen van den geneeskundigen dienst1 blyk geven van gelyksoortige voorkeur1 en weldra zal men ontwaren dat de zotterny niet veranderd is van aard1 doch dat men slechts 't aantal instantien vermeerderd heeft1 waarlangs onzuivere indruk en valsch oordeel uitloopen op gebrekkige toepassing4 ,zoo meent de onkundige dat-i de kracht eener machine verhoogt1 of haar werking verbetert1 door toevoeging van onnut--en dus schadelyk6 --raderwerk4 ,deze laatste vergelijking zou kunnen leiden tot de meening dat de niet-gereglementeerde opinie des ,volks--d4i4 de gebrekkige beweegkracht zonder omslachtige belemmering--toch altyd eenigszins hooger staat dan die welke buiten en behalve de gelyksoortige fout in den oorsprong1 nog bovendien de bedoelde instantien doorloopen heeft4 ,oppervlakkig gezien ware hier alzoo stof te vinden tot verheerlyking van de ,vox ,dei1 waarvan ik op blz4 #ajb 7hfdst4 ,,mviii1 n4 v4d4 tr47 niet veel goeds gezegd heb4 ,welnu1 die spreekwys zou inderdaad eenigen bruikbaren zin hebben1 indien er3 #a4 kans bestond den volkswil zuiver te leeren kennen1 en #b4 als niet die wil verbasterd was4 ,wat het eerste punt betreft1 moet men zich tevreden stellen met de opinie van de meerderheid1 en er zou iets gewonnen zyn1 indien daaromtrent zekerheid te bekomen was4 ,ik zeg3 iets1 want vl was 't niet4 ,de waarde van x_/#b;a-7x_/#b-;a7 kan zeer gering wezen1 en de heele goddelykheid van den volksstem moest dan in die onnoozele #b;a gezocht worden1 die by 'n oneven getal stemmen nog kunnen dalen tot de helft van die waarde1 zegge3 tot n persoon4 ,herhaaldelyk wees ik op 't fiktieve van deze methode4 ,maar ze is nog gebrekkiger dan uit deze redeneering schynt voorttevloeien4 ,zeer dikwyls namelyk wordt de stem van ,god tot iets als x_/#b-;a - 7x_/#b;a7en alzoo tot negatieve waarde teruggebracht1 omdat het zuiver byeenbrengen van de stemmen 'n onmogelykheid is4 ,we hebben hier alzoo te doen met fiktie in fiktie4 ,eerst moeten we ons de gewaagde veronderstelling getroosten dat vier mensen meer verstand hebben dan drie1 om later in twyfel te geraken of we ons in die onjuiste schatting nog verteld hebben bovendien1 zoodat zelfs onze konklusie ook dn zou te-kort schieten als we1 't vechten eens niet overslaande 7,,idee #g7 haar lieten afhangen van ruw geweld4 ,ik stem toe dat zoodanige vergissing niet voorkomt in zeer eenvoudige gevallen die zich oplossen in 'n opiniestryd over slechts twee mogelykheden4 ,maar in de zaken die we behandelen1 is dit nooit het geval4 ,de volksmeening is altyd gesplitst in partyen1 groepen en onderverdeelingen1 waarvan het aantal schakeeringen dat der individuen vry naby komt4 ,de meerderheid waaraan we goddelyke eerbewyzen1 bestaat alzoo nooit uit de grootste helft van 't gegeven aantal stemmers1 maar ,god moet zich vergenoegen vereenzelvigd te worden met de minst kleine van de breuken waarin dat getal verbrokkeld is1 en dus ook dan wanneer die breuk op verre na de som der overigen niet bereikt4 ,de zaak komt hier neer op de ongerymdheid dat #a_/aj meer gewicht op de schaal brengt dan allerlei breuken met hooger noemer1 die te zamen #i_/aj bedragen4 ,wanneer een-en-twintig personen 'n keus te doen hebben tusschen twintig opinien1 dan moet noodwendig n van die opinien worden aangekleefd door minstens twee personen4 ,deze twee vormen alsdan 'n meerderheid tegenover de negentien anderen1 in-geval deze negentien over de overschietende meeningen gelykelyk verdeeld waren4 ,in zoo'n geval zou ,gods wil slechts voor #b_/ba door den wil des ,volks zyn uitgedrukt1 en de ,duivel zou zich in de nogal aanzienlyke meerderheid van #ai_/ba te verheugen hebben4 ,en by dat alles lieten we nu nog de zonderlinge rekenfout buiten spel1 die ik meen voldoende toegelicht te hebben in den eersten bundel myner ,,ideen4 7#aba en #acc74 ,de uitvinding van 't zoeken naar volstrekte meerderheid by herstemming1 levert 'n nieuwe fiktie1 nieuwe ongerymdheid4 ,om de verbrokkeling van stemmen tegen-tegaan1 en den schyn te leveren alsof we werkelyk met 'n meerderheid te doen hadden1 wordt het aantal meeningen waarover beslist moet worden1 ingekrompen tot twee mogelykheden4 ,deze methode kan leiden tot verschynselen als die welker ongerymdheid in 't hier volgend voorbeeld wordt gekenschetst4 ,gesteld dat twintig personen te kiezen hebben tusschen twee-en-twintig opinien1 en dat twee dezer opinien respektievelyk door twee personen worden voorgestaan1 dan blyven er achttien personen over wier meeningen over de resteerende achttien mogelykheden kunnen verdeeld zyn4 ,dewyl er in dit geval niet verkregen is wat men heeft gelieven te doopen met den naam van volstrekte meerderheid dwingt men die achttien stemmers party te kiezen voor een der beide meeningen die zich in twee aanhangers mochten verheugen4 ,van waarheid en juistheid is hier alzoo weer geen spraak4 ,de achttien slachtoffers hunner verdeeldheid worden gedwongen tot medeplichtigheid aan leugen1 en de uitslag der stemming die straks zal worden verkondigd is 'n onvervalschte naklank van 't wetgevend onweer op ,sina1 was niets dan 'n armzalig faute de mieux4 ,wie de meening x1 y of z van ganscher harte is toegedaan1 werd gedwongen 'n keus te doen tusschen a en b1 al ware het ook dat z'n inzichten op staatkundig of godsdienstig gebied hem voorschreven de eerste letters van 't alfabet teverafschuwen4 ,hy mocht niet stryden voor wat hem voorkwam goed te zyn1 maar moet z'n invloed besteden aan de bevordering van iets dat-i voor verkeerd houdt1 om in 's hemelsnaam te ontwyken wat in zyn oog ng verderfelyker wezen zou4 ,ziedaar alzoo de stem van ,god onderworpen aan 'n belemmering die ons van allen eerbied voor haar heiligheid ontslaat4 ,by deze aantooning der onnauwkeurige werking van ons kiesstelsel heb ik me tot het allereenvoudigste bepaald1 tot opmerkingen die onder de bevatting vallen van elken lezer1 en slechts voor-zoo-ver de eisch van m'n betoog meebracht4 ,wie dieper in de zaak wil doordringen--of1 juister uitgedrukt3 in een gegeven kant der zaak--wordt verwezen naar 'n zeer belangryke wiskundige studie van den heer ,d4,i4 ,,korteweg1 in het ,journal des ,actuaires franais#bj t4 ,,iii1 #ahgd3 ,rflexions1 calculs et solutions particulires propos du calcul des probabilits sur les votes4 ,er is evenwel1 om de wetenschappelyke en de praktische strekking van dat werk te beoordeelen1 meer wiskunstige voorbereiding noodig dan waartoe ik tot-nog-toe in de gelegenheid was4 ,waarschynlyk verkeeren sommigen myner lezers in 't zelfde geval1 doch ieder kan er uit leeren--en dit is hier hoofdzaak--dat de ,vox ,dei heel nalmachtig onderworpen is aan de wetten der waarschynlykheidsrekening en dus 't recht niet heeft hooger toon aanteslaan dan de ,aard der dingen toelaat4 ,doch dit alles geldt nog slechts de methode volgens welke men tracht tot de kennis van die fameuze ,volksstem te geraken4 ,hoeveel treuriger nog is de uitslag van 't onderzoek1 indien we achtslaan op de wyze waarop die volks-meening ontstaat4 ,ze is verwrongen1 vervalscht1 bedorven1 en zou voor den denker niet het minst gewicht in de schaal leggen1 ook al bestond er kans tot het vormen of leeren kennen eener niet-gefingeerde meerderheid4 ,op het gebied der begrippen geschiedt de voortplanting naar vaste wetten die--behoudens de uit den aard der zaak voortkomende verschillen--vry-wel overeenkomen met de regels die wy in de afstamming van planten en dieren waarnemen4 ,niemand verwondert zich als-i bemerkt dat uit het zaad eener vrucht 'n boom spruit van dezelfde soort als die waarvan de vrucht geplukt is4 ,dat ook hierin door bykomende oorzaken afwykingen kunnen plaats hebben--afwykingen die toch evenzeer als de hoofdregel-zelf op vaste wetten berusten--mag ons niet doen voorbyzien dat hoofdwet en afwyking beide van volle toepassing zyn op de geschiedenis der begrippen1 meeningen en vooroordeelen1 ja zelfs op de waggelingen van den smaak4 ,we hebben echter in dit betoog hoofdzakelyk met den regel te doen4 ,volgens dien regel kan men zich verzekerd houden dat er fouten worden gebaard door fouten1 en wel gewoonlyk gelyksoortige4 ,het meer of min plotseling overspringen van de ruimte die twee uitersten van elkander scheidt--reaktie--mogen we nu buiten spel laten4 ,ook dat overspringen1 die meestal onverwachte terugslag--veel geregelder- periodiek dan men gewoonlyk meent--is een gemakkelyk te verklaren gevolg van den aard der dingen4 ,de slinger1 nu eenmaal niet kunnende stilstaan1 moet wel door 't loodpunt heen naar de tegenovergestelde zyde zoodra hy aan den anderen kant de grens van z'n bewegingsvermogen bereikt heeft4 ,dat veranderen van richting vereischt slechts een oogenblik1 'n tydstip4 ,maar de beweging-zelf heeft 'n aaneenschakeling van oogenblikken noodig1 die een tydperk vormen4 ,met zoodanig tyds-verloop hebben we by 't beschouwen der wording en voortplanting van volksmeeningen te doen1 en de in zulke perioden voortgebrachte wanbegrippen zyn gelyksoortig met hun oorsprong4 ,dezelfde fouten alzoo die 'n ,volk verleiden tot mistasten in de keus van z'n voorgangers1 zullen het den verkeerden weg opdryven zoodra er moet worden uitspraak gedaan in vraagstukken van wetenschappelyken1 socialen of zedelyken aard4 ,aannemende dat het denkbeeld a zekere dwaling vertegenwoordigt en dat de persoon ,a daaraan z'n verheffing te danken heeft1 dan is de voortplanting van 't ongelukkig a-begrip--natuurlyk altyd slechts tot op 't oogenblik vanterugslag6--op 'n goeden weg1 en de ,a-dynastie zit voor langen tyd op troon of kussen4 ,over eenigen tyd--dagen1 maanden1 jaren1 eeuwen1 al naar de oorzaken die de perioden der slingerbeweging bedingen--verwondert men zich over het taai bestaan van meeningen die de naneef voor niet levensvatbaar houden zou indien niet de ,geschiedenis hem leerde dat men wel werkelijk in zekeren tijd zoo dwaas geweest is6 ,vindt men deze opmerking banaal1 afgezaagd tot vervelens toe8 ,ik erken dat ze dit is1 maar vraag waarom we dan dien naneef zooveel stof leveren om op onzen tijd met minachting neer te zien8 ,waarom zoo 444 middeleeuwsch berust in verkeerdheden welker verbetering slechts wacht op de toepassing der voorschriften van 't gezond verstand8 ,ook die stompzinnige berusting komt me banaal voor4 ,erger dan dat1 ze is onverantwoordelyk4 ,maar 444 wie zal beslissen welk verstand voor gezond mag worden gehouden8 ,wat is gezond verstand8 ,dergelyke vragen zyn te voorzien1 en ik hoop ze in 'n volgend hoofdstuk te beantwoorden op 'n wyze die voor ons tegenwoordig doel voldoende is4 ,de lezer houde my ten-goede dat ik hem by die gelegenheid niet onthaal op akademisch-onverteerbare bespiegelingen over ,kritik der reinen ,vernunft en dergelijke valsch-wysgeerige school-praat4 ,ik veronderstel dat hy zich daarmede niet ophield sedert de dagen zyner kindsheid1 toen hy onthutst1 angstig en onnoozel naar z'n spaarpot ylde1 als 'n sprookjesverteller z'n verhaal gesloten had met de vreeselyke epiloog3 wie 't niet begrypt betaalt 'n duit6 ,ik zou 't billyker vinden die duitenbelasting opteleggen aan 't volkje dat onbegrypelyke praatjes voor wysbegeerte uitgeeft1 en aan hen die kwakzalvery in de hand werken door zich als verzadigd aantestellen na 't nuttigen van 'n schoteltje draderige spitsvondigheid4 ,,mxii4 ,de vraag wie over de welvarendheid der respectieve verstanden beslissen zal1 heeft meer schynbare waarde in hoedanigheid van debatkunstje--ook als zoodanig trouwens sedert lang tot op den draad versleten6--dan gewicht in 'n betoog waarin naar ,waarheid gestreeft4 ,op 't verstand van hen die meenen blyk van verstand te geven door voor-te wenden dat ze geen verstand hebben van gezond verstand1 wenscht geen verstandig mensch invloed uitteoefenen4 ,wie er vermaak in schept zichzelf voor krankzinnig te houden1 mag 't doen4 ,we geven hem volkomen gelyk4 ,maar ik spreek in dit stuk tot volwassenen wier geest behoefte heeft aan 'n ndere soort van uitspanning4 ,van de zoo-danigen verwacht ik dat ze zich ontdoen van den leiband waaraan sedert eeuwen--misschien moest ik zeggen3 sedert het bestaan van den ,mens--het denkvermogen der menigte is vastgehecht4 ,wie de zuiverheid van den menselyken geest wantrouwt--er is reden toe6--wie ernstig zoekt naar 'n kriterium van gezond verstand in 't algemeen1 van z'n eigen denkvermogen1 in 't byzonder--best6--beginne met het gebruiken en oefenen van dat denkvermogen1 en voor alles afstand van 't gevaarlyk gemak dat hy putte uit de aanbidding der 444 weleens heel ngezonde verstanden van anderen4 ,men behoort uit eigen oogen te zien1 en niet voetstoots aantenemen wat deze of gene vakman1 al te boud steunende op onze leeken-onkunde voor waar1 goed1 bruikbaar of zelfs heilig gelieft uitteventen4 ,zoudt ge alle onderzoek naar de pryswaardigheid van 'n dozyn hemden overbodig achten1 indien de verkooper ,spcialit de chemises op z'n uithangbord geschreven had1 of pronkte met 'n koninklyk wapen8 ,maar1 zullen hier sommigen zeggen1 tot dat zelf-oordeelen is kennis noodig6 ,voorzeker4 ,en hierover bedroeven wy ons niet4 ,juist het tegendeel zou treurig wezen1 daar 't streven naar kennis onze roeping is1 en de onmisbare voorwaarde van 't benaderen der volmaaktheid4 ,wat zou er van de ,mensheid worden1 indien gebrek aan kennis tot geluk leidde1 of zelfs indien niet de drang tot het ,weten en ,kennen ons bestaan verzekerde8 7,vgl4 ,,idee #eag47 ,zeker1 zeker1 tot het wel beoordeelen der waarde van vakmannen is kennis noodig6 ,verwondert men zich over dezen eisch8 ,ik herinner me niet1 ooit op onkunde en onwetendheid te hebben aangedrongen1 wat dan ook den ontwikkelden lezer 't recht zou gegeven hebben geen acht op m'n woorden te slaan4 ,doch juist hierom ook mag men 't nch vreemd vinden nch euvel duiden1 dat ik op 't vermeerderen onzer kennis aandring1 en vooral op den moed om die in toepassing te brengen by 't beoordeelen der personen die ons als uitnemend-bekwaam in een of ander vak worden voorgesteld of opgedrongen4 ,een andere vraag is of niet de maat en de veelsoortigheid van kennis die hier vereischt wordt1 soms de kracht en de gaven van den leek kunnen te-boven gaan8 ,dit is ongetwyfeld dikwyls het geval1 wanneer men telkens en zonder byzondere aanleiding z'n beoordeeling van de waarde eener specialiteit tot elk onderdeel van z'n vak zou willen uitstrekken4 ,maar 't bezwaar verliest z'n gewicht wanneer men de ernstig-onderzoekende aandacht vestigt op het onderwerp in 't algemeen1 en voor-zoo-ver tot bereiking van 't beoogd doel--hier bevordering van zedelyk en stoffelyk welzyn--noodig is4 ,wie dezen grondregel met eerlyke omzichtigheid toepast1 zal weldra weten waaraan hy zich te houden heeft in 't beoordeelen ook van die zaken welke men te spoedig als buiten ons bereik liggend beschouwt4 ,zeer gelukkig gaat ook hier alweer 't welbegrepen belang hand-aan-hand met zedelyk en verstandelyk plichtsbesef4 ,het is ons niet geoorloofd schade te lyden door 't huldigen van kwakzalvery1 en de mondigheid van oordeel waarnaar we daarom streven1 wordt verkregen door de eigenaardige gymnastie van 't gemoed1 waarin de ware pozie bestaat4 ,ik bedoel de pozie der werkelykheid die zich oefent in 't samenvatten en oordeelkundig behandelen van l de gegevens die ze kan machtig worden4 ,de hiertoe noodige arbeid is 444 niet meer of minder dan onze geheele levensbestemming1 hy is ons leven-zelf6 ,wie dezen eisch te zwaar vindt1 zou z'n eigen doodvonnis uitspreken4 ,dit geschiedt evenwel zelden of nooit1 want wat ik hier voorstel als wenschelyk1 zien we dagelyks meer of min--hoe gebrekkig dan ook1 en veelal onbewust--in practyk brengen4 ,vanwaar anders 't verschynsel dat millioenen leeken zich veroorlooven ,,rafael en ,,rembrandt voor uitstekende kunstenaars te houden1 ,,beethoven en ,,mozart voor muzikale genin8 ,waarom durven duizenden verzekeren1 dat de onfeilbaarheid van den ,paus 'n zotterny is8 ,anderen weer1 dat de zaligheid slechts kan verkregen worden door 't geloof in ,jezus ,christus8 ,waarop grondt zich de meening dat de ,turksche finantin slecht beheerd worden1 en dat de staatkunde der ,engelschen 444 dit of dat is8 ,is het te veel gevorderd als we eischen dat zy die den moed hebben tot zlke oordeelvellingen1 en dus op 'n niet geringen graad van kennis aanspraak maken1 zich ook verstouten achter de schermen te zien by tooneelvoorstellingen van meer dagelykschen aard1 en dat ze vryheid nemen om de geloofsbrieven te onderzoeken1 waarop specialiteiten van veel lageren rang dan de zoo stoutmoedig beoordeelden zich beroepen8 ,de vrees tot dit laatste niet gerechtigd te zijn1 moge zweemen naar bescheidenheid1 ze komt in den grond op traagheid en lafhartigheid neer1 en zet 'n wyde deur open voor bedrog4 ,er bestaan nog andere redenen om die vrees te veroordeelen4 ,vakmannen die tegen 't oordeelkundige toetsen hunner bevoegdheid protesteeren1 zyn verdacht4 ,waarom zouden we schromen het ongenoegen van dezulken optewekken8 ,en zy die werkelyk op de hoogte staan van de hun opgedragen betrekking of den roep die van hen uitging1 zullen dankbaar zyn aan den scherpzinnigen en eerlyken leek die hen wist te onderscheiden van minder waardige kollegaas4 ,het komt me bovendien voor dat de beoefenaars eener bepaalde afdeeling van kennis1 kunst of wetenschap1 die den leek 't recht ontzeggen 'n ongunstig oordeel over hun bekwaamheid uittespreken1 tevens afstand behoorden te doen van den lof uit den mond van anderen die ze voor even onbevoegd moeten houden1 en welken zy zich toch gewoonlyk nogal gewillig laten aanleunen4 ,moet ik hier byvoegen dat ik geen party trek voor onbekookte oordeelvellingen1 voor plompe boersche ongemotiveerde kritiek8 ,ik ben zoo vry naar de regels in ,vorstenschool te verwyzen1 waarin op blyken van rypheid wordt aangedrongen1 op 't bewys dat de beoordeelaar gewerkt heeft1 en naar zeer veel plaatsen in m'n werken1 waar arbeid wordt voorgesteld als graadmeter van moraliteit4 ,bij 't ontleden van dezen eisch zal er blyken dat goede trouw en welwillendheid--dit woord in stipt letterlyken zin genomen1 en niet opgevat als bonhomie--zullen samengaan met de noodige kunde1 ,het mede-ondergaan der lydensgeschiedenis van den voortbrenger#ba stelt ons niet alleen in-staat het voortgebrachte met zaakkennis te beoordeelen1 maar voert ons tevens op tot de zedelyke hoogte die 'n kritikus behoort intenemen om z'n woorden ingang te verschaffen1 en zelfs om hem die woorden in den mond te leggen4 ,hy moet in-staat zyn den beoordeelde te doen gevoelen dat-i zich niet ophoudt 444 met praatjes4 ,wie deze aan de pleitzaal ontleende uitdrukking niet fraai vindt kan gelyk hebben4 ,hy mag ze vervangen door de stelling dat de leek die specialiteiten beoordeelt1 zorgen moet blyk te geven dat hyzelf met eerlyke inspanning zich trachtte te maken tot 'n specialiteit in begrip4 99 99 99 99 99 ,nogeens terug naar de vraag of 't wl beoordeelen van zekere specialiteiten misschien de krachten van den oningewyde zou kunnen te boven gaan8 ,oningewyd8 ,in wat8 ,in de eenvoudigste regels van 't gezond verstand toch niet8 ,indien de specialist dit veronderstelt1 is hyzelf in de eerste plaats te beklagen1 daar-i dan z'n gaven slechts ten-bate van onwaardigen gebruiken kan1 waaruit voortvloeien zou dat de hem toegekende waarde in omgekeerde rede tot z'n verdiensten staat4 ,er ware dan aanleiding tot iets als de volgende redeneering3 ,x1 als schilder1 bijv4 arbeidt voor 'n publiek dat geen verstand van de schilderkunst heeft4 ,dat publiek vindt smaak in zyn werk1 en vereert hem als specialiteit in 't vervaardigen van schoone stukken4 ,daar na de lof die ,x inoogst1 hem wordt toegekend door onkundigen1 heeft ze f geen waarde1 f ze bewyst dat ,x 'n slecht schilder is4 ,zoo zonderling mag en zal ,x niet redeneeren1 en hy behoort alzoo afstand te doen van 't uitvluchtje dat leeken onbevoegd zyn tot het beoordeelen van zyn werk4 ,in dit byzonder geval zou zelfs de eisch van gegrondheid in die oordeelvellingen niet meer te-pas komen1 daar de kunstenaar om niet omtekomen van gebrek1 volgens sommigen wel verplicht is z'n arbeid naar den smaak van dit goed of verkeerd oordeelend publiek interichten4 ,in-hoe-ver dit waar1 wenschelyk1 geoorloofd of 444 mogelyk is1 laat ik nu daar4 ,het behoort niet tot m'n onderwerp4 ,is de leek omdat hy leek is onbevoegd om aanmerkingen te maken op zaken die onder 't begrip vallen van elken welgeschapen mensengeest8 ,ten wiens behoeve ontsteken dan professers en specialiteiten hun licht8 ,moet men juist lantaarnopsteker zyn om 't recht te hebben over duisternis te klagen8 ,is er 'n aanstelling tot kok noodig voor men weigeren mag aangebrande of uitgekookte spys welsmakend en voedzaam te vinden8 ,er zyn koks en lantaarnopstekers die deze leer wel zouden willen gepredikt zien1 maar juist omdat ik daarover anders denk1 schreef ik dit boekje4 ,kom1 lezer1 help me wieden6 ,waarlyk1 de zaak is niet zoo moeielyk als sommigen u willen wys maken4 ,ge zult toch niet mogen erkennen dat myn aanmerkingen op de kunde in letters die op onze scholen voor ,letterkunde wordt uitgegeven1 uw bevatting te boven gaan8 ,ge meent toch niet dat er 'n diploom als ,doctor in die ,letteren noodig is om te walgen van romannetjes die geen andere aanspraak kunnen maken op oorspronkelykheid1 dan dat de schryver 't ,hollandsche toen in 't ,duitsche als overzet1 en de tyden van 'n werkwoord op de ongerymdste wyze door elkaar haspelt8#bb ,zou er diepe studie in harmonieleer vereischt worden om optemerken dat er zooveel dieven zyn onder de hedendaagsche toonzetters die hun onhandig- saamgelapte reminiscentien van oude meesters brutaalweg uitgeven voor eigen werk8 ,mag 'n man die geen militairen rok draagt--ik zeg3 'n man --zich niet ergeren wanneer hy verneemt dat honderdduizenden gewapende mannen als weerlooze schapen zich overgaven aan den vyand8 ,moet men juist 'n schoolkursus in krygskunde hebben meegemaakt om 't vreemd te vinden dat ,,maurits en ,,spinola zoo weinig smaak vonden in elkanders omgang1 blykbaar uit de hardnekkige nauwgezetheid waarmee ze de hoofdeigenschap van evenwydige lynen poogden natebootsen8#bc ,moeten we wachten op 'n aanstelling tot ,haagsch bureelkommies voor we ons mogen verwonderen over 'n minister van finantien die niet weet wat de funktien --en de belangen6--zyn van 'n administratiekantoor dat met de uitgifte eener geldnegotie belast is8#bd ,of over z'n kollega--finantiespecialeit by-uitnemendheid6--die alarm blaast over honderd-en-dertien zoek geraakte millioenen1 zonder in-staat te zyn z'n bewering te staven8#be ,is 't alleen den jockey van 'n legatie-sekretaris geoorloofd1 verontwaardiging te voelen over de knutselarytjes van de ,schouwalows1 ,ignatiefs1 ,salisbury's1 ,disraeli's en verder volkje van die soort1 dat zich door de kranten ,staatslieden noemen laat1 in den grond evenwel slechts 'n bende effektenschacheraars is1 en als zoodanig nog valsche spelers op den koop toe1 daar zyzelf beschikken over 't ryzen en dalen van den koers8 ,mag alleen zoo'n jockey ingewyd zyn in de nietswaardigheid van comprage-kongressen die1 onder voorwendsel van twistbeslechting1 de melkkoe in 't leven houden welke men in 't politiek bargoens doopte met den naam van oostersche kwestie8 ,moet men scheepsjongen1 teekenaar by 'n hydrograaf1 of bewoner van ,sumatra's ,westkust wezen1 om de moessoens te kennen waardoor de noordelyke reeden van die kust onveilig worden gemaakt in 't derde vierendeel des jaars8 ,om beter te weten alzoo dan zy die 't weten moesten en blyk gaven dat ze 't niet wisten1 dat men tot het uitzenden van oorlogs-expeditien in die gewesten1 gunstiger saizoen behoort te kiezen8#bf ,is er 'n byzondere opleiding tot kamerbewaarder of parlementslid noodig1 om met minachting op onze volksvertegenwoordiging neertezien8 ,wordt er paedagogiek vereischt tot het besef dat een ,onderwyswet 444 'n ,wet is1 en dus met ,onderwys als zoodanig niets goeds kan hebben uittestaan8 ,of1 lezer1 wilt gy eerst uw vrouw zien vermoorden door 'n ,specialiteit in ,verloskunde1 voor ge 't recht meent te hebben wraak te roepen over den accoucheur die--behoorlyk voorzien natuurlyk van 'n diploom als ,doctor in de ,obstetrie6--de kraamvrouw die hy verlossen zou1 by 't verwyderen der placenta 444 totum eripuit uterum8 ,de ellendeling die dezen gruwel bedreef--'t geschiedde eenige jaren geleden te ,rotterdam--heeft zich uit de voeten gemaakt1 maar de fakulteit die hem diplomeerde1 is nog altyd daar om de ,maatschappy van specialiteiten in ,verloskunde te voorzien4 99 99 99 99 99 ,is 't met ons ,rechtswezen beter gesteld6 ,ik heb gezegd my te zullen verantwoorden over de ruimte die dat treurig onderwerp hier inneemt4 ,helaas1 't moet wel6 ,zou 't ons niet vergund zijn1 lezer1 by mangel aan speciale kennis van de ,rechten--ongelukkigen die we zyn6--aanmerking te maken op vonnissen waarin onhandigheid en onkunde worden aangenomen als verontschuldiging van poging tot moord8 ,moet men dan juist ,meester in allerlei soorten van ,recht wezen1 om zulk ,onrecht bespottelyk en infaam te vinden8 ,en de dwaasheden die in de zaak van 't echtpaar ,,jut werden ter-markt gebracht#bg moeten ze voor extrakt van wysheid worden gehouden door ieder die niet de eer heeft jurist te zyn8 ,maar1 eilieve1 't zijn immers juist juristen van wie al die zotterny uitging1 en 't is waarlyk niet van hn te verwachten dat zy de afschuwelyke verbastering van rechtsbegrippen waartoe hun speciaalstudie geleid heeft1 zullen erkennen1 gispen en brandmerken1 veel minder nog dat zy de hand zullen uitstrekken tot genezing eener kwaal waarmee ze zyn opgegroeid1 en die ze lief kregen als bron van aanzien en welvaart4 ,het verzet moet immers wel uitgaan van den leek1 van den opmerkzamen1 niet tot scheefzien afgerichten beschouwer die ongaarne gevaar loopt z'n dierste belangen overgeleverd te zien aan de beslissing van mannen uit dezelfde school als waaruit rechters voortkwamen die zulke vonnissen begingen1 advokaten die zich schuldig maakten aan zulke pleitery8 ,hoe kan 'n burger van den ,staat vertrouwen stellen in de toegezegde veiligheid van personen en goederen1 wanneer hy dagelyks 't oordeel over ,recht en ,onrecht ziet opdragen aan personen1 wier rechtsgevoel tot in 't monsterachtige werd verwrongen door zeer speciale studien in ongerymdheid8 ,welken grond heeft de bewering der advokaten1 dat ze verdedigers zijn van weduwen en wezen1 van verdrukte onschuld enz41#bh wanneer elke verdrukte weduw of wees1 die in rechten wordt aangevallen1 haar bespringers dapper ziet bystaan door 444 'n advokaat8 ,welke slotsom moeten we halen uit de opmerking dat we na sedert drie eeuwen leerstoelen voor studie in de ,rechten te hebben gehad1 nog altyd niet in 't bezit zyn van 'n oorspronkelyk-inheemsch1 met den aard en de behoeften des ,volks overeenstemmend ,wetboek8 ,dat het uitleggen van de ,wet--die helder als kristal wezen moest6--'n winstgevend beroep is8#bi ,wat hebben we van die uitlegging te verwachten1 wanneer de jongelui die als volleerde juristen aan de ,maatschappy worden afgeleverd1 zich maar zeer zelden duidelyk en korrekt weten uittedrukken8 ,taal en styl van onze rechtsmannen zyn gewoonlyk ellendig1 en ver beneden 't peil waarop 'n hulponderwyzer behoort te staan om geen gek figuur te maken by z'n kollegaas of zelfs in de school4 ,men meene toch niet dat dit byzaak is4 ,het kan niet te dikwyls herhaald worden dat zuiverheid van uitdrukkingen--ook vooral omdat daartoe veel arbeid vereischt wordt--'n kenmerk is van moraliteit4 ,wie zich niet bekommert over de juistheid van 'n woord1 geeft blyk van onverschilligheid voor de zuiverheid zyner denkbeelden1 en neemt het dus niet zeer nauw in 't onderscheiden van goed en kwaad4 ,in dit opzicht vooral is 't potiek samenvatten van schynbaar ongelyksoortige gegevens van toepassing1 dat ik 7blz4#ajf1 #ajg7 7hoofdstuk ,,mviii1 n4 v4 tr47 als hulpmiddel tot ontwikkeling van ware zedelykheidsbegrippen voorstelde4 ,de taal is gansch het ,volk is er gezegd4 ,wel zeker6 ,de geheele ,mens kan beoordeeld worden naar de moeite die hy zich geeft om z'n woorden tot den zuiveren spiegel zyner gedachten te maken1 en deze opmerking dwingt ons tot medelyden met ieder over wiens wel of wee door mannen van de ,wet moet beslist worden1 tot deernis vooral met ,weduwen en ,weezen die beklemd raakten onder de bescherming van zekere advokaten4 ,rechtbanken1 parket en pleitbezorgers 444 komen1 om niet alleen te staan met m'n ongunstige meening over die specialiteiten1 wil ik ditmaal eens m'n opinie behandelen als 'n verdrukte weduw4 ,ik stel haar onder bescherming van wetmannen1 van 444 alle advokaten die ooit 'n proces verloren1 van alle publieke-ministerien die zich door pleiters en rechtbanken behandeld zagen als 'n overvragend marktwyf4 ,hoe is 't oordeel van die heeren over de rechtbank die maar niet tot besef te brengen was van 't ,recht dat zy verdedigden1 van de gegrondheid hunner ,eischen8 ,welken indruk maakt het op den advokaat die by ,a of ,b zweert--de man mnt het1 want hy zegt er uitdrukkelyk by dat-i dezen keer eens geen praatje verkoopt--wat heeft hy te denken van de ,rechtenkennis--en de eerlykheid6--zyns tegenstanders die z'n leven te-pand geeft--liever3 z'n advokateneer3 niemand moet meer wagen dan-i zonder schade missen kan6--voor de gegrondheid zyner meening dat de zaak in kwestie ,x1 ,y of ,z heet8 ,ook die tegenstander houdt zich niet met praatjes op--godbewaarme6--en van weerskanten is de goede trouw van den geachten confrre boven allen twijfel verheven4 ,ligt de schuld dan aan den rechtsprofessor die--in oogenblikken van ,romeinsche distraktie1 zeker--meer dan n ,recht tegelyk gedoceerd heeft8 ,of had misschien een der advokaten z'n studien gemaakt vr1 en de ander n de dagen toen de3 doode kennis 787 van de uitspraken van het ,romeinsche ,recht vervangen was door de herleving van de ,romeinsche methode van rechtsvorming en rechtsbeoefening1 en toen het niet alleen de vraag werd wat recht is geworden1 maar inzonderheid hoe het recht ontstaan is8 ,volgens het stuk1 waaraan deze aanhaling ontleend is1 worden sedert eenigen tyd--juicht1 verdrukte weduwen6--de leerlingen in rechtskennis niet meer gevormd3 naar het model van oude elegante rechtsgeleerden1 die er hun werk van maakten om de rechtregels van hun tyd door geleerde aanhalingen1 door byzonderheden uit de ,latynsche schryvers op te sieren1 zonder over 't wezen der zaak iets meer licht te verspreiden4 ,er schynen alzoo volgens den schryver van die regelen--in vroeger tyd natuurlyk6--inderdaad rechtsgeleerden geweest te zyn die geen licht verspreidden4 ,wel jammer dan van al de studien dien ze ten-koste legden aan duisterheid4 ,en niet heel aangenaam ook voor klinten die er weleens belang by hadden dat hun zaak tot helderheid werd gebracht1 en daarvoor betaalden4 ,gelukkig echter dat men van methode veranderd is6 ,die heuchelyke ommekeer heeft plaats gehad 444 niet by de stichting van ,rome1 lezer4 ,ook niet by de oprichting der ,leidsche akademie1 maar 444 weinig jaren geleden eerst1 en wel by de benoeming van den heer ,,goudsmit tot hoogleeraar4 ,we moeten dus aannemen dat de duizenden juristen welke onder 'n vroeger gehuldigd stelsel werden uitgebroeid1 zich met doode kennis behielpen en hun verdrukte weduwen in 't donker lieten zitten4 ,thans evenwel1 na dien heuchelyken ommekeer1 onderzoekt men 444 wat ,recht is1 meent ge8 ,eisch toch 't onmogelyke niet1 onbescheiden leek6 ,men zal voortaan onderzoeken hoe 't ,recht geworden is--wel verbazend6--en hoe de ,romeinen 444 maar genoeg daarvan4#cj ,we waren bezig met die twee advokaten wier studien misschien dagteekenden van z onderscheiden tydperken dat ze tweeerlei begrip opdeden van ,recht tweeerlei sleur van rechtspraktyk4 ,de een gebruikt elegantie met doode kennis terwyl de ander volgens de nieuwe methode zich liever bezighoudt met 444 met 444 wie zal ons zeggen waarmee6 ,ik kan er waarachtig niet uit wys worden6 ,en dit behoeft ook niet1 als we maar inzien dat die twee heeren niet zeer veel mr eerbied dan ik kunnen hebben voor elkanders juridische rechtgeloovigheid en dus kostbare getuigen zyn in m'n aanklacht tegen het vak dat zy als specialiteiten vertegenwoordigen4 ,de advokaat die 't zeldzaam voorrecht genoot ridderlykheid in ,,jut te ontdekken1 moet woedend zyn over 't lasterlyk vonnis waarin z'n held wordt uitgemaakt voor 'n tuchthuisboef4 ,en--ng meer bondgenooten6--de rechters die ,,kristien niet beminnelyk genoeg keurden om de ,maatschappy langer door haar tegenwoordigheid te versieren1 kunnen onmogelyk gunstig oordeelen over de bekwaamheid--of de integriteit8--van den advokaat wiens advies luidde dat men die dame met rust moest laten4 99 99 99 99 99 ,voor heden goddank genoeg van de juristery1 schoon 't onderwerp ver van uitgeput is4 ,m'n verantwoording over de onevenredig-groote plaats die ik aan dat onderwerp inruimde1 ligt in de uitgebreidheid en 't gevaarlyke van de kwaal4 ,ik moest den lezer opwekken en den weg wyzen tot het berekenen der gevolgen die ze na zich sleept4 ,hy houde daarby vooral in 't oog dat de onzedelyke verwringing van rechtsgevoel die door de hier behandelde specialiteiten fachmssig beoefend wordt1 zich geenszins tot eigenlyk-gezegde rechtszaken bepaalt4 ,de zieke dringt ongehinderd1 jazelfs onder bescherming van 'n gunstig vooroordeel tot schade van allen1 in ,lands-en ,stadsbestuur door4 ,niet het minst1 helaas1 strekt ze ten-verderve van 't zoo misdadig-verslonst ,,insulinde6 ,door kooplieden1 zeelui en krygsvolk werd het gewonnen 444 door advokatery zal 't voor ,nederland verloren gaan3 de ,van ,twisten hebben eer van hun werk6 ,parasieten van die soort nemen alle eereplaatsen in1 matigen zich alles aan1 voeren overal 't hoogste woord1 dringen zich overal op1 maken zich van alles meester4 ,het wemelt in alle vergaderingen en korporatien van juridische beunhazen in bitjara kossoeng1 die maar al te gemakkelyk met hun ,romeinen en hun elegantie--och arm6--toehoorders en ,volk in den waan brengen dat zy iets degelyks te-koop veilen4 ,het algemeen belang1 altyd samengaande met ware zedelykheid1 eischt dat daaraan 'n eind kome1 of althans dat er perken worden gesteld aan 't dr-kankeren eener kwaal welker naam aldus geschreven wordt3 specialiteit in 't prostitueeren van ,waarheid ,recht1 en 444 ,volksbelang6 ,mochten wellicht sommige advokaten met dit hoofdstuk niet tevreden zyn1 ik smeek om een genadig vonnis4 ,de heeren gelieven te bedenken dat ik nooit in doode kennis studeerde1 en dus wel beschouwd het rechte verstand niet hebben kan van een vak dat sedert de benoeming van den heer ,,goudsmit zoo loffelyk achteruitging in ,romeinsche elelantie4 ,,mxiii4 ,sommigen zullen 't misschien vreemd vinden dat ik tot-nog-toe n soort van specialiteiten met stilzwygen voorbyging1 die meer dan alle anderen een nadeeligen invloed uitoefenen op de geheele ,maatschappy4 ,ik bedoel de mannen die 't precies-weten van de dingen welke zyzelf erkennen niet te begrypen1 tot hun vak kozen1 de specialiteiten van 't ,geloof4 ,het kwam me voor1 dat ik ditmaal die heeren mocht overslaan1 gedeeltelyk omdat ik op zoo vl plaatsen van m'n werken op 't schadelyke van hun invloed gewezen heb1 doch hoofdzakelyk omdat de eigenaardige kleur der godkundige bespiegelingen z heeft afgeverfd op het denkvermogen van de menigte1 dat men stiptgenomen--en vooral met het oog op de definitie die bladz4 #ai 7hfdst4 ,i1 n4 v4d4 tr47 versiert--de verkondigers van goddelyke dingen niet onder de rubriek ,specialiteiten rangschikken mag4 ,wat 'n professor of doctor in de ,h4 ,theologie eigenlyk leeraart1 is my 'n raadsel4 ,zyn niet al z'n hoorders even goed als hyzelf doorkneed in de dingen die hy te vertellen heeft8 ,z meende ik altyd1 en de kornuitjes van juffrouw ,,laps die zich niet ontzien hun dominees duchtig op de vingers te tikken1 zyn gewis van myn gevoelen4 ,wel verneem ik nu-en-dan dat er 444 'n nieuw licht ontstoken wordt1 waarmee men de donkere mysterien zal helder maken die sedert de ,openbaring schitterden van duidelykheid 7zie byv4 ,,idee #bga7 maar iets nieuws1 iets ongekends kan toch1 denkt me1 niet geleverd worden op 'n gebied waar men den gewonen sterveling z'n wuftheid verwyt1 noch in 'n wetenschap--noem ik 't goed8 --die zich tot taak stelt den wispelturigen wereldmens van die fouten te genezen4 ,god1 ,christus1 ,onsterfelykheid staan als rotsen4 ,het ,geloof in die rotsen is 444 'n rots4 ,eilieve1 wat valt er nu verder op al die rotsen te ploegen1 te eggen1 te zaaien en te wieden8 ,zonder al dien arbeid immers--en dit is juist de prettige eigenschap van 'n behoorlyken rotsgrond--zal de oogst1 om me nu eens heel matig uittedrukken1 wonderbaarlyk groot zyn4 ,waarom dan zich zooveel moeite getroost om dien edelmoedigen bodem omtespitten1 te bemesten1 te omheinen8 ,ik mag 'n rots worden als ik 't begryp4 ,maar deze onvolkomenheid van myn denkvermogen verandert niets aan de waarheid dat de ,opzichters over 't onnoodig gewurm waaraan zoo vler handen meewerken1 niet behooren tot de rubriek ,specialiteiten die ik me voorstelde in dezen bundel te behandelen4 ,veeleer zouden de suppoosten der goddienery aanspraak kunnen maken op 'n monografie in 'n werk dat aan 't behandelen van algemeene volksdeugden gewyd was1 en waarin we dan tevens 'n behoorlyke statistiek van 't jeneververbruik zouden aantreffen1 en jubelzangen over de vlucht die de industrie der vervalsching van levensmiddelen met ,gods hulp in onze dagen genomen heeft4 ,ik erken dat deze opmerking niet van stipte toepassing is op de katholieke geestelyken die meer onmiddellyk--men zou byna zeggen3 met meer rondborstigheid--het standpunt innemen waarvan zy de heidensche priesters verdreven4 ,de uitsluitende eigenaardigheid van hun werkkring en bevoegdheid1 de kracht van hun invloed bovenal1 stempelen die heeren inderdaad tot specialiteiten1 tot meer dan dat3 tot 'n kaste4 ,doch juist hierom zou 't behandelen van dat zeer byzonder standpunt f ontaarden in 'n gewone of huis-fysiologie vol brandstapels1 gifmengende monniken1 verkrachte nonnen van beiderlei geslacht1 en dergelyke kloosterplechtigheden meer1 f uitdyen tot beschouwingen die voor m'n tegenwoordig kader te breed zyn4 ,ik behandel in deze studien --en nog maar voornamelyk met het oog op onzen tyd--maatschappelyke toestanden1 geenszins zaken van algemeen historisch gewicht4 ,wie 't woord pastoor of ,r4,c4 ,priester uitspreekt1 heeft katholicismus gezegd1 d4i4 hy noemde een der merkwaardigste verschynselen in de wereldgeschiedenis4 ,zooiets behoort niet tehuis in 'n werkje waarin de schryver zich den tyd gunde over professers in de dubbele-e-kunde te lachen4 ,na 't oversteken van die breede ,westerschelde1 ben ik wel genoodzaakt op z'n staart te trappen4 ,ik mag namelyk niet onopgemerkt laten dat er sedert eenige tientallen een nieuwe soort van specialiteiten is opgestaan1 die 444 die 444 hoe zal ik ze noemen8 ,ik bedoel de gewezen dominees die overgingen in de schryvery4 ,hun arbeid blyft rieken naar den kansel1 alsof ze betaald werden voor 't wrmaken der ,latynsche spreuk over den eenmaal van zeker geurtje doortrokken pot4 ,zalf laat zich nooit gewillig onbetuigd1 en wie haar in deze specifiek-theologische hebbelykheid tegenwerkt1 ziet z'n pogingen verydeld juist door de middelen die hy aanwendde om den verraderlyken pot te reinigen4 ,de meest gebruikelyke remedien zyn gemaakte fermeteit1 nagebootste flinkheid1 linksche jacht op iets ondeftigs1 alles overgoten met 'n sausje van zoeterig-vieze gemoedelykheid--liefst in ,wandsbecker-,bote-manier1 of iets van dien aard als 't maar terdege namaak is--waardoor slechts onnoozelen zich laten foppen1 't geen nu juist niet zeggen wil dat het publiek van die heeren byzonder klein is4 ,wel mogen wy 't er voor houden dat ,o4,l4 ,heer aan den afval van de meesten niet veel verloren heeft1 doch hierin ligt maar 'n schrale troost by de bedenking hoe weinig er aan den anderen kant door de ,letteren1 ,beschaving en ,zedelykheid aan die overloopers werd gewonnen4 ,uitzonderingen bestaan er ongetwyfeld1 maar typisch gesproken is 't geschryf van de meesten 'n onsmakelyk kostje3 servat odorem6 ,voor ik van dit onaangenaam onderwerp afstap1 'n kleine opmerking ten-behoeve van 't nobele suum cuique4 ,we hebben hier te doen met personen die met en door ,god zich 'n redelyk plaatsjen in de ,maatschappy wisten te veroveren1 en daarvan wel eens gebruik maakten om de arme drommels aan wie hun ,god zich niet had gelieven te openbaren1 uittemaken voor slecht volk4 ,naar de mode van den tyd lieten zy1 zoodra 't met hun belang kon worden overeengebracht1 dien ,god varen1 en langs meer of min omwegen--altyd zooveel slagen om den arm houdende als maar eenigszins mogelyk was#ca--namen ze dienst onder de vrydenkers4 ,hun vroegere meeningen8 ,wel1 ze waren tot beter inzicht gekomen4 ,dit kan waar zijn4 ,maar zyn ze dan niet vr alles eenig herstel van eer schuldig aan de mannen die zy gedurende hun theologische loopbaan verketterden en uitscholden8 ,aan de mannen die dan toch blyk gaven van helderder inzicht1 van eerlykheid en moed1 toen zy nog in hun vermolmde preekkasten stonden te zwetsen op de alleen-zaligmakende kracht van hun leer8 ,dit zou billyk zyn1 dunkt me1 en 't gebeurt dus niet4 ,men moet zich schikken4 ,maar nu van een hunner te vernemen--lach niet1 lezer6 dat geen enkele vorm van studie1 als instrument 787 tot veelzydige ontwikkeling1 de aan alle talen rakende 787 de wysbegeerte 767 en geschiedenis 787 in zich opnemende 787 vry 787 beoefende theologie overtreft1 dat gaat de schreef van 't verdragelyke voorby3 ,ik protesteer6 ,in die twee laatste woorden vat ik voorloopig samen wat verontwaardiging over de onbeschaamde reklame van den gewezen theologant ,,busken ,,huet my in de pen gaf4 ,mr4 ,josse heeft zich verhangen uit spyt zich zoo voorbygestreefd te zien4 ,toch moet ik erkennen dat m'n bydrage tot karakterizeering der schryvery van gewezen dominees juist op het werk van den heer ,,huet-zelf het minst van toepassing is4 ,wat hy uit den preekstoel meenam1 draagt voorzeker 'n geheel anderen naam dan zalf of balsem1 en verspreidt 'n byzonder-persoonlyken geur4 ,ik zou me dan ook wel gewacht hebben z'n naam te noemen--daar ik wanbegrippen en geen individuen bestryd--indien hy me hiertoe niet had gedwongen door die brutale ophemelary van z'n kollegaas in godgewezenheid4 ,die kermisbluf mocht niet onbestreden blyven--niet onaangeroerd althans--in 'n werkje dat tegen den verkeerden invloed van zekere specialiteiten waarschuwt4#cb ,het bestryden van alle verkeerdheden waaronder we gebukt gaan door 't blindstaren op 'n bepaald punt1 gaat m'n bestek tebuiten4 ,zoowel in belangryke als in meer dagelyksche zaken stuiten we telkens op de hoofdigheid en bekrompenheid van speciaal-mensen4 ,wie zich niet voldoende ergert aan de tevredenheid van 'n apteker over 't groot aantal zieken1 kan tot oplettendheid worden gespoord door 't zuurkyken van de huismeid die 't zeer ongepast vindt dat er bezoek komt nadat zy zoo-even den gang heeft geboend4 ,men had hr specialiteit--waarin de stumpert 'n instrument tot veelzydige ontwikkeling meent te zien--moeten eerbiedigen1 pruilt zy1 en ze vindt 'n lydensgenoot in 't ,raadslid dat te-vergeefs 'n aangewaaid dilettantisme scheikundig trachtte te verbinden aan z'n slecht begrepen roeping als schoolopziener4 ,door slordigheid en onbekwaamheid geeft de werkman schyn van billykheid aan de wreede terugzetting1 waarover hy--overigens dikwyls ten-rechte--zoo bitter klaagt4 ,hyzelf verstaat z'n vak evenmin als de plichtvergeten volksvertegenwoordiger die den toestand van den arbeider geen aandacht waard keurt4 ,krantenfabrikeurs wedyveren met leveranciers van vervalschte levensmiddelen in 't bedriegen van hun publiek4 ,moralisten--zoo noemen zich die heeren--geven aanhoudend blyk van de vuilste onzedelykheid door 't kwajongensachtig uitpluizen en nasnuffelen van alkoofgeschiedenissen4#cc ,de geschiedkundige yvert voor ,,spartakus1 maar glimlacht minachtend als men hem spreekt van den boerenkryg 444 die voor de deur staat4 ,ginds hooren wy een zanger 444 zingen4 ,dit zy zoo1 mits hy zich van spreken onthoude4 ,o gewis1 de denker schept beelden uit klank1 maar uitsluitende beoefening der toonkunst bederft het denkvermogen4 ,elders zien wy 'n schoolmeester die meent dat de jongelu trouwen om hm leerlingen te bezorgen4 ,de diplomaat1 de staatsdienaar 444 ,hem is de ,staat zyn zetel1 zyn carrire1 ,een speelplaats voor de heeren van het hof1 ,een draaibank van fortuintjes4 ,een fabriek ,van ,neurenberger eerzuchi-duikelaars 444 ,wie na dit alles nog niet overtuigd is van de noodlottige gevolgen dier eenzydigheid1 trachte den stumpert te zien te krygen1 die tusschen den ,haag en ,delft levenslang schuiten door de vaart trok4 ,alsof de natuur der dingen ons waarschuwen wilde door 'n vreeselyk en luidsprekend voorbeeld der gevolgen van 't specialismus3 die man is paard geworden1 hy hinnikt6#cd ,hinneken nu1 doen onze staatslieden1 schoolmeesters1 advokaten en broodbakkers niet4 ,zelfs in hun speciaalvak brachten ze 't niet z ver als die species equus van 't genus homo sapiens4 ,des te erger6 ,ze zyn in hun halve krankzinnigheid minder oprecht dan dat tweebeenig trekdier in z'n volslagen razerny en1 laten ons in den gevaarlyken waan dat wy te-doen hebben met mensen4 99 99 99 99 99 ,de lezer kan uit ,,idee #bfi weten dat ik me gewoonlyk onthoud van 'n professoraal fabula docet4 ,ik laat liever het opmaken der slotsom over aan hemzelf4 ,het kan evenwel ditmaal noodig zyn1 zoo-al geen koncluzie te geven1 dan toch iets als handleiding tot het samenvoegen en vaststrikken der divergeerende draden van m'n betoog4 ,het uiteenloopende myner bewysvoering1 en de schynbare afwykingen die ik me veroorlooven 444 moest1 om natuurlyk te zyn1 geven misschien tot die behoefte aanleiding4 ,om alzoo den knoop toetehalen1 het komt me voor dat we 't onderzoek naar de waarde der specialiteiten kunnen splitsen in twee hoofdvragen8 #a4 ,welk gebruik moet de ,maatschappy van hen maken8 #b4 ,hoe werkt het specialismus op de waarde van den individu8 ,tot het beantwoorden der eerste vraag ligt aanleiding in de vraag-zelf4 ,hoe men specialiteiten behoort te gebruiken8 ,de ,maatschappy moet hen gebruiken d4i4 zy stelle ze niet aan haar hoofd4 ,de specialiteit is ambachtsman die 't bestelde vervaardigt1 maar geen stem heeft in 't bestellen4 ,hy levere z'n vakkennis waar die gevorderd wordt4 ,aan anderen blyve de beoordeeling in-hoeverre het geleverde bruikbaar is1 en hoe 't moet worden aangewend4 ,een specialiteit zy als de expert voor 'n rechtbank4 ,hy legt1 zonder zich om gevolgen of strekking te bekommeren1 z'n verklaring af omtrent de byzondere zaak die hem werd opgedragen1 en waarvan hy verondersteld wordt--dikwyls 'n fiktie6 --verstand te hebben4 ,wil hy de grens zyner bevoegdheid overschryden en zich bemoeien met de toepassing van z'n expertise op 't proces1 dan verwyst hem de ,voorzitter naar z'n vak en naar de speciale taak waartoe hy geroepen werd4 ,in deze schynbare terugzetting ligt niets vernederends4 ,wie inderdaad in eenig vak uitmunt1 stelt zich met de erkenning van die uitstekendheid tevreden1 maar zou 't zelfs onaangenaam vinden1 indien men hem wilde gebruiken tot iets anders4 ,hy bezit in zyn specialiteit den meestergraad1 of streeft daarnaar1 en wil zich dus niet laten aanwerven als leerling in anderen werkkring4 ,dikwyls zelfs pronkt hy met z'n onbedrevenheid in zaken van algemeen belang1 om te doen in 't oog vallen hoever hy 't in zyn byzonder streven gebracht heeft4 ,van de dingen aan-wal heb ik geen verstand6 beduidt dan3 ik ben 'n flink zeeman4 ,met zulke belangen hield ik me nooit bezig kan beteekenen3 ik ben door-en-door soldaat4 ,die wereldsche zaken liggen buiten m'n bemoeienis zal wel zooveel willen zeggen als3 ik voel me perfekt thuis in den hemel4 ,enz4 ,dat het beoefenen van 'n bepaald vak niet volstrekt de bruikbaarheid tot iets anders uitsluit spreekt vanzelf1 vooral waar zoodanig vak slechts beroep is1 middel van bestaan4 ,doch dan houdt het specialismus op4 ,ik1 byv4 ben geen specialiteit in schryvery1 godbewaarme6 ,,spinoza was 't niet in brillenslypen1 al sleep hy brillen om zich in 't leven te houden4 ,in zulke gevallen is 't bedryf dat men uitoefent1 geen levensinrichting1 en dus juist afwyking van de specialiteit der persoon4 ,ik vergeleek den specialist by 'n ambachtsman die te-werk gesteld wordt4 ,dit te-werkstellen geschiedt door anderen1 door niet- specialiteiten1 van wie verondersteld wordt--ook dikwyls maar konventie1 helaas6--dat ze ruimer veld overzien dan de werkman1 en tevens dat ze bekwaam zyn tot beoordeeling en goede aanwending van 't geleverde4 ,deze staan tot den leverancier van speciaal-kennis in verhouding als de fabriekheer tot den arbeider4 ,wie zich levenslang bezig hield met gaatjes-prikken 7,,idee #eec1 nieuw nummer3 #ghh7 past niet aan 't hoofd der zaak en1 omgekeerd1 de bestuurder van de fabriek zou niet the right man zyn om den ambachtsman te vervangen4 ,de statistikus1 de geschiedvorscher1 de land-ekonoom1 de geneesheer1 de zeeman1 de militair1 de staathuishoudkundige1 de jurist1 de ambtenaar 444 al deze specialiteiten behooren gebruikt te worden door wie aan 't hoofd staan eener ,maatschappy1 of van 'n deel daarvan4 ,zy allen leveren in verslagen1 rapporten1 opgaven en adviezen de vruchten van hun arbeid1 en de autokraat1 de wetgever1 de uitvoerende of beslissende macht 444 wat kan van hn gevorderd worden8 ,welke eigenschappen behooren den fabriekheer te versieren1 om den arbeid van z'n ondergeschikten behoorlyk aantewenden8 ,het antwoord op deze vraag zou tehuis behooren in 'n verhandeling over niet-specialiteiten4 ,de spreuk de minimis non curat ,praetor bevat 'n goede les1 doch wordt zooals veel spreuken misbruikt4 ,onthouding van bemoeienis met zoogenaamde kleinigheden1 sluit in zich de verplichting tot zorg dat ze behoorlijk worden behartigd znder die bemoeienis1 en deze plicht is waarlyk gn kleinigheid4 ,dat er tot de hiertoe onmisbare organizatie en tucht bekendheid met dat kleine noodig is1 spreekt vanzelf4 ,vr zich de ,praetor straffeloos kan onthouden van onmiddelyke aanraking met het geringere1 behoort hy blyk te geven niet daar-beneden te staan4 ,wie dit verzuimt1 verliest in de oogen van z'n ondergeschikten--specialiteiten die zonder uitzondering vyanden van den meester zijn--de zedelyke bevoegdheid om 't geheel te regeeren1 en uit deze storende minachting zou dan ook inderdaad 'n betrekkelyke onbekwaamheid voortvloeien4 ,en ding staat vast3 tot wl overzien van dat geheel1 is vr alles noodig 'n geoefend verstand en veel hart4 ,deze twee hoedanigheden vertegenwoordigen het kunnen en het willen1 en sluiten evenzeer bekrompen vooroordeel uit1 als ze borg staan voor rechtvaardigheid en praktischen zin4 ,van den niet-specialist is te vorderen dat hy den arbeid zyner onderhoorigen wete te regelen1 te beoordeelen1 te schiften en te gebruiken4 ,jazelfs er behoort 'n tyd te komen dat hy dit alles--met uitzondering van 't l te stipt-ambachtelyke--gelyk ,,tiberius den medicynmeester1 ontberen kan4 ,het streven naar deze onafhankelykheid is zyn specialiteit4 ,ik vrees te moeten gelooven dat nooit eenig vak slordiger beoefend werd1 en 't zal dan ook wel hieraan te wyten zyn dat we overal aan byzondere bekwaamheden den rang zien toekennen die in 't algemeen belang de belooning wezen moest van harmonische ontwikkeling op universeel gebied4 ,waar 't uitstekende ontbreekt1 speelt het ordinaire den meester1 en zoolang alle ruimte wordt ingenomen door den soldaat1 blyft er voor maarschalken geen plaats4 99 99 99 99 99 ,wat nu vervolgens den invloed van 't specialismus op de waarde van den individu aangaat1 ieder begrypt dat het niet gemakkelyk is den juisten grens te bepalen tusschen algemeene en byzondere verplichtingen4 ,dat verdeeling van arbeid in zekeren zin voordeelig werkt1 mag niet ontkend worden1 doch 't overschryden van de juiste maat dezer verdeeling geeft aanleiding tot ongerymdheid als waarop ik herhaaldelyk gewezen heb4 ,er behoort daarby vooral te worden acht geslagen op juiste waardeering der uiteenloopende aanspraken van rechtstreeks en indirekt oordeel4 ,het zou kunnen zyn dat de handigheid zich ontwikkelde ten-koste der bekwaamheid1 en dat we ten-laatste nbekwaam werden de vruchten van die handigheid te genieten4 ,de ,maatschappy zou dan beginnen te gelyken op 'n letterzetter die z mechanisch-vlug leerde werken dat-i 't lezen verleerde4 ,men bedenke dat onevenredige toepassing onzer gaven--ook zelfs uit 'n industrieel oogpunt--niet praktisch is1 daar byv4 de behoefte aan letter vervallen zou als er niet meer gelezen werd4 ,het kretinizeeren der individuen kan nooit gunstig werken op het geheel4 ,wie op beperkt terrein meer tyd en ziel uitgeeft dan in verhouding tot z'n algemeen-menselyke roeping gepast is1 werkt nadeelig op de som van algemeen welzyn1 en schaadt tevens zich-zelf daar geen uitstekendheid in 'n bepaald vak opweegt tegen de vernedering als ,mens4 ,en dit is niet genoeg gezegd4 ,zelfs in dat vak bereikt hy z'n doel niet4 ,het is te betwyfelen of die ,haagsche paardman beter schuiten- leepte dan andere mannen4 ,maar beter dan andere paarden zeker niet6 ,wie met werktuigen en dieren konkurreert1 zal ervaren dat hy z'n menselyke waardigheid pure perte wegwierp1 en daarvoor geenszins wordt schadeloos gesteld door 't behalen van 'n prys op 't lager gebied dat hy tot werkplaats koos4 ,de geschiedenis levert voorbeelden in menigte1 dat speciaal-mannen in hun eigen vak overtroffen werden door personen die zich op dat vak niet uitsluitend hadden toegelegd4 ,en meer nog3 alle voorgangers in elke kunst in elke wetenschap1 in elk bedryf1 op elk gebied van menselyke ontwikkeling1 waren leeken4 ,wat in hen 'n gunstig samenvallen was van in-en uitwendige roeping1 werd door hun opvolgers vervormd tot beroep4 7,,idee #dih en #dii4 ,voorts1 nieuwe nummering3 #iba47 ,dit nu kan niet vermeden worden4 ,ten-allen-tyde werden school1 reglement1 methode1 aangewend als surrogaat voor 't genie dat hyzelf onbewust in sleur verstikte 444 door de maatschappy3 als surogaten voor de genien die ze doodmartelde uit afgunstige baldadigheid4 ,hoe dit zy1 de behoefte aan die plaatsvervangende middelen bestaat1 en daarom moeten wy ons schikken in zekere beroepsgewyze verdeeling van den arbeid4 ,wie zich tot het overzien van 'n ruim veld ongeschikt acht1 doet wel zich te bepalen tot enger gebied1 doch hy vergist zich in de meening dat-i op 't door hem gekozen terrein nuttiger bezig is naarmate hy de grenzen daarvan nauwer beperkte4 ,de ,staatsdienaar die 't heil der ,mensheid verwacht van z'n papierkraam of diplomatie 444 de babbelaar die frazen voor daden geeft 444 de koopman die z'n winkeltjen of kantoortjen als 't centrum van 't ,heelal beschouwt 444 de militair die by al z'n redeneeringen 'n kazernig by ons op den voorgrond stelt 444 de filoloog die de beoefening der letteren inkrimpt tot 'n bespottelyke studie in letters 444 de huisvrouw die meent dat huishouden hoofdroeping is van moeder en echtgenoot 444 de publieke aanklager die aan de eer van z'n funktie meent schuldig te zyn1 elken beklaagde voor 'n monster uittemaken 444 zy allen die hun specialiteitje willen doen voorkomen als 't instrument by-uitnemendheid ter veelzydige ontwikkeling1 ze vergissen zich in de meening dat ze door die uitsluitingstheorie blyk gaven van uitstekendheid in hun eigen vak4 ,het verkrachten van waarheid1 het verwaarloozen der juiste verhouding onzer verplichtingen1 levert nooit goede vrucht4 ,tot het wel beoefenen van elk onderdeel van kennis of wetenschap is noodig dat wy 'n open oog houden voor andere zaken die tezaam genomen onze fakulteiten behooren bezig te houden4 ,hierdoor wordt onze waarde als mens bepaald4 ,dezelfde bekrompenheid die ons een al te klein onderdeel tot doel aan ons streven deed kiezen1 zal ons weldra onbekwaam maken tot bereiken van dat nietige doel-zelf4 ,een huismoeder die niets dan huishoudster wil zyn1 is geen goede huishoudster4 ,ze maakt noch echtgenoot noch kinderen gelukkig4 ,de krygsman die z'n gansch gemoed weggaf aan de kazernedienst1 wordt onbruikbaar tegen den vyand1 en is zelfs in vredestyd een nietig voorwerp4 ,de mannen van de dubbele o1 die waarachtig geen meesterstukken leveren in wezenlyke letterkunde1 zyn daarom in hun speciaal-vakje niet uitstekender dan de eerste de beste die zich nooit met zulke nietigheden bemoeide4 ,een liefhebbery-chemicus verhoogt geenszins de kans op 't ontdekken eener nieuwe brandstof1 door 't slecht vervullen van z'n ambt als opzichter over 't onderwys4 ,de staatsman die niets is dan staatsman1 niets dan diplomaat 444 arm ,volk6 ,in al die speciaal-mensen is iets dors1 iets ongenietbaars1 iets dat in tegenspraak is met de veelzydige1 ryke1 gulle natuur4 ,zy bemoeit zich niet met verdeeling van arbeid en studie4 ,hr weten en werken is algemeen4 ,scheikunde1 mathesis1 statika1 sterrekunde1 geschiedenis1 hartstocht1 ontbinding1 groei1 kristallizatie 444 alles heeft zy in haar oneindig magazyn1 alles wendt ze aan1 alles beheerscht ze1 alles brengt ze voort door gelyktydige en harmonische toepassing van haar krachten4 ,een harmonie die zver gaat1 dat we gedurig de ontdekking te-gemoet zien dat ze dit alles te-weeg brengt volgens n wet1 door n kracht1 met slechts n soort van stof6 ,het afwyken van deze algemeenheid der natuur1 is ongehoorzaamheid aan den wenk dien ze ons geeft1 en moge in zekeren zin een vergeeflyk gevolg wezen van onze zwakheid1 het blyft een fout die afwyking te verheffen tot stelsel4 ,wel weet ik dat de inrichting onzer ,maatschappy hiertoe aanleiding geeft1 maar de eene verkeerdheid verontschuldigt de andere niet4 ,juist door dat al te mechanisch onderverdeelen van roeping1 is die maatschappy geworden wat zy is4 ,een verstompende verdeeling van den arbeid moge in zekere gevallen noodig zyn om niet ondertegaan in den bloedigen ,kampf um's ,dasein1 de wysbegeerte ontleent haar voorschriften niet aan de door nood tot fouten geperste industrie4 ,het is juist hr roeping middel te vinden tot het verbeteren van die fouten1 en mocht er ooit blyken dat het bereiken van dit doel onmogelyk is1 toch blyft altyd het streven daarnaar de taak van 't beter deel der ,mensheid4 ,gelyk 'n boosaardige ,,tarquinus1 scheert1 schaaft en snoeit het specialiteiten-systeem alles af wat uitsteekt1 en verlaagt daardoor tevens gaande-weg het reeds zoo diep gezonken peil der middelmatigheid-zelf4 ,wat middelmatig genoemd wordt1 zou veelal slecht heeten indien we ons in oprechtheid afvroegen wat goed is4 ,hoe langer hoe meer gaan de individuen op in hun vak en 't mens-zyn wordt uitzondering4 ,dit is treurig6 ,qui trop embrasse mal treint1 zeker6 ,ik verdedig geen onberaden verbrokkeling van gaven4 ,wie te veel omvatten wil1 zou zich maken tot 'n specialiteit van wanbegrip4 ,maar evenzeer is 't waar1 dat men niet tot de juistheid van oordeel geraakt door 'n idioot staroogen op 'n l te gering deel van wat ons omgeeft4 ,op geestelyk en stoffelyk gebied beide1 staat al wat is in verband met iets anders1 onmiddellyk met het naastliggende1 middelyk met het verwyderde4 ,by 't waarnemen van den aard der dingen1 is het achtslaan op dat verband onmisbaar4 ,wie slechts met 'n loupe de steenen van 'n gebouw beschouwde1 zal hoogstens eenig oordeel kunnen vellen over de soort van 't materiaal1 het gebouw als zoodanig heeft hy niet gezien4 ,daartoe wordt wyder gezichtshoek vereischt1 meer ruimte van blik4 ,cest mal treindre que d'embrasser trop peu sla ik voor als weerklank op de aangehaalde spreekwys4 ,de juiste grenslyn tusschen te veel en te weinig moge niet te trekken zyn1 er zal toch wel geen wysheid liggen in 't najagen van het llergeringste4 ,we kunnen wel-is-waar geen zonnestelsel omvatten1 maar 'n zandkorl evenmin4 ,de zeloten voor 't nietige1 de aanbidders der afgodinne ,,beuzelary zyn--ook zelfs naar den maatstaf van hun eigen bekrompen streven--even ver van ,waarheid en van 't praktisch nuttige1 als de verongelukte hoogvlieger die dan toch noch altyd 'n weemoedig in magnis voluisse kan aanvoeren ter vergoelyking van z'n misslag4 ,wie te veel wil1 bereikt niets1 wordt er gezegd4 ,dit is onjuist4 ,dat willen-zelf is 'n iets1 en 't verachtelykste niet4 ,het medelyden met den gevallen adelaar sluit geen eerbied uit1 maar 'n struikelende schildpad is bespottelyk4 ,ons leven is te kort om op alles te letten1 zegt men4 ,ons leven is te kort om alles te verwaarloozen1 is m'n antwoord4 ,juist de aanhoudende pogingen om 't verband tusschen alles en alles te vatten--ziehier het punt waar ,,po,,zie en ,,wijsbegeerte ineensmelten--zyn noodig om ons iets van de onderdeelen te doen begrypen4 ,zedelyke en verstandelyke ontwikkeling--identisch met arbeid1 genot en deugd--is gevolg en belooning van aanhoudende kritische vergelyking der feiten die de ,natuur ons te aanschouwen geeft4 ,wie den blik van dat schouwspel afwendt1 die punten van vergelyking geen aandacht waard keurt en alzoo de harmonische ontwikkeling zijner gaven veronachtzaamt1 krimpt in tot 'n dier1 tot 'n machine1 tot 'n zaak4 ,de steen ligt4 ,dat is alles wat-i kan 444 zyn ,specialiteit6 ,we willen meer zyn dan zoo'n steen4 ,het rad draait4 ,het kan niet anders 444 zyn ,specialiteit6 ,we willen meer zyn dan 't werktuig dat zich zoo dom eentonig beweegt4 ,de plant groeit bloeit1 verdort en sterft zonder genot1 leed of besef 444 haar ,specialiteit6 ,we willen meer zyn dan zoo'n plant4 ,de koe eet gras1 herkauwt1 eet weer gras en herkauwt weder tot ze geslacht wordt4 ,dat is hr ,specialiteit 444 ,excelsior1 ,excelsior3 ,de roeping van den mens is ,mens te zyn4 ,,noten3 #a ,wel zeker6 ,hy is op die plaats de rechte man of3 die plaats is voor hem de rechte4 ,z zou zich iemand uitdrukken1 wiens denkvermogen zich de weelde van eigen equipage kan veroorloven en dus niet met huurfrazen behoeft te ryden4 #b ,ik weet het niet4 #c ,een citaat is het1 en wel 'n historisch4 ,ietoe andjieng belanda bakkelahi sama tahi6 riepen de ,jakartanen4 ,by eigen ervaring weet ik dat de in dat verwyt gekenschetste nationale hebbelykheid nog altyd in volle kracht is blyven bestaan4 #d ,er zyn er nu 'n dozyn meer1 maar gemakshalve zal ik ze septuaginters blyven noemen4 ,elf-en-dertigers zou ook 'n goede benaming zyn4 #e ,noot van #ahgh1 ,tot m'n verdriet voel ik me genoodzaakt deze bemoedigende premisse intetrekken4 ,gedurende de zes1 zeven jaren die er sedert het schryven van dit werk verliepen1 ben ik door nauwkeurig achtslaan op de verschynselen en ingespannen nadenken tot de overtuiging gekomen1 dat onze scholen--lage1 middelbare en hoogere--inderdaad slecht zyn4 ,de pas verschenen ,onderwyswet--'n hoogst onvryzinnig-liberalistisch prul--zal de kroon zetten op 't spelletje van bederf1 dat sedert jaren door ministers van allerlei wankleur1 geholpen door kamerleden van gelyk allooi--liefst ,specialiteiten6--in den ,haag gespeeld werd4 #f ,noot van #ahgh4 ,slechts zeer onopmerkzame lezers zullen deze bemoediging voor iets anders dan ironie hebben gehouden4 ,als zoodanig slechts behoeft ze dan ook niet te worden ingetrokken4 ,de toestand in ,indi is erbarmelijk4 ,de zaken gaan er zoo hard achteruit als 'n ,fransche maarschalk loopen kan4 #g ,noot van #ahgh4 ,het openlyk en loyaal verkoopen van plaatsen in de ,vertegenwoordiging van ,stad of ,land1 aan den meest-biedende1 zou nog beter zyn4 ,voor dat stelsel laat zich veel aanvoeren1 vooral wanneer men het beschouwt in tegenstelling met het tegenwoordige dat even onzedelyk als onstaatkundig is4 #h ,historisch4 #i ,noot van #ahgh4 ,de hier geleverde schetsjes van de werking der distriktskiezery stellen de zaak te gunstig voor4 ,ik geef daarin nog toe dat de kiezers zeker voorwendsel zouden kunnen aanvoeren1 waardoor hun keuze wel niet gerechtvaardigd1 maar toch eenigszins verklaard wordt4 ,in de werkelykheid echter meent men zelfs dat voorwendsel te kunnen missen4 ,niemand die de onlangs verschenen brochure van den heer ,van ,vloten3 ,kiezersindrukken1 te boek gesteld tot waarschuwing en opwekking van ieder naar ware vryzinnigheid strevend ,nederlander1 aandachtig leest1 zal durven beweren dat ik my te sterker uitdrukte1 toen ik in m'n ,pruisen en ,nederland zeide3 wie 't oog slaat op de keukens waar de parlementspoppen gebakken worden1 is er misselyk van4 ,ook de t4z4p4 aangehaalde woorden van ,,louis ,,reybaud--den eerlyken en scherpzinnigen auteur van ,jerme ,paturot--roep ik by dezen in 't geheugen van ieder die de publieke zaak met gezond verstand en goede trouw wil behandeld zien4 #aj ,overal namelyk waar de toeschouwer zich niet juist op de loodlyn bevindt1 die op 't midden van een der zyden valt1 en4 deze gunstige kans is oneindig-klein4 ,van alle andere punten gezien1 is 't ding scheef4 ,de specialiteit-bouwheer schynt niet geweten te hebben dat de ellipsvorm voor koepeldaken ongeschikt is4 #aa ,noot van #ahgh4 ,men beweert dat er in 't bouwontwerp van dat reusachtig ,volksvlytpaleis niet op 'n trap gerekend was1 en dit komt gelooflijk voor als men 't spiraaltje beschouwd dat nu als zoodanig moet dienst doen4 ,de schuld zal aan de ,grieken liggen1 die verzuimd hebben ons voorbeelden van wenteltrappen in harmonie met 'n gebouw natelaten4 ,zoodra 'n specialiteit geen modellen vindt1 staat hy met de handen verkeerd4 #ab ,forsch vind ik voorgeschreven in 'n boekje van de letterspecialiteiten ,d4,v4 ,t4,w4 ,als superlatief pryzen die heeren forscht aan4 ,jongelui die by zulke handleidingen tot wlschryven geen litterarische meesterstukken leveren1 verdienen gesmoord te worden tusschen de drukproeven van 't ,woordenboek der ,nederlandsche taal4 #ac ,we hebben gemeend dat te moeten doen1 staat er4 ,gemeend 444 wel verbazend6 ,zulke apenkool wordt met allen schyn van ernst door vakmannen opgedischt1 en de onnoozele leek doet zonder protest z'n maal met die kost4 ,als ik my den tyd gunde1 zou ik nog zotter staaltjes van specialiteiten-wysheid op dit gebied kunnen aanvoeren1 o1 in menigte4 #ad ,uit schaamte voor de drukkery heb ik de vryheid genomen de woorden van den advokaat in 't ,hollandsch overtezetten4 ,hy drukte zich aldus uit3 ,en zeer zeker is het een aardige aanwyzing1 werpt het een eigenaardige blik in het karakter van den beschuldigde1 als men leest het inschrift 444 enz4 ,ziedaar 'n het dat een blik werpt als men leest4 ,we komen niet te weten wie die het is1 en wat ,z4,ed4 werpt als men niet leest4 ,ter-schadeloosstelling voor deze gaping evenwel wordt ons hier--als men leest--gelegenheid geboden een niet-aardigen blik te werpen op de wl-eigenaardige onzuiverheid van uitdrukking die oorzaak1 gevolg en kenmerk is van begripsverwarring en onzedelykheid 7,zie ,,idee #fib1 in de latere uitgaven3 #ajeg74 #ae ,een dergelyk voorbeeld van verstandsverkrachting of misselyk hofmaken aan bygeloof1 vindt de lezer in ,,idee #fjf 7nieuwe nummering3 #ijh7 en onlangs vernamen wy uit de troonrede1 dat we--onder 't liberaal ministerie-,kappeyne6--dit jaar 7#ahgh7 zullen geregeerd worden met ,gods hulp4 ,mag ik den heer ,kappeyne doen opmerken1 dat die ,god 'n landverrader is8 ,om nu van z'n intieme relatien met zeer veel ,buitenlandsche ,mogendheden niet te spreken1 is het 'n uitgemaakte zaak dat hy in byzonder-vriendschappelyke verstandhouding staat met de ,atchinezen1 een volkje dat hem fanatiek vereert en zich brutaal durft beroepen op zyn bescherming4 #af ,bij de behandeling dezer zaak heb ik gebruik gemaakt van het werkje3 ,rechtsgeding tegen ,,hendrik ,,jacobus ,,jut en zyne huisvrouw ,,christina ,,goedvolk beschuldigd 444 enz4 door ,b4 ,,de ,,vries4 s,gravenhage by ,h4,c4 ,,susan1 ,c4,h4 ,,zoon1 #ahgf4 't ,is me niet bewust dat de delinkwenten--ik bedoel hier de moordenaars niet--tegen den inhoud van dat boekje geprotesteerd hebben1 en ik meen dus me daaraan te moeten houden4 ,mochten de heeren rechtenmeesters die zich verbeelden ,,jut en ,,kristien verdedigd te hebben1 ontevreden zyn met m'n oordeel over hun arbeid1 ik ben niet ongenegen tot nadere toelichting4 ,de stof is rijk4 #ag ,over ,,de ,,vletter heb ik roerende mededeelingen te doen1 die in de ,noten en ,toelichtingen zullen worden opgenomen zoodra de staat myner gezondheid me zal toelaten die gereed te maken voor de pers4 ,ik bezocht den armen man herhaaldelyk in de gevangenis te 's ,gravenhage1 en ontying vele brieven van hem uit het tuchthuis4 ,zyn veroordeeling was 'n misdaad4 #ah ,quia triumviralie supplicio adfici virginem inauditum habebatur zegt die geschiedschryver4 7,annales ,v4 cap4 #i7 #ai ,de lezer sla eens ,,idee #bgi op4 ,hy zal in dat nummer 'n aardig staal vinden van akademisch-geleerde rechtskrankzinnigheid4 #bj ,ik kende het woord ,actuaire niet1 en heb 't opgezocht in ,,littr1 die 't dan ook 'n nologisme noemt en 't eerst in z'n ,supplment heeft opgenomen4 ,ziehier wat hy er van zegt3 mathmaticien charg de contrler d'aprs le calcul des probabilits les bases des contrats viagers ou d'assurances4 ,men ziet alzoo dat de beteekenis van 't woord ,actuaire louter konventioneel is4 ,iets anders moet men dan ook niet zoeken by ,,littr1 'n specialiteit--in ,fransche onwetendheid--op 't gebied van etymologie en algemeene taalkennis4 #ba ,vgl4 in den ,i,i,in bundel ,,ideen1 de nummers die over kunst en kritiek handelen4 #bb ,als de schoone ,amalia uit haar bedwelming ontwaakt1 is de bekoorlyke ,emilia neergezegen enz4 ,er zijn meer dergelyke oud-nieuwe snufjes in omloop1 waarover bygelegenheid 'n woordje4 #bc ,ik had hier honderd andere veldheeren kunnen noemen4 ,de krygsgeschiedenis is er vol van4 ,de specialiteit van dien ,,maurits was3 door brandschatten en plunderen z'n beurs te spekken4 ,en daar ,,spinola hem hierin niet te-keer ging1 mag men 't er voor houden dat die twee specialiteiten in krygskunde tot hetzelfde gild behoorden4 ,het wordt tyd dat men de ,geschiedenis eens bestudeere in ndere werken dan onze schoolboekjes1 specialiteiten gewoonlyk in chauvinistische vervalsching6 #bd ,,ideen1 bundel ,,ii1 vyfde druk1 blz4 #ei4 #be ,,idee #cbb4 #bf ,zie nummer #ai der ,noten in de laatste uitgaaf van den ,max ,havelaar4 #bg ,ik spreek hier nog niet eens van de armzalige rol die de specialiteiten van politie en justitie in deze zaak hebben gespeeld voor zy de ware schuldigen ontdekten en in hechtenis namen4 ,de daarin tentoon-gespreide onbekwaamheid gaat in 't ongeloofelyke over6 #bh ,een koddig staal van dien advokatenbluf vindt men in ,,bilderdijk',s brief aan juffrouw ,,woesthoyen1 van #bb ,april #aghd4 7,bilderdyks ,eerste ,huwelyk1 enz4 ,leiden by ,e4 ,j4 ,brill47 #bi ,zie de parabel van den bruggeman in ,,idee #cdj4 #cj ,de aangehaalde zinsneden zyn ontleend aan 'n allerzotst artikel in ,eigen ,haard1 waarin de schryver zich verbeelt den heer ,,goudsmit 'n eerzuil te stichten4 ,de achtenswaardige man zal er niet mee ingenomen zyn4 ,komiek-onhandig is de verwaandheid waarmee die christelyke jurist den heer ,,goudsmit wel vergeven wil dat-i maar 'n ,israliet is4 ,het model van dien flater zal zeker uit de pandekten gehaald zyn1 maar elegantie is wat nders1 dunkt me4 #ca ,zie de parabel van de pasteibakkers in nummer #dec van de ,,ideen4 #cb ,by-gelegenheid 'n schoofje stalen van de ontwikkeling die de heer ,,huet aan de wondervolle werking van het door hem uitgevonden instrument te danken heeft4 ,ik zal dat niet dan met weerzin leveren1 maar nu eenmaal in m'n ,v,in bundel ,,ideen 't ongeluk gehad hebbende z'n kritische methode aantepryzen--in-tegenstelling namelyk van 't gebruikelyke ongemotiveerd mooi-of leelyk-vinden--moet ik me waarborgen tegen de verdenking dat ik party-trek voor z'n taal1 z'n wyze van uitdrukking1 z'n betoogtrant1 z'n meeningen over ,kunst1 ,letterkunde1 ,moraal1 ,pozie en 444 meer nog1 helaas1 al noemde ik veel4 ,het meeste werk dat de heer ,,huet in den laatsten tyd geleverd heeft1 is kopie for the million1 en zelfs als zoodanig vry slecht4 #cc ,zie de polemiek over ,,van ,,haren1 en vgl4 ,,ideen ,,ii1 #e;e dr4 blz4 #aa4 #cd ,ik zag hem voor 'n twaalftal jaren4 't ,is te hopen dat de arme krankzinnige overleden zy4 ,doch ook in dat geval zullen vele inwoners van ,delft en 's ,hage de zaak kunnen bevestigen4 ,voor 'n aalmoes of 'n stuk brood dankte hy trappelend en brieschend4 ,snyender satire op 't specialiteiten-systeem is niet denkbaar4